Алтын Орда мекендеген территориясы

І. Мекендеген территориясы
ІІ. Халқының этникалық құрамы, шаруашылығы
ІІІ. Ішкі.сыртқы саяси жағдайлары
ІV. Мәдениеті
V. Ыдырауы
Алтын Орда

І. Мекендеген территориясы
ІІ. Халқының этникалық құрамы, шаруашылығы
ІІІ. Ішкі-сыртқы саяси жағдайлары
ІV. Мәдениеті
V. Ыдырауы

Алтын Орда – орта ғасырларда Шыңғыс хан империясының құрамында Дешті Қыпшақта құрылған түрік мемлекеті. Тарихи әдебиетте «қыпшақ ұлысы» деп аталады. Оның себебі, бұл территорияны мекендеген халықтардың басым көпшілігі қыпшақтар еді. Бұл туралы Әл-Омари: «Бұл мемлекет бұдан бұрын да қыпшақ елі атанып келген еді»1.1 деп атап көрсеткен.
Экономикалық және әскери күш-қуаты толысып, мәдениеті өркендеген кезеңде (XIII-XIVғ.) мемлекет жерінің көлемі 10 млн. км2-ден асты. Жошы ұлы Бату (Батый) хан тұсында (1227-1255жж.) Алтын Орданың құрамында Ресейдің еуропалық өңірі, Балтық теңізінің шығысындағы өлкелер, Польша, Мажарстан, Бұлғарстан, Солтүстік Кавказ, Хорезм, Шығыс және Батыс Дешті Қыпшақ енді (1236-1242жж.). Бату қолы Орта Азия қыпшақтарының қарсылығын жойған соң Мәскеу (1238), Киев (1240), Краков (1241), Бреслау (1241), Будапешт (1241) қалаларын алып, Орталық Еуропа, Тракия өңірін, Австрия, Чехия, Словакияны бағындырады.



Алтын Орда халқы этникалық жағынан біркелкі болған жоқ. Сондықтан да Алтын Орданың жағдайы өзге ұлыстардың қай-қайсысынан да күрделі еді. Онда негізінен көшпенді мал шаруашылығымен шұғылданған далалы өңір, отырықшы егінші аймақтар, мәдениеті марқайған қалалар қатар өмір сүрді. Отырықшы аймақтар мен қала-кенттерінде Еділ бұлғарлары, қала қыпшақтары, орыстар, армяндар, ежелгі хазарлар, хорезмдіктер тұрды.
Алтын Орданың кең-байтақ далалы өңірлерін қыпшақ, найман, қоңырат, арғын, алшын, керей, дулат, үйсін, уақ, т.б. түркі тілдес тайпалар мекендеп,
Қолданылған әдебиеттер

1. «Алтын Орда тарихына қатысты материалдар жинағы», І-том, 234, 235-бет
2. «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы. «Қазақстан» Ұлттық энциклопедиясы, І-том, 1998 ж., 314-316 беттер
3. Мұратқан Қани. «Қазақтың көне тарихы». Алматы «Жалын», 1993, 201-208-беттер
4. «Қазақ совет энциклопедиясы», І-том, 31-бет
        
        Абылай хан атындағы Қазақ Халықаралық қатынастар
және
Әлем тілдері университеті
ЖОБА
Алтын Орда
Орындаған: Абжамилов Н.,
107
топ, ПФИЯ
Тексерген: ... М. ... ... ... ... ... Халқының этникалық құрамы, шаруашылығы
ІІІ. Ішкі-сыртқы саяси жағдайлары
ІV. Мәдениеті
V. Ыдырауы
Алтын Орда – орта ғасырларда Шыңғыс хан ... ... ... құрылған түрік мемлекеті. Тарихи әдебиетте «қыпшақ ұлысы» деп
аталады. Оның ... бұл ... ... ... басым
көпшілігі қыпшақтар еді. Бұл туралы ... «Бұл ... ... ... ... елі атанып келген еді»1.1 деп атап көрсеткен.
Экономикалық және әскери күш-қуаты ... ... ... ... ... ... ... 10 млн. км2-ден асты. Жошы ұлы
Бату (Батый) хан тұсында (1227-1255жж.) Алтын ... ... ... ... ... теңізінің шығысындағы өлкелер, Польша, Мажарстан,
Бұлғарстан, Солтүстік Кавказ, Хорезм, Шығыс және ... ... ... ... Бату қолы Орта Азия ... ... ... соң
Мәскеу (1238), Киев (1240), Краков (1241), Бреслау (1241), Будапешт (1241)
қалаларын алып, Орталық ... ... ... ... ... Словакияны
бағындырады.
Алтын Орда халқы этникалық жағынан біркелкі болған жоқ. Сондықтан да
Алтын Орданың жағдайы өзге ... ... да ... еді. ... ... мал шаруашылығымен шұғылданған далалы өңір, ... ... ... ... ... ... өмір ... Отырықшы
аймақтар мен қала-кенттерінде Еділ бұлғарлары, қала қыпшақтары, орыстар,
армяндар, ежелгі хазарлар, хорезмдіктер тұрды.
Алтын Орданың кең-байтақ далалы ... ... ... ... ... керей, дулат, үйсін, уақ, т.б. түркі ... ... ... мал ... ... ... ... Орда халқы
этникалық әркелкі болғанымен, оның негізгі тұлғасы осы ... ... ... ... күші - ... ... Бұл түркі тілдес тайпалар
алғашында жеке-жеке одақтасып ... ... ... ... де ... тап ... ... ақырында жаппай бағында да, оның
жорығына қатынасты. Әсіресе ... ... ... ... ... көпшілігі
түркі тілдес тайпалар еді. Ол кезде «қыпшақ» деген сөз ... ... ... тайпалардың жалпы аты ретінде де қолданылатын. Сол заманда
өмір сүрген әйгілі араб ... ... ... ... хаттардың авторы
Әл-Омари Дешті қыпшақ жайында ... ... ... бұл ... ... еді. Ал ... ... билеп алғаннан кейін қыпшақтар солардың қол
астына қарап қалды. Сонан кейін олар ... ... ... туысып кетті, осыдан келіп моңғолдар қыпшақ жерінде мекендеп
қалды. Бұлармен неке қиысып, ... ... ... ... Орда мемлекеті өз құрамына енген ... ... ... мен
халықтардың ежелден келе жатқан ел басқару жүйесін өзгертпей ... ... ... ... ... ... ... феодалдар атқарып отырды. Алтын Орда хандары жергілікті халықты
өз феодалдары арқылы басқарды. Түркі тілдес тайпалар мен ... ... да ... ... ... ... мен төтенше құқығын сақтау
және нығайту үшін Алтын Орда үстемдігіне ынтасымен ... ... ... ... тайпалардың феодал-шонжарлары мен моңғолдардың әскери феодал-
шонжарлары арасындағы ауыз ... одақ ... ... ... олар ... қыз ... ... шонжарларының түркі тілдес тайпалардың қызынан
туған балалары ... ... ... ... ... тілі шықты, бұл
жағдай жаулап алушылардың жергілікті халыққа сіңіп кетуін тездетті. ... ... ... мен ... да ... ... сөйлейтін болды.
Сөйтіп, Алтын Орда мемлекетінің ресми ... тілі – ... осы ... қыпшақ тілі болды.
1227 ж. Шыңғысхан қаза болды. Ол өлгеннен кейін 1235 жылы Қарақорымда
өткен монғол ақсүйектерінің құрылтай жиналысы ... ... жаңа ... ... ... Оны ... ұлы Бату (Батый) басқаратын болды.
Батый әскері еріксіз тайпалар өкілдерінен ... ... ... ... иеленді. Бату әскері 1236 жылы ... ... ... ... жж. орыс жерлеріне келді. Рязань, Мәскеу,
Владимир ... ... ... ... ж. ... Бату хан Еділ өзенінің ту сыртынан орыс жеріне екінші
жорыққа аттанды. 1240 ж. ... Киев ... ... Польша, Венгрия,
Чехияны талады. Енді көшпенді империяның жері батыста - ... ... ... ... Кавказға дейін жетті. Батый ... ... ... ... мен ... ... ... енді. Орыс кінәздықтары да Батыйға тәуелді бодан болды. Осындай аса
зор ... орыс ... ... Орда» деп атанды. Алғашында ... ... ... оның бір ... ... енген еді, ал 18 ғ. 60-
жылдарынан кейін ол дербес ел ... ... ... ... ... - Еділ бойы ... Саратовтан
Астраханьға дейін ) астанасы Берке сарайы (немесе ... ... күші - ... ... ... ... көшірілді де,
кейін Сарайшық қаласы Кіші Астана болды.
Алтын Орда өзін билеген хандары – Бату ... ... ... ... ... Төде-Мөңке-1280-1287; Төле-Бұқа -1287-1291 жж,
Тоқа-1291-1312 жж; Өзбек-1312-1342; Жәнібек-1343-1357жж. хандар тұсында
қуаты кемеліне ... ... ... ... Егер Жошы мен Батый
Монғолиядағы ұлы ханға белгілі дәрежеде бағынышты болса, Беркеден ... Орда ... ... ... деп ... Орда хандығы феодалдық мемлекет еді. Алайда, Алтын Орда
мемлекетінде өмір сүрген халықтардың даму ... ... ... Оның Еділ
алқабы, Бұлғар, хорезм, Қырым және солтүстік Кавказ қатарлы отырықшы-егінші
аймақтарында ... ... ... ... Ал ... ... ... мал шаруашылығымен шұғылданған түркі тілдес тайпалар мен
түріктенген ... ... ... жартылай патриархалдық, жартылай
феодалдық қатынас өмір ... ... ... ... ... негізде болды. Билеуші хан
ондағы барлық қарулы күштердің бас ... ... ... ... ...... ... мен алпауыт бектердің құрылтайы
болды. Шешуші кезеңдерде осы құрылтайлар ... ... ... ... ... ... ... ақылдасып шешіп отырды. Алтын
Орданың қарулы күштері оң қол (баронғар), сол қол ... деп екі ... ... ... ... ұлы Жошы хан ... соң (1227), оған
мұрагерлік еткен Жошының екінші ұлы Бату ... хан ... ... ... ... өзі ... да, сол қанатын ағасы (Жошының үлкен ұлы) Орда
Еженнің басқаруына берді. Қарулы күштердің әр ... ... ... және ондықтарға бөлінді, ... ... ... ... ... және ... ... Қарулы күштердің жоғарғы қолбасшылық
міндеттерін хан тұқымынан шыққан ханзадалар, ... ... ... ... Олар өз қол ... ... басқарумен қатар сол әскер
алынған ру-тайпаларды да ... Аса ... ... ... ... дарғы бектері белгіленді. Мемлекеттік мекемелердің
басында атақты билер мен олардың көмекшілері – бақауыл ... ... ... ... ... ... ... Ордаға бағынышты
шеткері аймақтарды басқару үшін өкіл әкімдер – дарғы бектері (даруғабектер)
мен тамғаш және ... ... ... міндеті – жергілікті халықтарды билеп-төстеу, олардан
хан қазынасына алым-салық ... ... ... ... мезгілдерінде оның құрамына кірген халықтардың
көпшілігі мұсылман болғанымен, билік басындағылар моңғол ... ... діні ... ... лама дінін ұстанып келген еді,
уақыт өте олар ... ... ... ... ... ... тұсында Алтын Орданың билік басындағы ақсүйектері арасында ислам діні
ене бастады. 1312-1342 жылдары Алтын Орданы билеген Өзбек хан ... ... ... ... үстем дінге айналды. Ол ислам ... ... ... ... ... дін ... деген мақалы осыдан шыққан.2
Алтын Ордада алғашында «Жасақ» («Яса») заңы жүргізілсе, ... ... ... ... ... ... бастады.
Алтын Орда мемлекетінде көне ұйғыр жазуы қолданылды, хан жарлықтары
осы жазумен ... ... діні ... орынға өтіп, араб жазуы
қолданылғаннан кейін де бұл жазу араб ... ... ... XVI ... ... Орда ... құрылу қарсаңындағы жойқын жорық шайқастарды
табанды қарсылық көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... мәдениетіне ауыр зардабын тигізді,
алайда, ол ... Орда ... ... ... ... жоя алмады, қоғамдық даму тарихын үзіп тастай алмады. Сұрапыл
соғыс тұманы айыққан соң ... ... ... ... өркендеп,
мәдениет гүлдене бастады.
XIII-XIV ғасырларда Алтын Орда дербес күшті мемлекетке айналып, оның
мемлекеттік беделі көтеріліп, ... ... және жер ... марқа
мәдениетті елдерімен қарым-қатынасы күшейді. Алтын Орда мемлекетінің
Үндістанмен, Мысырмен, кіші ... және ... ... ... ... өркендеді. Еділ сағасындағы Алтын Орданың астанасы – Сарай-Берке
қаласы Азиядан Еуропаға ... ... ... аса ірі ... ... Отырықшы өңірлерде егіншілік қайта өрледі, бұрынғы көшпенді
тайпалардың бір бөлігі отырықшылыққа айналды, ... ... ... ... және тайпа шонжарлары сарайларда тұратын ... Енді ... ... ... ... қалаларды құрушы, қорғаушы және қала
мәдениетін көркейтушілер болды. Еділ сағасындағы ... ... ... ... осы ... Орда ... ... Соғыста
ойрандалған қала-кенттер бірте-бірте қалпына келе бастады. Қала мәдениеті
гүлденді, далалық өңірді ... ... ... ... ... нығайды. Бұлар сауды мен қолөнердің өркендеуіне, ғылым,
әдебиет, көркемөнердің көркеюіне қолайлы жағдай жасады.
Осы негізде ... ... ... ... әсіресе, Сарай-Бату, Сарай-
Берке, Керіш, Үргеніш, Сығанақ, Хорезм сияқты ... ... ... ... ... ... әдебиет көркемөнер көркейді. Ол бір
жағынан түрік текті ру-тайпалар мен ... ... ... Әл-Бируни, Ахмет Иассауи, Сүлеймен Бақырғани мұраларын пайдалану,
ілгері дамыту, екінші жағынан көрші ... ... ... ... ... Алтын Орда халқының басым көпшілігі түркі ру-тайпалар, халықтар,
солардың ішінде қыпшақтар, ... ... ... ... Орда ... түркі тайпалары мен халықтарының бәріне бірдей түсінікті, ... тілі – ... ... ... оның ... яғни ... жасалды. Бұл дәуірде жазба әдебиеттің асыл-мұралары жарыққа
шықты. 1233 жылы ... Орда ... Әли ... ... дастанын жазды. 1303
жылы қыпшақ тілі сөздігі және әдеби мұра «Кодекс ... ... ... ... ... сұл әнбие» жинағын жазды. 1341-1342 жылдары қыпшақ ақыны
Құтбтың «Хұсрау – Шырын» дастаны дүниеге келді. 1357 жылы ... ... ... Орданың астанасы Сарай қаласында өзінің прозалық көркем
әдебиет шығармасы «Наһжи ... ... ... 1359 жылы ... ... ... ... – «Мухаббатнаме» жарыққа шықты. 1391
жылы Алтын ... ... ... ... Саиф ... ... ... туынды
«Гүлстан би-т-Турки» («Түрікше Гүлстан») еңбегін жазды. 1409 жылы ... ...... ... ... ... қырыққа тарта батырдың ерлігі жырланған отызға жуық
дастаннан тоғысқан ... ... ... ... ... жыры» осы Алтын Орда
дәуіріндегі ірі оқиғалардан басталған. Бұл эпоста ... ... ... ... ... ... Ордада өмір сүрген
тарихи адамдар. Мысалы: «Орақ-Мамай» ... бас ... Орақ ... Алтын Орданың әйгілі қолбасылары. Мамай – ... соң, ... ... хан, ... ... ... орыс ... болған
зор шайқасқа қатысқан Алтын Орда әскерлерінің қолбасшысы. «Едіге батыр»
жырындағы бас ... ... ... ... жасаған тарихи адам. Алтын
Ордадан бөлінген Ақ Орданың әмірі, ол Алтын Орданың ханы Тоқтамысқа қарсы
күрескен, «Асан ... ... Асан – ... ... ... ... ... ханы ұлы Мұхамедтің (Орманбет) қасындағы ықпалды билердің
бірі, Сарай және Қазан қалаларында билік басында болған ... ... ... Ол ... Орда ыдыраған соң қазақ ханы әз Жәнібектің ... ... ... ... ... ... ... нұсқасы Алтын Орда
дәуірінде туғандығын аңғарамыз.
Алтын Ода дәуірі - өз кезінде Алтын Орда мемлекетінің құрамына ... ... ... мен ... ... ішінде қазақ халқының да
әдебиет, мәдениетінің қалыптасу және ... аса ... ... болғанын көреміз. Бұл тарихи, мәдени мұралар Алтын Орда ыдыраған кезде
одан бөлінген ... ... ... қосылды.
Алтын Орда хандығы орта ғасырлық феодалдық мемлекет болғандықтан,
қалың халық ... ... ... ... ... жүгі ... жалпы
аянышты болды. Алтын Ордада толассыз болып тұрған сыртқы соғыстар мен ... ... ... ... ... күйзелтті. Халық бұқарасы әскер
шығаруға, оларды ат – лау, қару-жарақпен жабдықтауға, ... ... ... ... ... ... ... Орда мемлекетінде егіншілер мен
малшылардан алынатын алым-салықтың екі түрі «қалан» және ... ... ... ... ... бойынша, егіншілер жыл сайын өнімнің оннан
бірін салық ретінде қазынаға тапсырды. «Қапшуыр» ... ... ... жыл ... жүз ... бір бас ... ... Ал қалалардағы
қолөнершілер мен саудагерлер бажы ... ... ... ... ... істеді. Алғашқы кездері салықтың дені хан қазынасына ... ... Орда ... ... ... ... шексіз
билеуіне және салықты ... ... ерік ... Олар ... арттырып, артық жиналған салықты өздері пайдаланып отырды. Салық
жинауға қарулы күш ... бас ... ... ... Сөйтіп халық
бұқарасы екі жақтан бірдей ... олар ... ... да, ... да ... ... тыс, әскерге лау ат, лаушы берді. Көпір салу,
құдық қазу, қорған-бекініс салу ... ... ... ... тегін
еңбек етуге мәжбүр болды.
Алтын Орда хандығы берік мемлекеттік бірлестік ... оның ... ... ... және ... даму ... әркелкі, экономикалық негізі
әлсіз еді. Феодалдық қатынастар дамыған сайын ішкі-сыртқы ... ... ...... Алтын Орданы билеген Жәнібек хан
өлгеннен соң, Шыңғыс тұқымынан тараған билеуші топтар арсында хан ... ... ... өріс ... бір ... ... дәуірлеген Алтын
Орда мемлекетін «ала жылан-аш балық» жегідей жеді. Оның үстіне Алтын Орда
үстемдігі ... ... ... ... мен тәуелді халықтардың азаттық
күресі етек алды. Осындай қат-қабат ... мен ... ... ... Орда ... ... ... өзара бірнеше аймаққа
бөлінді. Жошы хан өлген соң шығыс дешті қыпшақты ... ... Орда ... оның мұрагерлері, Алтын Орданың шығысындағы ұлан байтақ өңірде – ... ... ... ... ... ... Ақ Орда мелекетін құрды.
1380-жылы Куликов даласындағы зор шайқаста ... ... ... ... ... ... орыс ... Алтын Ордадан тәуелсіздік алды. Алтын
Ордадан ... ... Еділ ... ... шықты, Хорезм Темір
мемлекетіне тәуелді болды.
XIV-ғасырдың аяқ шенінде Алтын Орданы билеген Тоқтамыс хан мен ... ... ... ... сұрапыл соғыстар болды. 1391-1395-
жылдары Әмір Темір екі рет Алтын Ордаға жорық жасады. 1391-жылы Әмір ... жүз мың ... ... ... ... ... 1395-жылы Алтын Орданың
ханы Тоқтамыстың әскерін талқандап, оның астанасы Сарай-Беркені басып ... ... ... ... ... ... ... Алтын Орда
үстемдігіне қарсы күрестері, ішкі феодалдық тартыстар мен сыртқы соғыстар
салдарынан, ... Орда ... ... ... ... ... Әл-Омари. «Алтын Орда тарихына қатысты материалдар жинағы», І-
том, 234-бет
1.2 ... ... Орда ... ... ... жинағы», І-
том, 234, 235-бет
2 Шәкәрім Құдайбердіұлы. «Қазақ шежіресі», 1911 жыл
Қолданылған ... ... Орда ... ... ... ... ... 235-
бет
2. «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы. «Қазақстан» Ұлттық
энциклопедиясы, І-том, 1998 ж., 314-316 ... ... ... ... көне ... ... ... 1993, 201-
208-беттер
4. «Қазақ совет энциклопедиясы», І-том, 31-бет
Тест ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Моғолстанның қазақ хандығы мен қазақ халқының қалыптасуына ықпалы8 бет
Оғыз мемлекеті6 бет
Ішкішаруашылық жерге орналастырудың теориялық, жалпы әдістемелік негіздері31 бет
Азамат және мемлекет16 бет
Жер ресурстары туралы түсінік28 бет
Мутация5 бет
Оңтүстік Қазақстан облысы22 бет
"Алтын орда."6 бет
18-19 ғғ. Қазақстан территориясындағы ұлт-азаттық қозғалыс14 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь