Қазақстан Республикасындағы өлім жазасы: құқықтық, саяси және ұйымдық ерекшеліктер


Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Тарау . І. Өлім жазасын қылмыстық жазаның түрі ретінде қолданудың тарихи және әлеуметтік аспектілері.
І . 1. Қазақстанның қылмыстық құқығы бойынша жазаның жүйесі және мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
І . 2. Шетелдік және отандық қылмыстық құқық тарихында өлім жазасын қолданудың практикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
І . 3. Өлім жазасын қолданудың құқықтылығының қазіргі консепциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27

Тарау . ІІ. Қазақстан Республикасындағы өлім жазасы: құқықтық, саяси және ұйымдық ерекшеліктер
ІІ . 1. Жасалғаны үшін Қазақстан Республикасында өлім жазасы қарастырылған іс.әрекеттер шеңбері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
ІІ . 2. Қазақстанда 2003 жылға дейінгі кезеңде өлім жазасын қолданудың құқықтық механизімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...42
ІІ . 3. Қазақстан Республикасындағы өлім жазасына мораторий: себептері және енгізілуі мен әрекет етуінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ...51

Тарау . ІІІ. Қазақстан Республикасының жаңа қылмыстық саясаты аясындағы өлім жазасы институтының сақталуының мәселелері мен болашағы
ІІІ . 1. Қылмыстық заңнаманы ізгілендіру саясаты барысында өлім жазасын қолдану мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
ІІІ . 2. Өлім жазасына жарияланған мораторийдың әрекет етуінің мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...62

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..69
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
Әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..76
Кіріспе.

Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы еліміздің Конституциясына және халықаралық құқықтың жалпы танылған принциптері мен нормалары: заңдылыққа, азаматтардың заң мен сот алдындағы теңдігіне, кінәлі жауаптылық, жеке жауаптылық, әділеттілік, ізгілік, қылмыстық қуғындаудың үнемділігі, қылмыстық жауаптылық және жазалаудан құтылмаушылық принциптеріне негізделген.
Сонымен бірге қылмыс жасаған тұлғаның жеке, ұйымдық немесе мүліктік нысандардағы мемлекеттік-мәжбүрлеу шараларға тартылуының міндеттілігі кез-келген елдің қылмыстық заңнамасының басты және негізгі ережесі болып табылады.
Қазақстан Республикасында өлім жазасын қолдануға мораторий жарияланғанына екі жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан жазаның аталған түрі еліміздің қылмыстық заңнамасында бекітілген жазалар жүйесінде жазаның дербес түрі ретінде сақталып отыр, сонымен бірге аталған мәселе төңірегінде пікірталастар біздің қоғамымызда әлі жалғасын тауып келеді.
Өлім жазасын қолдану қылмыстылықты тежейтін фактор болып табылады ма? Ол адам құқығын бұза ма? Қазіргі уақытта оны қолдануға бола ма немесе одан бастарту қажет пе? Жазалаудың осындай түрін қолдану арқылы мемлекет құқық тәртібін сақтау мен қорғауды қамтамасыз ете алады ма? Негізгі пікірталас осы аталған мәселелердің төңірегінде өрістеп отыр.
Аталған мәселе бойынша дұрыс пікір қалыптастыру өлім жазасының қылмыстық жаза ретіндегі міндеті мен мақсаты неде екендігіне терең зерттеу жүргізгенде ғана мүмкін болады деп есептейміз.
Өлім жазасы мәселесінің қылмыстық құқық шеңберінен шығып мемлекеттік саясат мәселесіне айналғаны белгілі. Өлім жазасын тағайындау және орындау тек сот органдарының ғана емес, елдің саяси өміріне басшылық жасайтын органдардың да ісіне айналып отыр. Сот өлім жазасына тарту туралы үкім шығарғанның өзінде де кешірім жасау немесе жасамау құқығы мемлекеттің саяси басшылығының қолында десек артық айтпаған болармыз.
Пайдаланылған әдебиеттер
І. Нормативті-құқықтық актілер:
1. Второй факультативный протокол к международному пакту гражданских и политических правах, направленный на отмену смертной казни // Международный билль о правах человека.-Алматы, 2002.-265 бет
2. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995. 08. 30. Түсініктеме. Алматы “Жеті жарғы”, 1999 – 424 бет.
3. Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодексі. 1997. 07. 16.— Алматы : ЮРИСТ, 2006-141 б.
4. Коментарий к Уголовно – Исполнительному кодексу Республики Казахстан. Алматы, Баспа. 1998, 423 стр.
5. Коментарий к Уголовному кодексу Республики Казахстан. – Алматы, Баспа 1999 – 808 с.
6. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының “Жаза тағайындағанда соттардың заңды дұрыс қолдануы туралы” 24 – маусым 1993 жылғы №3 қаулысы (Қаз. Республикасы Жоғарғы Соты жаршысы. 1993, №2).
7. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Пленумының “Соттардың рецидивті қылмыстар жөніндегі қылмыстық істерді қарау тәжірибесі туралы” 27 – мамыр 1994 жылғы қаулысы (Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты Жаршысы, 1994 №3).
8. ҚР. Президентінің «Қазақстан Республикасында өлім жазасына мораторий енгізу туралы» 17.12.2003 жылғы Жарлығы.
9. ҚР. Конституциялық Кеңесінің «Өлім жазасы түріндегі жазаның орындалуының тәртібі мен шарттары туралы» 30.01.2003 жылғы №10 қаулысы.

ІІ. Оқулықтар
1. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық: Оқулық. Толықтырылып, екінші басылуы. – Алматы: Жеті жарғы, 1999 – 320 бет.
2. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Ерекше бөлім – Алматы: Жеті жарғы, 2000. – 520 бет.
3. Бұғыбай Д.Б. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім: Лекциялар курсы – Алматы, 2003. – 253 бет.
4. Ветров Н.И. Уголовное право. Общая и особенная части: Учебное посбие. 2-е изд., перераб и доп. – М.: Книжный мир, 2000 – 224 с.
5. Уголовное право. Особенная часть: Учебник /Под ред. д.ю.н. проф. Н.И. Ветрова и д.ю.н. проф. Ю.И. Ляпунова – М.: Новый Юрист, 1998 – 768 с.
6. Қазақстан Республикасының Қылмыстық-атқару құқығы: Оқу құралы.—Алматы: Жеті жарғы, 2002.—256 бет.
7. Советское уголовное право. Общая часть: М., «Юрид. Лит.», 1977 – 544 с.
8. Советское уголовное право. Общая часть: Учебник /Под ред. Г.А. Кригера. Н.Ф. Кузнецовой, Ю.М. Ткачевского. – 2-е изд., доп. И перераб. – М.: Изд-во МГУ, 1988. – 368 с.
9. Смирнова Н.Н. Уголовное право: Учеб, - Спб.: Изд-во Михайлова В.А., 1998. – 675 с.
10. Уголовно – исполнительное право: Вопросы и ответы /Под ред. проф. В.И. Селиверстова. – М., 1999. – 160 с.
11. Уголовно – исполнительное право. Учебник / под ред. И.В. Шмарова. М.: Новый Юрист, 1998.

ІІІ. Арнайы әдебиеттер:
1. Анашкин Г.З. Смертная казнь в капиталистических государствах. М.: Юрид. Лит., 1971.-168 с.
2. Дулатбеков Н.О. Амандыкова С.К., Турлаев А.В. Основы государства и права современного Казахстана. Астана: «Фолиант» 2000.- 250 с.
3. Культеев Т.М Уголовное обычное право казахов.-Алматы, 1995.-135 с.
4. Шишов О.Ф. Смертная казнь в истории России.-М.: Юридическая литература, 1989.- 160 с.
5. Чукмайтов Д.С. Применение уголовного наказания в целях предупреждения рецидивных преступлений- Алматы: «Баспа», 1997.- 247 с.

IV. Мерзімдік баспасөз материалдары:

1. Агыбаев А. Комментарий к УК РК. Назначение наказания // Фемида. – 1999г. №4.
2. Багрии-Шахматов Л. В. Совершенствование системы наказаний в связи с изменениями в уголовном законодательстве // Теоретические и практические проблемы нового уголовного права – М., 1985.
3. Гернет М.Н. Смертная казнь и общественное мнение. В кн. Смертная казнь: за и против. – М.: Юридическая литература, 1987.
4. Дрозд. Н. Опыт германского суда присяжных может быть использован в Казахстане // Панорама, 26 марта, 2004.
5. Карпец И.И. Высшая мера. За и против.// Сов.гос-во и право 1991 №7 С.49-53
6. Келина С.Г. Смертная казнь в системе советской уголовной политики. В кн. Смертная казнь: за и против. М.: Юридическая литература, 1989.
7. Коган В.М. Содержание наказания и его цели // Актуальные проблемы уголовного права. – М., 1988. С. 90-91.
8. Когда убивает государство. Смертная казнь против прав человека (Главы из книги) // Сов.государство и право 1989 №12 С. 127-35
9. Мами К. К вопросу о преждевременности отмены смертной казни // Экономика и право, №14, 2003.
10. Несиев А. Зона особого внимания // Исполнение наказаний, 2004, №10.
11. Полубатская С.В. К вопросу о целях наказания // Проблемы совершенствования уголовного закона. – М., 1984.
12. Сариев Д. Отмена смертной казни // Юридическая газета, 31 марта, 2004.
13. Сартаева Н. Смертная казнь: опыт качественной стратегии исследования // Исполнение наказаний – 2004. №10.
14. Черниловский З.М. Смертная казнь историко-философский аспект // Советское государство и право.1991. №1 С.128-37

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Дипломдық жұмыс
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 78 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 1900 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
Тарау – І. Өлім жазасын қылмыстық жазаның түрі ретінде қолданудың тарихи
және әлеуметтік аспектілері.
І – 1. Қазақстанның қылмыстық құқығы бойынша жазаның жүйесі және
мақсаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7
І – 2. Шетелдік және отандық қылмыстық құқық тарихында өлім жазасын
қолданудың
практикасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ..18
І - 3. Өлім жазасын қолданудың құқықтылығының қазіргі
консепциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

Тарау – ІІ. Қазақстан Республикасындағы өлім жазасы: құқықтық, саяси және
ұйымдық ерекшеліктер
ІІ – 1. Жасалғаны үшін Қазақстан Республикасында өлім жазасы
қарастырылған іс-әрекеттер
шеңбері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 37

ІІ – 2. Қазақстанда 2003 жылға дейінгі кезеңде өлім жазасын
қолданудың құқықтық
механизімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... .42
ІІ – 3. Қазақстан Республикасындағы өлім жазасына мораторий:
себептері және енгізілуі мен әрекет етуінің
ерекшеліктері ... ... ... ... ... .. ... ... .51

Тарау – ІІІ. Қазақстан Республикасының жаңа қылмыстық саясаты аясындағы
өлім жазасы институтының сақталуының мәселелері мен болашағы
ІІІ – 1. Қылмыстық заңнаманы ізгілендіру саясаты барысында өлім
жазасын қолдану
мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
... ... ... ... 55
ІІІ – 2. Өлім жазасына жарияланған мораторийдың әрекет етуінің
мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..62

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
Сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...73
Әдебиеттер
тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
... ... ... ... ... ... ... 76

Кіріспе.

Қазақстан Республикасының қылмыстық заңнамасы еліміздің
Конституциясына және халықаралық құқықтың жалпы танылған принциптері мен
нормалары: заңдылыққа, азаматтардың заң мен сот алдындағы теңдігіне, кінәлі
жауаптылық, жеке жауаптылық, әділеттілік, ізгілік, қылмыстық қуғындаудың
үнемділігі, қылмыстық жауаптылық және жазалаудан құтылмаушылық
принциптеріне негізделген.
Сонымен бірге қылмыс жасаған тұлғаның жеке, ұйымдық немесе мүліктік
нысандардағы мемлекеттік-мәжбүрлеу шараларға тартылуының міндеттілігі кез-
келген елдің қылмыстық заңнамасының басты және негізгі ережесі болып
табылады.
Қазақстан Республикасында өлім жазасын қолдануға мораторий
жарияланғанына екі жылдан астам уақыт өткеніне қарамастан жазаның аталған
түрі еліміздің қылмыстық заңнамасында бекітілген жазалар жүйесінде жазаның
дербес түрі ретінде сақталып отыр, сонымен бірге аталған мәселе төңірегінде
пікірталастар біздің қоғамымызда әлі жалғасын тауып келеді.
Өлім жазасын қолдану қылмыстылықты тежейтін фактор болып табылады ма?
Ол адам құқығын бұза ма? Қазіргі уақытта оны қолдануға бола ма немесе одан
бастарту қажет пе? Жазалаудың осындай түрін қолдану арқылы мемлекет құқық
тәртібін сақтау мен қорғауды қамтамасыз ете алады ма? Негізгі пікірталас
осы аталған мәселелердің төңірегінде өрістеп отыр.
Аталған мәселе бойынша дұрыс пікір қалыптастыру өлім жазасының
қылмыстық жаза ретіндегі міндеті мен мақсаты неде екендігіне терең зерттеу
жүргізгенде ғана мүмкін болады деп есептейміз.
Өлім жазасы мәселесінің қылмыстық құқық шеңберінен шығып мемлекеттік
саясат мәселесіне айналғаны белгілі. Өлім жазасын тағайындау және орындау
тек сот органдарының ғана емес, елдің саяси өміріне басшылық жасайтын
органдардың да ісіне айналып отыр. Сот өлім жазасына тарту туралы үкім
шығарғанның өзінде де кешірім жасау немесе жасамау құқығы мемлекеттің саяси
басшылығының қолында десек артық айтпаған болармыз.
Әлемдік қылмыстық практиканың соңғы жылдардағы тенденциясы өлім
жазасын қолдануды барынша қысқарту және оны бас бостандығынан айырумен
ауыстыру бағытында дамып келеді. Өлім жазасын қарастыратын санкциялар мен
оларды қолдану практикасының арасындағы алшақтық барынша айқын байқалып
отыр.
Қазіргі таңда Қазақстан жазаны либерализациялау және ізгілендіру
бағытын тұрақты түрде ұстанып келеді. Қылмыстық жауаптылықтың барынша терең
дифференциациялануы қазіргі әрекет етуші Қылмыстық кодекстің басты
ерекшелігі.
Әрекет еткеніне екі жылдан артық уақыт болған Қазақстандағы мораторий
өлім жазасын жоймай тек соттармен шығарылған үкімдердің орындалысын ғана
тоқтата тұруда. Қазіргі уақытта өлім жазасының толық күшін жою мәселесі
біздің елімізде белсенділікпен талқылануда. Елімізде алқа соттары туралы
заңның қабылдануы және оның барысында өлім жазасы тағайындалуы мүмкін
істерде шешім қабылдауға қоғам өкілдерінің қатысуына мүмкіндік берілуін біз
аталған бағытта жүргізіліп отырған саясаттың нәтижесі ретінде қабылдауға
тиіспіз.
Сонымен қатар өлім жазасына мораторий жариялау пенитенциарлық
(түзету) жүйеде көптеген мәселелердің туындауына себепші болып отыр .
Себебі үкімет өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасының
орындалуын БҰҰ-ның кепіл-кеңестерінде білдірілген адам құқықтары бойынша
өзіне алған міндеттемелерге сәйкестікте жүзеге асыруы тиіс.
Жоғарыда аталған себептерге байланысты осы тақырыпты зерттеу өзекті
болып табылады.
Біздің дипломдық жұмысымыздың басты мақсаты өлім жазасының қылмыстық
жаза ретіндегі құқықтық, әлеуметтік негіздемелеріне зерттеу жүргізу және
жазаның аталған түрінің қылмыстық заңнамадағы болашақ орнын анықтау.
Аталған мақсатқа қол жеткізу үшін біз төменде көрсетілген міндеттерді
шешу қажет деп есептейміз:
1) Шетелдік және қазақстандық қылмыстық құқық тарихындағы өлім
жазасын қолдану практикасына сипаттама жасау;
2) Қылмыстық жазаның төтенше түрі ретіндегі өлім жасасының
қолданылуы-құқықтылығының қазіргі тұжырымдамаларына баға беру;
3) Қазақстан Республикасының Қылмыстық құқығы бойынша өлім жазасы
институтының заңдық механизімін зерттеу;
4) Қазақстанда өлім жазасының күшін жоюдың құқықтық және
әлеуметтік аспектілеріне зерттеу жүргізу;
Дипломдық жұмысымыздың теоретикалық-әдістемелік негізін өлім жазасы
мәселесі бойынша заңи және әлеуметтік әдебиеттер құрайды.
Юриспруденция, психология бойынша жазылған еңбектер; құқықтық-
нормативтік құжаттар ҚР-ның Конституциясы, ҚР-ның Қылмыстық кодексі,
Қазақстан Республикасында өлім жазасына мораторий енгізу туралы Қазақстан
Президентінің Жарлығы (17.12.2003) оқулықтар мен әдістемелік құралдар
біздің дипломдық жұмысымыздың негізгі бастаулары болып табылады.
Дипломдық жұмыс өзінің құрылымы бойынша кіріспеден, тиісті бөлімдерге
бөлінген үш тараудан, қортындыдан және пайдаланған әдебиеттер тізімінен
тұрады.
Жұмыстың кіріспесінде мәселенің өзектілігі негізделіп, оның мақсаты
мен міндеттері айқындалған, қорғауға шығарылған болжамдар және негіздемелер
тұжырымдалып, бастаулары ашылған.
Берілген жұмыстың бірінші тарауы Өлім жазасын қылмыстық жазаның түрі
ретінде қолданудың тарихи және әлеуметтік аспектілері деп аталады онда
шетелдік және отандық өлім жазасы институтын тарихи тұрғыда талдау жүзеге
асырылады.
Екінші тарау Қазақстан Республикасындағы өлім жазасы: құқықтық, саяси
және ұйымдық ерекшеліктері - деп аталған онда мерзімсіз мораторийдың
әрекет етуі барысындағы өлім жазасын қолданудың құқықтық негіздемесіне
талдау жасауға тырыстық. Бұл тарауда біз өлім жазасына кесілгендердің
процессуалдық кепілдіктеріне ерекше назар аудардық.
Қазақстан Республикасының жаңа қылмыстық саясаты аясындағы өлім
жазасы институтының сақталуының мәселелері мен перспективалары - деп
аталған жұмысымыздың үшінші тарауында Қазақстан Республикасында өлім
жазасының күшін жоюдың заңдылық және әлеуметтік мәселелері қарастырылған
және Қазақстанда өлім жазасының күшін жою мәселесі бойынша әлеуметтік
зерттеулерге сипаттама берілген. Сонымен қатар біз бұл тарауда өлім
жазасына жарияланған мораторийдың әрекет етуінің басты мәселелеріне ерекше
көңіл бөлдік.
Жұмыстың қортындысында негізгі тұжырымдар мен кепіл-кеңестер,
болашақта зерттелуі тиіс мәселелер атап көрсетілген.

Тарау – І. Өлім жазасын қылмыстық жазаның түрі ретінде қолданудың тарихи
және әлеуметтік аспектілері
І – 1. Қазақстанның қылмыстық құқығы бойынша жазаның жүйесі және
мақсаттары

Қоғамдағы қылмыстың алдын алудағы әралуан жүйелердің арасында шешуші
рол, әлеуметтік – экономикалық, ұйымдастырушылық пен басқару, идеологиялық,
құқықтық және мәдени – тәрбиелеушілік сипаттағы шараларға беріледі. Алайда
қылмыстық заң бұзылған кезде, яғни жасалған қылмыспен күресте жаза, қоғамды
қылмыстық қол сұғушылықтан қорғаудың қажетті құралы ретінде сақталып
қалады.
Әрбір қылмыстық-құқылық норманың санкциясында қарастырылған
жазаланушылық кез-келген қылмыстың міндетті белгісі болып табылады –
қылмыстық құқыққа қайшылықтың белгісі. Жазалануға жатпайтын қылмыстың
болмауы сияқты қылмыссыз жаза да болмайды.
Қазіргі замандағы жазаға байланысты қылмыстық саясат екі негізгі
бағытта жүргізіледі. Бірінше – қатаң жазаның сақталуы және қажет болған
жағдайда оларды қылмыскер рецидивистерге және ауыр қылмыстарға кінәлі
адамдарға қатысты күшейту. Екінші бағыт – қоғамдық қауіптілігі төмен немесе
онша ауыр емес қылмыстарды бірінші рет жасауда кінәлі адамдарға қатысты
жазаны жеңілдету немесе жазаны, ондай адамдарға ықпал етудің өзге
шараларымен ауыстыру.
Жаза норма шығармашылық және құқық қолданушылық қызметінде заңдылық,
гуманизм, демократизм және жауапкершілікті дербестендіру принциптерімен
қатаң сәйкестікте жүзеге асырылуы тиіс.
Жаза – бұл қылмыстық заңмен қарастырылған, қылмыс жасаған адамға
соттың айыптау үкімі арқылы қолданылатын жазаға тартылған адамның
құқықтарын және бостандықтарын шектеуден тұратын мемлекеттік мәжбүрлеу
шарасы. Жаза әрдайым мәжбүрлеу шарасы болып табылады. Кез-келген қылмыстық
жазаның өзіндік жапа шектіру ерекшеліктері де осыдан көрініс табады.
Сотталған қылмыскердің жеке басының еңбек және мүліктік құқықтарын
шектеуден жазаның жапа шектірушілік қасиеттерін байқауға болады. Құқықтық
жаза қаскөйлікке қарсы жеке реакция ретінде емес, қоғамдағы адамдардың
қайырымдылық және зұлымдық туралы өздерінің түсінігіне сай түрде қоғамдық
өмірдегі тұрақтылықты сақтау үшін бекітілген келісім шарты ретінде көрініс
береді. Құқық қоғамда дербес еріктің көрініс беруі үшін шекараны бекіте
отырып тиісті яғни, рұқсат етілген жүріс-тұрыс туралы жалпы түсініктермен
жекелеген әрекеттердің сәйкессіздігіне тәуелді түрде кінәлілік пен жазаның
шамасын айқындайды. Ендеше жазалаудың кек алудан айырмашылығы ол қоғамдық
шартталған қылмыстың салдары бола отырып жаза мен қылмыстың қажетті
байланысын олардың ішкі байланысын анықтайды.1
Жаза – мемлекеттік ықпал ету шарасы. Аталған принцип оның тек
қылмыстық заңда бекілетіндігін білдіреді. Жазаның қылмыстық заңда ғана
қарастырылатындығы қылмыстық-құқылық нормалардың санкциясында жүзеге
асырылады. Қазақстан Республикасының қолданыстағы Қылмыстық кодексінде
негізінен санкцияның екі түрі көрсетілген. Олар салыстырмалы – айқындалған
және баламалы санкциялар болып табылады. Салыстырмалы – айқындалған санкция
жазаның мөлшерін белгілі бір шектен шықпайтындай етіп белгілейді. Кейбір
реттерде қылмыстық-құқылық нормада жазаның ең жоғарғы шегі ғана
көрсетіледі. Аталған жағдайда жазаның төменгі шегі қылмыстық құқықтың жалпы
бөлімдерінің ережелеріне сәйкес: бас бостандығынан айыру үшін – 6 ай, түзеу
жұмысы үшін – 2 ай мерзім деп есептелуі тиіс. Көп жағдайларда қылмыстық заң
нормаларында жазаның төменгі және жоғарғы шегі көрсетіледі. Санкцияның
мұндай түрі қатысушылықпен жасалған қылмыстар бойынша жаза тағайындау
барысында әрбір қатысушының қылмысқа қатысудағы ролін, олардың жеке
бастарының ерекшеліктерін ескере отырып әрбір жасалған қылмыстардың мән-
жайларына қатысты жазаны даралап тағайындауға зор мүмкіндік береді. Балама
санкция Қылмыстық кодекстің Ерекше бөлімінің тиісті баптарындағы жазаның
екі немесе оданда көп түрінің біреуін таңдап алып қолдануға мүмкіндік
береді. Адамның (азаматтың) құқықтары мен бостандықтарын тегіне,
әлеуметтік, лауазымдық немесе мүліктік жағдайы, жынысы, нәсілі, ұлты, тілі,
дінге қөзқарасына, сенімі, тұрғылықты жері, қоғамдық бірлестіктерге
қатыстылығына себептермен немесе өзге кез келген жағдайлар бойынша тікелей
немесе жанама шектеу – екі жүзден бір мың айлық есептік көрсеткішке дейінгі
мөлшерде немесе сотталған адамның екі айдан бес айға дейінгі кезеңдегі
жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерінде айыппұл салуға не үш айға дейінгі
мерзімге қамауға, не бір жылға дейінгі мерзімге бас бостандығынан айыруға
жазаланады. (141-бап, 1-бөлігі). Балама санкциялар сотқа кінәлі адамға
бірнеше жазалардың ең әділін, тиімдісін таңдап алуға жол береді.
Қылмыстық жаза тек сотпен және айыптау үкімі арқылы тағайындалады.
Ешқандай басқа мемлекеттік органның, қоғамдық ұйымдардың қылмыстық жазаны
қолдануға құқығы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстандағы адам және адамзат құқығының қалыптасу тарихы
Халықаралық құқықтағы адам құқығы: ұғымы және маңызы
Халықаралық құқықтың түрлері, қайнар көздері
Қазақстан Республикасының саяси жүйесі туралы
ҚР сот билігінің басқа да мемлекет өкілдерімен өзара байланыс жасау мәселелері
Қылмыстық құқық бұзушылықтан сақтандыру - қылмыстық саясаттың құрамдас бөлігі
Қылмыстық процеске қатысушылардың түсінігі
Қазақстан Республикасының конституциялық құқығы туралы
КӘМЕЛЕТКЕ ТОЛМАҒАНДАРҒА ТАҒАЙЫНДАЛАТЫН ЖАЗА ТҮРЛЕРІ
Қылмыстық саясат
Пәндер