Тас дәуірінің кезеңдері


1. Палеолит
2. Мезолит
3. Неолит
Б. з. б. 2 млн 500 жылдан Б. з. б. 3 мың жылдыққа деін — Тас дәуірі Б. з. б. 2 млн 500 жылдан 45-35 мың жылға дейін — палеолит. Б. з. б. 2,6 млн жылдан — 100,000 жылға дейін — Төменгі палеолит дәуірі. Б. з. б. 300 — 30 мың жыл бұрын — Орта палеолит дәуірі. Б. з. б. 50 — 10 мың жыл бұрын Кейіңгі палеолит дәуірі. Б. з. б. 10-15 мың жыл бұрын — Мезолит дәуірі. Б. з. б. 15-3 мың жыл бұрын — Неолит дәуірі. Б. з. б. 3-2 мыңжылдықтар — Мыстас дәуірі. Б. з. б. 35/33 — 13/11ғасырлар — Қола дәуірі. Б. з. б. XV-XIII ғасырлар — Андронов мәдениетінің кезі. Б. з. б. VIII ғ. — Темір дәуірінің басы.
Ежелгі адам өз дамуында бірінен кейін бірі келетін бірнеше кезеңдерден өтті. Археологияда қабылданған кезеңдерге сәйкес адамзат тарихы тас, қола және темір дәуірлеріне бөлінеді.
Ежелгі тас дәуірі адамзат тарихындағы ең ұзаққа созылған және аса маңызды кезеңдердің бірі болып табылады. Ежелгі тас ғасыры-адам мен оның шаруашылығының қалыптасуының бастапқы уақыты. Алғашқы адам жабайы өсетін дәндерді жеміс – жидектерді жинап жануарларды аулаған. Ежелгі тас дәуіріндегі адамдардың қоғамдық ұйымы күрделі де ұзақ даму жолынан өтті. Оның бастапқы кезеңі алғашқы төбыр-бірлесіп қорғану және шабуыл жасау, аң аулау және жиын терін үшіп бірлесу болды. А. Ерте палеолит - Ежелгі палеолит – ірі-ірі үш кезеңге: Олдувэй (б.з.б. 2,6 млн жыл-800 мың жыл); Ашель (б.з.б. 800-140 мың жыл); Мустье(40-35 мың жыл) кезеңдерге бөлінеді. Адам баласынының ең алғашқы еңбек құралдары тастан жасалған. Осыған байланысты алғашқы тарихи кезең тас ғасыры деп аталған. Табиғаты. Оңтүстіктегі Үнді мухиты жағынан жылы ауа Қазақстан жеріне келіп турған. Сондықтан Казақстанда субтропиктік ормандар болған. Осы кездегі Қазақстан жерін мекендеген жануарлар: өзен, көлдердің жағасында пілдер, шалғында жылқылар, таулы жерлерде аюлар, мамонттар, бұғылар, бизондар, тауларда арқарлар, тауешкілер т.с.с. Б.з.б. 100-80 мың жыл бұрын ауа райы құрт өзгерген.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Б. з. б. 2 млн 500 жылдан Б. з. б. 3 мың жылдыққа деін — Тас дәуірі Б. з.
б. 2 млн 500 жылдан 45-35 мың жылға дейін — палеолит. Б. з. б. 2,6 млн
жылдан — 100,000 жылға дейін — Төменгі палеолит дәуірі. Б. з. б. 300 — 30
мың жыл бұрын — Орта палеолит дәуірі. Б. з. б. 50 — 10 мың жыл
бұрын Кейіңгі палеолит дәуірі. Б. з. б. 10-15 мың жыл бұрын — Мезолит
дәуірі. Б. з. б. 15-3 мың жыл бұрын — Неолит дәуірі. Б. з. б. 3-2
мыңжылдықтар — Мыстас дәуірі. Б. з. б. 3533 — 1311ғасырлар — Қола дәуірі.
Б. з. б. XV-XIII ғасырлар — Андронов мәдениетінің кезі. Б. з. б. VIII ғ.
— Темір дәуірінің басы.
Ежелгі адам өз дамуында бірінен кейін бірі келетін бірнеше кезеңдерден
өтті. Археологияда қабылданған кезеңдерге сәйкес адамзат тарихы тас, қола
және темір дәуірлеріне бөлінеді.
[өңдеу]Тас дәуірінің кезеңдері
1. Палеолит- Ежелгі тас дәуірі адамзат тарихындағы ең ұзаққа созылған және
аса маңызды кезеңдердің бірі болып табылады. Ежелгі тас ғасыры-адам мен
оның шаруашылығының қалыптасуының бастапқы уақыты. Алғашқы адам жабайы
өсетін дәндерді жеміс – жидектерді жинап жануарларды аулаған. Ежелгі тас
дәуіріндегі адамдардың қоғамдық ұйымы күрделі де ұзақ даму жолынан өтті.
Оның бастапқы кезеңі алғашқы төбыр-бірлесіп қорғану және шабуыл жасау, аң
аулау және жиын терін үшіп бірлесу болды. А. Ерте палеолит - Ежелгі
палеолит – ірі-ірі үш кезеңге: Олдувэй (б.з.б. 2,6 млн жыл-800 мың
жыл); Ашель (б.з.б. 800-140 мың жыл); Мустье(40-35 мың жыл) кезеңдерге
бөлінеді. Адам баласынының ең алғашқы еңбек құралдары тастан жасалған.
Осыған байланысты алғашқы тарихи кезең тас ғасыры деп аталған. Табиғаты.
Оңтүстіктегі Үнді мухиты жағынан жылы ауа Қазақстан жеріне келіп турған.
Сондықтан Казақстанда субтропиктік ормандар болған. Осы кездегі Қазақстан
жерін мекендеген жануарлар: өзен, көлдердің жағасында пілдер, шалғында
жылқылар, таулы жерлерде аюлар, мамонттар, бұғылар, бизондар, тауларда
арқарлар, тауешкілер т.с.с. Б.з.б. 100-80 мың жыл бұрын ауа райы құрт
өзгерген. Осы кезде Қазақстанда ұзаққа созылған ауа райының суытуы
басталған. Барлық тауларды мұз басқан. Бұл суық мерзім б.з.б. 12-5 мың
жылдарға дейін созылған. Адамдары. Қазақстан жерін ежелгі адамдар б.з.б.
800-140 мың жылдықтардан бастап мекендеген. Алғашқы адамдар Қаратау жотасы
мен Қарасу тұрағында мекендеген.
Aлғашқы адамдардың айналысқан істері: аң аулау, терімшілік.
Алғашқы адамдар баспанасы: табиғи үңгірлер, үңгіме қуыс, тау шатқалдары
т.б.
Адамдар табиғаттың дүлей күшіне қарсы тұру үшін, бірігіп аң аулап тіршілік
етіп қиындықты жеңу ұшін топпен өмір сүрді.
Еңбек құралдары. Ауыр салмақты, тік бұрышты ұсақ шақпақ тастар ең ежелгі
еңбек құралдарына жатқызылады. Жамбыл облысындағы Бөріқазған, Тәңірқазған,
Шабақты мекендерінен (5000-ға жауық тас құрал), Қазанғап шатқалы (тастан
жасалған 300-ге жуық құрал), Қарасу тұрағы (тастан жасалған 1500-ға жуық
құрал), Сарыарқа тұрақтары, Балқаштың Солтүстік жағалауы (ежелгі адамдардың
тұрақтары) т.с.с. жерлерден тастан жасалған құралдар табылған.
Ә. Орта палеолит- (б.з.б. 140-40 мың жылдықтар). Орта палеолит дәуірі
ертедегі адамның дамуымен, мәдениеті дамуының жаңакезеңі болуымен
ерекшенеледі. Орта палеолитте Қазақ даласындағы жер құрылымында күшті
тектоникалық (құрылу, өзгеру процестері–грек сөзі) қозғалыстар болып өтті.
Соның нәтежесінде таулар, төбелер пайда болып, жерді екі рет топан суы
басты. Солтүстік Мұзды мұхиттың суы көтеріліп, ол Қазақстан жеріне дейін
келді. Орталық Қазақстанда жер деңгейі 500 метрге дейін көтерілді. Бірнеше
мың жылдардан кейін Оңтүстікте басталған мұздардың еруіне байланысты
Қазақстан жерінде құмды, шөлді, суы тапшы жерлер пайда болды. Өзеңдердің
қазіргі арналары қалыптаса бастады. Қазақстандағы жазық жерлер (Ертіс пен
Балқаш маңы) орманды далалы, оңтүстігі көбіне жусанды, шөлді болып
қалыптасты. Тянь-Шаньда және басқа да таулы жерлерде қаптал қарағай, шырша,
жөке, қызыл қайың, қандыағаш өсетін болды. Қазақ даласында бірнеше
хайуанаттардың түрлері болды: пілдер, жүні сирек мамонттар, жазық далада
түйе, қарақұйрық, бөкендер т.б. болды. Адамдар және олардың тіршілігі. Орта
палеолит дәуірінің адамдары– неандертальдықтар. Антроп ологиялық келбеті:
қысқа мойынды, аса ірі тісі бар, сөйлеу қабілеті дұрыс
қалыптаспаған.Негізгі кәсібі: аң аулау, терімшілік. Аңды қауым болып
бірігіп, топпен аулаған. Басты ерекшеліктерінің бірі шақпақ тастарды бір –
біріне үйкелеу арқылы отты шығаруды үйренді. Осы кезде алғашқы діни наным
қалыптаса бастады. Ең алғашқы дін магия. Бұл арқылы өлікті бір қырына қарай
жатқызып, аяғын бүгіп жерлеген. Еңбек құралдары және археологиялық
ескерткіштер. Тасты өңдеу әдісі жетілді. Еңбек құралдары негізінен,
нуклеуістен (тастан) жасалды. Пышақ, қару ретінде үшкір тас, ағаш, тері
өңдеу үшін қырғыш тас пайдаланылды. Археологиялық ескерткіштер Оңтүстік
Қазақстандағы Топалы шатқалы мен Қызылрысбек тұрағынан таблыған заттар:
үшкір тас, қырғыш т.б.
Б. Кейінгі палеолит- Соңғы палеолит б.з.б. 40-35 мың жалдан басталып, 12-10
мың жылмен аяқталады. Бұл жер шарының барлық климаттық аймақтарына адамның
кеңінен тарай қоныстаған және нәсілдер мен нәсілдік топтардың қалыптасу
уақыты. Бұл тұста адамдардың рулық қауымы мен топтық ұжымдары қалыптаса
бастады. Рулық қауымдар барлық жерлерде алдымен отбасының қамқоршысы, бала
өсіруші ана төңірігінде топтасты, осыған байланысты әйелдер алғашқы қауымда
үстемдік жасады, мұның өзі аналық – матриархаттық дәуір деп аталды.
Сонымен, аналық ру өзара қандас туыстығы арқылы біріккен және шешелері
жағынан шыққан тегі бір адамдардың экзогамиялық тобы болды. Соңғы
палеолитте ірі хайуанаттардың азайюы адамдардың тұрмыс жағдайларын едәуір
өзгертті. Енді орташа және ұсақ аңдарды аулау үшін жетілдірілген жаңа
құралдар қажет болды. Аңшылар қолдарына қару алып, тамақ іздеп, ұсақ сапар
шекті. Әр түрлі іске қолданылатын еңбек құралдары пайда болды. Соңғы
палеолитте Қазақстан жерінде адамзат қоғамының үздіксіз ілгері дамып
отырғаннын көрсетеді.
2. Мезолит (орта тас ғасыры)-(б.з.б. 12-5 мың жылдықтар). Кейінгі палеолит
дәуірінен кейін орта тас дәуірі (грекше мезос - орта деген сөзден шыққын)
мезолит дәуірі келді. Бұл дәуір тарих ғылымында өте аз зерттелгендіктен,
осы дәуірдің ескерткіштері Қазақстан жерінен аз
табылған. Табиғаты. Қазақстанның ауа райы қүрт жылынып, мұздар еріді. Шөбі,
өсімдігі мол далалар сиреп кетті. Бірқатар жануарлар
(мүйізтұмсықтар, мамонттар) құрып кетті, енді аңшылардың аулайтын көбінесе
бизон мен жылқы, жабайы ешкі мен киік, койы, үйрек болды. Мезолит дәуірінің
ең маңызды өнертабысы- садақ пен жебе. Садақ пен жебенің ойлап табылуы
өндіргіш күштер дамуында шын мәнінде революция еді. Сайып келгенде бұл
ежелгі адамның шаруашылық өміріндегі түбірлі өзгерістерге жеткізді. Садақ
пен жебеден басқа осы кезде микролиттер- ұшбұрыш, ромб, трапеция, сегмент
тәрізді ұсақ қалақтар пайда болды. Дәуірдің ерекшеліктері: жануарларды
қолға үйрету, дәнді дақылдар өсіру. 3. Неолит (жаңа тас ғасыры) (б.з.б. 5-3
мың жылдықтар). еолит дәуірі тас дәуірінің соңғы кезеңі жаңа тас дәуірі
болып саналады. Неолит дәуірінің аса маңызды белгісі табиғаттың дайын
өнімдерін иемдену яғни терімшіліктің орнына келген өндіруші шаруашылыққа
негіз болған мал шаруашылы мен егіншіліктің шығуы болып табылады.
Шаруашылықтың жаңа түрлері шығуының адамзат қоғамының дамыу үшін орасан зор
маңызды болды, адамның еңбек кәсібінің саласын кеңейтті, сонымен қатар оның
сипатын сапасы жағынан өзгертті. Өндіруші шаруашылықтың шығыу неолиттік
революция деп аталды. Тамақ өндіруге, жеуге жарайтын өсімдіктерді саналы
түрде өсіруге, жануарларды қолға үйретуге, өсіруге және іріктеуге көшу
адамзат тарихында адамның от жағу өнерін меңгергенінен кейінгі асқан зор
экономикалық революция болды. Неолит дәуірінде еңбек құралдары
жетілдіріліп, жаңадан бұрғылау, тастарды тегістеу ағашты арамен кесу сияқты
жаңа технологиялық әдістері шықты, бірте-бірте қиын өнделетін тастар
тұрмысқа, шаруашылыққа пайдаланылды, тас балталар, кетпендер, дән үккіштер,
келілер, келсаптар жасала бастады. Неолит дәуірінде Қазақстан жерінде кен
кәсібі мен тоқымашылықтың бастамалары шықты. Сонымен бірге керамикалық ыдыс
жасау іске аса бастады. Әлеуметтік жағынан алғанда неолит дәуірі рулық
қауым дәуірі болды: онда ұжымдық еңбек және өндіріс құрал-жабдықтарына
ортақ меншік үстем болды. Осы кезде тайпа бірлестіктері құрылды. Тайпалар
тұқымдас жағынан және шаруашылықтың түріне қарай біріккен бірнеше рулық
қауымдардан тұрды. Ежелгі Қазақ жеріндегі тайпалар ақшылықпен, балық
аулаумен, өсімдектерді жинаумен шұғылданды. Кейінректе (неолитте) олар мал
өсіру, егіншілік және кен. өнеркәсібімен шұгылдана бастады. Адамдар мата
тоқып, киім тігуді уйренді. Керамикалық заттарға геометриялық өрнектер сала
білген. Тұрақтар. Арал өңіріндегі Сексеуіл тұрағында малшылар мен аңшылар
тұрған. Себебі бұл жерлерде сиыр, қой, жылқы сияқты үй жануарлардың
сүйектері табылған (Қостанай облысындағы Ботай тұрағы, Батыс Қазақстан
Өңірінлегі Көктүбек, Темір тұрақтары және т.б.). Қазырғы уақытта Қазақстан
аумағында 600-ден аса неолиттік және энеолиттік ескерткіш мәлім.
[өңдеу]ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ ҒЫЛЫМЫ
ҚАЗАҚСТАН ТАРИХЫ ҒЫЛЫМЫ – дүние жүзі халықтары тарихының бір саласы. Өз
бастауларын алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі жартастар мен үңгірлерде
салынған суреттерден, кейінгі құл иеленушілік қоғам тұсындағы тасқа
жазылған сына жазулардан алады (қ. Есік обасы). Авестада, Ахемен әулеті
тұсындағы парсы деректерінде (Бехистун жазуы, т.б.), Ежелгі грек
тарихшысы Геродоттың (Тарих), т.б. ежелгі дәуір авторларының еңбектерінде
қазақ жерін мекендеген сақтар, турлар, дайлар, исседондар, т.б. тайпалар
жөнінде, олардың Ассириямен, Мидиямен, Иранм ен байланыстары және Кир, І-
Дарий, А.Македонский әскерлерімен соғыстары жайында аса құнды жазба
деректер бар. Б.з.б. 2 ғ-дағы Қытай деректері (елшілерден, саудагерлерден,
миссионерлерден алынған) Қазақстан тарихын зерттеуде үлкен рөл атқарды.
Әсіресе, Сыма Цянның (б.з.б. 145–86) Тарихи жазбалар еңбегі аса құнды.
Онда ғұндардың, үйсіндер мен қаңлылардың тұрмыс-тіршілігі, саяси
құрылымдары және Батысқа қоныс аударуы жөнінде көптеген мәліметтер
берілген. Осы кезде басталған (б.з.б. 2 ғ.) Қытайдан
Орт. Азия арқылы Жерорта т. елдеріне жеткізетін Ұлы Жібек жолының гүлденуі
Қытайда Тан әулеті билік құрған тұсқа (618–907) сай келеді. Бұл тұстағы
Қытай тарихшылары жазған жылнамаларда түркі қағандықтары, олардың тұрмыс
жағдайы, әскери күш-қуаты мен жүргізген соғыстары, түргештер, қарлұқтар,
т.б. ұлыстар мен тайпалық одақтар туралы деректер көп. Қытай деректері
көбіне сыңаржақты жазылғандығына қарамастан, Қазақстан тарихы мен
мәдениетін зерттеуде аса құнды деп бағаланады. 6–8 ғ-ларда тасқа басылған
көне түркі жазба ескерткіштері түркі қағандықтары (Күлтегін жазуы, Білге
қаған ескерткіші,
т.б.), түргештер, қарлұқтар, оғызда р,қыпшақтар, ұйғырлар, қырғыздар,ба смылда
р, т.б. жөнінде нақты мәліметтер көп. Ежелгі түркі ескерткіштері, сондай-ақ
сол кезеңдегі Қазақстанның тарихи географиясын анықтауда да шешуші рөл
атқарады. Ислам дінінің таралуы мен Араб халифатының күшеюі нәтижесінде
9–14 ғ-ларда араб саяхатшылары мен ғалымдары Қазақстан мен Орт. Азияны
мекендеген түркі ұлыстары жөнінде толып жатқан жазба деректерін қалдырды.
Атап айтқанда, ат-Табари (9 ғ.) Жетісу мен Оңт. Қазақстан, Тамим ибн Бахр
(9 ғ.) Ертіс аңғарындағы қимақтар, ибн Хордадбех (9 ғ.) Жібек жолы
бойындағы қалалар мен қоныстар жөнінде құнды деректер береді. 10 ғ-да өмір
сүрген әл-Якуди, ибн әл-Факих, әл-Истахри, ибн Хаукал, ибн Фадлан, т.б.
еңбектерінде Қазақстанның тарихы мен географиясына қатысты мол деректер
кездеседі. 13–14 ғ-ларда араб ғалымдары Якут, ибн әл-Асир, ибн Баттута, ибн
Халдун, т.б. қарахан әулеті, қарлұқтар, оғыздар, қыпшақтар, хорезмдіктер,
қарақытайлар, Дешті Қыпшақ, Шыңғыс ханның жорықтары, Алтын Орда, т.б.
ұлыстар мен тайпалар, олардың саяси-экон. жағдайы жөнінде жазды. 13–14 ғ-
лардағы А.Жуайни, Ж.Қарши, Рашид әд-Дин, т.б. авторлардың және Батыс Еур.
саяхатшылар П.Карпини, В.Рубрук, М.Полоның шығармаларында 12–13 ғ-лардағы
Қазақстанды мекендеген ұлыстардың этн. құрамы мен саяси тарихы, Орда Ежен
ұлысы тарихы, Жошы ұрпақтарының генеалогиясы, Шағатай ұлысында болған
қырқысулар, Сыр бойы қ-ларының қиратылуы жайында, т.б. деректер беріледі.
14–15 ғ-ларда бір топ авторлардың (Шараф әд-Дин Йезди, Му’ин әд-Дин
Натанзи, т.б.) шығармаларын Әмір Темір ұрпақтарының тапсырмасымен парсы
тілінде жазды. Бұл еңбектерде Алтын Орда, Ақ Орда, Моғолстан мемлекеттері
және олардың Әмір Темір мемлекетімен қарым-қатынастары жөнінде жан-жақты
мәлімет берілген. 16 ғ-да шығармаларын парсы тілінде жазған, түркі тектес
тарихшылар М.Х.Дулат (Тарих-и Рашиди), Бабыр (Бабырнаме), т.б. өз
еңбектерінде Әбілхайыр хандығы, Орыс хан ұрпақтары, Қазақ хандығының қалай
құрылғандығы, алғашқы қазақ хандары (Керей, Жәнібек, Бұрындық, Қасым,
т.б.), олардың саяси-әскери қызметтері жөнінде егжей-тегжейлі мәлімет
береді. 15–16 ғ-ларда Орта Азия мен Шығыс Түркістанда шағатай (түркі)
тілінде жазылған ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Тас дәуірінің хронологиясы
Түркі дәуірінің тас мүсіндері
Жаңа тас дәуірінің жалпы сипаттамасы
Тас ғасырының кезеңдері
Қазақстан жеріндегі мыс-тас дәуірінің зерттелу тарихы
Қазақстан аумағындағы тас және қола дәуірінің ескерткіштері
Қазақстандағы тас дәуірі
Қайта өрлеу дәуiрiнiң ұлы шеберлерi
Гомер дәуірінін, мәдениеті
Таңбалы тас
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь