Материалдық қажеттілік және экономикалық ресурстар

Мазмұны

І тарау. Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
ІІ тарау. Негізігі бөлім
1.1 Материалдық қажеттілік және экономикалық ресурстар. Өндіріс факторлары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Өндіріс құрал.жабдықтары және оның құрылымы. Қоғамның өндіргіш күштері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
1.3 Ұдайы өндірістің мәні мен шарттары және пропорциялары ... ... ... ... ... ..6
1.4 Қоғамдық өндіріс сатылары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
ІІІ тарау. 2.1 Өндірістік қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
2.2 Экономикалық ресурстардың шектеулігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...12
2.3 Өндіріс мүмкіншілігінің қисығы және оны талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
2.4 Өндіріс факторларының нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.5 Еңбек нарығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Кіріспе
Экономикалық теорияны
Жүйелі түрде оқымаған
адам үшін сұрақтарға тек
жауап беру ғана емес,
тіпті оны дұрыс ойлауға
талпынудың өзі де орасан
зор қиындық туғызады.
Ол музыкалық шығармаға
өзінің бағасын беруге тал-
пынған саңырауға ұқсайды.
С. Самуэльсон

Әкімшілдік-әміршілдік жүйенің ұзақ жылдарға үстемдігінен кейін нарық механизмін түсіну кімге де болса ыңғайға соқпас. Батыс елдерінің тәжірибесі көрсетуінше, нарыққа өту халықтың әл-ауқатын көтеруге, экономиканың тиімділігі мен бір қалыптығын сақтауға, ғылымның, білімнің және мәдениеттің көркейтуіне жағдай жасайтынын дәлелдеп отыр. Нарықтық қатынастарға өту ынталылық пен кәсіпкерліктің еркіндік алуына, тауар өндірушілердің экономикалық дербестігін қамтамасыз етуге, өндірісті тұтынушылардың сұранымдарына бағыттауға жағдай жасайды.
Еліміз нарыққа өту барысында өндірісті, өндіріс факторларын, әсіресе еңбек нарығын жүзеге асырды. Республикамыздың байлықтары: мұнай, газ, мыс, көмір, кен қорлары көмегімен даму үстінде. Қазір де осылардың және басқа көрсеткіштер көмегімен еліміз елу дамыған, яғни бәсекелестік елдердің қатарына қосылуға жобалар жасалып жатыр. Халықтың 89 %-ті дерлік жұмыспен қамтылды. Жұмыссыздар саны аз деп айтуға болады. Қазіргі кезде біздің мәдениетіміз, білім-ғылымымыз, ғалымдарымыз жоғарғы деңгейде даму үстінде. Еліміздің көркеюі жұмыс күшіне, нарықтың қарқынды дамуына байланысты.
Қолданылған әдебиеттер:

1. Вэриан Х. Микроэкономика. Промежуточный уровень. – М.: ЮНИТИ, 1997.
2. Гальперин В. М., Микроэкономика. – СПБ., 1996
3. Нұрғалиев Ө. Экономикалық теория. Қарағанды 2003 ж.
4. Мамыров Н.Қ. ред.-Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы: Экономика,1998ж.
5. Камаев В.Д. Экономикческая теория. Москва: Гуманитарный издательский центр, 1998г.
6. Жүнісов Б., Мәмбетов Ұ., Байжомартов Ү. Нарықтық экономика негіздері. Алматы, 1994ж.
7. Аубакиров Я., Экономикалық теория негіздері-Алматы: Санат, 1998ж.
8. Әкімбеков С.Ә. Эконлмикалық теория. Астана: Эокномика-2002ж.
9. Жолдасбаева Г. Ө. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы \ - Алматы: Экономика,2002.
10. Мейірбеков А. Қ., Әлімбетов Қ. Ә. Кәсіпорын эконмикасы: Оқу құралы – Алматы: Эконмика,2003
        
        Мазмұны
І тарау. Кіріспе
............................................................................
...........................3
ІІ тарау. Негізігі бөлім
1.1 Материалдық қажеттілік және экономикалық ресурстар. Өндіріс факторлары
............................................................................
..................................4
1.2 Өндіріс құрал-жабдықтары және оның ... ... ... ... ... ... мәні мен шарттары және ... ... ... ... ... 2.1 ... ... Экономикалық ресурстардың шектеулігі
...................................................12
2.3 Өндіріс мүмкіншілігінің қисығы және оны ... ... ... нарығы ………………………………………….14
2.5 Еңбек нарығы ………………………………………………………………17
Қорытынды
............................................................................
...............................25
Қолданылған ... ... ... ... үшін ... ... беру ғана емес,
тіпті оны дұрыс ойлауға
талпынудың өзі де орасан
зор қиындық туғызады.
Ол музыкалық шығармаға
өзінің бағасын беруге ... ... ... ... ... ұзақ жылдарға үстемдігінен кейін нарық
механизмін түсіну кімге де болса ыңғайға соқпас. Батыс елдерінің ... ... өту ... ... көтеруге, экономиканың
тиімділігі мен бір қалыптығын сақтауға, ғылымның, білімнің және мәдениеттің
көркейтуіне жағдай жасайтынын дәлелдеп ... ... ... ... пен ... еркіндік алуына, тауар өндірушілердің
экономикалық дербестігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... нарыққа өту барысында өндірісті, өндіріс факторларын, әсіресе
еңбек нарығын жүзеге асырды. ... ... ... газ, ... кен ... ... даму үстінде. Қазір де осылардың және басқа
көрсеткіштер көмегімен еліміз елу дамыған, яғни ... ... ... жобалар жасалып жатыр. Халықтың 89 %-ті дерлік жұмыспен
қамтылды. Жұмыссыздар саны аз деп ... ... ... ... біздің
мәдениетіміз, білім-ғылымымыз, ғалымдарымыз жоғарғы деңгейде даму үстінде.
Еліміздің көркеюі жұмыс күшіне, нарықтың қарқынды дамуына ... ... ... ... және ... ... ... факторлары
Қажеттілік – бұл қоғамның немесе жеке ... өмір ... ... ... ... қажетті қандай да болмасын ... ... ... Әдетте қажеттілікті үш топқа бөледі: материалдық,
рухани және ... ... ... басқа өндірістік және жеке тұтыну
қажеттіліктері болады.
Адам қажеттілігі шексіз, ал ресурстар шектеулі (табиғи, еңбек ... және т.б.). ... ... ... ... және жер (Ж.Б. ... ... ал К. Маркс теориясында: өндірістің жеке факторы ... күші ... және ... ... ... (өндіріс құралдары)
болып бөлінеді.
Ресурстар – бұл экономикалық игіліктерді өндіру үшін пайдаланылатын
факторлар. Былайша айтқагда, ... ... ... ... адам
және адамның өндірген ресурстары.
Енді жоғарыда айтылған категорияларға жеке-жеке тоқталайық: ... ... ... ... ... ... жыртуға жарамды жерлер, ормандар,
пайдалы қазбалар орны, су қорлары (өзен, көл, теңіз, мұхит).
Капитал – бұл тауар ... және ... ... ... ... ... ... мен қорланған ақша.
«Еңбек» - адамның күш қуаты мен ой ... ... ... ... көрсеткенде жұмсалады.
1.2 Өндіріс құрал-жабдықтары және оның құрылымы.
Қоғамның өндіргіш күштері
Қандай да болмасын тауар ... ... ... заты мен ... ... ... ... құрайды. Еңбек заты – бұл адам еңбегі
неге бағытталса, соның бәрі де еңбек заты ... ... ... ... қосалқы материалдар, шикізат, отынғ ... мағ және ... ... ... ... басым көпшілігі қазіргі жағдайда өздері
өткендегі еңбектің өнімі болып табылады: машина жасау зауытындағы ... ... иіру ... ... ... ... барлығы
табиғат қойнауынан алынады. Ғылыми-техникалық революцияның даму барысында
қасиеттері ... ... яғни ... жоқ, ... тұрғыдан жаңа
еңбегінің мәні зор. Ағылшынның аса көрнекті экономисі У. ... ...... ... жер – оның ... деген сөздері кезінде қалай
дұрыс ... ... ... де дәл ... мәні ... еңбек құралы деп, адам еңбек затына ненің көмегімен әсер етсе,
соның бәрі еңбек құралы болып ... ... ... адам мен еңбек
затының арасын жалғастыратын және адамның іс-әрекетін сол затқа жеткізу
қызметін ... зат ... ... ... ... еңбек процессінде пайдаланылады. Бұған ең ... ... ... әр ... механизмдер мен машиналар, тетіктер мен
аспаптар, қозғалтқыштар мен жеткізуші аппараттар, т.б.
Машиналы өндіріс ... ... ... ... үш ... жұмыс машинасы, қозғалтқыш, жеткізуші құрылғылар. ... ... ... ... Ал, ... революция оларға
жаңа бөлік басқару құрылғысын қосты. Осы бөлікті пайдалана отырып, жұмыскер
бірте-бірте тікелей өндіріс процесінен ... ... ... ... ... еңбек құралдары, К. Маркстің сөзімен айтқанда, өндірістің
сүйек және ... ет ... ... Ал, еңбек заттарының өздері
орналасатын еңбек құралдары «өндірістің ыдыс ... ... (әр ... ... ... ... құралдарының қатарына еңбек процесіне тікелей кіргенімен, еңбек
процесі үшін аса ... ... ... ... ... ... ... жатады: өндірістік үй жолдар, басқа қатынас құралдары мен ... ... атап ... ... ... мен ... құрал-жабдықтары
қосылып өндіріс, құрал жабдықтарын құрайды. Ал, өндіріс құрал жабдықтары
мен оларды іске қосатын адамдар ... ... ... ... ... ... өзара тығыз байланыста болады, біріне-бірі әсер етеді,
дамытады, қалыптасады, ... ... жаңа ... ... Олар ... түрде топтасып, бірыңғай әрекет етеді. Дегенмен, шешуші рольді
адам атқарады. Бүкіл адамзаттың ... ... күші ... еңбекші
болып саналады. Өйткені, адамдар тек өз біліктілігін ғана ... ... ... ... жаңартып, үнемі оны іске қосып
отырады. Әрине, адамдарға құрал-жабдықтары тиімді іске қосу үшін ... ... ... ... ... мамандық дәрежесі қажет. Қазіргі кезде, ең
бастысы – шеберлік пен білімді, істің мүддесі үшін ... ... ... арттыру.
Осыған байланысты өндірісті ұйымдастыру да сапалық жаңа ... ... ... ... Еңбек пен өндірісті қоғамдастырудың
формалары жетілдіріледі және мүлдем жаңа түрлері де пайда болады.
1.3 Ұдайы ... мәні мен ... және ... ... ... ... қайталанып және жаңарып отыруын ұдайы
өедіріс деп атаймыз.
Ұдайы өндірістің дамуының алғы шарты екеу: жұмысшы күші және ... ... ... ... және ... ... ... атайды.
Жұмысшы күші де ұдайы өндіріліп отырады. Оның ... ... ... ... ... ... сапалық дамуы қамтамасыз етіледі.
Жұмысшы күні қоғам дамуын айқындайды және шешеді.
Өндіріс ... да ... ... ... ... ... ... үздіксіз дамиды. Тозығы жеткендері жөнделіп істен
шыққандарының орны ... ... ... ... ... ... ... құрал-
жабдықтардың арасында белгілі бір пропорция болуға тиіс. Ол міңгілік ... ... ... ... ... Пропорцияға қойылатын шарт,
ол қоғамдық қажетті оптималды қалыпта болуы.
Жұмысшы күші мен ... ... ... ... ... ... оған қоса табиғи ресурстарды да ... ... ... ... деп ... ... ... да бір нақты формада болады. Оның қоғамдық
формасы, яғни көрініс формасы-өндірістік қатынастар. ... ... ... ... ... болады. Өндірістік қатынастардың әрдайым
қайталанып, ... ... ... ... ... қатынастардың
ұдайы өндіріс деп атаймыз.
Өндіріс күштері мен өндіріс қатынастарының және ... ... ... ... ... ... ұғымын береді.
Ұдайы өндіріс екі түрге бөлінеді. Жай ... ... ... сол ... ... ... мұнда қорлану прцесі болмайды,
өйткені өндірілген қосымша өнім, түгілдей тұтынуға ... ... ... ... ... ... көлемі үнемі өсіп екіге
бөленеді: қорлану қорына және тұтыну ... және ... ... ... ... ... тән ... пропорциялары бар. Жай ұдайы өндірісте төмендегідей ... ... ... ... ... ... мөлшері 1 және 11-
бөлімшелерге қажет материялдық шығындардың орнын толтыруға жеткілікті
өндірілуі ... яғни ... ... ... тең ... + 11 (ҚаӨ+ҚоӨ)
2. Тұтыну заттарын өндіру (11-бөлімше өнімі) екі бөлімшеде ... ... тең ... керек.
11(МШ+ҚаО+ҚоО) =1(ҚаО+ҚоӨ)+11(ҚаӨ+ҚОӨ)
3. 1- Бөлімшенің таза өнімі 11-бөлімшенің орнын толтыру қорына тең ... = 11 ... ... ... 1- ... ... өнімі қор жинауға ... ... ... ... өнім ... қоса екі бөлімшедегі орнын
толтыру қорынан артық ... ... > 1МШ ... ... бөлімшенің өнімі, екі бөлімшедегі таза өнімінен өндіріс құрал-
жабдықтарын қорға айналдыру мөлшеріне сәйкес кем ... ... ... ... ... ... ... таза өнімі екі бөлімшеге қажет қосымша өндіріс
құрал –жабдықтарын қлса есептегенде екінші ... ... ... ... ... керек.
1 (ҚаӨ+ҚоӨ) > 11МШ
Осы келтірілген пропорциялар мен ... ... ... ... ... ... қазіргі даму жағдайында
пропорциялары іс жүзінде сақтап оырылуға тиіс. Шарттарға мыналарды ... ... ... құрал-жабдықтардың орнын толтыру кезінде
оларды тиімді пайдалану: еңбек ... ... ... ... ... ... құрамы және заттай формасы ғылым мен
техниканың соңғы жетістіктеріне сай ... ... ... ... және ... ... ... керекті қаржы бөлу; бүкіл
шаруашылықта және жеке буындарда айырбасты ұтымды пайдалану.
1.4 Қоғамдық өндіріс ... ... төрт ... бар: ... ... айырбас және
тұтыну. Өндірілген қоғамдық өнім осы сатылардың бәрінен де өтеді. Осылардың
ішіндегі ең басты элементі өндіріс.
Өндіріс – ... ... ... прцесі, қосымша өнімді осы сатыда
өндіріледі. Сондықтан қоғам өмірінде жетекші және анықтаушы саты. ... мен ... ... мен іс ... әр ... тектегі өндіріс
әдістеріне үндес келеді.
Өндірілген өнімнің бөлінуі шарт. Бөлініс әр түрлі ... ... және жеке ... ... аеықтаумен шектелмейді,
барлық қоғамдық тіршілік тілектерін қамтиды. Бұл жөнінде К.Маркс былай ... “.. Ең ... ... ... ... бөлінісі – ол: 1)
өндіріс құралдарының ... және 2)ол ... ... одан әрі ... ... ... әр түрлі тектері бойынша қоғам мүшелерінің
бөлінісі. ... ... ... бәлкім осы бөліністің тек нәтижесі
ғана”
Бөлу ... ... ... және ... ... қызмет
көрсету емес, белсенді әсер етеді. Алайда меншікке және ... ... - ... пен бөлу және өндіріс пен тұтыну арасындағы өте
маңызды экономикалық қызмет атқарады. Күрделі ... ... ... ... және қайта бөлінеді: Тұтынудың сан алуан түорлері ... ... ... ... та ... сипатына тәуелді.
Тұтыну – қоғамдық өнім қозғалысының түпкі, соңғы сатысы. Тек ... ... ... ... ... ... кімдерге қызмет
көрсетіп отырғандығын нақтылы бейнелейді. Тұтынуға ... жеке ... ... ... ... өндірістің қозғалысы - өндіріс, бөлу, ... және ... ... ... ... Осындай сипатының арқасында ұдайы
өндірістің бір тұтас процесін құрайды және қалыптастырады.
ІІ тарау. Негізгі бөлім
2.1 ... ... ... – бұл, ... ... материялдық және
рухани игіліктерді өндіру, бөлу, айырбастау және тұтыну жөнінде болатын
қатынастар.
Экономикалық қатынастар ... ... ... ... анықталады. Мұның өзі біріншіден, өндірістік қатынастар, ... ... ... және екіншіден, өндірістік емес сферасында.
Экономикалық қатынастар құрылымына экономикалық-ұйымдастыру және
әлеуметтік-экономикалық қатынастар ... ... ... әр ... ... ... ... еңбек кооперациячы, өндірістің
шоғырлануы, ... және тағы ... да ... ... ... ... қалыптасу және даму тарихын үш кезеңге бөліп қарауға ... жай ... ... және машиналы өндіріс.
Әлеуметтік-экономикалық қатынастар өндірістік құрал-жабдықтарға меншік
формасы мен анықталатын өндіріс жағдайы жөнінде болатын ... ... ... ... ... байланысты өндіріс, бөлу,
айырбас және тұтыну қатынастарының мәні ... және ... ... ... ... материалдық өндіріс кезінде қажетті
игіліктерді өндіру үшін ... еркі мен ... тыс ... ... байланыстар мен қатынастар орын алады. Міне, осылар қоғамдық-өндірістік
немесе ... ... деп ... К.Маркс: “өндіріс атаулы
дегеніміз белгілі бір ... ... ... және оған ... ... ... индивидиумның иемденуі“
Өндіргіш күштер мен ... ... ... ... ... ... ... тәсілін құрайды. Өндіріс тәсілі дегеніміз
өндіргіш күштері мен өндірістік қатынастардың бірлігі. ... ... ... ... екі ... ... күштер мен өндірістік қатынастардың
басын біріктіру. Ең басты өндіргіш кұш юолып саналатын адамдар өндірістік
қатынастарға ... ... ... іске ... игіліктерді
өндіре алмайды.
2.2 Экономикалық ресурстардың шектеулігі
Қоғамның немесе жеке адамның қажеттілігі шексіз, еш уақытта да ... ... ... Ал, ... ... және ... көрсетуге
қажетті қоғам ресурстары шектеулі болады немесе тіптен сирек кездеседі,
толық жетіспейді. Мұндай ... шешу үшін ... ... ... керек,
қандай өнімді тоқтата тұру керек екеніне тандау жасалынады.
Қоғам әр уақытта да ... ... мен ... көп ... ... Ол үшін ... толық қамтуды қамтамасыз етіп, өндірістің өзіндік
толық көлемін игеруі қажет болады.
Жұмысқа толық қамту дегеніміз бұған барлық жарамды табиғи ... ... ... ... егістік жерлер, капитал жабдықтары және
т.б. Ал, өндірістің толық көлемі деген түсінікті біз ресурстарды ... деп ... Оның мәні ... біріншіден ресурстарды қайда көп пайда
берсе, сонда пайдалану, ... ... бар ... ең ... ... бір есте болатын жай, ресурстар ... ... оның өзі ... ... және ... толық көлемі болғанда да
экономика тауар мен ... ... ... шексіз қамтамасыз ете
алмайды. Міне осыдан ... ... мен ... ... ... ... оның қайсысын өндіруден бас тарту керек ... ... ... ... ... деген жаңа проблемалар туындайды. Мұндай тандау жасау
тиімділігін ... үшін ... ... қисық сызығы
пайдалынылады.
2.3 Өндіріс мүмкіншілігінің қисығы және оны талдау.
Қоғамда бір жағынан тұтынымның ... ал ... ... біз ... ... ... келіп сирек болатын ресурстарды тиімді
пайдалану қажеттілігі ... ... ... әрқашанда шектеулі ресурстар
арқылы неғұрлым көп тауар өндіруге ұмтылады. Ол үшін қай ... ... ... ... тоқтату керек деген жаңа проблеманы шешу керек
болады. ... ... ... ... ... ... ... |Май (т.) |Робот (д.) |
|1 |15000 |0 |
|2 |12000 |2000 |
|3 |10000 |3000 |
|4 |6000 |5000 |
|5 |3000 |5500 |
|6 |0 |6000 ... ... ... ... ... ... пен май ... максимум мүмкіндігін көрсетеді.
Мәселен, С нүктесінде 10 т май және 3 мың дана робот өндіруге болады. ... ел ... ... ... бір ... ... орнына робот
өндіріліп отыр. Май өндіру роботқа көшірілді. Сондықтан да ... АЕ ... ... көшірмелі қисық деп те аталады. Осы
жағдайда экономиканың барлық ресурстары ... ... және ... ... Егер елде жұмыссыздық болатын болса, онда экономика қисықтың
ішінде – х нүктесінде болады.
Мұның өзі ... ... ... және ... емес ... көрсетеді. Ал, N-нүктесінде өндіріс жүргізіп тандау
жасау мүмкін емес, өйткені бұл нүкте өндіріс мүмкіншілігінің ... ... Бұл ... ... құн ... ... құн – бұл ... зат арқылы өлшенетін баға.
Үкіметтің тандауы басқа тауар есебімен бір тауар үшін ... ... ... ... ... нарығы дегеніміз – жер, табиғи қазбалар ... ... ... ... еңбек, күрделі техникалық қорлардың
шаруашылық әрекетіндегі айналым өрісі. Аталған топтармен өндіріс факторлар
нарығы шектелмейді. Дамыған нарықтық экономикада ... ... ... ... ... және т.б. ... ... факторларының нарықтағы
айналымы ақша және ... ... ... арқылы мемлекеттің тиісті
экономикалық саясатымен жүзеге асады.
Өндіріс факторларындағы сұраным мен ұсыным бағаның бәсекелестік тепе-
теңдігіне ... ... ... факторының былайша айтқанда осы
тауар топтарын иемденудің, пайдаланудың және ... ... ... бар. Олар ... қоғамдық-экономикалық қатынастарға әсерін
тигізеді. Бір айта кететін жай, еңбек сияқты алғашқы өндіріс факторларының
нарықтағы айналымы заң ... ... ... ... ... ... кез-келген экономикада нарықтық бәсекелестік ... ... ... факторларына сұранымның өзгеруі еңбек ... ... ... ... және т.б. әсер ... ... ... әрдайым икемді бола бермейді, ал ... бір ... ... ... және ... комитетіне тәуелді
болатыны белгілі.
Капитал нарығының өзіне тән қиыншылықтары бар. Мұнда ... ... ... ... әсері болады. Жалпы капитал нарығының жұмыс істеуі
бағалы қағаздардың (акция, облигация) қозғалысымен ... ... ... жолымен бірінші жағдайда (акция) капитал көбейеді, ал
облигация көмегімен капитал иесі алуға қолы жетеді.
Кез-келген ... ... ... ... ... төмендеуі
осы өндіріс факторларының көмегімен өндірілетін тұтыным тауарына сұранымның
нарықта өсуі немесе төмендеуіне байланысты. Өндіріс факторларына ... ... ... тауарлар өндіруге қабілеті бар қоғамның бір ... ... ... ... өздерінің бәсекелестері аңғармаған
кірісті алу мүмкіншілігін ... ... ... ... ... ... ... сипаты, өндіріс
шығындарының денгейі, ұсынымның ... және ... ... ... ... ... үшін жер, еңбек, техника, шикізат,
энергия сияқты ... ... ... ... ... ... жеке-жеке
болғанда бастарын біріктірмесе пайдасыз болғаны. Бәрақ та басқалары тең
жағдайда ... ... ... ... өзгеруі, барлық
пайдаланылатын өндіріс факторларына әсерін тигізеді. Мысалы, егер де ... өте ... ал ... ... ... ... болса,
кәсіпкерлік жұмысшы күшін машинамен немесе керісінше айырбастауға әрекет
жасайды.
Өндіріс факторларына сұраным ... ... ... ... пайдаланатын факторлардың көлемі олардың әрқайсысының ... ... ... Баға ... ... ... ... басты жағадайы.
Басқалары тең жағдайда бағасы ... ... ... ... ... Бұл жағдайда өндірістің қымбат факторын өзара
айырбастау ... ... ... шығындарын төмендетуге мүмкіндік
береді. Нарықтық бағаның жоғарылылығы өндіріс факторына ... ... ... ... ... ... фактормен алмастыруды талап
етеді.
Әрбір нақтылы өндіріс ... ... ... ... ... өзгеруі мүмкін:
- фирманың кірісі және оның өніміне сұраным деңгейі;
- өндірісте қолданылатын ... мен ... ... ... ... ... ... факторларын өзара айырбастайтын және ... ... ... жаңалыққа талпыну.
Өндіріс факторларын ұсыну. Бәсекелес нарықта өндіріс факторларының
бағасы сұраным мен ұсынымның ықпалымен ... ... ... деп біз ... осы ... бағамен ұсынылатын тауарлардың санын
айтамыз. ... ... ... ... ... нарқында сұраным ұсынымды тудырады. Бірақ өндіріс факторлары
нарығының елеулі ерекшелігі бар. Бұл жерде ұсыным, көп жағдайда, пайда ... ... ... ... нақтылы өндіріс факторының
ерекшеліктеріне тәуелді. Негізінде ұсынымның ... ... ... жердің, еңбектің, табиғи қорлардың ... ... ... Егер де ... ... ... ... адам оларды
қалай болса, солай есепсіз пайдаланса, тауарлардың нарқының, экономиканың
қажеті ... ... еді. ... та ... ... ... жерді және
оны пайдалану бағасын, еңбек қорының ... ... ... мен ... ... өндірілетін шикізаттың санын және бағасын мұқият бақылап
отырады. Соның негізінде өндіріс факторларына ... ... ... ... жасалады, соның негізінде өндірістің, тіпті
кейде, бүкіл экономиканың құрылымы өзгереді. ... ... ... ... ... мен ... әсерін тигізеді. Міне, ... ... ... нарқының елеулі ерекшеліктерін айқындайды.
Нарықта нақтылы ... ... ... ... ... Оның ... ... факторларының сиректілігі мен ... ... қор жоқ, жер – ... ... ... ... Сол сияқты қазбалы кендер және еңбек ... ... ... Бірақ та қазба кендеріне айырбас табылса, еңбекті пайдалануға, ... ... ... ... ... сиректігі, шектілігі нарық экономикасының негізі бола алатын
заң. Сондықтан да өндіріс ... ... кез ... ... ... ... ... тенденциялар осы заңның әрекетіне байланысты.
Кез келген игіліктің құндылығын бағалаудың бірден-бірі өлшемі – ... ... ... тән, қорларды және өндіріс
факторларын нарықтық бағалаудың өз ... бар. Бұл ... ... ... шығынының өсуі немесе ... ... ... мен ... ... механизмі арқылы аталған тенденцияларға кері
әсер етеді:
- қорларды өзара алмастыру
- өндіріс шығындарын ... ... ... кез ... ... ... ... қамтамасыз ету
- экономикалық тепе-теңдікке қол жеткізу, яғни МС=МR ... ... ... мен ... ... ... қамтамасыз ету.
2.5 Еңбек нарығы
Еңбек нарығнда бірнеше ерекшеліктер болады. Осыны құратын элементтерге
жұмысшы ... ... ... ... Бұларға психофизиологиялық,
әлеуметтік, мәдени, діни, ... және т.б. ... ... тән ... ... адамдардың мүдделеріне, мотивацияларына, еңбекке белсенділік
дәрежесіне елеулі әсер етеді және еңбек нарығына, оның ... ... ... ... басқа барлық түрлерінен еңбектің басты
айырмашылығы – ... ... ... ... ... оның ... мен мүдделерін жүзеге асыру формасы. Еңбектің бағасы – ... ... бір түрі ғана ... ол ... ... әлеуметтік
мәртебенің, жұмыскердің және оның отбасының аман-есендігінің бағасы, құны
болып табылады. Сондықтан, ... ... ... ... ... ... ... олардың колеңкесінде жанды, жаны ... бар ... ... ... ... ... – бұл ... болып табылатын еңбек ресурстарының нарығы,
бұлардың тепе-теңдік бағасы мен ... ... ... пен ... бір-
біріне әсер етеуімен белгіленеді. Кәсіпкерлер мен еңбекке қабілетті ... ... - ... ... ... ... болады. Сондықтан
еңбек нарығы сұраныс пен ұсыныс механизмі арқылы ... ... ... ... ... ... ... көлемі
және еңбек төлемді дәрежесі орнайтын (қалыптасатын) экономикалық ... ... ... ... нарығы – бұл экономикалық мезанизм жүйесі, жұмысшы ... ... және ... ... ... ететін нормалар мен
институттар.
Басқа нарықтардағы сияқты еңбек нарығында да еңбек ұсынымы және ... ... ... ... ... ... ... жағдайда болса да
жұмыс істейді. Ондай жағдайдың бірі – жетілген бәсеке болып табылады.
Бұл нарық үшін мынадай ерекшеліктер тән:
- ... ... ... ... үшін ... ... ... болуы;
- қажетті мамандыққа дайындалған жұмысшылар санының көптігі;
- еңбек нарығына бірде-бір фирма, бірде-бір жұмысшы ... әсер ... ... жағдайында нарықтағы еңбекке жиыетық ... ... ... ... ... Ал ... өзіне қанша
жұмысшыларды жалдау қажет екенін шешу үшін, алдымен ... ... ... ... ... ақы деңгейін және көлемін анықтайды. Ал,
еңбек сұранымының бағасы шекті еңбек өнімділігіне ... ... ... ... бірлігін жалдау нәтижесінде алынған өнім өсімі.
Еңбек нарығының қызметтері қоғам өміріндегі еңбектің ... ... ... және ... ... өте маңызды көзі.
Экономикалық бағыттан ... ... өте ... ... ... ... табылады. Осыған сәйкес еңбек ... ... екі ... ... функцияға адамдардың табыстары мен жақсы тұрмыс
халының әдеттегідей дәрежесінің қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... өндіруінің қамтамасыз етілуі
жатады. Еңбек нарығының экономикалық функциясына еңбекке ... ... ... ... және ... жатады. Еңбек нарығы бірсыпыра ынталандыру
функцияларын атқарады, олар бәсекелестік қабілеттің күшеюіне, тиімділігі
жоғары еңбекке ... ... ... ... ... т.б. ... тудырады.
Бәсекелестік еңбек нарығының классикалық үлгісінің ... ... ... ... ... ... және ... сұраныс
жасайтын жұмыс берушілердің көп болуы; ... ... ... ететін және
оның ұсынысын жасайтын жұмыскерлердің көп болуы. Еңбек ... ... ... болады, олардың мүдделеріне жетуді және
пайда табуды көздегендігімен белгіленеді. Олар үшін ... ... ... ... ... кедергілер болмайды. Жұмыс берушілер ұсынатын
жұмысшы күші ... ... ... ... саны мен ... жұмыскерлер
санымен өлшенеді.
Икемді нарықтық механизмі баға арқылы жүзеге асырылатын еңбек ... ... ... ... ... ... нарықта жекелеген
жұмыс берушілер, жекелеген жұмыскерлер жалпы нарықтық ситуацияға әсер ете
алмайды: ... ... ... ... ... немесе
жұмыскерлер топтарының әрекеттеріне ... ... олар ... яғни нарықтық процестің барлық ... ... ... ... ... ... еңбекке сұраныстың қисық сызығының еңкеюі
теріс бұрышты болады: жалақының жалпы дәрежесі өскен сайын еңбекке ... ... ... ...... саны (Q), тік ... (Р) ... ставкасы.
Р
Р
D
S
D
S
Q
Q
Еңбек ұсынысы қисық сызығының оң еңкею бұрышы болады, ... ... ... ... ... ұсынысы өсіп отырады. Жұмысшы күшіне
сұраныс, жиынтық сұраныспен есептесе отырып, тауарлар мен ... ... ... квалификациясы бар жұмыскерлердің белгілі санымен, жұмыс
берушілердің жалдауға қажеттіктерімен белгіленеді. Жұмысшы ... ... ... ... ... ... ... әдеттегіндей
ұдайы өндіру керек қажеттіктермен және жиынтық экономикалық ұсыныспен
есептесе ... ... ... ... тұруға жеткілікті қажеттіктермен
белгіленеді. Сұраныс та, ұсыныс та әр ... ... ... баға ... ... ... ... өнімділгімен,
адамдардың санымен, жұмыскерлердің квалификациялық – мамандық құрылымымен,
несие-қаржы, салық, заң жүйесімен, кәсіподақтардың, ... діни және ... ... ... ... (DD) пен ... (SS) ... қиылысуы жалақының тепе-теңдік дәрежесін (PE) көрсетеді де
жалақының осы ... ... ... ... қамту байқалады: Qе –
еңбекке сұраныс еңбек ұсынысына тең.
Р
D ... ... ... ... ... ... ұзақ ... ауытқуы мүмкін емес. Жалақының шамамен тепе-теңдік дәрежеден артық
өсуі фирма жағынан еңбекке сұранысты төмендетеді. Сонымен бірге ... ... ... ... ... салдарынан еңбек ... ... ... Осы ... ... болатын жұмыссыздық жалақы мен
оның тепе-теңдік дәрежесінің жылжуына ... ... ... осы дәрежеден
төмендеп кеткен болса, керісінше процесс жүреді. Түбінде еңбектің ... ... ... пен ... ... ... ... және
жалақының тепе-теңдік дәрежесімен сипатталады.
Еңбек нарығы ... ... ... ... ... ... жағында тек жалғыз (немесе ... ... ... ... ... жалақы ставкалары осы фирма – монопсонистің шешіміне өте
елеулі дәрежеде ... ... ... ... ... байланысты,
еңбек нарығының юнионизациялану дәрежесі жоғары болуы мүмкін. Осы жағдайда
кәсіподақтар болып ... ... ... топтары жалақының
нақты көлемін оның теп-теңдік дәрежесінен арттыра ... Бұл көп ... ... ... ... өзгерістер тудырады. Бұған жатпайтын –
монопсониялық нарық. Бұл нарықта кәсіподақтар жалақы көлемінің ... ... ... ... де өсіре алады.
Дамыған елдердің көбінде заң ... ... ... ... ... – кедейліктің дәрежесін төмендету және төмен квалификацияны
жұмыскерлердің хал-жағдайын қолдау.
Номиналдық және нақты жалақы болатынын айыра білу ... ... ... ... ақша ... жатады, ал нақты жалақы – ... ... ... баға ... төленген жалақының ақшалай
сомасына жұмыскерлердің сатып алатын тауарларының ... ... ... ... номиналдық жалақыны баға дәрежесіне бөлсек, нақты жалақы
шығады.
Нақты өмірде фирмалар мен жұмыскерлердің ... ... ... еңбек нарығы болмайды. Еңбек нарығы өзінің интегралдық бірлігінде
көптеген локалдық еңбек нарықтарынан, ... ... ... аймақтық, салалық ерекшелітермен, мамандалған топтардың ... ... ... ... және т.б. ... ... пен ... ауытқу әсері арқыснда айда болатын еңбек
ақысының дәрежесінің өзгерістері локалдық нарықтарда (сегменттерде) орын
алады және ... ... ... ... нарығында жұмысшы күші жаппай жылжып, оның сандық және сапалық
құрылымы ылғи ... ... ... ... ... ... сұраныс өзгеріп
отырады, өйткені өндірістің кеңеюі, оның модернизациясы, ... ... ... ... ... дайындалуын талап етеді,
оладың жаңа, осы замандық мамандықты жете ... ... ... ... ... пен ... жоғары жұмысшы күшінің
арасында сәйкестік ... ... ... ... негізгі екі сегменті болады: тәуелсіз
бен бағынышты жұмыс орныдарының біріншілік нарығы және ... ... ... ... ... ... бірінші сегментінде жоғары
дәрежелі және арнаулы орта ... бар ... ... ... квалификациясы бар жұмыскерлер, ... ... ... еңбек етеді. Осы ... ... ... жоғары болады және оларға жұмыспен ... ... ... ... ... орындарынан тұратын екінші
сегмент арнаулы ... және ... ... тілемейді. Бұған
квалификациясы жоқ ... ... ... ... ... категориясы жатады.
Жекелеген аймақтардағы жұмысшы күшінің құрамымен есептесетін еңбек
нарығының регионалдық сегментациясы ... Осы ... ... әлеуметтік-демографиялық құрылымы, жұмысшы күшінің профессионалдық-
квалификациялық құрылымы, ұллтық құрам жатады.
Жұмысшы күшінің құрылымы болмағанда бес ... ... ... көп болмаса да жоғары маманданған басқарушы жұмыскерлердің
(менеджерлер) тұрақты ... ... ... жоғары квалификациясы бар
жұмысшылар мен қызметшілер. Үшіншіден, ... ... ... ... ... өндіріс өнеркәсіп салаларының ... ... ... ... ... ... ... жұмыскерлері. Бісіншіден, еңбекшілердің әсіресе осал (әлсіз)
категориясы – жастар, қарт ... дене және ... ... ... ... ... күдер үзгендер және т.б.
Еңбек нарығы – бұл бәсекелік нарық. Оның құрылымдық – функционалдық
ұйымдастырылуының өте ... ... ... ... ... ... ... ресурстарының арасында белгілі сәйкес келмеушілік болады. Өзін
алмастыруға жоғары квалификация ... ... ... ... бір бөлшегі
бос болып қала береді, ал қажетті арнаулы дайындығы жоқ адамдардың бір
бөлшегі ... таба ... ... ... ... ... ... үшін жұмыссыздар арасында бәсекелестік пайда болады. Осымен бірге, өз
еңбегімен жоғары табыс табуды көздеп ... ... ... ... ... мен мамандар да бір-бірімен бәсекелік сайыста
болады.
Кәсіпкерлер арасында фирмаға бай тәжірибелі және жоғары ... ... үшін ... ... ... отырады.
Еңбек нарығында еңбек ақы, баға механизмі арқылы белгілі ... ... ... ... пен ... қалыптастыратын,
экономикалық агенттердің қимылдарын үйлестіруге қызмет ететін ... ... ... – бұл өте ... құрылымдық-функционалдық құрамы бар
динамикалық нарық.
Сондықтан еңбек нарығында белгілі ағымдар қалыптасады: жұмысшы ... ... ... күші ... ... жұмыс іздеуден бас
тартқандар; жұмыс іздеуді бітіргендер; жұмыс тапқандар және т.б. ... ... ... ... ... нарықтық динамикасын
сипаттайды.
Қорытынды
Осы курстық жұмысымды аяқтай келе мынадай тұрымдамалар жасадым:
1) Нарыққа өту – экономикалық барлық субъектілерінің ... ... ... елеулі орын алады.
2) Нарықтағы өндірістің дамуы – қазіргі түсінік бойынша бір меншік
формасына монополияның ... ... ... олардың көп түрлілігін,
экономикалық және саяси теңдігінің болуын талап етеді. Оны ... ... ... ... алу және ... жолымен
жүзеге асырылады.
3) Экономикалық реформаның басты мақсаттарының бірі, нақты анықталмаған
мүлікті жауапкершілігі бар заңды тұлғалар құқығына кәсіпорынды ... Осы ... біз ... ... келе ... ... өндірістің дамуы тұтынушылардың сұранысы мен ... ... бұл екі ... ... ... не кіші ... Ал егер бұл ... пен ұсыныс тең болса, онда нарықта тепе-
теңдік пайда болады. Тауар бағалары ауытқу үстінде болады.
Осы мәселелерді ескере отырып, біз ... ... ... қосып, проблемаларды шешіп, жаңа жаңалықтар жасауға тиіспіз. Бұл,
әрине біздің идеяларымыздың жүзеге асуына байланысты.
Қолданылған ... ... Х. ... ... ... – М.: ... 1997.
2. Гальперин В. М., Микроэкономика. – СПБ., 1996
3. Нұрғалиев Ө. ... ... ... 2003 ... Мамыров Н.Қ. ред.-Халықаралық экономикалық қатынастар. ... ... В.Д. ... ... ... ... ... 1998г.
6. Жүнісов Б., Мәмбетов Ұ., Байжомартов Ү. Нарықтық экономика негіздері.
Алматы, 1994ж.
7. Аубакиров Я., Экономикалық теория негіздері-Алматы: ... ... ... С.Ә. ... ... ... Эокномика-2002ж.
9. Жолдасбаева Г. Ө. Кәсіпорын ... Оқу ... \ - ... Мейірбеков А. Қ., Әлімбетов Қ. Ә. Кәсіпорын эконмикасы: Оқу құралы ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнестің рыноктық жағдайда әрекет етуі3 бет
Қоғамдық ұдайы өндірістегі қаржының мәні, функциялары және рөлі72 бет
Материалдық ресурстарды басқару66 бет
Іс - әрекет туралы жалпы түсінік3 бет
А. Н. Леонтьевтің іс-әрекет теориясы8 бет
Ақша айналысы және оның заңы3 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар3 бет
Бала емізулі әйелдер мен жүкті әйелдердің тамақтануы8 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-әрекеті мотивтерін қалыптастырудың басты мәселелері46 бет
Басқару кадрларын мотивациялау68 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь