Жетекші әйелдердің психологиялық ерекшеліктеріне жетекшілік қызметтің әсері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ТАРАУ. БАСҚАРУ ІСІНДЕГІ ГЕНДЕРЛІК МӘСЕЛЕНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.1.Отандық және шетел ғалымдарының еңбектерінде басқару ісіндегі гендерлік мәселенің қаралуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2.Қазіргі кездегі іскер әйелдердің психологиялық бейнесі ... ... ... ... 30
1.3.Жетекшілік қызметтің жетекші әйелдердің психологиялық
бейнесіне әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .37

2 ТАРАУ. ЗЕРТТЕУДІ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЖӘНЕ ӨТКІЗУ ... ... ... ... 40
2.1.Жетекші әйелдердің психологиялық ерекшеліктерін анықтауға бағытталған ғылыми зерттеуді ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... 40
2.2. Әйел.жетекшілердің психологиялық ерекшеліктерін зерттеу ... ... ...49

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .56

ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..57
КІРІСПЕ.




Қазіргі жаһандану кезеңінде елімізде болып жатқан әлеуметтік өзгерістер гендер мәселесін шешуге жаңа ғылми тұрғыдан қарауды талап етіп отыр. 2005 жылы қарашада Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың жарлығымен Қазақстан Респубикасының 2006-2016 жылдарға арналған гендерлік теңдік стратегиясы бекітілді. Бұл стратегияның мақсаты еркектер мен әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерінің теңдігіне қол жеткізу
Өнеркәсіптің қазіргі кездегі даму деңгейі және іс-әрекетттің әр түрлі салаларында болып жатқан ауқымды өзгерістер адамға жоғары талаптар қояды. Жетекшінің еңбек ұжымын басқарудың психологиялық аспектілерінің өзектілігі мен маңыздылығын талап ететін басқару мәселесінің ауқымы күннен күнге кеңеюде.
Дамыған мемлекеттерде әйелдердің кәсіби іс-әрекетте жетекшілік роль атқаруы дағдылы құбылыс әрі ол іскерлік әлемінде және қоғамда еш таңғалыс туғызбайды. Керісінше, осы салада әйелдердің үлкен қабілеттілік пен кәсіби сапа танытып жүргені кез келген адамда оларға деген құрмет сезімін туғызады. Осы міндетті орындап жүріп әйел-жетекшілер әр түрлі аймақта өзін көрсетеді.
Біріншіден, бұл - адамдардың үлкен ұжымын басқару құдіретіне ие болған жетекші.
Екіншіден, бұл - өзінің беделін, жоғары кәсіби шеберлігін, жағымды эмоциясын пайдалана отырып өзінің артынан бағынушыларын ілестіре алатын лидер.
Үшіншіден, бұл - әріптестерімен және өкіметпен қатынас орнататын, ішкі және сыртқы қақтығыстарды сәтті жеңіп отыратын дипломат.
Төртіншіден, бұл – жоғары адамгершілік сапаларды игерген, ұжым құруға қабілетті және оның дамуын дұрыс бағытқа бұрып отыруға қабілетті тәрбиеші.
Бесіншіден, бұл - ғылымның қазіргі жағдайдағы ролін білетін, қандай да бір жаңалықты , тиімді ұсынысты бағалап оны өндіріске енгізе білетін жаңашыл-инноватор.
Алтыншыдан, бұл жоғары білімі мен қабілеті, мәдениеттің жоғары деңгейі бар, мінезінде тоқтамға келгішік пен саналылық басым, адал, барлық жағынан айналасындағыларға үлгі болуға қабілетті қарапайым адам.
Әйелдерді әлсіз жандар деп айтады, былай деп айту дене күшіне қатысты болғанда ған орынды. Ал оның рухани күшіне қатысты болса, онда бұл мәселе пікірталас туғызбай қоймайды. Әйел-жетекші үшін рух күші өте маңызды, себебі ол басқарады, бағалайды, марапаттайды немесе жазалайды. Осыны қоғам қалай қабылдайды? Көптеген адамдар әйел-жетекшінің қол астында жұмыс істеуге намыстанады. Себебі олар әйел-жетекшімен өзін қалай ұстау керектігін білмейді.
Осыған байланысты осы дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты әр түрлі саладағы әйел-жетекшілердің тұлғалық ерекшеліктерін зерттеу болып отыр.
Осы жұмыстың пәні жетекшінің тұлғалық сипаттары.
Зерттеудің объектісі жетекшілік қызметтегі әйелдер болып табылады.
Зерттеудің мақсатына орай келесідей міндеттер қойылады:
- осы бағыттағы әдебиеттерді теориялық талдау;
- жетекші әйелдердің психологиялық ерекшеліктерін анықтау;
- жетекшілік қызметтің әйелдің психологиялық ерекшеліктеріне ықпалын зерттеу;
Ғылыми болжамы: Әр түрлі салада жетекшілік қызмет атқаратын әйелдердің психологиялық портретіне олардың жетекшілік қызметі ықпалын тигізбей қоймайды.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі: Жеткешілік мәселесін талдаудағы дәстүрлі емес теориялар, дикриминацияға (бөлуге) бейімділік теориялары, гендерлік теориялар және тағы басқа ғалымдардың осы мәселеге арналған еңбектеріне ғылыми – теориялық талдау.
ӘДЕБИЕТТЕР.




1.Абубакирова Н.И. Что такое “гендер”? // Общественные науки и современности, 1996, №6.
2.Абульханова-Славская К.А. Отечественная социальная психология . // Психологическая наука в России XX столетия. М., ИП РАН, 1997, С. 374-458.
3.Абульханова-Славская К.А. Социальное мышление личности: проблемы и стратегии исследования // Психологический журнал. 1994, Т. 14, № 4, С. 39-55.
4.Агеев В.С. Психологические и социальные функции полоролевых стереотипов // Вопросы психологии, 1987, №2.
5.Анастази А. Психологическое тестирование. М.: Педагогика, 1982.
6.Андреева Г.М. Социальная психология. М.: МГУ, 1994.
7.Андреева Г.М., Богомолова Н.Н., Петровская Л.А. Современная социальная психология на Западе. М: МГУ, 1978.
8.Андреева Л.В. Формирование профессионального самосознания юристов в условиях деятельности образовательной среды. Авт. дис. ... канд. психол. наук. Казань, 2000, 20 с.
9.Антология гендерной теории.// Составители: Е.Гапова, А.Усманова.-Мн., 2006.
10.Арефьева Т.К. Домашняя работа как фактор гендерного неравенства// гендерные исследования в гуманитарных науках: современные подходы: Материалы Медународной научной конференции в Иванова, 15-16 сентября 2000г., Ч.II. – Иванова: Юнона, 2000.
11.Асеев В.Г. Личность и значимость побуждений. М., 1993.
12.Асмолов А.Г. Культурно-историческая теория и конструирование миров. М: Институт практической психологии; Воронеж: НПО МОДЭК, 1996.
13.Асмолов А.Г. Психология личности. М., 1990, 302 с.
14.Барышева А. Чтобы у фирмы было “завтра”. // Управление персоналом, 2000, №5.
15.Бельядский Н.П. Интеллектуальная техника менеджмента: Учебное пособие/ Минск:Новое знание,2001.
16.Берн Ш.Гендерная психология.-Спб.: ПРАЙМ-ЕВРОЗНАК., 2006.
17.Берн Э. Игры, в которые играют люди. Люди, которые играют в игры. СПБ., 1992, 400 с.
18.Бовуар С. де. Второй пол. Пер. с фр. М., 1998.
19.Введение в теорию гендера. /Ред. Б.Ж.Есекеев, Г.М.Матаев. Алматы, 1999, 43 с.
20.Введение в гендерные исследования. /Под ред С. Жеребкина. ХЦГИ. 2001,
21.Введение в гендерные исследования. Хрестоматия. /Под ред. С.Жеребкина. ХЦГИ, 2001, 991 с.
22.Визгина А.В. , Пантилеев С.Р. Проявление личностных особенностей в самоописаниях мужчин и женщин. // Вопросы психологии, 2001, №3.
23.Гендерные исследования. Харьков. 1998, №1.
24.Гигиена труда женщин./ Под ред. Измерова, Москва, 1985.
25.Голоса уходящих поколений. Анализ женских биографий. Под ред С. Шакировой. Алматы, 2002 , 224 с.
26.Есекеев Б.Ж., Матаев Г.М. Введение в теорию гендера. Алматы, 1999.
27.Женщины в мифах и легендах. М., 1998.
28.Заявляем наши права. Как использовать международную правозащитную систему для охраны прав женщин. М., 1996.
29.Каган В.Е. Стереотипы мужественности и женственности и образ «Я» у подростков. // Вопросы психологии, 1989, №3.
30.Капустина А.Н. Многофакторная личностная методика Кеттелла (16 РР-опросник). СПб.: Речь, 2001, 112 с.
31.Клецин А.И. Сексуальные домогательства на рабочем месте. СПб, 1998.
32.Клецина И.С. Гендерная социализация. СПб, 1999.
33.Кон И.С. Психология половых различий. // Вопросы психологии, 1981, №2.
34.Кон И.С. В поисках себя. М.: Педагогика, 1984, С. 296-297.
35.Кон И.С. Сексуальная культура в России. М., 1997.
36.Макаренко С. Женственность и мужественность: вопросы их формирования у детей и подростков. // Воспитание школьников, 2001, №9.
37.Материалы Второй Всероссийской летней школы по женским и гендерным исследованиям. М., 1997.
38.Маслоу А. Самоактуализация. // Психология личности. Тексты. Под ред. Ю.Е Гиппенрейтера, А.А. Пузырей. М., 1982, С. 108-117
39.Махмутова Е.Н. Гендерный аспект современной кадровой ситуации в государственной и коммерческой деятельности.// Применение психологических знаний в практике управления. Вып. 2. Уфа, 1997,
40.Плосс Г. Женщина в естествоведении и народоведении. Пер. с нем. Сыктывкар-Киров., 1995, В 3-х томах.
41.Попова А.В. Проблема самоорганизации одаренных женщин. // Вопросы психологии, 2006, №6.
42.Практикум по гендерной психологии. Под ред. Клециной А.В., Москва, 2003.
43.Рубинштейн С.Л. Бытие и сознание. М., 1957.
44.Табышалиева А. Отражение во времени. Бишкек, 1998.
45.Теория и история феминизма. Харьков, 1996.
46.Томпсон Дж. Л., Пристли Дж. Социология. Пер. с англ. М., Львов., 1998.
47.Тохтаходжаева М. Между лозунгами коммунизма и законами ислама. Ташкент, 2000, 224 с.
48.Тохтаходжаева М. Утомленные прошлым. Реисламизация общества и положение женщин в Узбекистане. Ташкент, 2001, 350 с.
49.Феминизм: Восток. Запад. Россия. М., 1994.
50.Феминизм: проза, мемуары, письма. Пер. с англ. М., 1992.
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым мнистрлігі
Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды Мемлекеттік ... және ... ... ... ... ... ... психологиялық
ерекшеліктеріне жетекшілік қызметтің әсері.
Орындаған:ЗПс-31
(3 жылдық) топ
студенті
Асқарова Жанар
Ғылыми жетекші:
аға оқытушы
Молдабаева Р.А.
Дипломдық жұмыс_______деген бағамен бағаланды
Хаттама № «______»_____________ 2007 ... ... ... ... ... гендерлік мәселенің ... және ... ... еңбектерінде басқару ісіндегі гендерлік
мәселенің қаралуы__________________________________________6
1.2.Қазіргі кездегі ... ... ... қызметтің жетекші әйелдердің психологиялық
бейнесіне әсері_____________________________________________________37
2 ТАРАУ. Зерттеуді ұйымдастыру және өткізу________________40
2.1.Жетекші ... ... ... анықтауға
бағытталған ғылыми зерттеуді ұйымдастыру____________________________40
2.2. Әйел-жетекшілердің психологиялық ерекшеліктерін ... ... ... ... болып жатқан әлеуметтік өзгерістер
гендер мәселесін шешуге жаңа ғылми тұрғыдан ... ... етіп ... ... ... ... Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың
жарлығымен Қазақстан Респубикасының 2006-2016 ... ... ... ... ... Бұл ... ... еркектер мен
әйелдердің құқықтары мен мүмкіндіктерінің теңдігіне қол жеткізу
Өнеркәсіптің ... ... даму ... және ... әр ... ... жатқан ауқымды өзгерістер адамға жоғары талаптар ... ... ... ... ... ... ... маңыздылығын талап ететін басқару ... ... ... ... ... әйелдердің кәсіби іс-әрекетте жетекшілік роль
атқаруы дағдылы құбылыс әрі ол іскерлік әлемінде және ... еш ... ... осы ... ... үлкен қабілеттілік пен кәсіби
сапа танытып жүргені кез ... ... ... ... құрмет сезімін
туғызады. Осы міндетті орындап жүріп әйел-жетекшілер әр ... ... ... бұл - ... ... ұжымын басқару құдіретіне ие болған
жетекші.
Екіншіден, бұл - өзінің беделін, жоғары ... ... ... ... ... өзінің артынан бағынушыларын ілестіре алатын
лидер.
Үшіншіден, бұл - әріптестерімен және өкіметпен қатынас ... ... ... ... ... жеңіп отыратын дипломат.
Төртіншіден, бұл – жоғары адамгершілік сапаларды игерген, ұжым құруға
қабілетті және оның дамуын дұрыс ... ... ... ... ... бұл - ... ... жағдайдағы ролін білетін, қандай
да бір жаңалықты , тиімді ұсынысты ... оны ... ... білетін
жаңашыл-инноватор.
Алтыншыдан, бұл жоғары білімі мен қабілеті, мәдениеттің жоғары ... ... ... ... пен саналылық басым, адал, барлық жағынан
айналасындағыларға үлгі болуға қабілетті қарапайым адам.
Әйелдерді ... ... деп ... былай деп айту дене күшіне қатысты
болғанда ған орынды. Ал оның рухани күшіне қатысты болса, онда бұл ... ... ... ... үшін рух күші өте ... ол ... ... марапаттайды немесе жазалайды. Осыны қоғам
қалай қабылдайды? Көптеген ... ... қол ... ... ... ... олар әйел-жетекшімен өзін қалай ұстау
керектігін білмейді.
Осыған байланысты осы ... ... ... ... әр ... ... тұлғалық ерекшеліктерін зерттеу болып отыр.
Осы жұмыстың пәні жетекшінің тұлғалық ... ... ... ... ... ... табылады.
Зерттеудің мақсатына орай келесідей міндеттер қойылады:
- осы бағыттағы әдебиеттерді теориялық ... ... ... ... ... анықтау;
- жетекшілік қызметтің әйелдің психологиялық ерекшеліктеріне ықпалын
зерттеу;
Ғылыми болжамы: Әр түрлі салада жетекшілік ... ... ... ... ... ... қызметі ықпалын тигізбей
қоймайды.
Зерттеудің теориялық және әдіснамалық негізі: ... ... ... емес теориялар, дикриминацияға (бөлуге) бейімділік
теориялары, гендерлік теориялар және тағы басқа ғалымдардың осы ... ... ...... ... әдістері: ғылыми психологиялық - педагогикалық ... ... мен ... ... ... әңгімелесу; эксперимент; әдістеме
нәтижелерін математикалық ... ... ... Әр ... салада жетекшілік қызмет атқаратын әйелдердің
психологиялық портретіне олардың жетекшілік қызметі ықпалын айқындау.
Практикалық ... ... ... ... әр ... ... іс- тәжірбиелерінде пайдалану үшін тиімді.
Зерттеу жұмысының құрылымы: Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш ... ... ... мен ... ... ... тақырыбының өзектілігі көрсетіліп, зертеудің ғылыми
аппараты айқындалған. Бірінші тарау ғылыми әдебиеттерді теориялық ... ... және ... зерттеудің психологиялық аспектілері
көрсетуге бағытталған, онда ... ... ... ... бітістерінің ерекшеліктері, жетекшілік әрекеттің жетекші
әйелдің психологиялық портретіне ықпалы ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру және
әдістемелік құралдары сөз болады. Үшінші тарауда кәсіби іс-әрекеттің әр
түрлі ... ... беру мен жеке ... ... ... ... ... зерттеу нәтижелері келтіріледі.
Қортындыда зерттеу нәтижелерін негізге ала отырып жетекшінің жұмысының
тиімділігін көтеретін және ... - ... ... – ер адам ... жетекші мен қызметкер арасындағы қарым-қатынасты үйлесімді құруға
көмек болатын ұсыныстар мен кеңестер беріледі.
1 ... ... ... гендерлік мәселенің теориялық негіздері
1.1.Отандық және шетел ғалымдарының еңбектерінде басқару ісіндегі
гендерлік мәселенің қаралуы.
Басқару-адам іс-әрекетінің күрделі саласының бірі, ... ... ... ... жеке ... ... ... Біздің
экономикамыздың нарықтық қарым-қатынасқа ауысуына байланысты басқару
күрделі, қойылатын талаптар жоғары.Осы ... ... ... ... ... ... мүмкін емес.
Басқару психологияда жеке адам іс-әрекетінің, топтар, ұжым және
ұйымдастыру мақсатының психологиялық ... ... ... ... өте ... ... «Бір ... қолымен жасау». Басқару психологиясы саласының ... ... ... ... ... « ... – бұл алдыдағы
міндеттерді орындаудағы адамдарға жетекшілік, ... ... ... ... ... ... түсінігі ағылшындық етістік
«to monage» , аударғанда «басқару» деген мағынаны білдіреді.
Менеджер - бұл ... ... ... іске ... ... ... басқару практикасына ертеден енгізілген. Менеджер
түсінігіне аталас сөз « ... ». ... ... ... үңілетін
болсақ « менеджмент » түсінігі басқару, жетекшілік, ... ... ... ... елімізде кейінгі уақыттаға дейін « менеджер »
сөзінің орнына « жетекші » сөзі ... ... ... ... өте ... ... ... күрделілігі мынада: олар күнделікті
жұмыста әртүрлі адамдармен ... ... тек ойын оқып ... ... ... ... ұмтылуын, тілегін, бір сөзбен айтқанда мінез-
құлық мотивациясының мазмұнын білуге тырысады.
Менеджер жұмысының мәні тек қана ... ... ... сонымен қатар адамдармен, оларды үнемі еңбек процессіне
тартумен суреттеледі. Барлық ... ... ... және ... адамдар іс-әрекетінің басқа облыстары туралы білім ... ... бұл ... ... ... ... ісінде жеткіліксіз.
Тиімді басқару ісінде адам ... ... ... ... не ... ... тәсілі дегеніміз – сол адамның
істелетін істер мен атқаратын қызметтерді қалайда ... ... ... мен ... әдіс-тәсілдерін қолдап отыруы. Басқару ісіндегі
жетекшінің қызметі - ... әдіс ... ... ... ... өзіндік тәсілі оның жеке басына тән психологиялық
өзгешеліктері болып саналатын мінезіне, темпераментіне, ... ... ... ... болады. Әрбір жетекшінің не басқарушының
өзгелердің іс-әрекетін басқаруда түрліше ... ... ... ... ... адамның ісінде жалпылық сипаттарымен
бірге, өзіндік қолтаңбасы бар арнайы басқару сипаттары да кездеседі. ... орай ... ... ... мен ... ... өзіндік
басқару тәсілі, өзгелермен қарым-қатынас мәнері, талап-тілектерінің жүйесі
айқын ... ... ... С.Л. ... « адамның жан дүниесі мен жүрегі өзге
адамдарға деген қарым-қатынасынан ... ... ... ... тұрады, сөйтіп адамның жүрегінің сыры өзге адамдармен қатынас
орнатуда ашыла ... » - ... ... [42] Бұл ... жан ... ашып
көрсететін психологиялық күй. Әлеуметік ортадағы, жалпы адамның рухани
дамуы ... ... ... ал жұмыстағы психологиялық ахуалды
жағымды,бірқалыпты болуы басқарушыға байланысты
Осы ... ... ... ... ... ... кісі өзге адамдармен кездескенде оған ... жылы ... ... ... дейді. Оған күле қарап, сәлемдесетін
болса, бұл сол адамның көңіл-күйін ... жан ... ... ... ... ашық-жарқын сөйлесіп, аман-саулық
сұрасатын болса, бір-бірінің жан ... ... ... ... дейді. [53]
Жетекші қызметкердің, басқарушы адамның бойындағы өзіндік стиль,
даралық тәсілі өзге ... ... ... ... әрбір істе
нәтижелі қорытындыға жету жолындағы ... ... ... ... ... ... әр ... әлеуметтік және мәдени
құралдармен анықталып бағытталады. Бұл үшін әр ... ... ... ... бар.
Гендерлік рольдер – адамдарды қоғамдағы жыныстық белгісі бойынша
бөлумен шарттастырылған рольдер. Гендерлік ролдер – бұл ... ... ... ... ... ... пен ... бөлу,
белгілі бір әлеуметтік күтумен анықталатын әлеуметтік, нормативтік рольдер
түріне жатады, мінез-құлықта көрнеді. ... ... ... ... Олар ... басты өкілдері отбасы мен мектеп
болып табылады, солардың көмегімен мінез-құлық нормалары ... ... ... бастап бала тәрбиесіне сексизм араласады. ... ... ... ... ... ... бағалау бағыты немесе
әрекеттер.
Қыздарда белсенділікті, бір нәрсе білуге құмарлықты, ... ... ... ... Дәл осы ... баланың
маңызды қабілеттерін дамытудың негізін құрайды.
Отбасында ата-аналардың гендерлік стериотиптерінің ықпалымен қыздар мен
ұлдарда өздерінің ... мен ... ... ... қаланады. Баланың өзін өзі қабылдауда өз жетістіктерінен гөрі
ата-аналардың өз балаларының ... ... ... ... үшін аса ... ... табылады.
Қыз балаларды оқуға дейін- ақ өнімді ... ... ... өз ... басып тастап отыруға үйретеді. Бұл процесс
мектептеде жалғаса береді, көптеген шетел зерттеушілері мектеп ... ... ... ... ... ... айтады. Қыздардың кез – келген
жауабы қандай ... ... да ... ... ал ұл ... ... қойылады, олардың дұрыс жауапты табуы мен ... ... ... ... ... Одан әрі ... жалғастыру үшін олардың жауабына
анағұрлым жоғары баға қойылады. Сөйтіп ұл балаларды ... ... ... талаптанудың жоғары деңгейіне жетуіне бағыттайды.
Мұғалімдердің қыз ... ... ... ... мен ... , ... ролде екенін, сыныпта олардан да басқа маңызды адам бар екені туралы
түсінік береді.
Барлық жерде ... ... өз ... ... ер ... және ... ... басын сақтап қалушы”. Сондықтан да ерте
балалық шақтан қыздар мен ... ... әр ... ... ... ... ересектер қыз баланың қамқоршылдығын және
нәзіктігін мақтайды, бірақ осы қасиеттерді ұл балалардан ... ... ... ... “ұл ... ... ... сияқты неге
жылайсың!”деп орнына қоямыз.
Көп елдерде қыз балалар уақытының ... ... ... ... ... немесе қарттарға қараумен жібереді., ал
ұлдар уақытының көп бөлігін қамқорлық пен бағып ... ... ... ... әрі ... ... оларды ересектер қадағаламайды.
Әлеуметтенудің ерте кезеңдерінде қалыптасатын гендерлік ... ... ... была деп атап ... ... ... ... береді, ұлдарға –“қанат” береді”.[44]
Кәсіби бөлушілік еңбек нарығының тиімсіздігі мен ... ... ... ... Осыған байланысты кәсіптік бөлінушілік, жалпы
әйел туралы әсіресе, ... әйел ... ... ... ... ... ... үшін жағымсыз нәтижеге әкеледі. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... жетекшілік қызметіне,
түсімдерінің деңгейіне, жанама түрде басқада ... ... ... ... ... және ... ... және т.б. әсерін
тигізеді.
Шетел психологиясында жыныстық рольдер стереотипіне және әлеуметтік
стереотиптерге қызығушылықтар ... ... ... ... стереотипінің
табиғаты мен функциясына арналған зерттеулер әлі беймәлім ... ... ... ... стереотипінің әртүрлі ... ... кең ... ... теориялық, практикалық маңызы
зор. [48,49]
Демек, бұл кезеңде екі өрісті ... ... - ... қарым-
қатынасы және өсіп келе жатқан ұрпақтар тәрбиесі.
Жыныстық рольдер стереотипінің алғашқы зерттеулері әйел мен ... және ... ... ... қатысты типтік
айырмашылықтарды қарастыру болып табылды.
1957 жылы Дж.Ман Ки және А.Шеррифстің көрсетуінше ... ... ... ... - ... мінез-құлықтың әлеуметтік шектеусіз стилімен
байланысты ақыл-ой қабілетілігі, белсенділігі, тиімділігімен ... ... ... әйел ... ... ... және қарым-
қатынастағы жылылық, эмоционалдық қолдауды көрсетеді. [53]
Типтік маскулиндер мен типтік ... ... ... ... ... ... бояуға ие болады: яғни, ер адамдарда
типтік теріс сапалар ... ... т.б., ... -
пассивтілік, формализмдік, эмоционалдылық т.б. Екіншіден, Дж Мак Кимен,
А.Шеррифс мынадай қорытындыға келді тұтас алғанда ... ... көп әрі оң ... ... ... ... әйелдер мен еркек іс-әрекетінің әр ... ... ... ... ... ... кең өріс алды.
П.Голдберг ғылым саласында әйелдердің өздеріне ... ... ... ... ер адамдардың жазған мақалаларын ... [53] ... ... ... ... да ... болатын.
Екі жыныстыларға ( әйел, еркек ) картиналарды бағалау ұсынылды. Бұлардың
кейбіреуін әйелдер, ... ... ... Бұл ... ... да көрсетілді. Бірінші жағдайда –картина авторлары ... ... ... - конкурс жеңімпаздары. Зерттеу қорытындысы бойынша,
еркектерге қарағанда қарағанда ... ... ... ... ... келетіні анықталды. К.Доудың көрсетуінше іс-әрекеттегі табыс пен
сәтсіздік ... ... Ер ... ... ... жұмысы оның
қабілеті мен тұрақтылығының ... деп ... ал дәл ... ... ... күш ... ... сәттілігімен,
тұрақсыздығының салдары деп түсіндіріледі. [22]
С.Кислер әйелдер мен еркектердің тәртіптерін түсіндіруде «қабілет»
пен «күш-жігер» ... ... ... ... ... ... ... әрекетте және жеке жоспарда жан-жақтылық ... ... ... ... ... ... мен еркектер өз топтарынан жан-
жақты дамыған әйелдерді шығарып тастайды. Авторлар алынған ... ... ... жан ... стереотипке кедергі келтіреді. Бұл
кезде қарама-қайшылыққа жауап беретін тәсілдер пайда болады.
1. стереотиптердің өзгеруі,
2. жан-жақтылық түрлілігі,
3. жан-жақтылығы ... ... ... ... ... қарама-
қайшылықты нақты түрде жоюға тырысу.
Соңғы екеуі тек экспериментте емес, өмірде де қолданылады, ... ... ... ... айтуынша, өзін-өзі бағалауды
төмендетеді. «Нағыз еркек әйелді ұға білуі керек» ... ... ... ... жормаларына сай болады. [28]
Соңғы келтірілген зерттеу-жыныстық рольдер стереотипін түсіндіруге
бағытталған. Мұны ... тек оның ... ғана ... ... ... ... функциялардың бірі-ақталу және жыныстар
арасындағы теңсіздік.О.Лиридің айтуынша америка қоғамында бір ... жасы сай ... ... ... ... ... заң бар. [19] ... ол жыныстық рольдер стереотипі
арасындағы байланыстармен өндірістік қызыметте ... ... ... ... ... ... ... қажет,
әйелдерді қарым-қатынас пен эмоционалдық кезеңдері қызықтырады. Көбіне
оларға ақыл-ойды көп ... ... ... ... Олар өзіндік
белсенділікті бағалайды.
Дж.Хантер әйел образының ерекшелігін талдай ... ... ... бұл ... ... ... ... емес құндылықты. Әйелдер
эмансипациясы процесі элеуметтік әсерлермен ... ... ... ... ... бір себептері- әйелдер эмансипациясы.
Дж.Хантердің айтуынша қазіргі кезде ... ... ... ... ... үлкен әсер етті. Ол әйелдерді зұлымдықтың көзі
деп көрсеткен. [53]
Зерттеудің арнайы саласы, ... ... ... рольдер
стереотипінің қорғану және ақталу функциясы нақты көрінетін көрінісі –бұл
зорлықты зерттеу. Бұл мәселені ... ... ... орын ... ... еркектердің құрбандарға жауапкершілігі жоғары. Олардың
айтуынша зорлық ... әйел ... адам ... қасиетін жоғалтады.
[19,20,53]
С.Канекар жауапкершілік түсінігін екі ... ... ... ықтималдығы (каузальды аспект) және күнәні мойындау (моральды
аспект). [53]
Осы аталған зерттеу нәтижелері мынаны көрсетті.
1.құрбандыққа ... ... ... ... (киім киісі, жүріс-
тұрысы, т.б.)
2. тұрмыс құрған ... ... ... ... ... ... ... қылықтары зорлау ықтималдығын жоғарылатады.
4. ер адамдарға қарағанда әйелдерге деген бас бостандығынан айрылудың
ұзақ мерзімді уақыты ... ... ... бір ... әйелдер үшін қорғану
функциясын, ал еркектер үшін ақталу функциясын орындайды.
Кейінгі кездері жыныстық рольдер стереотипінің басқа да функцияларын
зерттеу ... ... ... Олар ... реттеушілік
(регулятивті ), түсіндірмелі, тасмалдаушы (транслятивті). Бұл түсінік
адамның танымдық-эмоционалық сферасын ... ғана ... ... де ... ... ... ... бойынша әйелдер мен еркектердің қызыл жарықпен
( бағдаршамның) жолдан өтуде жол ... ... ... бар ... ... ... ... жарық бойынша жолдан сирек
өтеді.
Сондай-ақ, жыныстық рольдер стереотипінің ретраксляционды ... ... өріс ... ... мен ... ... ... түсіндірмелілігіне зерттеу жүргізген. Бұл теорияда бір топ
құрамындағы тұлға-аралық ерекшеліктерді, әлеуметтік стереотиптерді ... ... ... ... ... ... мен еркектердің бір
әлеуметтік топ ... ... ... Олар ... ... ие,
жоғары статусты топтар жан-жақтылық және экономикалық ... ... ... топтар гуманизм тұрғысынан түсіндіріледі.
[19,20,22,53]
Демек, біріншіден, шетел психологиясында жыныстық рольдер стереотипінің
30 жыл, бойы зерттеуі ... ... ... Алғашқылары стереотиптің
басты мазмұнды ерекшеліктерін суреттеумен шектелсе, әріқарай оның ... ... ... іске ... Бұл ... кей ... детерминанты танымдық фактор, ал кейбіреуінде- әлеуметтік фактор.
Екіншіден, шетел жұмыстарында жыныстық диморфизмге негізделген ... ... ... ... ... ... ... сәйкестігі, дұрыстығы қателігі.
Ғылыми зерттеу ... 3 ... бар ... ... Жыныстық рольдер стереотипі әлеуметтік және ... ... мен ... ерекшеліктеріне сай ... ... ... түсіндіріледі.
Үшіншіден, жыныстық рольдер стереотипінің мазмұнын анықтауға арналған
әлеументтік контекст мәселелерін ... ... ... ... көп ... Бұл ... байланысты психолог, этнограф И.Эйби-
Эйбесфельдтің пікіріне тоқталсақ.«Әйелдер мен еркектердің тумысынан бар
айырмашылықтарын қарастыру ... Бұл ... ... ... алуына
көмек береді».[22]
Төртіншіден, бұл шолудың ішінде қарастырылмаған мәселе-жыныстық рольдер
стереотипінің салыстырмалы – мәдени зерттеулері.
Жыныстық ... ... ... ... және ... ... ... үйлесімін аңғаруға болады алынған материалдар ғылыми
тұрғыдан қорытынды жасауға жеткіліксіз болады. Бұл ... ... ... зерттеулер қажет.
Типтік маскулиндер мен типтік ... ... ... ... ... ... ие болады: яғни, ер ... ... ... -дөрекілік, авторитаризм, т.б., әйелдерде -
пассивтілік, формализмдік, ... т.б. ... Дж Мак ... ... қорытындыға келді тұтас алғанда әйелдерге қарағанда
еркектерде көп, оң сапалар кездеседі. [3,43,49] ... - ...... ... көр ... ... және оларды
өзгелермен бөлісуге тырысу. Ер ... ... ... ... Оның ...... ... белсенді болуға, эмоционалды жақтарын көрсетпеуге тырысу.
Ер адамдар мен әйел адамдардың сапалық бейнелері:
|Ер адам ... адам ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... мен ... ... |Жақсы, тартымды сөйлеседі ... |Өз бет ... ... ... ... меңгеру керектігін |Өнер мен ... ... ... ... ... ... ... тез ... | ... ... мүдделері мен бейімділіктері көбіне ұл, жасөспірім,
бозбаланың тікелей міндеттеріне кірмейтін, олардан шалғай жатқан заттар ... ... ... жыныстылардың бөгде істерге көп алаңдап,
өз ісімен айналыспауы осыдан келіп туады. Ер адам мен оның ... аясы ... ... ... ... , айналадағы объектілер кішкентай
кезінен – ақ қыздардың ... ... ... ... ... ... мен құбылыстарға ауады. Қыздардың өздері туралы мағұлматының
жақсы ... ... мен ... сырт ... мен ... көп ... ... адамның жан дүниесіне деген зор ынтасы,
адамның сезімі мен тебіреністеріне сезімталдығы осыған байланысты. Олардың
ұлдарға ... ... ... үш – төрт есе жиі ... ... ер адам ... ... ерекшеліктері балалық
шақтан –ақ біліне бастайды. Ұл, жасөспірім, бозбаланың өсуіне қарай
мұндай ... ... ... ... ... ... ... жағдайда
тәрбие олардың айқындалуына және дамуына немесе, керісінше, бәсеңдеуіне
себепші болуы ... ... ... ... ... ... ... кейбір ұл, жасөспірім, бозбалалар айналағылардың ықпалына
қарамастан, ер ... ... тән ... ие ... ... басқалардың ықпалына беріліп, олардың мінез-құлқы ... ... ... –құлқына аса өзгеше бола ... ... ... ... ... ... да ... жалпы адамзатқа тән белгілер, қабілет, қасиеттер едәуір ауқымды
болады да жыныстық ерекшеліктерден ... ... ... ер адамда
немесе әйел адамда жыныстық психологиялық ... ... ... ғана айтуға болады, бұл жерде ... ... ... бір ... ... әлде бір ... басқаларынан
артық болатынын, екіншіден, осы қасиет ер ... да, әйел ... ... ... ... осы ... өте ... көрінетінін
байқауға болады.
Демек, бұл мәселе гендерлік теңдік, әлеуметтік әділеттілік және
экономикалық тиімділік ... ... ... ... ... ... үлкен назар аударуды талап ететін, еңбек нарығында жиі
байқалатын мәселелердің бірі ... ... ... ... ... бөлушілік мәселесін қарастыратын
теорияларды үш бағытқа жіктеуге болады.
1.Дәстүрлі емес теориялар;
2.Бөлуге (дискриминация) ... ... ... ... ... емес ... Дәстүрлі емес бағыт тұрғысынан келу, ... шыға ... ... ... жоғары ақылы жұмысты іздейді.
Таңдау жасауда олар өздерінің ... ... ... ... және кәсіптік тәжірибесін), шектеулерін (мәселен, кішкентай баланың
болуын) және жұмыстың ұнауын ескереді. Ал ... ... ... ... ... мен ... шығынын азайту арқылы едәуір жоғары түсім
түсіруді ... ... ... ... пен нңбек нарығының
тиімділігі жағдайында, олар жұмысшыларға еңбек өнімінің төменгі ... ... ... емес ... бойынша әйелдердің ер адамдарға ... ... ... ... ер ... ... еңбек нарығына
шығуы да төмен (білімділіктің төмен деңгейі және нарықта сұранысқа аз
түсетін ... ... ... ... ... ... ұзақ ... шығуға, бала туу және оны ... , бағы ... да ... орай ... ... болуы, осының салдарынан кәсіптік
тәжірибенің аздығы). Демек, осы ... ... ... ер ... ақы ... ... тұрақты түрде қалыс қалып отыруы әйел еңбегінің
өнімділігінің төмендігін түсіндіреді.
Сонымен қатар әйелдердің белгілі бір кәсіпті және ... ... оның ... және кәсіптік тәжірибесімен түсіндіріледі.
Білімнің мамандық таңдада қаншалықты әсер ететінін түсіндіріп ... ... ... емес ... ... бірге, әлемнің барлық мемлекеттерінде
әйелдер бала үшін, оның тәрбиесі үшін және үй жұмысын орындау үшін негізгі
жауапкершілікті ... ... ... ... ... отбасы
міндеттеінің болуы әйелдердің кәсіптік еркектерге ... ... ... ... , себебі тұрмыс құруына немесе бала ... ... ... біржолата тоқтатуға немесе уақытша тоқтатуға тура келеді.
Теорияға сәйкес бұл жағдайлар әйелдер ... ... ... ... ... тигізеді.
Бірақ, мұндай теориялық көзқарасты түсіндірудің жалғыз жолы ретінде
қабылданатын болса, онда ... ... да ... ... Біріншіден,
соңғы жылдары әйелдердің кәсіби бағдарлануға қатысуы күрт өсті. ... ... ... ... ... ... ... дәлеледейді.
Екіншіден, некеге отыру ... ... ... бала туу ... мен ... ... ... техникаларды қолдану
көрсеткішінің өсуіне сәйкес көптеген елдерде үй ... ... ... ... жер ... әйел адамдарға жүктелетін үй шаруашылығының
мөлшерінің өсуі, ... ... ... ... ... істеп, өмір сүру
үшін табыс табуына мәжбүрлейді. Осы өзгерістердің бәрі ... ... ... ... ... ... ... емес теорияға бойынша,
уақыт өте кәсіпке және ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер болады. Дегенмен де, ... да ... ... ... ... бойынша кәсіби сегрегация әлемнің қай
аймағында болмасын жоғары деңгейде қалып отыр, ... де ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде) оның төмендеу
тенденциясы байқалады.
Бөлуге (дискриминацияға) бейімділік теориясы.
Беккер ұсынған теориялық модельдің ... жері бар. ... ... білімі мен кәсіптік дағдыларында ... ... ... ... жұмыс берушілер бөлуге бейім болсада, қай мамандықта да
екі ... ... ... ... болуы қажет болуы мүмкін. ... ... ... болуы ықтимал. Айырмашылықтардың орнын
басатындарының моделі неоклассикалық ... ... ... ... ... бір мамандықтарды ұнататынын және неге әйел
мамандықтарында еңбек ақысы ер адамдарға қарағанда ... ... ... ... ... ... ... деп санайды. Осы модельге
сәйкес әйелдер жағымсыз және ... ... ... ... ... бар, сонымен қатар қомақты әлеуметтік ... бар, ... ... ясли және бала ... ... ... мен ... мамандықтарды қалайды. Әдетте, қолайсыз жағдай
мен зиянды еңбек ... бар ... ... ... негізгі
отбасының асыраушысы қызметін ер адам ... ... ... ... ... тән ... Әйел ... мамандықтарының ақшалай
жұмыс ақысының деңгейінің төмен болуы, осы ... ... ... орнын басады деп түсіндіріледі. Мұндай дәлел
кебір мәдени ... ... ... ... кейбір мамандықтар
шеңберін едәуір шектейтін елдер үшін ішінара әділетті болуы ... ... егер ... ... ... істейтін және отбасының негізгі
асыраушысы ... ... ... ... ... оңай ... Әрі ... тән мамандықтардың көпшілігінің (мәселен, даяшы, сатушы, тігінші)
жалақысының аздығын жұмыстың тартымдылығымен деп түсіндіру өте ... ... ... мен өмір сүру ... классикалық емес теорияның қосқан үлесін бағалай отырып, осы
теориялық бағыттар, бір ... ... ... сипаты мен
тәртібіндегі және екінші жағынан, еңбекті бағалау деңгейіндегі ер ... әйел ... ... ... ... ... бергенін
атап өту керек.
Бұл айырмашылықтар әйелдердің еңбегінің өнімділік деңгейіне жағымсыз
ықпал етеді және олар жалданатын мамандықтар аясын ... ... ... еңбек нарығымен байланысты ... ... ... құралдары арқылы ықпал етуді ұсынады. Мұнда
білім беру, отбасы саясаты, отбасын жоспарлау және үй шаруасын ер адам ... ... ... бөлу ... ... ... ... Еңбек
нарығындағы саясатқа байанысты болса, онда осы ... ... ... ... ... ... әсіресе, әйелдерге тән емес
мамандықтар ... ... беру мен ... ... ... және ... үйлестіруде көмек көрсету, оның ішінде балалрды тәрбиелейтін
мектепке дейінгі мекемелер жүйесін ұйымдастыру арқылы; ... ... ... түрде бөлуге жеткізбеуді қамтамасыз ететін заң актілерін
жетілдіру.
Кәсіптік іс-әрекеттегі феменистік және гендерлік ... ... ... алғышарты еңбек нарығында әйел статусы,
әйелдің отбасында бағынушы қалыпта болуының және ... ... ... ... болып табылуында. Барлық қоғамда үй шаруасын
орындау және баланы күту ... ... ... және жауапкершілік аймағы
болып есептеледі; отбасының асыраушысы қызметін атқару ер ... ... ... ... ... қарстырылады.
Патриархаттық әлеуметтік ұйым шеңберінде міндет пен жауапкершілікті
бөлуге маңызды назар аудару ... ер ... ... ... аз ... ... ... түсіну үшін маңызды, оның
себебі әйелдер еңбек нарығында ... ... ... ... ... аз болады деп санау қабылданаған. Еңбекті гендерлік
бөлу және ... ... ұйым ... ұзақ еңбек жылдарында
әйелдер адамзаттық аз капитал жинайтынын түсінуге мүмкіндік береді, оның
басты себебі, олардың ... ... ... ерте кетсе, басқалары
отбасы жағдайларына байланысты еңбек ... ... рет ... ... ... ... бөлу ... түсіндіруде гендерлік
теория үлкен үлес қосты, олар “әйел” мамандығының сипаты мен әйелдерге және
олардың кәсіби қабілеттеріне ... ... ... ... ... ... ... берді.
Гендерлік стереотип – бұл еркек пен әйелдің эмоционалдық ... ... ... ... ... ... аясында байқалады: өзідік
сана сезімде, адамдар арасындағы қарым-қатынаста, топаралық өзараәрекетте.
Олар өте тұрақты. М.Джекмен және М.Сентер гендерлік стереотип нәсілдік
стереотиптерден де ... деп атап ... ... ... үш түрі бар. ... тобына маскулиндік-
феминдік стереотиптер жатады. Еркектер мен ... ... ... ... мен ... ... мінез-құлық стильдері
жапсырылады. “Еркектік” ... ... ... ... ... ... ... тиімді, рухани, мәдени, белсенді-шығармашылық деп
саналса, “әйелдік” ... ... ... ... ... ... ... тиімсіз деп сипаттаалады.
А.Маслоу “еркектік”, “әйелдік” ұғымдары ашуға тиісті құбылыстың негізгі
мәнін ашпайды деп есептеді. А.Маслоу, бұл ... тек ... ... ... тек еркекке тән сапаларды кейде ... ... ... керісінше көруге болады,- деді. [37] Осндай қалыптасып
қалған стереотиптердің негізінде адамдар арасында қарым-қатынас ... ... ... ... ... ... ... тобы отбасылық және ... ... сай ... ... ... ... ... роль үй күтушісі, ана ролі деп саналады. Әйелге үйді, бала тууды
таңады, отбасындағы қарым-қатынас үшін ... ... ... ... ... ролі ... ... түсінікті бейнелейтін төрт “К”
туралы мәтел бар. Ол былайша аударылады: “асхана, шіркеу, бала, көйлек”.
Еркектерге қоғамдық өмірге араласу, кәсіби ... ... ... ... таңылады.Еркектерге тән негізгі әлеуметтік рольдер ... ... ... ... тобы ... ерекшелігімен
байланысты. Дәстүрлі көзқарасқа байланысты әйелдердің еңбегі орындаушы,
қызмет көрсетуші сипатта ... ... ... ... ... ... қажет. Әйелдер көбінесе сауда, денсаулық сақтау, білім беру
саласында жұмыс істейді. Ер ... үшін ... және ... мүмкін, олардың еңбектері іс-әрекеттің ... ... ... ... осылайша гендерлік рольдерді ... және ... ... пен әйел ... құрылымдық -қызметтік
тұрғыдан ажыратуды қарастыратын жыныстардың өзара ... ... Осы ... сай ... ... ... екі ... рольді орындауы тиіс. Инструменталдық роль отбасы мен сыртқы әлем
арасындағы байланысты ... ... ... роль ... ... қамқорлық жасау мен отбасындағы ішкі өзара қарым-қатынасты
реттеуді көздейді. Т.Парсонс пен Р.Бейлстің ойынша әйелдің бала туу ... бағу ... ... ... ... ... ал ... мұндай
биологиялық қызметті орындай алмайды сондықтан олар инструменталдық ... ... ... ... ... ... мен ... бөлінуі шартты
түрде қалыптаса бастайды. Әйел – “жақсы” және “феминді” болуға талпына
отырып, ... көп ... ... ... Бірақ та бұл жағдайда шартты
екіншілік стандарт тиімді болып табылмайды. Жанұя істеріндегі тең ... ... ... ... ... бастайды. Алайда, еркекке
ролдерді ... бөлу ... ... ... ... та ... қатар ол
әйелдердің белсенді және еркектік пассивті қалпын ... Ал бұл ... ... ... ... ... Бұл ... жанұяда
бала пайда болған кезде тіпті күрделене түседі. Кеңестік сияқты шетел
зерттеулері де, ... соң ... неке ... ... ... балалардың өмірге келуі ... ... ... ... яғни әйел өз қалауымен жанұямен, үймен
байланысты ... ... мен ... орындайды, ал күйеуі – көбіне
жұмыспен байланысты еркек ер ... ... ... ... ... ... бір ... әйел сапаларын қажет етпейтін
бала 3-4 жасқа толғандағы уақытты ең жоғары деңгейге ... Бұл ... ... уақыты аяқталады және әйелге қос ... ... ... ... ол жұмысқа шығуына міндетті және де ... ... ... ... да ... береді. Әрине мұндай жағдай
әйелді қанағаттандыра ... және ... шығу ... ... жоғалтады, сонымен бірдей белсенділіктің өсуі мен жанұялық
жағдайдың өзгеруіне қажеттілікті реттей бастайды. Бұл ... ... ... жолы – ... жанұя ісіне белсенді ... ... оның ... ... ... ... факторларға байланысты қиынға түседі: ұл
баланы жанұя ісіне белсенді қатысуға дайындамау, инерцияны басымдылық ету
оңай болмай ... ... ... ... мен ... ... толығынан қарастырсақ, жұмыс (әсіресе ер адамның жұмыстары) ... ... ... ... ... тыс ... ... бағытталуы
қиын болады. Кеңес беруші практик тәжірбие көрсеткендей басқа нұсқау
неғұрлым кең таралған ... ... ... ... ... әйелін қысымнан
сақтай отырып, неғұрлым көп пассивтіліктің жоғарылауына икемдене бастайды,
ал әйел анағұрлым қатал және ... бола ... ... ... ... пассивті күйеу пайда болады, көпшілік әйелдер мен
еркектердің ... ... ... ... ... ... жетістікітің өсуіне әкелмейді. Адамның ... ... ... –ролдік ерекшеліктерінің көрінуін талдау негізінде
еңбек түрі, әсіресе, жұмысшылардың ... ... ... және
экономикалық ерекшеліктерімен детерминерленгендігін есте ... ... ... нарықтық және дерективті-орталықтанған экономиканың
жұмысшылары, қызметкерлері үшін ... ... ... ... ... мәліметтер: бірінші жағдайда бұл жеке жауапкершілікке,
белсенділікке, рационализмге ... ... ... ... еңбекке, инструменталды қатынасқа
бағытталған. Біздің қоғамға тән «қос ... ... мен ... ... ... өтті. Осы факторлардың, әйелдің кәсіптік қызметіне
әсері өте үлкен ... ... ... ... ... ... ... әйелдер 51,4% құрайды.
Әйелдің өз еңбегінде қатынасына әсер ететін келесі маңызды атап өту
керек: бірқатар авторлар мен ... ... өз ... ... дәл ... еңбек ақысын алатын әйелдермен салыстырғанда жанұяның
қаржылық ... ... ... жұмыс істемеуге мүмкіндік береді. Өзін және
жанұясын қамтамасыз ету үшін еріксіз жұмыс істейтін әйелдер өзінің ... аз ... ... ... Сонымен қатар егер әйел
жұмыс істей отырып, мұнымен қоса кәсіптік қызметпен айналысса, бұл ... ... өзін -өзі ... ... және ... ... тиімді болады. Біздің қоғамдағы әйелдер еңбегінің ішкі ... ... ... ... ... 40% ... ақша үшін ... істейді. Екінші еңбек ішкі түрткісінің кең таралуы бойынша, ұжымда
болу тілегі болса, тек үшіншісі ғана кәсіптік ... ... ... ... біздің еліміздегі еңбек нарығы өндірісіндегі адамның кейбір
орташа жұмыскердің жыныссыз типін есептей отырып, әйелге де, ... ... ... іске асыру үшін ешқандай мүмкіндіктер берілмейді. Осы
жұмыста біздің мәдениетіміздегі тұлғаның өзін -өзі іске ... ... ... тәжірбиесінде жинақталған небары екі негативті әсерді
қарастырдық.
Олардың саны ... ... ... Алайда, біздің көзқарастарымызы
бойынша, бұл бізді шетел ... ... ... мүмкіндігінен
айыратындай, бұл саладағы мәдениет ... әлде ... ... жеке зерттеулерде де психологиялық практикалық ұсыныстарда да
жыныс категориясын «қалпына келтіру» ... ... ... ... емес.
Бұл теория әлеуметтік-антропологиялық және психологиялық мәліметтердің
ортақ жүйеге келуіне ... ... ... ... сын инструменталдық пен
экспрессивтіліктің негізіне, эмирикалық және тұрмыстық тұрғыдан алғандағы
табиғи жыныстық айырмашылық емес, әйел мен ... ... ... ... өзін -өзі өзектендіруге мүмкіндік бермейтін әлеуметтік ... ... ... ... әр ... ... кезеңдердегі, әр түрлі
мәдениеттердегі жыныстық айырмашылықты қабылдау мен ... және ... ... бойы ... ... бөлу ... ... С.Фаррел
мен Д.Лорбер пікірінше қоғамда еркек пен әйелдің ... ... ... ... және ол ... теңсіздіктің тууына түрткі
болған. [28]
Гендерлік стереотиптер әйел мен ... ... ... келісімшарт болуы қажет. Дж. Пани мен Т.Пакер ... ... ... және ... ... қарым-қатынаста және
ынтымақтастықта жағымды әрекет етеді. Мәдени ... бір ... ... ... ... ... жағынан қоғам дамуын бөгемеу
үшін бір мезгілде регидті әрі иілмелі болуы қажет. ... ... ... ... өз мүмкіндіктерін толығымен
жүзеге асыруға кері әсер етуі, даралықтың дамуына кедергі ... ... ... ... ... борыш механизмімен байланысты
болады. К.А.Абульханова – Славская пікірінше, егер ... ... ... ... онда ... өзін -өзі ... өз ... мүмкін болмайды. Мұндай жағдайда тұлғалық мүдделер ескерілмейді, “Мен”
сезімі жоғалады, тәуелділік пен бағыныштылық қалыптасады. ... ... және ... ... өзін өзі жария ету мен еркін таңдау
идеяларына ... ... ... ... ... адамның кәсіп таңдауына әсер ететіні
туралы айтады. Әдетте екінші ... ... ... ... ... ... стереотип байқала бастайды. Көптеген қыздар астроном,
палеонтолог, елші мамандығы туралы армандайды. Балалық ... ... ... ... ... ... ... бойынша жетістіктерге жетуде
ұлдардан асып түседі.
Жеткіншектік кезеңде қыздар таңдаудың алдында ... ... ... әрі ... немесе өз тобына қабылдануға деген қажеттілікті
қанағаттандыру. Айналадағыларға деген ... ... ... ... ... әйел туралы түсінік қандай екенін ерте түсінетін
болады. Сондықтан қыз балалар математикамен, физикамен, химиямен ... ... ... ... ... жоғары мамандандырылған және жоғары төлемақы төлейтін
мамандықтар тізімінен болашақ мамандықты таңдаудың ... ... ... ... тек ... ғана әсер етіп қана ... мамандық таңдауға да әсерін тигізеді. Мамандықтар алуан түрлі: ... тән және ... тән ... бар. Бұл ... белгілі бір талаптар қояды: тәжірибе, ... және ... мен ... ... ... түсініктер – гендерлік
стереотиптердің өмір сүретінінің жарқын ... ... ... ... ... жету ... тұрғыдан қарастырылады:
көптеген зерттеушілердің зерттеу ... ... ... әйел ... ... де емес, әйелдерден де емес ... ... ... мен ... ... ... байланысын анықтай отырып білікті әйелді жағымсыз бағалаудың басым
түсетінін мойындау қажет. Кооперацияда да , ... ... да ... де , ... де өз ... шығаруға тырысқан. Білікті еркек үшін
білікті әйелдің жетістіктері еркектік өзін өзі бағалауын төмендетуі мүмкін,
себебі бұл батыс мәдениетінің ... ... ... ... ... ... басым болуы қажет деген гендерлік стереотиптеріне қарсы келеді.
Зерттеу ... ... ... ... қажетті көптеген
қасиеттер жиынтығына(жоғары үстемдік, дербестік, тәуелсіздік, радикалдылық)
ие болады екен, гендерлік ... ... ... ... да ... өзінің жетекшілік қорын толық қолдана алмайды.
Демек, қоғамда қалыптасып қалған әйелді қабылдау стереотипі әйелді
жетекшілік ... ... ... ... ... негіз болады. Моррисон
мен фон Глинов ... ... ... ... әйелді жетекшілік рольге
жарамсыз деп бейнелейтін гендерлік стереотиптердің ... ... ... кері ... әйелдің карьералық өсуіне қатысты кадрларды іріктеуде
және шешім қабылдауда назарға жиі алынбай қалады. Егер ... орны ... ... –нашар жетекші, жауапты ... ... деп ... онда ... жетекшілік қызметке тағайындамайды да. Дарли
пікірінше, адамдарды ... ролі ... ... бейімділігімізден
біз қамқор, нәзік, зейінді ана әрі жар, жұмыста табанды, үнемді әрі тиімді
жетекші бола ... ... ... ... ... санамызда жетекші
роліне қажетті емес мүлде басқа сапаларды ... ... ... ... бейнесі басым түсіп жатады, бізге жетекшілік жұмысқа жарамды адамды
әйелден көру қиынға түседі.
Жыныстық айырмашылығы бойынша бөлу ... ... ... ... үлес ... олар ... ... сипаты мен әйелдерге және
олардың кәсіби қабілеттеріне қатысты ... ... ... ... екенін көрсетіп берді. Бұл сипаттар ... үш ... ... ” бес стереотиптер келесідей сипаттамалармен берілген:
басқаларға қамқорлық жасауға бейімділік, үй ... ... ... мен тәжірибенің болуы, қол жұмысын орындауда үлкен икемділіктің
болуы, шыншылдық, дене жағынан тартымды. Егер аталған ... ... сәл ... ... ... онда ... ... дәрігер, әлеуметтік қызметкер,
мұғалім, үй қызметкері, үй сыпырушы, аспазшы, даяшы, кір жуушы, шаштаразшы,
жіп иіруші, тігінші, ... ... ... ... және т.б. ... сай ... бес ... мынындай сипаттармен берілген: аз дене
күшінің жұмсалуы, нақты және жаратылыстық ғылымдарға аз ... ... ... ететін жұмысқа ниеттің жоқтығы, қатерлі және дене жұмысымен
байланысты жұмыстардан бастарту.
Сондай-ақ “басқада” ... ... үш ... бұл ... ... ... ... тыңдау, кәсіподаққа кіруге құлықтың
болмауы, бірсарынды ... ... ... ... ақылы жұмысқа
дайындықтың жоғарылығы және табыс көзіне деген төменгі қажеттілік; сонымен
қатар, үйдегі жұмысқа үлкен ... ... Бұл ... “әйел”
мамандығының (еңбек ақысының төмендігі, ... ... ... ... ... қабылдауға аз араласу) жалпы типологиялық мінездемелерге
үлкен әсерін тигізеді.
Гендерлік стереотиптердің адамның кәсіби ... ... ... ... (ХЕҰ) ... ... ... зертеулерде
дәлелдеп берді.Бұл зерттеулер ауыспалы экономикалы (индия, чехия,, Венгрия,
Славакия), сонымен қатар көптеген дамып келе ... ... ... ... Шри ... ... Зерттеу барысында жетекшілерге қандай жұмыс
орындарына , қандай мамандықтар бойынша әйелдер мен ерекектерді ... ... ... ... қойылды. Алынған жауаптар нәтижесінде көптеген жұмыс
берушілер ... ... ... қабылдауда ескерілетін маңызды фактор
болып табылатынын дәлелдеп берді. ... ... ... ... ... ... жұмыс берушілердің 90% ... ... ... ... ... жұмыс болса ер адамдарды жалдауды
жөн көретінін ... ... ... ешқайсысы мұндай жұмысқа әйелді
жалдауды керек деп тапқан жоқ. ... ... ... мен ... ... 55% тен 65% ке ... ... берушілер өндірістік
мамандықтарға жалдауда ер адамдарды жалдауға ниет білдірсе тек 15% тен ... ғана бұл ... ... ... ... ... 1982 жылы
Индияда өткен зерттеу мынадай жағдайды көрсетіп ... : ... ... ... ... және ... мен басқару функциясын көздейтін
мамандықтарға әйелдер еркектерге қарағанда сай келмейтінін не аз ... ... 1982 жылы ... ... зерттеуде жұмыс берушілердің
21 әйелдерді кейін аяғы ауыр болу салдарынан ... ... ... ... [19, 20, ... әйелдер туралы пікірлер әр түрлі және кейде ... ... ... ... қызметке жіберуге болмайды, себебі
бұл еркектер үшін өте “қасиетті” ... ... ... басты нәрсені шапшаң
ойлап, шешімді де тез қабылдайды.
Келесілер жетекші ретінде әйелді ... ... олар ... ... және олар атақ ... ... әйел ... мынандай ерекшеліктерін маңызды деп
есептейді:
А) әйелдерден жақсы жетекші ... , ... ... бір ... іс ... ... алады, сонымен қатар болашаққа да со мезетте
жоспар құра біледі, ал ... бір ғана іске ... ... ... ... жөн ... әйелдер өзінің табиғатынан анағұрлым ұйымшыл әрі тиімді жұмыс
істеуге едәуір қабілетті, себебі олар ана. ... ... алу – ... ... бар ... әйелдер еркектерге қарағанда мақсатқа талпынушы және ... ... ... ... ... ... талдап ескеріп отырады.
В) әйел – менеджерлер өздерінің әріптестерінен барлық көрсеткіш бойынша
басым түсіп жатады. Олар ... ... ... ... ... Олар ... ... тәрізді жұмыстарды жақсы ... ... ... ... ... ... ... асырады, қол астындағылардың пікірімен санаса отырып, сол арқылы
еңбектің өнімділігін арттыруға ықпал етіді.
Г) әйел жетекшілер өз ... ... ... ... ... ... әйел жетекшілердің кемшілік жақтарын да көрсетеді:
-оларға нағыз “еркектік” ... ... тура ... әсіресе,
агрессивтілік және қатаңдық.
-жетекші ретінде әйелдерде еркектерге тән көлемділіктен аз деп саналды.
-билік әйелді еркектерге қарағанда жылдам бұзады.
-еркек іскер ... нені ... етіп ... ... ... іске
жылдап кірісіп кетеді.
-әйелдің карьераға көп көңіл аударуы, сүйікті жұмысына көп уақыт ... ... ... ... ... ... ... және максатты жұмыс істеуі және
басқарушылық алқасына кіруі ... ... ... ... ... немесе отбасы. Өмір ... бұл ... ... үшін ... ... әлеуметтік сұрау және басылымдар да дәлелдейді. Бұл
шындықты өкімет басындағы әйелдер деңгеі де ... ... ... ... ... ... ... бейнесі.
Соңғы елу жылда гендерлік ролдер қатты өзгеріске түсті. 1938 ... тек ... ... ғана ... не ... ... ... бар әйелді қолдаған болса, 1993 жылы мұндай типтегі әйелді
сұраушылардың 86% қолдады, сөйте тұра ... ... екі ... ... ... ... отбасы жағдайы, бұл әкесі жұмыс істеп, анасы балалардың
жанында болғаны” деп түсінеді. 1967 жылы 57% ... ... ... ... ... шектеген дұрыс деген пікірмен келіседі. 1994
жылы осындай пікірмен тек 25% ғана ... & others, 1987, ... ... 1985 жылдар аралығында американдық ... үй ... ... ал ... үй ... айналысуы 15% дан 33 %ға
дейін артқан. (Robinson, 1988). ... ... ... ... 72 %, ... ... жұмыстың 91%, тек тамақ жасаудың 19%, үй ... ... 16% ... 12% атқаратын болған. Бірақ мәдениеттің де әсері өте ... ... ер адам үй ... ... 4 сағат бөлетін болса, Швецияда
аптасына 18 сағатқа дейін бөледі (Justen & ... 1991). ... ... ... ... ... ... жасауцға тура келеді :
отбасы немесе жұмыс. Қазіргі заманда ... және ... ... ... ... үш ... көзқарас бар:
1.Отбасы құрып, бала туудан бас ... ... ... ... ... ... , сол үшін ... кетуге дайын
болу.
3.Кәсіби және жанұялық рольді сәйкестендіруге талпыныс жасау.
Осы бағыттардың негізгі мақсатын анықтай отырып, әр ... ... ... үш типінің ерекшеліктерін ескеретін бағытты табу
қажет.
Бірінші тип. Оның ... ... ... ... ... тіпті отбасын құру мен ана болудан бас таруға ... ... ... ... тип. Оларға отбасында да қоғамдық жұмыста да өзін өзі ... ... ... ... ... ... өте күрделі, себебі олардың
жұмыс уақыты барлығын қосқанда 16 сағатқа ... Бұл ... ... ... екі бөлігі жатады.
Үшінші тип. Бұл типтің әйелдері жұмысқа оған ... ... ... отбасына деген бейімділік басым, кейде тіпті толықтай
отбасына берілген.
Қандай да бір саланың (отбасы не ... ... ... ... ... ... нәтижесі бола бермейді. Көп жағдайларда осындай
басымдылық амалсыздықтан болады және ол психологиялық ... ... ... ... эмоционалдық аясын кедейлендіреді, жеке бас
өмірінде өзгерістің болуын болжамайды, жалғыздық сезімімен қатар жүреді,
қоғамнан қолдау ... ... ... әйел де үнемі бақытты бола
бермейді: олар қарым-қатынастың ... ... ... ... ... әлеуметтік өзін өзі жария ... кем ... ... ... оның басқа да тұлғалық ерекшеліктерін дұрыс бағалмауына тап
болады, материалдық тәуелділік және т.б.
Бірақ үй ... ... ролі мен ... жұмысшы ролін үйлестіріп
жүру де әйел үшін өте ... ... ... бір ... жақсы үй
шаруасындағы әйел және жақсы қызметкер ... ... ... ... ... ... ... де таңқаларлық жай емес. Дегенмен Ла
Крукс пен Хейнс әйелдердің денсаулығы ... ... ... ... ... жұмыс істейтін әйелдердің денсаулығы анағұрлым
жақсы болатыны туралы атап ... ... ... әсері әрине әйелдің
қандай жұмыс істейтініне және басқа да ... ... ... ... ... және ... ... деген қатынасымызға әсер
етеді, ол өз кезегінде ауру ... ... оны ... ... ... ... прпоцесстерге ықпал етеді. Мәселен, өз қабілетін бастығы
дұрыс бағаламайтынын ... әйел ... ... “өз орнында”
жұмыс істеп жатқан әйелге қарағанда едәуір нашар болады. ... ... және ... жоқ әйелден немесе үй ... ... ... ... сонымен қатар анағұрлым жағымды ... ... ... ... ... ... ... жұмыс пен отбасы қамқорлығын үйлестіру өте қиын болса және жүйке
қуатын қажет ететін болса, онда неге ... ... ... ... түскендер саны жұмыс істемейтін әйелдерге қарағанда ... ... ... ... теорисынан табуға болады. Мұнда адам
бір уақытта көптеген рольді ... ол одан ... ... ... ... сонымен қатар ол қандай да бір ... ... ... ... Бір ... әр ... ... орындай отырып адам өзін сыйлаудың,
өз өмірін қадағалау мен әлеуметтік ... ... ... көзін табады.
Мысалы, статистикаға жүгінсек, өз ... ... ... ... жақтары әлдеқайда көп деп есептейді. Басқа зерттеу ... ... ... ... өз үйі мен ... ... ... риза екенін
көрсетті. Кросби жұмыс істейтін әйел көптеген ... ... одан ... ... етсе де және ... ... да , оның нәтижесінде алынған
пайда шыққан ... асып ... ... ... түрлі рольдер өмірге
әр береді, ол адамның сәтсіздікті жеңіл басынан кешіруіне көмектеседі.
Көбінесе әйелдер қаражаттың ... ... ... ... ... нәтижесі экономикалық қажеттілік салдарынан жұмыс
істеген ... ... ... ... жойылса да жұмыс істеуін
тоқтатпайтынын көрсетеді. Доил ... ... тек ... ... ... ол оның ... ... қандай да бір орынға ие болуына және өзін
толық сезінуге мүмкіндік береді. ... ... ... ... ақиқатты
енді ғана ашты: біздің қоғам адамды, оның ісін, оның ... ... ... ... ... ... істегісі келеді немесе олар
жұмыс қажет деп айтуға болады.
Өкінішке орай, әйелдердің кәсіптік өсу мәселесі ... өзін өзі ... етуі мен ... ... ... ... ... жойып
жібере алмайды. Кәсіби өсу жолын таңдаған әйелдер еңбек нарығында бәрі ... ... тап ... ... ... ... ... зерттеушілерінің мәліметтері бойынша көп жағдайда жұмыс
беруші әу бастан-ақ расында олай болмаса да, ... ... ... үй ... мен отбасы міндеттері кедергі болады деп сенеді. [49]
Балалары бар әйелдер баласы болмағанға дейін жұмысты қалай ... ... ... де ... ... ... да бастық отбасы міндеттеріне
байланысты жұмысты ш\нашар орындайды деп болжауға бейім тұрады. ... ... мен ... ... ... ол ... ... әсер ететіндігі туралы мәселені зерттеу барысында Этоу мен ... ... ... ... ... ... жағдайы бойынша
және жұмысқа деген ... ... әр ... ... бірнешеуі оқуға беріледі. Кейбір мінездемелерде әйелдің
кішкентай балалары бар екені көрсетілген. Одан кейін ... ... ... лауазымды әрі жауапты қызметке қайсысы лайық ... ... Егер әйел ... ... , ... ... ана болса, онда жақсы
жұмыс істейтін, бірақ баласы жоқ әйелге ... ... ... ... анықталған.
Сонымен қатар, аса көп отбасы ... ... ... өзі
еркектерге қарағанда ұйымдағы билігі аз екенін де естен шығармаған дұрыс.
Басқаша ... ... ... ... үй шаруасында оған күйеуі
көмектессе немесе үй шаруасына арнайы адам жалдайтын жағдайы болса да, ... ... өсу өте ... ... ... ... ... көрінбейтін төбе бар, одан жоғары ... ... емес ... шыға алмайды. Президент ... ... ... Линн ... ... төбені” “ұйымның ішіндегілердің
өздері жасап алған кедергілері және ... ... ... ... ... әрі өз ұйымдарында жетекші қызмет
атқаруына кедергі болады. Жоғары маманданған әйелдер және азшылық ... ... ... ... ... ... бабында өсіп жатқанын
сырттай бақылауына тура келеді,” - деген. ... ... ... ... ... ... ... еңбек
нарығында бөлуін көрсететін ... ... ... ... қоғамда беделді мамандықтардың едәуір бөлігін
еркектер атқарады, ал әйелдер өкімет басында және ірі ... ... аз ... ... ... және ... ақылы жұмыстың өзіне әйелдер бөлудің алуан
түрлерімен кездеседі ( әділетсіз қатынас, еңбекке ... ... ... ... қудалау және т.б.). Осындай бөлудің аса көрнекі
дәлелі жұмыс істейтін әйел ... ... ... кем ... ... ... орындаған сол жұмысы үшін аз жалақы алады. АҚШ ... 1991 ... ... ... бойынша прогаммист әйелдер
программист еркектердің жалақысының 83% алса, әйел қаржы менеджері еркек
қаржы менеджерінің ... 67% ... және т.б. ... ... бастама жалақысының көлемі еркектерге қарағанда төмен болады және
бұл ұзақ уақытқа созылады, ... ... ... ... ... ... алынады. [44]
Сканинавия елдерінде жұмыскердің жыныстық ерекшеліктері оның еңбек
ақысына ешқашанда әсер етпеуі керек ... заң ... да, ... ... ... ... ... бола тұра олардың әйелдері жалақыны
еркектерден 10-20 % кем ... әйел мен ... ... әр түрін орындаса, әйелдердің еркектерге
қарағанда аз ... ... ... деректі түсіндіру анағұрлым жеңіл
болады. Бірақ жоғарыда айтылған мысалдарда бұл түсіндірулер ... ... ... түсіндірулерді қарастырайық.
Шынайы жетекшілер арасынан ақмақты кездестіру мүмкін емес. Оларда
интеллектінің ... ... Олар ... ... ... ... ... мүмкін, бірақ адамдарды басқару іскерлігі немесе ... ... тән. ... ... нәрсе көптеген жетекшілер шешімді
сыртқы ... ... ... ... бейім. Интеллектуалдық
тәуелсіздік – міне осы ... ... ... ... ... ... ол эмоционалды тұрақты. Бұл құнды қасиет “тұрақтылық инфарктісі”деп
аталды- қорқыныш пен үрейдің жоқтығы. ... ... үшін ... ... пен ... ... нәтижесі бойынша қазіргі әйел
жеткшілердің психологиялық ... ... ең ... ... ... ол нәзік, қатал емес және суық емес, интеллектуалды және
дене жағынан ... ... өзі ... ... басқалардың көңіл
күйін жақсы байқай біледі; оған ... ... ... емес. Ол тәуекелшіл, мақсатқа талпынушы, өз-өзіне сенімді, сын,
ескертулерді дұрыс түсінеді. Бір әлеуметтік рольден ... ... ... ... ... ( ... анасы, жұбайы) шапшаң ауысып кете алады.
Тағы бір ... ... ... ... ... өз қабілеттерін
жүзеге асыру тек еркектермен бірлесіп күш жұмсау барысында ғана ... ... ... ... ашық ... ... ... кейде
санасыздық жағдайында өз аумағын қарсы жыныс өкілінен қорғау үшін, ... бұл ... ... ... болғандықтан да болашақ ынтымақтастыққа
қарсы тұрады. Бұл ... жоқ жол, осы ... әйел – ... өзін ... ... ... бұл әрине дұрыс емес. [38]
Тума қасиеттер нағыз жетекші үшін қажетті, бірақ жеткіліксіз жағдай
болып табылады.
Өмірлік аренада ... ... ... ... жарқын
тұлғалы іскер әйелдер әлі пайдав бола ... жоқ. ... ... алыс ... тек ... ... ғана әйел ... орынға ие
болуға деген мүмкіндігі жоғары. Біздің қоғамда әйел таңқаларлық жағдайда
қалып отыр: оған ... ... ... ... ... еркектер
отбасына деген жауапкершіліктен алшақтаылған. Сондықтан әйелдердің
отбасынан тыс қызмет ... және ... ... ... ... ... біздің түп тамырымызға мәдениеттің батыстағы моделі көбірек ықпал
етуде және бұрын болмаған іскер әйел типі пайда ... ... бәрі үшін ... ... ... - жаңа ... әйелдер дәстүрлі еркектерге тән
құндылықтарды қабылдап, дәстүрлі әйел құндылықтарынан бас ... ... ... ... үй, ... ... мен ... және өсу
құндылықт ары арасындағы қарама-қайшылық негізінде қақтығыстар ... ... ... отырып, олар өзіндегі лидерлікті дамыта түсті,
себебі жоғары лауазымдыларға сөзсіз бағыну құмарлық, бастамашылдық, асаулық
сияқты нағыз лидердің ... ... ... басқышымен көтерілу ауыр әрі қауіпті іс екені анықталды. Іскер
әйел өзіне, өзін қоршағандарға үнемі өз ісімен ... ... ... ... ... ... ... бұзылысының бірден үш бөлігі
олардың жұмыстағы ... ролі мен ... ... ролі ... салдарынан туындайды. Авторлардың екеуі де әйелдердің іскерлік
өсуінің негізгі кедергісі қыздардың, кейін әйелдердің өз-өзімен ... деп атап ... ... ... ... бар, ... ... асыра отырып
олар сәтті жетекші бола ... ... ... ... ... бар, олар ... оның ішінде өзіне деген қарым-
қатынасты нәзік сезеді. Ол басқа адамдардың қылықтарын ... ... ... ... ... ... ... берілгіштік қауіпі
жоғары болады. Ал лидерлік пен долылық бір-бірімен мүлде сәйкес келмейтін
нәрселер.
Әйелдер ... ... әрі ... ... ... тән. Егер
еркектер ұзақ мерзімдік жоспар құрып келер болашақты ойласа, әйелдер нақты
кепілді нәтижені ... ... ... және ... ... еркектерге
қарағанда өзінің жэәне басқалардың қатесін жақсыф ... ... өз ... дұрыс құрып, дәл жеткізе алады. Олар ... ... ... ... ... ... аз ... Олар іс пен ойын сауықты анық ажыратады.
Әйелдің кәсіптік өсуіндегі кедергі болатын жағдай – ... ... ... қөарау жетіспейді, консерватизм мен ұсақ – түйек пен эмоцияға берілу
анағұрлым жақсы дамыған. ... ер ... ... ... ... Әйел -жетекшілердің психологиялық бейнесіне жетекшілік қызметтің
ықпалы.
Ғылыми зерттеу орталығының ... ... ... әйелдер
жұмыс олардың шығармашылығын танытуға, бастамалар жасауына көмектеседі,
таныстар мен достар, туыстар тарапынан сыйластықты туғызады деп атап ... бұл ... аса ... ... ... ... ... тудыратын
нәрсе әйелдер үшін еңбек мотиві сыртқы жағдайлар болып табылады, еңбек
өзінше ... ... аз ... ... көтерілуіне отбасы жағдайы күшті әсер етеді, рольдерді
үйлестіру қажеттілігі олардың іс-әрекетті таңдауын шектейді, қызмет бабында
өсуін қиындатады, еңбекте қиындықтар ... ... 1/3 ... ... көп ... ... 14 жұмысшы мен 19 қызметкер үй
шаруасы мен ... ... ... ... ... ... [36]
Демек, кәсіби қиындықтар әйелдің үйдегі және жұмыстағы қиындықтары мен
салыстырғанда әлдеқайда ... ... ... кәсіптік іс-әрекетке
толығымен кірісуіне осындай жағдайлар әсерін тигізбей қоймайды.
Қазіргі іскер ... тән ... ... ... ... бұл олардың тең құқықтық екенін терең ... ... өмір ... қатысуда өз мүмкіндіктері мен қабілеттерінің теңдігі.
Тағы бір маңызды бітіс – бұл әр түрлі әлеуметтік рольдерді, яғни ... ... және ... ... ... ... ғана ... сонымен
қатар “үй иесі”, ана рольдерін ... ... ... ... осы ... ... түрлі үйлесімінің әр түрін таңдайды, әйтседе
олардың көпшілігі рольдердің мәнінің бірдейлігіне тұрақты ... ... ... ... өзі, ... ... ... талғамдары мен
өмір жағдайларына орай таңдайды, ... ... ... ... ... жолдарының қайсысында мемлекет пен қоғам қандай экономикалық және
моральдық қолдау көрсетеді, міне осыған ... ... ... ... ... өзі ... екі ... да,
отбасы мен жұмыста маңызды роль атқару барысындағы кездесетін қиындықты
өзгерте алмайды.
Әйелдердің қоғамдағы тең ... ... және ... ... туралы дәстүрлі көзқарасты едәуір өзгертті. Қазіргі ... тек ... ғана ... ... ... тән бола ... ... қабылдау дағдысы мен қабілеті, өз ... ... ... ... деген БҰҰ-ның есебінде была деп атап
көрсетілген:
Әйел үй шаруасының басым бөлігін орындайды.
Әйелдер әлемдегі тағамдық өнім ... ... ... ... ... ... ... емес.
Әйелдер әлемдегі жұмыс күшінің үштен бір бөлігін құрайды, бірақ олар
негізінен төменгі жалақылы ... ... ... ... ... ... олардың жалақысының төрттен
үш бөлігін ған алады.
Елдердің 90%-да әйелдер қозғалысын қолдайтын ұйымдар бар, бірақ әйелдер
өкімет органдарында өте аз. ... ... ... ұйымдастыру және өткізу.
2.1. Әйел жетекшілердің психологиялық ерекшеліктерін анықтау бойынша ғылыми
зерттеуді ... ... ... ... жеткеші қызметіндегі
әйелдердің психологиялық еркшеліктерін ... ... ... осы
жетекшілік қызметтердің әйелдердің психологиялық ерекшеліктеріне әсерін
анықтаудан тұратын зерттеу мақсаты мен ... ... ... ... Зерттеуге қатысқан сыналушыларды екі топқа: бизнес
саласындағы әйел жетекшілер және ... беру ... әйел ... ... осы ... ... үшін және олардағы айырмашылықты анықтау үшін
және ... ... не ... ... деген сұрақтарға жауап алу үшін
орындалы.
Мемлекеттік мекеме саласындағы жетекшілік қызмет ... ... ... ... Өз іс-әрекетінің жетекшісі бола отырып жетекші
жоғары органдарға бағынады, әрі шешім ... ... ... ... кәсіпкерлік саласындағы жетекші өз іс-әрекетін ... және осы ... ... да өзі болып табылады, әрі ол өз ... ... өзі ... зерттеуімізге қатысушылар 20 жетекшілер, оның 15 ... ... ... 15 - ... ... ... Әр
ондықтың психологиялық еркшеліктерін анықтау және салыстыру көзделді.
Зерттеу зерттеудің мақсатын түсідіре отырып, әр сыналушымен жеке-жеке
өткізілді, сыналушыларға ... ... ... ... ... ... ... табылатын дипломдық
жұмыстың мақсатын жүзеге асыруға көмектесетін біздің зерттеуіміздің негізгі
құралдары мына әдістемелерден құралады.
Екі ... ... ... ... ... және ... беру саласы) әйел
жетекшілердің психологиялық ерешеліктерін талдау үшін Р.Кеттелдің
көпфакторлық тұлғалық сұрақнамасы әдістемесі қолданылды. [29]
Р.Кеттелдің көпфакторлық ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан жасалған,
едәуір танымал әдістемелердің бірі.
Әдістеме 187 сұрақтан құрастырылған, олардың әр қайсысына үш ... ... ... ішінен біреуін таңдау қажет.
1) А факторы.
Жоғары баға: Рахымды, қайрымды, қарым-қатынасқа жеңіл түсу, икемділік,
бейімділік, ашықтық, эмоционалдылық ... ... ... ... оқшаулық, бейтараптылық, конфликтілік, салқындық,
тұйықтық, ұстамдылық, күмәншілдік, сақтық, эгоистік. Сыншыл, өз ... ... ... ... ... ... ұнатады, жалғыз жұмыс істегенді жақсы көреді, ақыл-ой есептерін
тәжірибемен шешеді, ымыраға келуден бас тартқыш;
1) В ... ... ... қызығушылығы едәуір кең, анағұрлым ойлы, жоғары
моральды, табанды, қайсар.
Төменгі баға: төмен ұйымшылдыққа бейім, ақылы ... ... ... істі аяғына дейін жеткізбейді.
3) С факторы.
Жоғары баға: Эмоционалды тұрақты, тұрақты қызығушылықтары бар, сабырлы,
жағдайды шынайы бағалайтын, қиындықтан қашуға ... ... ... тепе-теңдік сақтаудан кетеді, қарым-қатынаста
құбылмалы, қызығушылығы тұрақты ... ... ... ... , ... ... бас ... бейім, мазасыз, қақтығысты
жағдайларға түсуге жақын тұрады. Айналадағы оқиғаларға, адамдарға, ... ... ... жағдайларға ешқашан көңілі толмайды,
еріксіз;
4) Е факторы.
Жоғары баға: табавнды, тәуелсіз, ... ... ... ешкімді
тыңдамайтын, қайсар, қайран қалуды талап етеді.
Төменгі баға: Тәуелді, бағынышты, әдепті, тілалғыш, ... ... ... F ... ... ... сөзшең, уайымсыз, ашық, еті тірі, елгезек.
Төменгі баға: өзін-өзі талдағыш сөзшең емес,қамқоршыл, ойшыл, ... ... ... сақ;
6) G факторы.
Жоғары баға: табанды, тұрақты, қайсар,ақылджы, сенім артуға тұрарлық,
эмоционалды тәртіпті, жинақы, ұятшыл, борыш сезімі бар, ... ... ... ... ... Тұлға өзін мораль және іс-әрекетте дұрыс
деп санайтын, табанды, өз назарын ... ... ... ... ... ... сақ, ... адамдарды ұнатады.
Төменгі баға: тұрақсыз, құбылмалы, жеңілтек, өз ... ... ... ... ... өз ... жауапкершілікпен қарамайды.
7) Н факторы.
Жоғары баға: авантютистік, үйірсектік, белсенді, басқа ... ... ... ... сезімтал, елгезек, қайрымды, ... ... ... ... ... ... ... басқа жыныс өкілдерінен ұялатын,
эмоционалды ұстамдылық, ашушаң, шектеулі, ережені ... ... ... өте ... сақ, ... ... ... береді, басқаларға
зейінді. Өзін ұялшақ санайды, өзінің бойындағы ... ... ... ... ... аса ... әрі баяу, басқа адамдармен қарым –
қатынасқа түсе ... ... ... ... ... дос ... ... бәрімен қарым-қатынаста бола алмайды;
8) I факторы.
Жоғары бағалар: Тынымсыз, уайымшыл, мазасыз, ... ... ... ... ... және көмек іздегіш, қайрымды,
жұмсақ, өзіне және ... ... ... ... және әңгімелесу
барысында қиялға шомып отыратын,интуициясы бойынша әрекет етеді, тұрақсыз,
өзгергіш. Әбігерлік, ашуланғыштық ... ... және ... жағымсыз
әлеуметтік – эмоционалдық ескерту жасағанда кедергі келтіреді.
Төменгі ... ... ... ... күтетіні аз, өз-өзіне сенімді,
өзіне жауапкершілікті алады, практикалық және ... ... ... ... ... ... денсаулығына аса мән бере қоймайды;
9) L факторы.
Жоғары ... ... мән ... ... ішкі ... ретінде
қарастырылады, ол өзін жоғары бағалайды, қарым-қатынаста аса ... ... оның ... ... ... ... басқалардың идеалистік мотивтеріне сенімсіздікпен қарайды, Мұндай
адамдардың ішкі күйзелісі жоғары, ол әлеуметтік ... ... ... ... ... ... жеңісе жетуге деген ... ... ұруы ... М ... ... бар адам ... ерекшеленеді, оның ішкі ақыл-ой
өмірі бар. Ішкі өзіне сенімділікті басшылыққа алса да ... ... ... ... М+ ... ... және есті сипаттайды. М+
факторлы тұлғалар алаңсыз өмір сүруге бейім. Олар ... ... ... ... ... ... бұл ... уақыт өте керек емес болып
қала береді. ... ... ... ... ... білдіреді.
11) N факторы.
Фактор кейбір ақыл-ой- білім беру мәселесі формасын сипаттайды, көріп
келділіктен тактикалық шеберлікке өтеді. ... ... ... ... ... ... тұлғаны сипаттар еді.
Жоғары балы адамдар аналитикалық және мақсатқа бағытталған ... ... ... ... да ... ... ие. Ал төменгі бағалы адам
баяу және кедергі келтіргіш болуы мүмкін.
12) О ... ... ... ... ... Эго-күші төменгілерден (С) және осы
сәтсіздікті ішкі қақтығыс ретіде уайымдайтындардан басқа, керісінше кім ... өзі ... ... ... бар ... өзінің
тұрақсыздығын сезеді, күрделі ... ... ... ... ... ... ... атқаруға қабілетсізбін деп сезінеді, ерік
жігері жоқ, өкініш пенн ... ... ... ... О ... ... ... дайын. Мұндай адамдар қялшақ болады, басқа адамдармен
тіл табысуы өте ... ... ... сай ... ... ... ... әбігер, еңсесі түскен, тез жылай салатын, жаны
жылдам жараланғыш, көңіл-күйдің жетегіндегі адам, ... ... ... ... мен ... аса ... ... синдромы бар, ұнжырғасы түскен.
Төменгі баға: Өзіне өзі ... ... ... ... ... ... мен ... арына мән бермейтін,
уайымсыз, белсенді, қорпайтын, ойланбай ... ... ... ... Q1 ... ... жақсы ақпаратандырылған, шешім ... ... тез ... олар ... ... ... дағды мен
дәстүрді бұзуға көп көңіл бөледі.
Төменгі баға: талдау барысында сын пікірді көп айтады сондықтан сыншыл
тұлға деп есептеледі.
14) Q2 ... ... ... ... ... өз шешімін шығаруға
бейімділік, жалғыздық, ... ... ... ... емес ұсыныстар
жасайды, теріске шығаруға бейім болу.
Төменгі баға: тұлға қарым-қатынасқа жеңіл түседі, қоғам ... ... олар үшін өте ... Q3 ... ... ... өзінің сеніміне және қоғамдық пікірге
қарағанда оның принципінің күшін сипаттайды. Бұл ... ... ... Q3 және өзі ... ... ... байланыс.
Q3фактолы тұлға қоғам қолдайтын ... ие, өзін өзі ... ... ... ... этикетті ұстану. Жоғары баға
лидерлікке жиі таңдалатын адамдарға тән. G ... ... С ... қарағанда едәуір іс-әрекетте саналы, G ... ... ... ... ... мен ... көтеруге анағұрлым сезімтал
келеді.
16) Q4 факторы.
Жоғары баға: күйзелісті, қозғыштықты, талпыныстардың ... ... Q4+ бар адам ... ... өзін ... ... қолайлы жағдайдың өзінде іссіз отыра алмайды. Мұндай
жағдайға сондай-ақ эмоционалдық ... ... ... ... тән. Мұндай жағдай қажеттіліктердің көптігімен
және оның толық қанағаттандырылмауымен байланысты деп ... ... ... ... пен қозудың аздығы, олар селқос, сабырлы,
кез келген жағдайға қанағатшыл, жетістікке жетуге және ... ... ... арлық қатынастарды болжау әдістемесі
Әйел - жетекшілердің шындықтағы мен мұраттағы ... ... ... ... үшін ... жетекшінің “Мені” мен мұраттағы
жетекшінің “Мені” роліндегі өзінің ... ... үшін Т. ... ... қатынастарды болжау әдістемесі қолданылды. [4] Осы әдістеменің
көмегімен жетекшінің өзін -өзі ... мен ... ... ... деген
қатынастың басым түрін анықтайды.Тұлға аралық қатынастарды зерттегенде екі
фактор “үстем болу - бағыну” және ... ... ... ... жиі ... Өктем әміршіл тип.
13-16- үстемшіл, өктем, қатал мінезді өзіне сенімділікті, топтық іс
әрекеттің барлық түрлерінде жетекші ... ... ... типі.
Барлығына ақыл береді, үйретеді, бар жағдайда өз пікіріне ғана сенуге
тырысады, өзгелердің ақыл ... ... ... ... ... ... бірақ оны қабылдамайды.
9-12- Басым, жігерлі, жетік, абыройлы жетекші, қызметте табысты, ақыл
кеңес беруді ұнатады, өзін ... ... ... ... сенімдіадам, бірақ жетекші болуы міндетті емес, қайсар әрі
қажырлы.
II.Тәуелсіз – үстем тип.
13-16- барлық адамнан жоғары ... ... ... бір ... ... ... тырысады, өзімшіл, алды-артын болжағыш, тәуелсіз,
менменшіл. Қиындықты төңірегіндегілерге аударады, бірақ оған өзі ... ... ... ... ең ... ... ... жақтары, өзіне бағытталу,
бақталастыққа бейімділігі басым.
III.Агрессивті тип.
13-16- ... ... және қас, ... тік, ... әлеуметке жат қылыққа дейін жетуі мүмкін.
9-12- талап етуші,турашыл, ашық, ... ... ... ... келісімге келмейтін, бәріне маңайындағыларды ... ... ... ... төзімді, өжет, жігерлі.
IV.Күмәнді тип.
13-16- қас және кекті ортаны жатсынады, күмәнді, өкпешіл, ... ... ... кекшіл, барлық адамдарға үнемі наразы (мінездің
шизоид түрі).
9-12- сыншыл, күдіктену мен жаман қатынастан қорқоқтағаннан ... ... ... ... ... ... көңілі
қалған, тұңғиық,өзінің мойындамаушылығын ауызша шабуыл кезінде білдірмейді.
0-8- төңірегіндегілерге және әлеуметтік құбылыстарға сын ... ... тіл ... (көнгіш), өзін-өзі кемсітуге бейім, жігерсіз, бәріне
бір жағдайда көнуге бейім, өзін ... ең ... ... ... өзін
кінәлайды, енжар, өзінен күшті біреуден тірек табуға тырысады.
9-12-ұялшақ, жуас, тез абыржиды, жағдайды ескермей өзінен күшті біреуге
бағынуға бейім.
0-8-қарапайым, именшек, көнгіш, ... ... ... ... ... ... жоқ, өзінің міндетін екі айтқызбай адал орындайды.
VI.Тәуелді тип.
13-16- өзіне сенімсіздігі ... ... ... ... ие, ... ... бойынша мазасызданады, сол себептен басқа адамдарға
өзгелердің пікіріне тәуелді.
9-12- тіл ... ... ... қарсылық көрсетуді білмейді, басқа
адамдардың іс-әрекеті ылғи да, шынайы дұрыс деп есептейді.
0-8- ұяң, кеңестер мен көмек күтеді, сенгіш, төңірегіндегілерге ... ... ... ... ... адамдармен жылы шырайлы және ... ... ... қолдауға бағытталған,бәрінің талабын қанағаттандыруғатырысады,
жағдайды ескермей, бәріне “жақсы көрінгісі” ... өте кіші ... ... мен ... ... механизміне ие, сезімділігі
тұрақсыз (мінездің истероид типі).
0-8-бірлесіп қызмет етуге, кооперациялық түрде серіктесуге ... ... және ... ... ... әрі ... ... келісімді болуға тырысады, адамдармен
қатынаста ... ... ... мен ... ... топтың мақсатқа жетуіне ынталы, энтузиаст, көмектесуге, назардың
дәл ортасында болуға, ... ... ... ... тырысады,
көпшіл, қатынастарда жылылық пен достық қалып танытады.
VIII.Басқалардың қамын ойлаушы тип.
9-16- Тым жауапты, өзінің қалауын әрдайым құрбан етеді, бар ... және ... ... ... өз ... және төңірегіндегілерменқатынаста тым белсенді, өзгелер үшін
жауапкершілікті өзіне бірден қабылдайды (қарама-қарсы типтің жеке тұлғасын
жасыратын тек ... ... бола ... ... ... ... қағілез, биязы, мейрімді, адамдарға
деген сезімділікті аяушылықпен, ұнатумен, ... ... ... көңілін көтере және тыныштандыра біледі,
риясыз және қайрымды.
Терминалдық ... ... ... ... яғни адам үшін ... құндылықтар мен өмірлік
мақсаттар, оларды өмір сүру ... ... ... ... ... ... ... үшін терминалдық құндылықтар сұрақнамасы
әдістемесі (ОТЕЦ) қолданылды.[4] Сыналушыларға адамның ... ... ... ұсынылды және әр пікірді 5 баллдық жүйе негізінде
бағалау ... ... ... үшін ... ... ... мен ... анықталды.
Алынған нәтижелер негізінде білім беру мен бизнес ... ... ... ... ... бар екені
анықталды.
2.2. Әйел-жетекшілердің психологиялық ерекшеліктерін ... ... ... арлық қатынастарды болжау әдістемесінің нәтижесі.
Кесте 1
Әйел-жетекшілердің Т. Лиридің тұлға аралық қатынастарды болжау
әдістемесі бойынша зерттеу нәтижесі.
| Октант |I ... ... ... ... ... мен ... ... жоғары белсенділік, |октант көрсеткіштерінің сәйкестігі. |
|шешімді шапшаң қабылдау, әр түрлі | ... ... ... | ... иілгіштік, | ... өз ... ... | ... ... пайдалы іске | ... әсер ... ... | ... (I, III) | ... ... ... өзі ... ... лауазымға сай екенін
сезінуін көрсетеді. Жақсы кеңесші және ... өз ... даяр ... әрі әр ... рольге бейімделгіштігі , оның көп
стратегилылығын ... яғни ... ... қатарлас болған
қызметкерімен, не ... ... ... ... қарым-қатынаста түрлі
стратегиялық қылықтарды қолдануы. Жетекшінің шындықтағы және мұраттағы
октант көрсеткішінің сәйкес келуі ... ... мен ... ... қабылдауының арасында қақтығыстың жоқтығын көрсетеді.
Кесте 3
Жеке бизнес саласындағы әйел-жетекшіні зерттеу ... ТҚД ... ... ТҚД әдістемесі |
|“Мен”шындықтағы жетекші ... ... ... тип, ... ... |Октантаның I көрсеткішінің |
|шапшаңдығы, Мақсатқа жетудегі ... III ... ... ... шешімді шапшаң |көрсеткіштерінің төмендігі. ... Аяқ ... | ... ... | ... жағдайда тез сөнетін | ... ... | ... ... ... | ... ... тыс ұмтылушылық.(I, | ... | ... ... ... ... ... ... ретінде
сезінеді және өзінің жетекшілік сапаларын жетілдіруге ... ... ... жанданып жақсы жүруі соған байланысты екенін олар
түсінеді, сөйтіп өзінің бәсекеге қабілеттілігін жоғарлатуға тырысады. III
октантасының ... ... ... мен аяқ ... әрекет етудің
жоғарылығы олардың жетекшілік әрекетіне кедергісін тигізуі мүмкін, осыдан
жетекшінің өзін-өзі бағалауы да төмен болуы мүмкін.
Р.Кеттелдің көпфакторлы тұлғалық сұрақнамасы ... ... ...... Р.Кеттелдің көпфакторлы тұлғалық сұрақнамасы
әдістемесінің нәтижесі.
|Факторлар |Білім беру ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... |
| | |ер ... |
| | | ... |
|A |6,83 |6,44 |-0,78 |
|B |8,20 |6,70 |4,40 |
|C |4,80 |5,50 |-1,62 |
|E |6,04 |6,63 |-1,28 |
|F |4,20 |4,93 |-2,02 |
|G |5,52 |4,83 |1,62 |
|H |6,12 |6,78 |-1,35 |
|I |6,40 |5,10 |2,83 |
|L |6,44 |6,35 |0,20 |
|M |5,76 |4,55 |2,27 |
|N |4,56 |4,25 |0,59 |
|O |6,04 |4,93 |2,33 ... |7,76 |6,25 |3,35 ... |4,91 |5,08 |1,81 ... |6,80 |5,65 |2,31 ... |4,45 |5,12 |1,88 ... t- ... ... деңгейінің мәні t = 1,9 тең,
мәнділік деңгей ... Р=0,05 ... ... t= 2,045 ... ... беру ... ... мен бизнес саласындағы әйел-
жетекшілерді зерттеудің нәтижелері арасында ... ... ... ... беру ... ... зерттеу нәтижесі.
Жетекші әйелдердің негізгі тұлғалық бітістері: Эмоционалдық ... ... ... ... (A,F, I, Q4).
Тұлғалық бітістердің ішіндегі алғашқы екеуі білім беру саласының
өзінің жетекшіге әсер етеді, себебі бұл сала ... ... ... ... ... тәрбиеші және әлеуметке жетелеуші ролі. Білім
беру саласындағы ... ... олар ... ... ... ... пен күштенудің байқалуы, бұл олармен болып
отырған жағдай әдеттегі жағдай емес, ... ... ішкі ... ... ма ... үрей, сонымен қатар осы зерттеудің ... ... ... ... әсер етеді ме деген қорқыныш сезімінен
тууы мүмкін.
Жеке бизнес саласындағы ... ... ... ... ... ... ... Үйірсектік;
Экстраверсия; Болашаққа сеніммен қараушылық; Тәуелсіздік; Сенімділік
(A,F, E, M).
Респондентте осы ... ... ... білуінің,
мамандығында анағұрлым табысты әрі қанағаттанған, басым түсуге, бұйыруға
бейімдігін, қиялы бай, интуициясы жоғары, ... ... ... ... ... ... Бизнес саласындағы осындай
сапалардың көрініп отыруы, олар үшін жұмыс өмірдің өзі екенін білдіреді,
шешімнің қабылдануы және ... тек ... ... ал ... және ... қарау ерлер арасындағы бәсекелестікке ... ... ... ... ... нәтижесі
Білім беру саласындағы әйел-жетекшіні зерттеу нәтижесі.
Терминалдық құндылықтар (ОТЕЦ) әдістемесінің нәтижесін талдай отырып
келесідей қорытындыға келдік, ... беру ... әйел ... ... ... ... мен білім беру болып табылатыны анықталды.
Бұл кәсіптегі ... беру ... ... ... ... етуі ... ... жоғары материалдық жағдай маңызды роль атқарады, себебі
білімділіктің жоғары деңгейі жоғары еңбек ... және ... ... ... ... Білімділік деңгейі көтерілгенімен,
материалдық қолайлылық деңгейі тиісті жағдайды туғыза алмай отыр.
Бұл салада өзіндік бедел, ... ... ... сияқты
құндылықтар аса маңызды болмай отыр, осы құндылықтарды жүзеге асыру бұл
салада өзекті емес, себебі матералдық жағдайдың мәні ... ... ... тұр. Бұл ... беру ... материалдық сыйлық беру жағы
өте ... ... ... ... олар ... нәтижесінде ғана
көтеріледі, сондықтан білімді көтеруге талпыныс жоғары.
Жеке бизнес саласындағы әйел-жетекшіні зерттеу нәтижесі
Бизнес саласындағы әйел-жетекшілерді ... ... ... ... ... ... ... келесідей
қорытындыға келдік, мұнда респонденттер үшін кәсіптік өмір, оқу мен ... ... өмір мен ... ... ... түрлі. Өзінің
мүмкіндіктерін кәсіптік іс-әрекет барысында толық ашуға ... ... және ... алу ... әрі қарай жалғастыруға талпыныстың
көрінісі өзін -өзі бағалауын көтеретін терең қанағаттанудың себебі ... ... ... ... ... ... сенім мен өзара көмек респонденттер үшін аса маңызды (бұл салада
құнды бағыттылықтарға өзін ... ... ... ... қарым-
қатынас жатады).
Творчестволық мүмкіндіктердің көрінісі бұл сала респонденттері ... ... ... ... өз ... жоспарлы шешімдеріне ұмтылады
деп болжауға болады.
Отбасы өмірі басқа салалармен ... бір ... ... ... басымдылық таныту олардың отбасы аясында өзектенуіне жол бермей
отыр деп бағалауға болады.
Барлық сала ... ... ... болу және ... жағдайында
артта қалу, әйел жетекшілердің барлық жерде және барлық салада асып
түсуге ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Себебі барлық өмірлік күш –қуаты отбасының өмір
сүруіне мүмкіндік беретін өз ... ... үшін ... ... ... беру және ... ... әйел-
жетекшілердің психологиялық ерекшелікері арасында бірақ ұқсастықтар мен
айырмашылықтар бар екенін көрсетеді.
Олардағы ұқсастық әйел ... екі тобы да ... ... олардың екеуі де жылдам шешім қабылдап, үстемдікке ... ... ... ... айқын сезінеді деп айтуға болады). Сонымен қатар
маңызды нәрселердің бірі ұжыммен және ұжымда қолайлы қарым ... ... өз ... ... тыс ... да қарым –қатынас орнату
болып табылады. Екеуі үшін де жалпы өмірлік саласы ... алу мен ... ... жетекшілер болашақта кәсібі бойынша өсуі үшін өз кәсіби
деңгейлерін көтеруге бағытталған.
Жетекшілердің психологиялық ерекшеліктеріндегі айырмашылық ... ... ... беру ... ... әр ... рольді орындауға деген бейімділігі жоғары, олар ... ... ... ... қатар өзін құрбан етумен ... ... ... іс жасауға ұмтылыс, өзі туралы жақсы әсер
қалдыруға ... ... жиі ... (VIII). Бизнес ааласындағы
жетекшілерге келетін болсақ, олардың өкпешілдігі мен аяқ астынан ... ... ... ... тән ... жетекшілік
әрекетіне кедергісін тигізуі мүмкін, осыдан ... өзін -өзі ... ... ... ... ... ... мен мұраттағы жетекші бейнесінің
сәйкес келмеуі, бұл ... ... ... ... ... толық
қанағаттанбайтындығын және өзін -өзі жетілдіруге талпыныстары бар екені
туралы айтады.
Бизнес саласы жетекшісінің ... ... ... ... ... беру ... ... (эмоционалдық жылылық,
мазасыздық, күштену) тұлғалық сапалары жағынан айырмашылықтары мынадан
байқалады, бірінші топ ... ... ... және ... өзі ... ... екінші топ жетекшілері өзі осы орынға
тағайындалғандықтан , сол орынға сай болуға ... ( ... ... беру
саласында жетекші тағайындалады, ал бизнес саласында тұлғаның өз ісін
ашудағы шешуші қадамы болып табылады).
Өмірлік аясында білім беру ... ... ... ... ... ... беру мен оқу ... түседі, негізгі құнды бағдар материалдық
жағдай болып табылады, бұл материалдық ... ... ... ... ... мүмкін (яғни білім беру саласының жалақы ... ... ... әлде ... ... ... ... саласындағы жетекшінің барлық саласы алуан түрлі ... болу және өз ... әр ... ... кеңейту барлық аясының
белсенді болуын қамтамассыз етеді). Отбасы ... бұл ... ... емес,
барлық сала бойынша үстемдік сипатта болғандықтан, оларда бұл салаға
уақыты жетпейді деп болжауға болады.
ҚОРЫТЫНДЫ.
Әр түрлі салада ... ... әйел ... ... ... ... ... бейнесіне жетекшілік
қызметтің әсерін анықтау жетекшінің және оның ... ... ... ... ... болып табылады.
Жетекші ретінде әйел ( жұмыс істеу саласына байланысты ) ... ... ... ... әр түрлі қабылдайды, ұжымдағы қарым-қатынасты
сезеді, басқа адамдардың қылықтарын сезім тұрғысынан бағалайды, адамдар
арасындағы өзара ... және ... ... ... ... ... ... орынға ұсынғанда оның ұжымды басқару қабілеті мен
мүмкіндіктерін білген аса маңызды. Әр ... ... ... ... зерттеу нәтижесінен жетекші өз бойында нағыз лидерге тән
сапалармен бірге (күшті мінез, ... ... ... ... ... (сезімталдық, ізгілік, икемділік, пысықтық,
сенімділік, тәуелсіздік, эмоционалдық жылылық және т.б.) үйлестіре білсе
нағыз жетекші бола ... ... ... ... қызметті тиімді әрі қолайлы ... ... ... ... үшін әр ... ... жетекшілік қызмет
атқаратын әйелдердің психологиялық ерекшеліктері әлі де болса ғылымда
толық ... ... ... ... ... ... ... әсері де анықталған емес. ... ... ... тағы бір ... ... қалыптасқан әйел үйде үй шаруасымен
және баламен айналысуы қажет деген тұрақты пікір. Сонымен ... әйел ... тән ... ғана ... етуі ... деген көзқарас та дұрыс
емес.
ӘДЕБИЕТТЕР.
1.Абубакирова Н.И. Что такое “гендер”? // Общественные науки и
современности, 1996, №6.
2.Абульханова-Славская К.А. Отечественная ... ... . ... ... в ... XX столетия. М., ИП РАН, 1997, С. 374-458.
3.Абульханова-Славская К.А. Социальное мышление личности: проблемы и
стратегии исследования // Психологический ... 1994, Т. 14, № 4, С. ... В.С. ... и ... функции полоролевых стереотипов
// Вопросы психологии, 1987, №2.
5.Анастази А. Психологическое тестирование. М.: Педагогика, 1982.
6.Андреева Г.М. Социальная психология. М.: МГУ, ... Г.М., ... Н.Н., ... Л.А. Современная
социальная ... на ... М: МГУ, ... Л.В. Формирование профессионального самосознания юристов в
условиях деятельности образовательной ... Авт. дис. ... ... ... ... 2000, 20 ... ... теории.// Составители: Е.Гапова, А.Усманова.-Мн.,
2006.
10.Арефьева Т.К. Домашняя работа как фактор гендерного неравенства//
гендерные исследования в гуманитарных науках: ... ... ... ... ... в ... 15-16 ... Ч.II. – Иванова: Юнона, 2000.
11.Асеев В.Г. Личность и значимость ... М., ... А.Г. ... ... и ... ... М:
Институт практической психологии; Воронеж: НПО МОДЭК, 1996.
13.Асмолов А.Г. Психология личности. М., 1990, 302 ... А. ... у ... было “завтра”. // Управление персоналом, 2000,
№5.
15.Бельядский Н.П. Интеллектуальная техника менеджмента: Учебное пособие/
Минск:Новое знание,2001.
16.Берн ... ... ... ... Э. Игры, в которые играют люди. Люди, которые играют в ... ... 400 ... С. де. ... пол. Пер. с фр. М., ... в ... гендера. /Ред. Б.Ж.Есекеев, Г.М.Матаев. Алматы, 1999,
43 с.
20.Введение в гендерные исследования. /Под ред С. Жеребкина. ХЦГИ. 2001,
21.Введение в ... ... ... /Под ред. ... 2001, 991 ... А.В. , ... С.Р. ... личностных особенностей в
самоописаниях мужчин и женщин. // Вопросы психологии, 2001, №3.
23.Гендерные исследования. Харьков. 1998, №1.
24.Гигиена труда женщин./ Под ред. ... ... ... ... ... ... женских биографий. Под ред С.
Шакировой. Алматы, 2002 , 224 ... Б.Ж., ... Г.М. ... в ... ... Алматы, 1999.
27.Женщины в мифах и легендах. М., 1998.
28.Заявляем наши права. Как использовать международную правозащитную
систему для охраны прав ... М., ... В.Е. ... мужественности и женственности и образ «Я» у
подростков. // Вопросы психологии, 1989, №3.
30.Капустина А.Н. ... ... ... ... (16 ... СПб.: ... 2001, 112 с.
31.Клецин А.И. Сексуальные домогательства на рабочем ... СПб, ... И.С. ... ... СПб, ... И.С. Психология половых различий. // Вопросы психологии, 1981, №2.
34.Кон И.С. В поисках себя. М.: Педагогика, 1984, С. 296-297.
35.Кон И.С. Сексуальная ... в ... М., ... С. Женственность и мужественность: вопросы их формирования у
детей и подростков. // Воспитание школьников, 2001, №9.
37.Материалы Второй ... ... ... по ... и гендерным
исследованиям. М., 1997.
38.Маслоу А. Самоактуализация. // ... ... ... Под ред. ... А.А. Пузырей. М., 1982, С. 108-117
39.Махмутова Е.Н. Гендерный аспект современной ... ... ... и ... деятельности.// Применение психологических
знаний в практике управления. Вып. 2. Уфа, ... Г. ... в ... и ... Пер. с ... 1995, В 3-х ... А.В. Проблема самоорганизации одаренных женщин. // Вопросы
психологии, 2006, №6.
42.Практикум по гендерной психологии. Под ред. Клециной А.В., ... ... С.Л. ... и ... М., ... А. Отражение во времени. Бишкек, 1998.
45.Теория и история феминизма. Харьков, 1996.
46.Томпсон Дж. Л., ... Дж. ... Пер. с ... М., ... ... М. ... ... коммунизма и законами ислама. Ташкент,
2000, 224 с.
48.Тохтаходжаева М. ... ... ... ... и положение
женщин в Узбекистане. Ташкент, 2001, 350 с.
49.Феминизм: Восток. Запад. Россия. М., 1994.
50.Феминизм: проза, мемуары, письма. Пер. с англ. М., ... З. ... М., ... Б. ... ... Пер. с ... М., ... Н. А. Женщина, ее статус, роль и судьба в мировой культуре.
Алматы, ... по ... ... ... ... Под ред. Ворниной
О.А., Москва, 2000.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жоғары дәрежелі нерв қызметі туралы жалпы түсінік8 бет
Кең көлемді халықаралық стандарттау8 бет
Өнім сапасын басқаруда Еуропалық тәжірибе5 бет
"Инвестициялық қызметтің экономикалық мәні мен мазмұны."38 бет
«Қарасу ет» ЖШС-нің шаруашылық қызметтін ұйымдастырулық - экономикалық негіздері және жалпы сипаттамасы24 бет
Ішкі нарықтағы тауар мен қызметтің бәсекелікке қабілеті76 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Амангелді Иманов – ұлт-азаттық көтеріліс жетекшісі8 бет
Ата-аналармен сынып жетекшісінің бірлескен іс-әрекетін ұйымдастыру технологиясы10 бет
Аудиторлық қызметтің негіздер16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь