Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын дамыту мен тәрбиелеу мәселесі

ЖОСПАР

Кіріспе

1.тарау. Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын дамыту мен тәрбиелеу мәселесінің ғылыми . теориялық негіздері
1.1. Отандық және шетел ғалымдарының еңбектеріне теориялық талдау
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының оқуға қызығушылығының ерекшеліктері

2.тарау. Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын халықтық педагогика құралдары арқылы дамыту мен тәрбиелеу
2.1.Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын дамытуда халықтық педагогика құралдарының мүмкіндіктері
2.2. Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде қазақ ертегілерілерінің мүмкіндіктері.

Қорытынды

Әдебиеттер
Кіріспе.
Мәселенін өзектілгі: Қазақстан Республикасының білім берудің дамуының мақсатын, міндеттерін, құрылымын, мазмұнын және негізгі стратегиялық бағыттарын анықтайтын ғылыми - теориялық, методологиялық құжат болып табылатын, мемлекет тәуелсіздігінің нығаюын, елдің қарқынды дамуының негізі ретінде Қазақстан Республикасында білім беруді дамыту концепциясында орта білім берудің мақсаты анықталған: рухани жан дүниесі бай, халқын сүйген, ата-баба жерін қадірлейтін, өз елін мақтан тұтатын, еркін бағдарлана алатын, өз еркімен маңызды шешім қабылдай алатын, адамгершілігі мол, білімді, саналы, іскер және қазіргі қоғам дамуына сай жеке тұлғаны қалыптастыру.
2030 – бағдарламасы Қазақстан Республикасының жарқын болашағының бейнесі. Бұл бағдарламаны жүзеге асыратын қазіргі ұрпақ пен келер жас ұрпақ екені сөзсіз. Жоғарыда атап өткеніміздей еліміздің дамып гүлденуіне білімді де білікті, іске де шебер азаматтар қажет. Ал осы қасиеттердің негізі мектепте қалыптасатыны кімге де болса мәлім. Сондықтан, «Асыл – тастан, бала - жастан» деп халқымыз айтқандай, бала тәрбиесі мен оқуына дер кезінде көңіл бөліну керек.
Мектеп табалдырығын алғаш аттаған баланың ендігі жерде басты іс - әрекеті ойын емес, оқу болып табылады. Егер оқу процесі баланы жалықтырып жіберетіндей дұрыс ұйымдастырылмаса, онда бастауыш сынып оқушыларының бойында оқуға деген ынта мен қызығушылық төмендейді.
Егеменді ел болып, біртіндеп әлемдік өреге ие бола бастаған осынау алғашқы қадамымызда ғасырлар бойы өмір сынынан өтіп келе жатқан халқымыздың қасиеті мен өнегесін, бабалардың ақ батасын, адал тілегін халықтық педагогика құралдары арқылы бүгінгі күні әрбір ел баласының санасына сіңіріп, психологиялық ерекшеліктерін дамыту – ұстаз тәрбиешілердің ең үлкен парызы.
Ұлттық тәлім-тәрбиенің теориялық және халықтық негіздерін зерттеушілер А.Э Измайлов, С.Қалиев, Қ Жарықбаев, Ә.Табылдиев, С.Ұзақбаев, Қ.Қожахметова, З.Әбілова және т.б. ғылыми еңбектері халық педагогикасының тарихы мен теориясына , әдістемесіне арналған.
Алайда балалардың танымдық қызығушылығын дамытуда халықтық педагогика құралдарының ролін анықтау әлі терең зерттелмей келеді. Өйткені, адамның өмірі мен іс-әрекетінде танымдық қызығушылықтың алатын орны өте зор. Оның тілді игеруі, қоршаған дүние жайындағы білімдерін қалыптастыруы, адамдық мәдениет әлеміне араласуы, мінез-құлық нормаларын игеруі, белгілі бір әдет дағды мен іскерлікті меңгеруі үшін балалық шақта танымдық қызығушылықты дамыту қажет.
Ұлттық дәстүр элементтерін дамыта отырып оқытудың технологиясында пайдалану оқушылардың логикалық ойлау, өз бетімен жұмыс істеу дағдыларының дамуына себебін тигізеді, деңгейі мен сапасын көтеруге мүмкіндік береді.
ӘДЕБИЕТТЕР:

1. Аймауытұлы Ж. Психология. А., 1996.
2. Аверин В.А. Психология детей и подростков. 2 изд. М., 1998.
3. Ахметов С. Қуыр-қуыр қуырмаш. Балалар ойындары., 1993.
4. Айтманбетова Б. Бейсенбаева А. Педагогика тағылымдары. А., 1993.
5. Ақ сандық, көк сандық. Жинақ. А., 1988.
6. Ахметов Ш. Қазақ балаларын халық дәстүрлері арқылы тәрбиелеу. А., 1966.
7. Ахметов Ш. Қазақ балалар әдебиеті тарихының очерк. А., 1965.
8. Ахметов Ш. Балалар әдебиеті очеркі. А., 1968.
9. Әлімбаев М. Халық - ғажап тәлімгер. А., 1994
11.Баймұратова Б. Біздің кітап. А., 1989.
12. Виноградов Г.С. Народная педагогика. Иркутск., 1929
13. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. А., 1995
14. Жолдасбеков М. Асыл арналар. А., 1986
15. Жарықбаев Қ, Табылдиев Ә. «Әдеп және жантану» А., 1994
16. Қазақстан Республикасының «Тәлім-тәрбие тұжырымдамасы». А., 1993
17. Қалиев С. Базилов Ж. Қазақ халқының салт-дәстүрлері және демократ ағартушылары. А., 1993
18. Қожахметова К.Ж. Халықтық педагогиканы зерттеудің кейбір ғылыми және теориялық мәселелері. А., 1993
19. Қоқымбаева Т. И. Халық педагогикасының құралдары арқылы бастауыш сынып оқушыларының танымдық белсенділігін дамыту Пед.ғыл.кан. дисс... Қарағанды, 2001.
20. Қазақ мақал-мәтелдері. Жинап құрастырған- Ө. Тұрманжанов //Ана тілі,А., 1993
21. Қалиев С. Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі А., 1987
22. Мұқанова Ғ.А. Қазақ балабақшаларында халық педагогикасының элементтерін ендіру жолдары. А., 1994
26. Мұқанов С. Қазақ мұралары. А., 1994
27. Сарсенбаев Н. Обычаи, традиции и общественная жизнь. А., 1974
28. Табылдиев Ә. Тәрбие өрнектері. А., 1989
29. Табылдиев Ә. Халық тағлымы. А., 1992
30. Төтенаев Б. «Қазақтың ұлттық ойындары», А., 1994
31. Төлеубекова Р. Бала тәрбиесіндегі халықтық педагогика. А.,1994.
32. Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасы., А.,2001.
33.Табылдиев Ә. Тағылым. А., 1995.
34. Ұзақбаева С. Балдырғандарға
        
        Жоспар
Кіріспе
1-тарау. Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын дамыту мен
тәрбиелеу мәселесінің ғылыми – теориялық ... ... және ... ... ... ... талдау
1.2. Бастауыш сынып оқушыларының оқуға қызығушылығының ерекшеліктері
2–тарау. ... ... ... ... ... ... ... арқылы дамыту мен тәрбиелеу
2.1.Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын дамытуда
халықтық педагогика құралдарының мүмкіндіктері
2.2. ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының білім берудің
дамуының ... ... ... ... және негізгі
стратегиялық бағыттарын анықтайтын ғылыми - ... ... ... ... ... ... нығаюын, елдің
қарқынды дамуының негізі ... ... ... ... ... концепциясында орта білім берудің мақсаты анықталған:
рухани жан ... бай, ... ... ... ... ... елін мақтан тұтатын, еркін бағдарлана алатын, өз ... ... ... ... ... мол, білімді, саналы, іскер ... ... ... сай жеке ... қалыптастыру.
2030 – бағдарламасы Қазақстан Республикасының жарқын болашағының
бейнесі. Бұл ... ... ... ... ... пен ... жас ұрпақ
екені сөзсіз. Жоғарыда атап өткеніміздей еліміздің дамып гүлденуіне білімді
де білікті, іске де шебер азаматтар қажет. Ал осы ... ... ... ... де болса мәлім. Сондықтан, «Асыл – тастан,
бала - ... деп ... ... бала ... мен ... дер ... ... керек.
Мектеп табалдырығын алғаш аттаған баланың ... ... ... іс ... ойын ... оқу болып табылады. Егер оқу процесі баланы ... ... ... онда ... сынып оқушыларының
бойында оқуға деген ынта мен ... ... ел ... ... ... ... ие бола ... осынау
алғашқы қадамымызда ғасырлар бойы өмір сынынан өтіп келе жатқан халқымыздың
қасиеті мен өнегесін, бабалардың ақ ... адал ... ... ... ... ... күні ... ел баласының санасына
сіңіріп, психологиялық ерекшеліктерін дамыту – ұстаз тәрбиешілердің ең
үлкен парызы.
Ұлттық ... ... және ... ... ... ... ... Қ Жарықбаев, Ә.Табылдиев, С.Ұзақбаев,
Қ.Қожахметова, З.Әбілова және т.б. ғылыми ... ... ... мен ... , ... арналған.
Алайда балалардың танымдық қызығушылығын дамытуда халықтық педагогика
құралдарының ролін анықтау әлі терең зерттелмей келеді. ... ... мен ... ... қызығушылықтың алатын орны өте зор. Оның
тілді ... ... ... ... ... қалыптастыруы, адамдық
мәдениет әлеміне араласуы, мінез-құлық нормаларын игеруі, белгілі бір ... мен ... ... үшін ... ... танымдық қызығушылықты
дамыту қажет.
Ұлттық дәстүр элементтерін дамыта отырып оқытудың ... ... ... ... өз ... ... ... дағдыларының
дамуына себебін тигізеді, деңгейі мен сапасын көтеруге мүмкіндік береді.
Демек, ұлттық дәстүр элементтерін пайдаланып, сабақты түрлендіріп өткізу
оқушыларға ... әсер ... ... бім алумен қатар, оқушының
дүниетанымын тереңдетіп, пәнге деген қызығушылығын арттырады.
Сондықтан мектеп, оның ... мен ... ұжым ... ... оқу ... ... ұйымдастырылуын қамтамасыз етіп, оны
қадағалап отыруы керек. Оқушылардың ... ... ... ата – аналармен біріге отырып, оларды қалыптастыру шараларын іске
асыруы қажет.
Зерттеу мақсаты: Бастауыш ... ... ... еретегілер арқылы
тәрбиелеудің мүмкіндіктерін анықтау.
Зерттеу объектісі: Бастауыш сынып оқушыларының тәрбиес.
Зерттеу пәні: Бастауыш сынып ... ... ... ... оның ... ... ... сынып оқушыларын оқытуда қазақ ертегілерін тиімді қолданса
балаларды жан жақты тәрбиелеуге ... ... ... ... ... ... ертегілері арқылы тәрбиелеу мәселесіне
теориялық талдау жасау;
- бастауыш сынып оқушыларының қазақ ертегілері арқылы ... ... ... ... ... ... ... педагогика құралдарының
мүмкіндіктерін айқындау.
Зерттеудің теориялық және ... ... ... С.Ұзақбаев, Қ.Қожахметова, З.Әбілова, Г.И.Щукина, Л.Б.Ермолова-
Томина, И.А.Акопянц, ... ... ... ,
А.М.Гельмонт, Н.И.Мурачовский, Г.И.Вергелес, Л.А.Матвеева, А.Л.Венгер,
И.А.Акопянц және тағы ... ... осы ... арналған еңбектеріне
ғылыми – теориялық талдау.
1-тарау. Бастауыш сынып ... ... ... ... ... мәселесінің ғылыми – теориялық негіздері
1.1. Отандық және шетел ғалымдарының еңбектеріне теориялық талдау
Қазіргі жағдайда жеке тұлғаны педагогикалық процестің субъектісі ... ... ... ... ... ... ... оқушысы тұласы
мен санасын қалыптастырудың дамытудың негізгі кезеңі ретінде ерекшеленеді.
Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін бала ... ... ... ... ... ... білуі керек, толығымен алдында тұрған міндеттерді
шешу дағдыларын игере алуы қажет. Демек, ... ... ... ... танымдық қызығушылығын арттырып, шығармашылық әрекетін
дамытуға жол ашуы қажет.
Қызығушылық ұғымы философия, психология, педагогика ғылымдары саласына
еніп, оқыту мен ... ... ... орын ... Бүгінде
қызығушылық ұғымына түрліше анықтамалар беріліп, оның негізгі мәнін ... ... ... ... ... ... жаңа фактілермен танысудағы және ... ... мен ... ... ...... заттар
мен құбылыстарды белсенділікпен танып білуге бағытталған ... ... бір ... Қызығушылық кезінде адам бір ... ... ... ... ... тартып, құмартыратын нәрсенің бәрі
қызығушылықтың обънктісі болып табылады. Қызығушылық құбылысының ... ... Ол, ең ... өзінің көлемі жағынан түрліше болады. ... ... өте ... тар ... ... ... ... мен талғамына, мұрат мүддесіне ... ... ... болады. Адамның қызығушылығы сан алуан болуы мүмкін, осылардың ішінде
біреуі басыңқы болады. ... ... ... оқу ... ... ... тұрақты қасиетке айналғанда ғана адам өз ... ... ... ... ... өзінің мазмұны мен бағытына ... ... ... ... эстетикалық, танымдық болып
сараланады. Осы ... ... ... және ... ... ... қызығушылық айналадағы заттардың тартымдылығынан туады.
Жанама қызығушылық – бұл әрекеттің түп нәтижесін көксеу”.
Ғылыми теориялық ... ... ... ұғым ... ... ... ... қарым-қатынасты (эмоция,
сезім, қобалжу, т. Б.), ерік – жігер күшін (мақсаткерлік, өзіндік ... ... ... сол ... тағы да ... ... жігерлілік) психикалық процестердің ... ... ... бір ... ... ... артуы, оның мақсатқа айналуы
немесе бұрынғы қызығушылықтың жаңа сипат алуы оқу, ... ... ... ... ... үнемі жаңарып отыруына байланысты.
Қызығушылық – оқу-тәрбие жұмысының шарты ғана ... ... ... оның
нәтижесі де.
Танымдық қызығушылық мәселесін сараптауда ғалым-педагог Г.И.Щукина
біртұтас ізденіс танытты. Ол ... ... ... ... ... деп ... ... құбылыстарды, қоршаған әлем
оқиғаларын танып-білудегі таңдаулы ... ... ... ол ... ... ... мүмкіндіктерді белсендіреді. Танымдық
қызығушылық – адамның бүкіл ... ... ... ... оның өмір сүру ... ... шарттарына қарай
тиянақталып отыратын тұлғаның аса ... ... ... ... да ... туа біткен қасиеті бола алмайды”.
Психологиялық-педагогикалық зерттеулер көрсеткендей, ... ... күші ... ... белгілі бір түріне
қызығушылық болып табылады.
Балаға дүниедегінің бәрі де жаңа ... ... ... да ... тез пайда болады және дамиды. Мектепке дейінгі жастағы
балалардьщ қызығушылығы негізінен ... ... Бұл ... ... ... ... оқушыларында да сақталады. Бірақ мектепке келмей
тұрғанда-ақ, ... сөз ... ... ... деген қызығушылық көріне
бастайды. Олардың бәрі де «бірінші cыныпқа ... рет» ... ... тағат-
сыздана күтеді. Сонымен алғашында олардың оқуға деген қызығушылығы көп
нәрсеге таралады, диффузды, бытыраңды ... ... ... ... ... ... мұғалімді тыңдау, қолды көтеру, орнынан тұру,
сұрақтарға жауап беру, дауыстап оқу, дәптерге ... ... алу ... бірте-бірте қызығушылықтары анықталады, дифференциацияланады
(мүшеленеді).
Балалар оқу ... бір ... аз, енді бір ... көп уақыт
айналысуға бейім келеді. Ұнататын, ұнатпайтын пәндері пайда болады.
2 ... ... ... ... дауыстап оқуды және әңгімелеуді
көбірек жақсы көрсе, енді біреулері есептеуді, есеп ... ... ... ... немесе дене ... ... ... 3 ... оқу пәндерін осылайша таңдап ұнатулары
мұнан да гөрі ... ... және ол ... тыс ... көрінеді.
Балалар өз инициативасы, өз ... ... ... бір ... ... ... әдебиеттерді оқи бастайды.
Бұл жаста олардың танымдық қызығушылығы жас өспірімдік, ... ... ... және ... ... ... атап
айтуымыз керек.Мұнымен қоса бұл қызығушылықтар аса тереңдей түседі. Егер ... 2 ... бас ... ... ... ... ... сюжеттері
қызықтырса, ал екінші оқу жылының аяғынан бастап оларды бұл фактілер мен
олардың себептерін түсіндіру ... ... ... ... 2, 3 және 4 ... ... екі ... оқылды: біріншісінде жануарлар
тіршілігінен ... ... ... ... ... ... ... түсіндіріліп баяндалды. Мұнда ересек балаларға екінші
әңгіме көбірек ұнағандығы байқалды. Бұдан көрінетін ... жасы ... ... ... ... өсіп қана ... бұлар неғұрлым күрделі
құбылыстардан туады екен.
Балада мектепке келмей тұрып-ақ көптеген ... ... ... ... ... ... әдетке айналып
кетпес үшін, қажеттіліктері мен қызығушылықтарының пайдалысын ... жол ... және ... баланың денсаулығына немесе моральдық
сапаларына зиянын тигізетін кейбіреулерімен күрес ... ... ... ... ... ... ... болмаған, бірақ тұлғаға қажет дұрыс
қажеттіліктер мен қызығушылықтарды тәрбиелеуі тиіс. Бұл ... ... ... ... ... ... байланыста жүргізу керек.
Үйде баланы шамадан тыс ойын-сауыққа, көңіл көтеруге ... ... ... ... ... ... ... үшін ешқандай
шара қолданбайтын болса, онда мұғалім ата-аналармен тиісті жұмыс ... ... ... тыс, ... ... қажеттіліктерін өтеуден
эгоистер тәрбиеленіп шығатындығына, ал рухани тілектерге шек ... ... тар және ... ... ... жоқ адамдардың пайда болатындығына
оларды сендіру керек.
Мұғалімнің аса бір маңызды міндеті — балаларда байсалды көркем әдебиетке
деген қажеттілікті, қоғамдық жұмыстарда басқа ... ... тие ... ... 7—8 жастағы балаларда (жоғарғы cыныптардағы мектеп
оқушыларымен ... ... ... ... аз ... ... ... балалардың мектепке келген алғашқы жылынан бастап-ақ, ғылымға
деген қызығушылығын дамытуы керек. К. Д. Ушинский былай деп ... ... және ... оку ... оқушыньщ пәнге өзі қызығушылығын күтіп
отыруға болмайды, бірақ мұғалімнің ... ... ... ... да қозу ... ... әдісі болуы тиіс». Оқыту белгілі бір
дәрежеде ... ... ... ... ... бірге
олардың талап-тілектерін дамытады.
Төменгі cынып оқушыларының қызығушылық-ынтасын дамытуға не көмектеседі?
Оқытуда көрнектіліктің (иллюстрация, ... ... ... экскурсия т. б.), мұғалімнің шұрайлы әңгімесінің зор маңызы ... ... ... тиісті бақылаулар, сондай-ақ өз бетінше жұмыстардьщ
басқа түрлері ... ... ... Балалардың бір нәрсеге
қызығушылықының артуының басты шарты — жаңа оқу материалының алдын ... ... ... ... ... ... ... білетінінің элементтері бар, жаңа нәрсе оның қызығушылығын оятады
және ол ... ... ... ... өрісін кеңейтіп, бұл
білімімізді (кейде өзгертеді, не оның дұрыс еместігін білдіреді) ... да олар ... ... ... оқу ... ... оған қызыға қарайды, ал түрлі ... ... ... ... бар ... ... өте жек көреді.
Оқытуға деген ынта-қызығушылықтың пайда болуы үшін, тек қана жаңаны
ескімен ... ... ... ... қызықтымен
байланыстыру қажет.
Оқытуда ынта-қызығушылықты дамытуда эмоцияның атқаратын ролі зор. ... оқу ... ... жеке ... тығыз байланыста болады.
Сүйікті педагогтың барлық пәндері қызықты болып көрінеді. Оқушылармен жөнді
тіл табыса алмаған ... оқу ... де ... қызықтыра алуы
қиынға түседі.
Мәдени қажеттіліктерді дамытуға оқушылармен дұрыс ... ... ... көп ... ... ... пен өнерге ... ... ... ... егу қажет. Сондықтан
балалардың кітап окуға деген қызығушылығын жүйелі ... және ... ... ... ... ... ... өнерпаздар үйірмесіне белсенді
қатыстыра алу, олармен музейлерге, театрларға, көрмелерге бару, олар ... ... ...... бәрі төменгі cынып оқушыларының рухани ынта
қызығушылықының өсуіне көп ... ... ... ... ... бақытты өмірге даярлайды.
Л.Б.Ермолова-Томина,И.А.Акопянц, В.К.Воеводкина оқушылардың әр ... ... үшін ... ... процестің белгілі бір сапаларын,
танымдық қызығушылықты қалыптастыру керек дейді.(13) ... ... ... ... және ... ... ес ... қабылдаудың
нақтылығын, талдау мен жалпылау операцияларын дамытқан дұрыс. Ал математика
пәнін ... ... – есте ... ... ... алу қасиеті мен
аналитикалық қабілеттерді, ой ... ... алу ... ... – ақ, ... ... жоғары деңгейде қалыптастыру
орынды.
Бастауыш сыныптарда мектептегі баланың ... ... ... ... ... аудартады, себебі, бастауыш білім – орта
білімнің негізі. Сонымен бірге, бастауыш ... жеке ... ... ... ... балалардың танымдық белсенділігіне оның қызығушылығы,
мотивациясы, қасиеті мен ... әсер ... ... ... ... психологиялық, педагогикалық және физиологиялық
факторларды басты ... ... ... ал ... ... Л.А.Матвеева танымдық қызығушылықты жеке бас
қасиеттерімен, оқуды дұрыс ұйымдастырумен байланыстырады, ... ... ... ата – ... әсерінің бар екеніне
мән берген, А.Л.Венгер, И.А.Акопянц.
1.2. Бастауыш ... ... ... ... ... ... арасынан танымдық қызығушылығына әсер ететін
бірнеше салаларды анықтауға ... ... ... ...... ... бірінші тобына оқу іс - әрекеті амалдарын
қалыптастыру; психикалық процестердің дұрыс дамуы, әсіресе ... ... ... ... ... ... өзінің жеке ерекшеліктерін
дұрыс қолдануы жатады.
Мектеп табалдырығын алғаш ... ... ол үшін іс - ... ... болып табылатын – оқу іс - әрекетін меңгеру керек. Сондықтан, ... бір ... мен ... ... ... әріптерді үлгіге қарап
көшіру, санау, ... ... ... Осы ... ... ол
өзіндік әдістерді қолдана бастайды. Ал бұл әдістердің қаншалықты ұтымды
екенін оларға ... оңай ... Осы ... ... ... мен ... көмекке келеді. Бұл көмекті жүзеге асыру ... ... ... ... жеке ... ... қажет екенін ескергені жөн. Бұл жұмыс
барысында олар баланы оқу процесінде және ... ... ... ... ... ... бір оқу ... орындауы
туралы әңгімелеседі, пікір алысады, осал жеріне көңіл аудартады, қателерін
көрсетіп, оның және оның ата – ... оны ... ... оқу процесінде білімді толық меңгеру мақсатында біліктілік ... ... ... ... амалдарын көрсетеді.
Ал енді психикалық процестердің қалыптастыруға тоқталатын болсақ, бұл
баланың ойлау амалдарының, есте ... және ... ... ... ... ... жатады. Егер осы ... бала ... ... ... ол ... ... қызығушылығы
да артады.
Зейін деп – адам санасының бір затқа бағыттала тұрақталуын көрсететін
құбылысты ... Оқу ... ... ... ... ие. Оқу іс - ... ... және нәтижелі болуы үшін оқушы өз зейінін бөле ... ... ... ... алуы өте ... ... бұл ... оқу
үлгеріміне тікелей әсер етеді. Айталық, оқушы математика сабағында ... ... ... ... ол өз ... есеп ... ... сонымен бірге тақта алдында осы есепті шығарып ... ... ... ... ... ... ... Бұның бәрі есепті дұрыс
шығару үшін қажет, ал тапсырманы дұрыс орындау өз кезегінде оқушының ... ... ... барысында бір сабаққа көңіл аудару
зейіннің бөлінушілік қасиетіне байланысты.
Бастауыш сыныпта ... ... ... зейін, ес, ойлау
процестері дами түседі. Оқушы ырықтылықтың арқасында өз іс - ... ... ... ... Бұл түрлі оқу тапсырмаларын нәтижелі орындауға
өз септігін тигізеді.
Зейіннің көлемі, аударылуы, ... да ... ... меңгеруіне
өз зейіннің тұрақтата алмай , әр нәрсеге алаңдаса, онда ол ... ... не ... ... ... ... кері әсерін тигізеді.
Ойлау баланың білімді толық меңгеруіне үлкен ... ... ... ... ... ... ... қызығушылықты оятуы
мүмкін. Оқу процесінде ойлаудың даму деңгейі теориялық ... ... ... көрінеді. Бастауыш сынып ұғымды ойлаудың дамуының сензетивті
кезеңі болып табылады. Бұл жас ... ... ... ... ... ... ... қанды меңгеруде бала әр ... ... ... ... алуы ... Бала ... ... біріктіру,
салыстыру, жалпылау сияқты ойлау операцияларының қалыптасып, дамуы оқу
процесінің ... ... ... ... дағдылары кез келген оқу
тапсырмасын орындауда қажетті.
Бастауыш ... ... ... нақтылығы сөз бен сөз
тіркестерінің ауыспалы мағынасын түсінуде қиындықтар ... ... ... ... ... және жетклікті талдаудың жоқтығы)
дұрыс емес ой қорытындысын жасауға әкеледі және белгілі бір мәселені ... ... ... бір мезгілде қолдана алмауға әкеледі. Сондықтан
мұғалім жаңа тақырыпты өтпес бұрын сабақ ... ... ... ... ... ... ... есте сақтау амалдары қарқынды қалыптаса
бастайды. Сондықтан, тап осы кезеңде ... ... есте ... ... таныстырған жөн. Мысалы, ... ... ... өлең ... жаттау тапсырмасын берді делік. Бір бала оны өз
бетінше жаттады, ал келесі балаға оны ... ... ... ... көрсеткен көмегі: ең алдымен тапсырманы орындау үшін балаланың
зейінін аударып, тұрақтандырады, одан ... ... ... ... ... ... ... мазмұны ұғындырылып өлеңде кездесетін рифмаға мән
беріледі, жаттауда мағыналық есті ... ... ... ... ... ... бала өлеңді бір сарында, ептеген
кідірістермен айтып ... ал ... ... ... ... - ... ... кідіріссіз, әсерлі айта білді. Осындай қарапайым мысал бір
ғана оқу тапсырмасын орындауда зейін, ойлау, ес, ... ... ... ... ... оқу ... ... ашып көрсете алады.
Адамды әрекетке бағыттайтын, қажетін өтеуге ... ...... ... ... ... ... жалпы оқу процесіне деген өзінің
жеке мотиві болады. Осы мотив ... ... ... ... ... ... оқушының оқуға қызығушылығы анықталады. Әрине, егер бала
не үшін оқитындығын бар сана – сезіммен ұғынса, бойында ... көп ... ... болса, онда баланың оқу үлгерімі жоғары не ... сай ... ... Ал балада оқуға деген түрткі болмаса, оқуға
ата – анасы мәжбүрлесе, ... ... ... ... ... ... ... кез – келген оқушы аса қызығушылықпен келеді, олардың
оқып, көп білгісі келеді. ... ... ... ... оқу ... ... ... бұл оқытуды ұйымдастырудың ... ... ... ... ... мен ... ұжым баланың
оқуға деген мотивациясының жағымды болуы ... ... ... ... ... отырғаны жөн. Жағымды мотивацияның төмендеп немесе ... ... ... ... қызықты ұйымдастырып, оқушылардың сабақ барысындағы
көңіл – ... ... ... ... ... алға мақсат қоюды қажет ететін, түрлі ... ... ... қимыл – қозғалысты психологияда ерік амалдары немесе
ерік деп атйды. Сонымен, ерік дегеніміз адамныі өз ...... ... қабілеті.
2–тарау. Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылықтарын халықтық
педагогика құралдары арқылы дамытуды талдау мен зерттеу.
2.1.Бастауыш сынып оқушыларының танымдық
қызығушылықтарын дамытуда халықтық ... ... ... арнайы бала тәрбиесімен айналысатын қоғамдық орындары
(ясли, бала бақша ... және т.б.) ... өз ... ... ... ... өлең ... әңгіме, ертегі, тақпақ, санамақ арқылы
психикасын дамытып , жеке басын ... ... Бала ... ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан сезініп білмесе де,
жапан түзде жолсыз жерлермен ... ... ... ... жол
тауып, қаршадайынан-ақ, есту, көру сезімдерін шынықтырып, ... ... ... ізшіл де, құралайды көзге атқан мерген болған.
Кәсіби тіршілігі мал шаруашылығына байланысты болғандықтан бала 5-6 ... ат ... ... ... ... Оқусыз-ақ бір естігенін
қалтқысыз есте сақтайтын қабілеті күшті, ... үйір ... ... ... ... ертегілерді, жыр дастандарды жатқа айтатын болған. Сөз
өнерінің әдемі кестелері олардың сөйлеу қорын байытып, мағыналы да, ... ... ... ... ... ... әр жақты айқын
бейне, қызықты оқиға, әдемі қисын, жақсы ұйқас бәрі-бәрі балаларды қуантып,
еліктіре әсер етіп, ... ... ... ... ... ... ... ғасырлар
қойнауынан сараланып жеткен іс-тәжірибелерінің жиынтығы. Ал, мұның өзі ... үшін олқы ... ... аз ... ... ... ... осының
бәрі ұрпақтан ұрпаққа жазбаша хатпен емес, ауызша жады ... ... ... ... байытып, заманнан заманға үйлестіріліп, көркемделіп,
сомдалып келе жатуының өзі халқымыздың өнегедегі ... ... ... ... мен ... паш етсе керек. Ой
менен сөз, мазмұнды пікірлер біздің халықтың алдыңғы байлығы ... ... ... ... ... ... арман еткен әр адам сөз жоқ,
бұрыннан келе ... ... асыл ... ... сүйенбей, оларды
шамасы келгенше күнделікті еңбегіне пайдаланбай тұра ... Ал ол ... әр ... осы ... ... ... ... керек.
Жалпы, халық педагогикасы дегеніміз-ол қазақ поэзиясының бөлінбес ... ... ... ... ... ... шешендік сөздер, айтыстар,
ертегілер,аңыздар, жұмбақтар мен жаңылтпаштар. Ол- жан ... ... ой ... ... қанат бітіретін халқымыздың
рухани байлығы мен болмысты сұлу әндер мен сыршыл күйлері, ұлттық ойындары,
осы ... ... ... ... ... ... салт-дәстүрі, әдет
– ғұрыптары, адалдыққа,тазалыққа, әділдік пен ... ... ... т.б.
Жоғарыда айтылған халық педагогикасының негізгі құралдарының баланың
танымдық қызығушылығын дамытудағы ролі ерекше екенін баса айту ... ... ... ... ... оның сюжетті нұсқалары
тапқырлық танытуға құштар етеді, дүниетанымдық мәнде құрылған санамақтар
балғын ... ... ... ... ... ... ... , негізінен, жас балаға сан үйрету мақсатымен шығарған.Санамақтар әрі
дүние танытады, әр ... ... ... мен ... ... ... қабілетін дамытады. Санамақтың түрлері көп, оның ... ... ... ... ... ... бала ... аты ұйқасқан заттарды
танып, есінде жақсы сақтайды, әрі сан үйренеді.Өйткені,бір-біріне ... ... ... тез ... ... ... ... қалады. Мұндай
санамақтарда бір сан 3-4 рет қайталанып айтылып, балалардың ... ... ... ... ... сан ... ынталандырады, логикалық
ойлауын дамытады, қайта жасау ... ... ... шоғырландыра
білуге үйретеді, көңілдендіреді:
Түйе, бота маң басқан,
Төрт аяғын тең басқан.
Шұнақ ... бес ... ... қос ... ... екі ... бірге ойлап қой.
3. Санамақ айтыста бала ойланып, санға ... сөз ... оны ... ақындық қабілетін дамытады.
4.Жаңылтпаш, жұмбақ, санамақты айту арқылы бала әрі сан ... ... ... ... ... ойлауы жетіліп, есте сақтау қабілетін
дамиды, тілін ширатады:
Сырық-қырық,
Құрық-қырық,
Қанша болды,
Құрық, сырық?
5. Ой санамақтарын ... ... ... ойындары үшін
пайдаланып, сан жобасын, тақ пен жұп ... ... ... ... ... санамақтың әр түрін балаға жаттатып, олармен бірге ойнай
отырып, есін, ойын, қиялын, жалпы танымдық ... ояту – ата ... ... –ақ ... ... ... ... Өтірік өлеңдер қазақтың шығармашылығында ертеден орын
алған жанр. Мұның түп-нұсқасы әзіл-оспаққа, өткір сынға ... ... ... қиыннан қиыстырылған тапқырлық және ... ... ... күштілігі ортаға түседі. ... ... ... ... ... кең ... дейін мүмкіндік береді. Өтірік
өлеңдер балалардың ой- қиялын, дүниетанымын, өлең өнеріне деген ... ... ... ... ... тілдік қорын молайтады. Өтірік
өлеңдердегі кейіпкерлер арасындағы өмір ... мен ... ... ... суреттеледі. Осындай ерекшеліктеріне қарай, өтрік
өлеңдер үлкен кісілермен қатар ... ... ... оқуына да, жаттап
айтуына да лайықты.
Соңғы жылдары ғылым, техника жаңалықтарына байланысты ... ... ... ... ... ... жүр. ... өзі балалардың көңіл
күйін оятып, ойын сергітіп, бірауық ... ... ... ... ... зор ... қарай ұмтылуға үйретеді.
Поезға арттым жалғыз қауырсынды,
Тарта алмай тепловоз ауырсынды.
Тышқанға қоса тіркеп беріп едім,
Жүйткіді әлгі поезд дауыл сынды.
Тым – тамаша айтылған бұл өлең бала ... ... де ... біздің заманымызда туған өтірік өлеңдер- адамның қиялының, арманының
өрісін кеңейтетін, қиыннан қиыстырған көп болжау жасауға мүмкіндік ... ... ... ... жанр. Өтірік өлеңдер мен өтірік әңгімелер
балалардың ... ... ... ойының дамуын жеделдетеді.
Жаңылтпаштар. Жаңылтпаш деген атаудың өзі жаңылу ... ... ... ... ... ... үшін, оған сөз үйретіп, дүниетанымын дамыту
мақсатында жаңылтпаштар ойлап шығарған.
Жаңылтпаштарды жаттап, жаттыға айту арқылы ... ана ... ... ... білу ... ... ... дамиды.Жаңылтпаштарды халық
бала психологиясымен тілінде болатын мүкістерге сәйкес ... Бұл ... ... ... ... ... шығарылған.
Жаңылтпаш сөздердің бірнеше сөйлемнен құралған күрделенген түрлері
бар. Мұнда әр дыбысты дұрыс айтумен ... ... ... бұрмламай
сөйлеуге де үйрету шарттары қойылған.
Мынау қай арал?
Қайың менен тал арал.
Талға арал ұялар,
Тарғыл иттің ... ... ... ... деп, ... ... де ... жалықтырмау үшін жаңылтпаш сөздері қызықты, ... ... ... ... Балаларыдың жаттап айтуына оңай да жеңіл тиеді.
Жаңылтпаштарда ... ... ойға ... тәсілдер қолданып,
балалардың психикасын дамытуда үлкен роль атқарады.
А.Байтұрсынов: “Жаңылтпаш ... ... мен ... есте ... ... ... ... халық баланың тілін ширату үшін, оған ... ... есін ... ... ... ... ... балалрдың ақыл-ойын дамыту үшін жұмбақ жанрын
пайдаланады. Жұмбақтар және оның ... ... ... дамытады, ойын
шынықтыра түседі. Ойлауға, ойланған ісінің ... ... ... ... табу баланың зейін, ықыласын арттырады. Себебі жұмбақтағы
бір нәрсені ... тыс ... ... жұмбақтың шешімі дұрыс болмайды,
сондықтан аса зейін қойып тыңдау ... ... ... ... ... ... айтуға мәжбүр болады. Баланың ұшқыр ойын
іс-әрекетке баулиды. Ой ... ... ... серпін береді. Жұмбақ
баланың байқағыштық, зер салғыштық қабілетке үйретумен қатар, ой-қиялға
шоматын, ... ... ... баулиды. Бала үшін ең пайдалы жақтары
осында.
Ат басты,
Арқар мүйізді,
Бөрі ... ... ... ... бар. ... ... барлық сипаты атқа
да, арқарға да, бөрі мен бөкенге де баланып айтылады. Осы сипаттардың бәрі
бір ... ғана ... ... Бала көп ... көз ... елестетіп, еске
түсіреді, ойланады. Көп затта бар ... ... ... Ұзақ ... көп ... соң ғана, осы өзгешеліктердің, осы
тұлғалардың бәрі де жалғыз ған шегірткеден табылғанына таң қалады.
Жұмбақ – ... ... есте ... ... ... ... дамытады, ойшылдыққа үйретеді. Жұмбақтар мен
жұмбақ айтыстары баланың ойы мен қиялын шарықтатып, ... ... ... оны ... баулиды.
Жұмбақ туралы А.Байтұрсынов былай дейді: “Жұмбақ деген жұмудан ... ... ... бір ... ... ... тығып, соны тап дегеннен
шыққан. Жұмбақ нәрсені қолға тығып тұрып ... ойды ... ... сол ... ... ... сипаттап айтып, ұқсастығы бойынша
таптырады. Жұмбақ есті, зейінді ұстартуға пайдасы бар нәрсе.”
Ә.Табылдиев ... ... ... ... деп ... бір зат туралы тұспалдап, ұқсатып, бейнелеп айту ... ... ... ... ... мен ... ой-қиял елегінен
өткізіп, тұжырым жасап, шешімге келуде тапқырлық пен ... ... ... ... ... ақ ... ... түрлерін
шығарған.”
Мазақтамалар. Мазақтамалар юморлық ... ... ... ... ... ... Дегенмен, ерте
құрылғаназақтамалардың анайы (тиімді) түрлері де болған, ... ... ... ауыз ... бұл түрі сыпайы, сын, әдемі әзіл ... ... ... Бұл баланың сөз қадірін білуге үйретеді, ата-бабаны
ардақтауға шақырады, философиялық, данышпандық ой мен ... ... ... сезініп, терең ойлауға, тауып сөйлеуге құлшындырады, ... ... сөз ... ... ... мен ... ... танымдық қызығушылығын дамытуда
ерекше орын алады. Ұлттық ... ... ... ... ... ... ,,Баланы ойын өсіреді” деген сөзі тегіннен-тегін айтылмаған.Бала
ойнап жүріп ойланады, жүйесі тынығады, ... ... ... ... ... адам ... ... өткендері баланың ойынында көрініс
тауып отырады.Ойын мәселесіне қазақ ойшылдары,педагогтары мен ... ... ... ... ... Б.Төтенаев т.б
“Ұлт ойындарының қалыптасуы тек балаларға ғана керектігімен дамып
қойған ... ... ... ... мен ... уақытын өткізудегі еңбектің бір түрі ретінде дамыды да,
кейін келе жас ... ... ... ... ... бала да ... үй ... ермек етеді”.(2)
Алғашқы дамыған ұлттық ойындар жас өспірімдердің бір ... ... және ... ... ... себепкер болған. Алғашқы қауымдық
құрылыс кезінде ұлт ойындарына өзгеріс еніп, топқа бөлініп ойнайтын ойындар
туа ... ... ... ... күш ... ... ... дене жағынан да, ақыл-ой жағынан дадамуына көмектеседі.
,,Адамзаттың ... ... ... ... ... арқылы ортаға,өмірге
деген көзқарасының қалыптасуын реттейтін, ... бір ... ... ... мен жас ... ойындары” –деп жазды Л.В.Былеева мен В.Г.Яковлев
өз ... атап ... ... ... В.И.Брудный: “Ең алғашқы
кездердегі дәстүрдің манысы өндіріс технологиясында, болмаса аң аулаушылық
кәсібінде болғандықтан,үнемі қиын да ... ... ... ... ... ... қайталау,жаттығу жасау өзін-өзі тексеру
дәстүрлері еді. Бұл жаттығулар алғашқы адамдар арасында ... ... ... ... Ал осы ... ... көркемдік тамашалығы
болмағанымен, алғашқы өнердің негізгі ... ... ... ... ... ... ... балаларының
жас ерешеліктеріне қарай ойынды төрт топқа бөлді. Олар:
- Бір ... ... ... Бір жастан жеті жасқа дейін сәби
- Сегіз жастан он бес жасқа дейін жас өспірім
- Он ... ... ... ... жігіт жаста ойналатын ойындар.
Нәрестені тәрбиелеуде “Бесік жыры”, “Саусақ санау”, “Тұсау
кесу” жырларын ... ... ойын ... ... алса, сәбилерге
дүниеге көз қарасын қалыптастыратын әр түрлі ойыншықтармен ойнайтын ... ... ... ... жоқ десе де ... Тек қана ... ... қуыршақ пен балшықтан жасаған ойыншықтары болды. ... ... ... ... ... онша қызықтыра қоймаса
да,балаларды ... ... ... құнды болды”.
Ұлттық ойындарды ұйымдастыру арқылы балаларды ... күш ... ... ... ... ... ... серік бола алады. Психикасына, таным процестеріне әсерін тигізеді.
Бала өмірі – ойын.Бала өмірінде бір минут ... бос ... ... балалардың жас ерешеліктеріне қарай ойындарының
да өзіндік ерекшеліктері болады.Ұлттық ойындардың адамға тигізетін пайдасын
халық ертеден-ақ білген.Бала жасында ... ... ... ... ғана ... қана қоймай, көпшіл, отанның болашақ азаматы ... адал ... ... ... ... ... ... азаматтар
тәрбиеленеді.
Халқымыздың ұлы перзентінің бірі,заманымыздың аса ... ... ... ... өмір ... ұзақ ... ... қызықтаған
алуан ойын өнері бар ғой.Ойын деген менің түсінуімше,жұрттың ... ... ғана ... ... ... ерекше бір мағыналары
болған” - деп тегіннен-тегін айтпаса керек.
Жас баланың ... ... ... ... осы ойын ... ... ... мен әр қилы кезеңдерді бастан өткізсе де қазақ
халқы қалыптасқан әдеттерін рухани азық ете ... ... ерте ... ... ... ... құралы” деп танып, жеткеншек ұрпақтың ой-
түйсігін ширықтырып баулитын ... ... ... Ойын ... ... ... белгісі деп халқымыз “ойын баласы” деп ... ... ... ... ... ... басым
көпшілігінің мазмұны жағынан ертегі,әңгімеге жақын болып келетіндіктен бала
зейінін бірден өзіне тарта алады.
Бала бір нәрсеге ынтасы өшпей ... ... ғана ... шоғырландыра
алады. Жаңа бір нәрсе пайда болысымен-ақ бала зейіні лезде соған ... ... ... ... ... ұзақ уақыт зейін тоқтатуы сирек
болады.Осыған орай жас ... ... ... ойындар балалардың жас
ерекшеліктеріне байланысты әрі қысқа, әрі ... ... ... ... сені түртті?”, ,,Даусынан таны”, ,,Кім шертті?” т. б ойындарда,
бала зейіні сөнбей тұрған ... ... ... ... талап етеді.
Баланы жан-жақты дамытатын жағдайлар ұлттық ойындар барысында қалыптасып
отырады. ... ... ... ... деп дана халқымыз ... ... ... ... ... өмір ... жайлы таным
түсінігінде жебейді. Яғни ойынның негізгі мақсаты баланың ықылас ... және ... ... ... ... білуге
баулады.
Егер балалар өздерінің ойнайтын ойындарына,үлкендердің ... ... ... ... оларды жақсы ұғып есінде қалдыра
алмайды.Осыған орай мектеп жасына дейінгі балалар ойнайтын ... ... ... жағынан да, мақсаты жағынан да әсерлі болып келеді.
Ұлттық ойындардың тағы бір ...... ... ... бала ... ... өзіне аударады. Эмоциялық әсерлерге адам көп
зейін аударатынын айтпаса да түсінікті.
Жүсіпбек ... ... ... ... ынта ... ... ... нәрсемен байланысса, қызық болып кетеді”- деген. Мұны ерте
сезген халқымыз адам бойынан табылатын ... ... ... тартымды
етіп, өз ойындарында көрсеткен. Зейінді ұзақ уақыт бойы ұлттық ... ... ... ... ... ... ауып ... ойластырған.
Халқымыз ұлттық ойындарды әрі қызық ретінде тамашалаумен ... ... адам ... және өз ... ... ... намысын сақтап қалған.Ол
үшін ойын соңына дейін зейінділік танытуға тырысқан.Ойынға қатысушы ... ... шуға ... да маңайында болып жатқан әр ... ... ... таныта отырып, ерік-жігерін
көрсетеді.Мұндай ортада болған ойын ... ... ... ... дәлірек айтқанда зейіннің тұрақтылығы мен жинақтылық қасиеттері
ұлттық ... ... ... - ... ауыз әдебиетінде ерте заманнан келе жатқан
өзіндік еркшелітерімен танылған халықтың асыл ... ... ... ... ... сөзі ... да ... есте сақтауға
икемді де жеңіл болатындықтан, бала өмірінде еркше орын алады. ... ... ... ой салумен қатар, оларды көркем және образды
сөйлеуге жаттықтырады, сөз ... ... ... баланың көңлін
серпілтіп, қанаттандырып, аспандата береді.
2.2. Бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеуде қазақ ертегілерілерінің
мүмкіндіктері.
Балалардың ... ... ... ... маңызы жөнінде
бірқатар ғалымдар: А.П. Усова, И.П. Сакулина, Т.С. Камарова, И.Б. Холезова,
Е.А. Флерина және тағы ... өз ... сөз ... Атап айтқанда,
нақ ұлттық шығармашылық бейнелік ... ... ... қоршаған
өмірге деген көзқарастарын қалыптасуына және оны ...... ... ... ... белсенді түрде көркемдік талғамның қалыптасуына
ықпалы зор. ... бұл ... ... ... ... ... кезінен бастап түсінуіне мүмкіндік береді.
Қазақ ертегілерін өмір оқулығы деп қарауға болады, өйткені ... ... ... бұл түрінде айқын танылады. Ертегіде
халықтың мінезін, ... ...... әдет – ... нақты
бейнелейді. Ауыз әдебиетінің бұл түрінің кең тарауы ұлттық көшіп – қону
өмірімен және ... ... ... ... ... өмір ... ... оқиғаларға бай, екіншіден, жер ... жаңа ... ... ... өзі әр затты, құбылысты ойша
салыстырып, метафораларды ... ... Сол ... де ... ... ... тән.
Қазақ ертегілерінің аса бай, ең мол түрі – халықтың тұрмыс – ... ... ... ... ... бақ» ... қосуға болады.
Ертегіні әңгімеле генде, халықтың ...... ... ... ... бақ» ... қиял – ғажайып көріністің
молдығынан оның ең ежелгі ... бірі ... ... ... ... ертегілерден халық өміріне, оның тұрмыс –
тіршілігіне байланысты барлық жағдайларға жауап табуға болады. ... ... тән ... ... ... ... жеке ... тән
кедейлік, теңсіздік пен теңдік, зорлық пен оған ... ... ... пен адамдық күресі – осылардың бәрі тұрмыс – тіршілікке
байланысты шыққан ... ... ... ... Бұл ... ең
алдымен баланы ақыл парасаттылыққа, кішіпейілділікке, ой ... ... сүйе ... сабырлы да төзімді болуға баулиды.
«Ғажайып бақ» ертегісінің маөмұны халықтың тұрмыс – ... ... ... әр алуан көзқарастарын білдіреді. Ертегінің оқиғалары
қиялдан гөрі, өмірге анағұрлым ... бақ» ... ... ... халық мүддесін қорғайтын идея
басым. Халық өз ортасынан ... ... ... ісі мен ... ... Адамзат бойындағы еңасыл қасиет адалдықты сөз етеді.
Ертегі өз күндерін адал еңбектерімен өтеп жүрген екі дос Асан мен ... ... өмір – ... ... Мал шаруашылығмен
айналысатын Қасен бір күні жұтқа ұшырап, барлық малы қырылып, ... ... ... ... ... Асан ... жан ... жалғыз
досына қол ұшып беріп көмектесетіндігі бала ойындағы «дос» ... ... ... ... ... ... көмегіне дән риза болған жасөспірім
адамдықтың ең бірінші ... ... ... ... бойына сіңіре
бастады.
Балалар ертегіні әрі қарай оқығанда, Қасеннің жер қазып жүріп бір қазан
алтынға тап ... оны досы ... ... ... ... болады. Осы кішкене ғана оқиғаның бала санасына адалдық ... ... ... олардың тек жақсы істерін үйреніп қана қоймай, өмірдің
неше алуан қырлары мен сырларын түсінуге, әрі ... ...... ... ... сөзсіз.
Ертегі желісінде алтынды екуінің де алғысы келмей ұзақ таласатыны жайлы
сөз болады. ... ... ... ... ... соларға беруді
ұйғарады. Үй болып жеке отау болған ұл мен қыздары берген нәрсеге олар ... ... ... алтыннан да артық асыл қазына махаббаттары бар
екенін айтады. Ертегіні оқи отырып ... ... ... ... ... ұштасып жатқанын байқайды. Ертегі одан әрі
баланы қызықтыра түсіп, «енді алтынды кім алады, ... не ... ... ... ой – ... әрі ... ұштай түсуге көмегін тигізеді.
Алтынның иесі кім ... ... ... екі дос, енді әділ ... бір ... ... төрт жас жігіт, яғни шәкірттері отырады. Қария
не істеу керектігін өз шәкірттерінен ... ... бірі ... беру керектігін, екіншісі өзі алатының үшіншісі жерге ... ... ... ... сатып, оған дән алатынын айтады.
Қария шәкіртінің бұл ісіне дән риза болып, оны жолға ... ... ... ... ... ... ... Сол керуенде бір саудагер бір топ құсты
қамал ұстап әкеле ... ... ... одан ... ... ... алып
бара жатқанын айтады да, жөніне кете барады. Жас ... ... ... ... ... ... жаны ашиды, құстарды ат ... ... ... осы ... ... бала бойына қайырымдылық
пен тіршілік атауынынң бәріне имандылық ... ... ... ... соңы ... өте жақсы аяқталады. Жас ... ... ... кең ... бау – ... ... ол ... бау –
бақшаның ішіне тек ...... ғана ... ... дәм ... ... бойындағы ұлы сүйіспеншілік, мейірімділік сезімдерін
жоғалтпауға, кішкентай жәндіктен бастап, барлық тіршілікке ... ... одан әрі ... ... – бала жанын қоректендіретін рухани қор. Мейірім мен махаббатты,
сұлу сезім мен ұлы сенімді жүрекке егетін де осы ... ... қай ... ... да, ... ғасырлар бойы
сақтаған танымдық та, тәрбиелік мәні зор бай ... түп ... ... Баса айтқанда, ертегі жанры баланың сана – сезімін оятып, қиялын
қанағаттандырады, жаманнан ... ... ... Сондықтан да отбасында да, балабақшада да, мектепте де ертегі
- әрі білім, әрі тәрбие ... Әр ... ... ... ... қиялын ұштап, еркін сөйлеуге үйретеді.
Бастауыш мектепте ертегілерді оқыту ісі «Ана тілі » оқулығы ... ... Өз ... ... жайындағы кейбір ертегілерді
оқытуда энциклопедичлық әдістің өте тиімді екеніне көз жеткіздік. Мәселен,
1- сыныптың « Ана тілі « ... ... « ... мен ... ... ... оқушылардан осы құстар туралы не білетінін сұраумен
қатар, мұғалім өз тарапынан ... мен ... ... ... ... ... мағлұматтар:
біріншіден, баланың сабаққа қызығушылығын арттырады;
екіншіден, танымдық міндет атқарады;
үшіншіден, ертегі мазмұнына терең бойлатады;
төртіншіден, баланың тілдік қорын, қиялын ... ... ... оқиға мен шындық оқиғалардың араласып
жататынын танытады;
алтыншыдан, мәтіндегі түсініксіз ... ... ... нақты
мысалдармен байланыстыруға, өте ыңғайлы;
жетіншіден, шығармашылық жұмысқа дағдыландыруға септігін тигізеді.
Халық педагогикасының нелізгі қағидалары мен ... ... біз ... ... жұмыстарымызда мақсат етіледі.
Сол сияқты халық педагогикасының басқа да ... ... ... оқушыларға әңгімелеу негізінде түсіндіріп отырдық.
Мысалы, нысап, қанағат, нәпсі, тәрбие, адалдық пен ... ... ... пен ... ... ар – намыс ұят – абырой, ... ... ... ... Әділдік, достық, меймандостық, тазалық, сүйіспеншілдік
әдебі және тағы басқа туралы ... ... ... ... тағылиматы» деген еңбегінен ... ... ... жазғандарын пайдаландық: - еңбек қуған
қазынаға ... - ... ... - ... ... ... -
асылдық артпайды. «Қарау - нәпсінің құлы», «жаманның көңілін ауласаң ... ... ... – ұлттық тәрбие мен тағылымнан туған бай ... ... ... ... ... ... аңыздар, жаңылтпаштар,
жұмбақтар, санамақтар, мазақтамалар, мақал – мәтелдер, ұлттық салттар мен
дәстүрлер, рәсімдер, әдет – ... ... ... мен ... мен ... ... тағылымдар мен тәжірибелер мен үлгі өнерлер
– халықтық құнды мұра ...... баға ... ... ... айтылған халық педагогикасының негізгі құралдарының
оқушыларға жасайтын білімдік және ... ... ... керек.
Ертегілер баланы қызықтырады, сөзді тыңдай білуге үйретеді, оның
қиялын дамытып, адамгершілікке тәрбиелейді, тілін ... жан ... - ... қалыптастырады, дарын нышандарын өрнектейді.
Батырлар жырлары мен лирикалық дастандар , термелер мен өсиеттер,
бесік жыры - ... ... ... құралдары. Ол жырлар баланы
ерлікке, халықты ... ... ... ... ... ... ... Аңыз - әңгемелер шыншылдыққа, бергектікке, елін
сүйіп, еңбек етуге, зұлымдықпен күресе білуге үйретеді. Жаңылтпаштар ... ... ... ... түрлерімен тәрбиелік нұсқалары
әрі баланың тілін ширатып, әрі ой өрісін кеңейтеді.
Психолог – педагог ғалымдар: Л.С. ... А.И. ... ... Л.Д. ... Д.Б. ... Е.И. ... ... И.Я. Лернердің зерттеу материалдарында әсер ететін әр ... - ... ... ең маңыздысышығармашылық белсенділіктің
сапалылығына назар ... ... ... даму ... ... бір іс - әрекетке және жас ерекшеліктерінің әр түрлі дәрежеде
өтуіне ... ... ... та, осы ... қарамастан,
әрқашанда баланың толық дамуында және бар іс - әрекеттердің ішіндегі ең
маңыздысы ... ... ... ... ... ... белсендіктің даму процесі – белгілі бір іс - әрекетке және бас
ерекшеліктерінің әр ... ... ... байланысты болады. Бірақ та, осы
ерекшеліктерге ... ... ... ... дамуында және бар іс -
әрекеттерінде шығармашылық мелсенділік ... рөл ... ... ... ... ... шығармашылық талдаудың
көрсетуі бойынша, баланың жеке басының рухани дамуындағы ең басты әдіс –
тәсіл – ... ... ... ... ... Е.И. ... А.Л. ... А.А. Люблинскаяның
еңбектерінде көрсетілгендей, баланың белсенділігі тек қана еңбек, ойын,
сабақта ғана ... ... ... ... процесінде ең маңыздысы болып
табылатын және кез келген шығармашылық дүниеге кіретін іс - ...... ... мен ... ... анықтау психологияда шым –
шытырақ келесі мәселе болып отыр. А.Я. Дудедскийдің дәлелдеуінше, қиялдың
анықтамасына 40 шақты әр ... ... ... ... да ... ... ... күйінде. Мысалы, А.В. Брушлинский қиялды анықтаудың
қиындығы бұл процестің нақты шегі жоқтығында, ... да жаңа ... ... ... ... ... жұмысы деген пікір айтқан.
Көпшілік авторлар - Л.С. ... С.Л. ... ... ... ... ерекшелігі жай бейнелердің
араласуында ғана емес, қиялда бейненің ... ... ... ертегілері арқылы балалардың жас ерекшеліктеріне қарай қиялдың
шығармашылық көрсеткішін анықтау керек.Бұл ұғымды нақтырақ ... ... ... ... психологиялық ерекшелігіне, ертегінің ... ... ... ... ауыз ... анық ... ... ертегіде, аңызда, эпоста, тағы басқылырда. Қазақ ертегілердің өмір
оқулығы деп қарауға болады, өйткені ұлттық психологиялық мәдениеті ... ... ... ... ... халықтың мінезін, психологиясын,
тұрмыс – салтын, әдет - ... ... ... ... ... ... ... қону малшылық кәсібімен айналасуымен ерекшеленеді.
Ертегі – ауыз әдебиетінің ықылым заманынан келе жатқан көне де момырасы.
Ертегілерде халық ... ... ... ізі ... Я.В. ... ... құрылымына қарай:
1. Таңғажайып
2. Жануарлар туралы
Адамдар туралы ертегілер деп жіктейді.
Ал қазақ ертегілерін академик М. Әуезов үш түрге бөледі:
1. Қиял – ... ... ... ... ... ... жоғары айтып кеткендей, үш компоненттен тұрады. Бірінші
дәрежеде, қиял ... ... ... ... нәтижені ойластыруға
мүмкіндік береді. Екінші дәрежеде баланың өткен тәжірибесімен ... ... да ... ... рөлі бар. ... дәрежелі қиялдың дамуы
балаға ақиқаттан қиялдың қозғалысының жоғарғы формасы – ... ... ... ... ... айтқанда, біздің тәжірибемізге негіз болған ертегі ... ... ... ... ... жүйелі, өз бетінше еркін
жүргізілген жұмыс, қиялдың дұрыс дамыуына, ... ... ... ... ... көп ... бір ... деп есептеймін.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, бастауыш мектеп – оқушы тұлғасы мен санасының дамуы
қуатты ... ... ... ... ... ... ... білім-
үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы, қиын да жауапты жұмыс.Бастауыш
мектеп балаға білім беріп қана ... оны ... ... яғни ... орта ... ... қалыптастыру, жағдайларды объетивті
түрде бақылап, талдау жасауға үйрету, ойын ... ... ... ... ... жүзеге асады. Баланың психологиялық жан – жақты қалыптасып, дамуы
да өте ... ... ... ... ... ... білім алудың
алғашқы күндерінен бастап, оқу іс - әрекетіне тез ... ... ... ... оқуда алғашқы күндерден бастап елеулі
жетістіктерге жетуге мына біз, ... – ата – ... ... ... әсер ... ... ... естен шығармаған абзал.
Кез келген бала мектепке келіп оқушы атанып, жанұяда оған деген ... ... ... жаңа ... ие ... ... ... бір сатыға жоғарылайды. Оқушы атанған балаға жаңа ... ... оның ... оқу іс - ... ... аса ... процесі баланы тек біліммен қаруландырып қана ... ... ... тәрбиелі азамат етеді, яғни, екі функцияны қатар атқаратын күрделі
процесс. Осы процестің жемісті болуы оқу процесін дұрыс ... ... ал оқу ... ... ... ... мұғалімге
үлкен жауапкершілік артылады. Кез келген баланың оқуды жемісті ... ... ... Бұл ... ... бастауыш сынып оқушыларының оқуда
қызығушылығының психологиялық мазмұнын анықтай отырып, дамыту жұмыстарын
ұсынады. Осы ... ...... ... ... ... тұжырым
жасауға болады, бастауыш сынып оқушыларының танымдық белсенділігі мен оқуға
жағымды ... ... ... ... ... ... ... Аймауытұлы Ж. Психология. А., 1996.
2. Аверин В.А. Психология детей и подростков. 2 изд. М., 1998.
3. ... С. ... ... ... ... ... Айтманбетова Б. Бейсенбаева А. Педагогика ... А., ... Ақ ... көк ... ... А., 1988.
6. Ахметов Ш. Қазақ балаларын ... ... ... А., ... ... Ш. ... балалар әдебиеті тарихының очерк. А., 1965.
8. Ахметов Ш. Балалар әдебиеті очеркі. А., 1968.
9. Әлімбаев М. ... - ... ... А., ... Б. ... ... А., ... Виноградов Г.С. Народная педагогика. Иркутск., 1929
13. Жарықбаев Қ., ... С. ... ... А., 1995
14. Жолдасбеков М. Асыл арналар. А., ... ... Қ, ... Ә. ... және ... А., ... Қазақстан Республикасының «Тәлім-тәрбие тұжырымдамасы». А., 1993
17. Қалиев С. ... Ж. ... ... салт-дәстүрлері және
демократ ағартушылары. А., 1993
18. Қожахметова К.Ж. ... ... ... кейбір ғылыми
және теориялық мәселелері. А., 1993
19. Қоқымбаева Т. И. ... ... ... ... ... оқушыларының танымдық белсенділігін дамыту Пед.ғыл.кан. дисс...
Қарағанды, 2001.
20. ... ... ... ... Ө. ... ... ... Қалиев С. Халық педагогикасының ауыз әдебиетіндегі көрінісі А.,
1987
22. Мұқанова Ғ.А. ... ... ... педагогикасының
элементтерін ендіру жолдары. А., 1994
26. Мұқанов С. Қазақ мұралары. А., 1994
27. ... Н. ... ... и общественная жизнь. А., 1974
28. Табылдиев Ә. Тәрбие өрнектері. А., 1989
29. ... Ә. ... ... А., ... Төтенаев Б. «Қазақтың ұлттық ойындары», А., 1994
31. Төлеубекова Р. Бала тәрбиесіндегі халықтық ... ... ... Ә. ... ... ... Ә. ... А., 1995.
34. Ұзақбаева С. ... ... ... ... ... А., 1990.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 22 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Бастауыш сыныпта ана тілі пәнін оқыту барысында оқушылардың оқу-танымдық қызығушылығын дамыту43 бет
Бастауыш мектеп оқушыларының оқу-танымдық қызығушылығын зерттеу тәсілдері55 бет
Бастауыш сынып оқушыларын ойын әдісі арқылы тәрбиелеу38 бет
Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қызығушылығын арттыру жолдары44 бет
Жеке тұлганың танымдық қызығушылықтарын арттыру45 бет
Мектеп оқушыларының фермер мамандығына қызығушылығын қалыптастыру55 бет
Оқушылардың танымдық қызығушылығын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастық23 бет
"көркем бейненің танымдық, эстетикалық мәні"12 бет
2-сынып оқушыларының математикадан шығармашылық қабілетін дамыту70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь