Діни психология

Діни психология екі ғылым тармағының: психология және дінтану ғылымдарының қиылысқан жері болып табылады. Дін психологиясының пәні ретінде діни адамдардың психологиялық ерекшеліктерін, оның жүріс-тұрыста көрінуін зерттеу және олардың діни емес адамдардан айырмашылығын айқындау. Осы анықтамадан кейін бірден сенушілердің психологиялық ерекшеліктерін қандай ғылым арқылы зерттеуге болады деген сұрақ туындайды. Бұл мәселені ғалымдар бірнеше рет физиологиялық тұрғыдан шешуге ынталанды. 19 ғасыр және 20 ғасырдың басында кейбір шетел психологтары адамдарда «діни инстинкттер» бар деген пікірлер жаза бастады. Америкалық психолог Дж. Коу (1861-1951) адамға қалай ұрпақ жалғастыру инстинкті тән, тура солай діни инстинкті де тән болып келеді деген. «Инстинкті» концепциялар қазіргі таңда ешбір сұранысқа ие емес. Бірақ шетелдік психологияда діншілдік, физиологиялық процестерге байланысты деген ой-пікірлер бар. Мысалы, америкалық дінтанушы Р. В. Бэрхоудың айтуынша, діни символдардың генетикалық, яғни биохимиялық негіздері адам миының құрылымында бар және олар адамның бейсаналық сферасында көрінеді деген. Қазіргі таңда тек теория жүзінде ғана емес, эксперименталды түрде де ешбір сеніушілік адамға генетика арқылы берілмейді, яғни, ешбір «діни инстинктінің», «діни сезімнің» жоқтығы дәлелденген.
Сонымен, жоғарғы жүйке іс-әрекеті физиологиясы тұрғысынан діншіл адаммен діншіл емес адамның психологиялық ерекшеліктерін айқындау мүмкін емес екені дәлелденді. Бірақ ол, дін психологиясының жоғарғы жүйке іс-әрекеті физиологиясының жетістіктеріне, кейбір діни психикалық құбылыстарды түсіндіргенде сүйене алмайды дегені емес. Керісінше, жоғарғы жүйке іс-әрекеті физиологиясын меңгеру дінтанушы-психологқа
        
        Дәстурлі дін өкілдері мотивациясы дәстүрлі емес дін өкілдеріне қарағанда
жоғары/
Діни психология екі ғылым тармағының: ... және ... ... жері ... ... Дін ... ... діни адамдардың психологиялық ерекшеліктерін, оның ... ... және ... діни емес ... ... ... ... кейін бірден сенушілердің психологиялық ерекшеліктерін
қандай ... ... ... ... ... ... туындайды. Бұл мәселені
ғалымдар бірнеше рет физиологиялық тұрғыдан шешуге ынталанды. 19 ғасыр және
20 ғасырдың басында кейбір шетел ... ... ... ... деген пікірлер жаза бастады. Америкалық психолог Дж. Коу ... ... ... жалғастыру инстинкті тән, тура солай діни инстинкті ... ... ... ... ... концепциялар қазіргі таңда ешбір
сұранысқа ие емес. Бірақ шетелдік психологияда діншілдік, ... ... ... ой-пікірлер бар. Мысалы, америкалық дінтанушы
Р. В. Бэрхоудың ... діни ... ... яғни ... адам ... құрылымында бар және олар адамның ... ... ... ... ... тек ... ... ғана емес,
эксперименталды түрде де ешбір ... ... ... ... ... ... ... инстинктінің», «діни сезімнің» жоқтығы
дәлелденген.
Сонымен, жоғарғы жүйке іс-әрекеті физиологиясы ... ... ... емес ... ... ... айқындау мүмкін
емес екені дәлелденді. Бірақ ол, дін психологиясының жоғарғы жүйке ... ... ... ... діни ... ... сүйене алмайды дегені емес. Керісінше, жоғарғы ... ... ... ... ... діншіл адамдардың
психикалық ерекшеліктерін, олардың мәселелері мен қиыншылықтарын түсінуге
мүмкіндік береді. ... ... ... ... А. А. ... ... доминанта теориясы туралы еңбектері дәлел. С. Коппель бұл теория
діншіл адамдардың психикалық ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе, олардың атеистік көз-қарасты, әсерді
қабылдамай ғана қоймай, оларға қарсы шығуын түсінуге ... ... де ... ... психологиялық ерекшеліктерін физиологиялық
тұрғыдан айқындауға болмаса, онда оны ... ... ... ... ... ... туындайды. Психология ғылымдарының жүйесінде бұл мәселеге тек
бір дисциплинаның ғана талаптары сай келеді. Ол - ... ... ... ... ... психологияның үш методологиялық
негізін ашып көрсетеді. Олардың ойынша, бұл методологиялық негіздер адам
психикасы мен ... ... ... ... ... біріншіден, тұлғааралық қатынастардың табиғатына спецификалық
интерпретация. ... ... ... ... ... ... ... яғни олардың бір-біріне деген симпатия мен
антипатиясы, ... мен ... тағы да ... ... ... да бір ... ... беру.
Марксистік әлеуметтік психологияның екінші методологиялық принципі
болып, ... ... ... ... ... барлық
процестерімен формаларын зерттеу болып табылады. Марксистік емес ... ... ... ... қатынастар тек сырттан келетін
шарттарға тәуелді. Ал марксистік ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
негізінде пайда болған шынайы әлеуметтік ... ... ... бір
әлеуметтік топтағы адамдарды біріктіретін ... ... ... ... мен ... ... ... психологияның бірден-бір талабына жауап береді.
Үшіншіден, марксистік әлеуметтік психология тұрғысынан адамдардың
тұлғааралық қатынастары ғана емес, сонымен ... ... да ... ... болып табылады. Осыған орай ... ... ... Бұл ... ... арқасында тұлғаны тану мен әлеуметтік
әрекеттін ... мен ... ... ... ... Бұл
принциптін әлеуметтік психологияға қосқан үлесі: шынайы әлеуметтік топтарды
және ондағы тұлға мен топ, ... мен ... ... өзараәрекеттін
формаларын жаңадан интерпретациялау. Бұл принцип топ ішіндегі ... ... ... ... ... ... мен механизмдерін (әсер ету механизмдері) қамтиды.
Жоғарыда сипатталған әлеуметтік психология ... ... да ... ... рольге ие. Марксистік діни психология
негізінде әлеуметтік психологияның бір бөлімі,тармағы болып табылады.
Психологиялық білімдер жүйесінде буржуазиялық дін ... ... ... жоқ. ... ... ... ... емес
дінтанушы-псхологтардың арасында дін психологиясы жалпы ... ... ... қалыптасқан. М.А. Попованың айтуынша, ... ... ... ... ... ... ... Ол
кезде әлеуметтік психология алғашқы қадамдарын жасау барысында болған.
Қазіргі таңда, дінтанушы ... дін ... ... ... ... қарастырады.
Дінтану жүйесіндегі діни психология. Ғылыми ... ... ... ... бірі болып табылады. Ол тарихи дінтану
немесе діннің тарихын және ... ... ... ... өз ... ... тарауларға бөлінелі. Оның ... ... ... жалпы дінге қоғамдық құбылыс ретінде философиялық
түсінік ... діни ... ... ... ... ... ... зерттелінеді. Діни әлеуметтану-мұнда діннің
әлеуметтік ... мен ... ... әлеуметтік зерттеулері теория
жүзінде ғана емес, ... ... ... діни ... ... ... Және ең соңғысы дін психологиясы. Оның ең ... ... ... ... ... діни адамдардың психологиялық
ерекшеліктерін, оның жүріс-тұрыста көрінуін зерттеу және ... діни ... ... ... ... ... ... «діни сенім» феноменінің өзі көп
нәрсе туралы мәлімдейді. Психологиялық анализден тыс жеке ... ... діни ... ... ... Өйткені тұлға және қоғам
өміріндегі діннің ролі, оның адам санасына және ... ... ... ... адекватты түсінік қалыптаспайды. Діни сананың екі
деңгейі бар: идеологиялық-теология, діни философия, этика және ... ... ... ... ... барлық
діншілдер массасының санасының функциясы, олардың діни елестері, психикалық
стереотиптері мен ... Діни ... ... ... тану адамның рухани дүниесінде болып жатқан өзгерістерді
түсінуде өте ... ... ... ... ... ... талпыныстары
діни сенімнің білімге және парасатқа қарама-қайшылық қоймауға бағытталған.
Әртүрлі ... және ... діни ... қазіргі заманғы білімге,
ғылымға, адам ойлауына қарама-қарсы еместігі дәлелденуде. ... рет ... ... 17-ғ ... ... ... (Ф. ... Д.
Дидро, Ж. Руссо). Олардың айтуынша, дін-алдамшы ... ... ... ... ... адамдардың көзі ашылады. Бұл бағыт біржақты, әрі
сенгіссіз болды..
Орыс ойшылдары (Н. А. Бердяев, Ф. М. ... В. С. ... ... ... ... Олар ... келе ... мәдениет
пен цивилизацияда дін бар және оның ролі өте ... ... ... ... бірге, олар дінсіз болашақ өмір болмайды деген пікірді ұстанған.
Дін ... ... ... емес ... айта кеткен жөн. Әлемді бүкіл
рухымен меңгеру тәсілі ретінде, ол «өз ... өмір ... ... ұғым, образдарды, әлеуметтік нормаларды, құндылықтарды және басқа
материалды обьектілерді қайта жаңғырту қабілетіне ие. Дін ... ... ... ... ... ... З. ... егер әлемде дін болмаса, бүкіл адамзат орға, қара тұңғиыққа түсіп
кетеді деген.
Діннің ... ... ... ... ... ... терең түсіну
мүмкін болады. Адамдардың дінге итермелейтін олардың қорқыныш, жалғыздық,
белгісіздік, тұрақсыздық сезімдері, өмірде ... өзін ... ... ... Бұл ... адам ... қоғамдық
жағдайларға тәуелді болып келеді, ал адам тәуелсіз, автономды, бостандықты
сезінгісі келеді, осының салдарынан ... ішкі ... ... ... өз ішкі ... басқалар алдында ақтара алмайды, өйткені оны дұрыс
түсініп, оған демеу беретіндігінде күмәні ... ... ... ... ... кешіретін, ешқашан сатпайтын адам жоқ. Индивидуалды адам ... адам ... ... тек ... ... ... шеше ... осында діншіл адам өзін тыңдайтын, түсінетін, кешіретін досын ... ... ... қол ... ... Ол – ... Ие.[2]
Еңбек іс-әрекетінің интенсификациясы, жүйкенің ... ... күрт ... ертеңгі күнге сенімсіздік, жұмыссыздық, шағын
меншікті кәсіптің құлдырауы, осының бәрі ... ... ... ... Осы көңіл-күй мен психикалық қалыптар адамдардың көбісін ... ... ... ... ... соғады. Олар
адамдарға аман қалу үшін сыртқы дүниені өзгерту емес, ішкі дүниені ... ... Адам ... өзгертуге шақырады.
Батыстың статистикасына тоқталсақ, Швецияның Ұлттық денсаулық ... ... ... ... ... ... ұйқы ... өзін
жаман сезінуден, шаршау, әрқашан үрей қалпында болуымен сипаттайды. Әрбір
оныншы адам ішімдікке салынған. Жылына екі мың адам өз ... ... 20 ... ... ... ... жан ... бойынша Президенттік комиссияның мәліметтері
бойынша, АҚШ халқының 15%-і психикалық денсаулықты қалыпқа келтіруді қажет
етеді, 10 миллиондай ... ... ... ... тап ... 25%-і ... ... эмоционалды дискомфортқа душар болған.
Осының бәрі адамдарда шындықтан кету, уақытша болса да бәрін ұмытуға
ынта туғызады. ... ... осы ... ... асыру үшін
көптеген ұсыныстар бар. Мұнда алкогольде, нашақорлық та, және ... ... мен ... бар. ... емес діни ... күрт өршуі,
қоғамда әлеуметтік қанағаттанбаушылық пен көптеген адамдардың әлеуметтік
мәселелерді ... ... ... ... ... «гуру»,
«көріпкерлер» өздерінің іс-әрекетін шыңайы, адамның ішкі дүниесінің
гармониясы ... ... ... ... ол ... ойының бағытына
байланысты дейді. Олар: «Әлемнен көңілінді аудар, ішкі дүниене уақытша
түңіл, ... ... ... ақиқатты» тап, сонда ғана сен тыныштыққа, бір
қалыпты күйге бөленесін. ... ... мен ... ... ішкі ... қақтығыстарымен жүрген адамдарға уәде береді.
[1]
Діншіл адам-ол ерекше әлеуметтік тұлға типі. Оның ... ... ... ... тек оларды діншіл адамның ... ... бір ... діни ... және ... меңгеру
нәтижесі ретінде түсіндіру негізінде ғана болады. Осы тұрғыда екі мәселені
шешуге болады. Діни психологияда ... және ... ... ... болады, бірақ, дін психологиясының мәселелерін
шешудегі ... ... ... ... қана болу ... дін ... ... қалай дамығанын айта кету қажет. М.
Аргайл және Б. Бейт-Халлами «Әлеуметтік дін ... ... ... ... діни ... баяндаған. Б. Бэтсон, Л. Вентис ... атты ... олар дін ... ... ... Олар оны ... жекелеген адам өміріне әсері, ... ... ... ... Әрі ... дін ... мәселелерімен
келесі авторлар жұмыс істеген: З. Фрейд, К. Юнг, Мэй, Г. ... В. ... ... ... ... ... болады: Братусь, Знаков және тағы
да басқалар.
Батыстың психологиясында гнесеологиялық ... ... діни ... ... ... ... яғни олар әлемді дұрыс, адекватты
бейнелей ме деген мәселені ... екі ... бар: ... және ... ... теологиялық. Алғашқыда болған теологтардың және мешіт
адамдарының дін психологиясына деген көз-қарастары оны «қабылдаумен» ... ... бір ... оның ... көрсету, екінші жағынан-
священниктің және проповедниктің тәжірибелік іс-әрекетіндегі ... ... ... оны ... ... Р. Туллес өз
кітабының бір ... ... ... ... ... ол адам психикасының субнормальды құбылыстарын жатқызады.
Екінші дүниежүзілік соғыстан соң капиталистік ... ... ... ... ... Жиі дін ... және ... діни сенімнің болуы, адам психикасына
«абсолюттың», «трансцеденттің» әсер етуі ... ... ... ... діни ... шындықпен ара-қатынасының гнесеологиялық
мәселесі, діни сенімдердің көзі болып табылатын нақты тіршілік иесі-құдайды
мойындауды ... ... ... ... ... ... трансцедентальды шындықтың тіршілік етуінің бейнесі ... Діни ... және ... ара-қатынасын идеалистік тұрғыда
сипаттауда.
У. Джемс және оның шәкірттерінің субъективті, прагмативті концепциясын
айта кеткен жөн. Оның айтуынша ... ... оның ... ... Егер бір ... ... ... қажет
болса, екіншілеріне – «діни тәжірбие» қажет және ... Мұны ... ... ... ... қалыптары сияқты формалардағы
субъективті діни белгілер ретінде түсінген. Прогматистикалық концепция
бойынша сананың кез ... ... ... сол адам үшін қажет.
Г. Олпорт әрбір жеке діндардың ... ... ... және
қайталанбас сипатын ерекше көрсеткен. «Діни ізденіс жолының басынан аяғына
дейін индивид ... ... Г. ... ... ... ... индивидуалды
психикасының негізінде құрылған, өзінің ерекше дінге ие деген ... ... ... көріністерінің барлығы Олпорт ... ... соң ... реттік ретінде қарастырылады. Мұндай көзқарасты У.
Кларк та ұстанады. Діннің ең ... көзі ... бар ... ... жеке адамдардың «алғашқы діни тәжірбиесі» ... ... ... ... ... және ... канондарын
ұстануды ол діни өмірдің өнімінің формалары ретінде көрсеткен. Дұға оқуды
жеке адамның ішкі діни ... ... ... ... ... ... кедергі жасайды немесе оған түрткі болады, негізгі негіз адамның
ішінде болады.
Бұл жерде А. Маслоуды да атап кету ... Ол ... діни ... өзі «пик-тәжірбие» деп атаған «діни ... ... ... ... ... ... ұжымдық діни өмірлер екінші ретті,
себебі олардың ... атап ... ... ... ... субъективизм «діни тәжірбиенің» ... ... ... Мысалы, У. Кларк позициясы осындай. Бірақ, діни
сенімдерінің табиғилықтан тыс объектісі мойындалу немесе мойындалмауына
қарамастан, ... ... және ... ... ... ... болып
табылады. Қоғам емес, индивид дінді тудырады деген ... ... ... ... мен ... ... шешуде Батыс дін психологиясындағы интеракционистік бағыт ерекше
орын алады. ... ... ... ... ... ... ... олардың көзқарасы бойынша, индивидтің
«діни тәжірбиесі» әлеуметтік ... ... ... ол ... ... жеке
адамның «интрапсихикалық» қажеттіліктері мен түрткілерінің ... Д. ... және Л. ... ... ... ... индивидтің
потенциясы мен әлеуметтік жағдай арасындағы интеракция ... ... ... ... ... бастауы мен функциясы туралы жартылай
ғана жауап береді», - деп ... ... ... психикалық құрылымынан ... ... ... ... ... талдаумен «толықтыруды» ұсынады. Көріп
отырмыз интеракционистік бағыт субъективистік ... аз ... ... ... ретіндегі мазмұнын айқындайтын тағы бір
әдістемелік мәселені бөліп көрсету қажет: ... ... ... ... нақты айтқанда: ... және ... ... сана және ... ... салушы болған әйгілі психиатр және психолог З. Фрейд ... ... шет ... дін ... ... ... Фрейд психоаналитикалық әдісті мәдениеттің көптеген элементтерін,
сонымен бірге дінді де түсіндіру үшін қолдануға ... ... ... ... ... негізгі бейсаналық түрткілерімен елугілері, ал
ең басты оның сексуалдық инстинкті – ... ... ... ... ... арқылы адамның бейсаналық түрткілері мен елігулерін басады, олар не
бейсаналық жүйеге ығыстырылады, не ... яғни ... ... ... ... ... ... дінді де жатқызады.
Ол дінді иллюзия ретінде санаға және оны ... ... ... ... түсіндіруі ғылыми емес антропологиялық болды, себебі оның ... ... ... бейсаналық елігуілері мен тілектері
болды. Осылайша, Фрейд дінді түсіндіруде жеке ... ... ... туа ... ... және ... ... психоаналитиктер теологиямен байланысты болады. Мысалы, К.Г. Юнг
(1875-1961). Ол Фрейдтен бөлек шығып өзінің психологиялық ... ... ... және ... ойлауына, Юнг негізінде ашық
иррационализм және фиделизм жататын білімді қарсы қойды. Бұл әдістемелік
бағдарлама ... ... оның әр ... ... ... ... концепциясында көрінеді. «Ұжымдық бейсаналық», «архетиптерден»,
яғни адамзатқа тән символдар, идеялар, ... ... ... қатарына Юнг діни символдарды және образдарды жатқызады, сол
арқылы діннің туа біте ... ... ... ... Ол ... ... ... жақтаған және де адам психикасының денсаулығы ... сену ... ... ... Діни ... бейсаналық пен сана
ара-қатынасы мәселесімен діни сенімдегі эмоционалдық танымдық процестердің
ара-қатынасы байланысты. Психологтардың ойы ... ... ... ... ... ... сезімдер, көңіл-күй,
аффекттілер қалайды. Бұл көз-қарас ... ... ... У. ... Дж.
Пратт «дін өзінің нақты бейнесінде интеллектуалды емес ... ие», - деп ... діни ... сол діни ... ... ... эмоционалдық
қатынасынсыз болмайды. Бірақ эмоционалды процестің өзі иллюзияланған сенім
затына ... ... ... ... ... ... ... ерекше діни психикалық процестер немесе психиканың ерекеше діни
феномендері жоқ. Тек діндардың ... ... ... ... ... ... күшке сену мәселесі туындайды.
Діни сенім. Жеке адам психологиясының неге бағытталғандығын көрсететін
негізгі компоненттердің бірі-адамның дүниетанымы мен ... ... ... ... өмір ... ... жүйесі. Нағыз дүниетаным
мистика мен идеализмге жат, ... ... ... ... ... ... айқын болуы, дүниетанымының өмірмен
байланыстылығы ... ... ... ... ... ... сенім нақты
іс-әрекеті мен тәжірибесіне байланысты бекімеген дүниетаным берік ... мен ... ... ... ... адам ... нұрлана түседі.
Өйткені бұл екеуі, құстың қос қанатындай, адамның ең асыл қасиеттері болып
табылады... адамзаттың сан ғасырлық тарихында ... пен ... ... ... ... жоғалған жерде тіршіліктің мәні де
шамалы.[4]
Адам тіршілігіне деген жаңа ... ... ... байланысты
бұрын мән берілмеген, мысалы, қайырымдылық, сенім, жаңашырлық, тағы ... ... ... ... ... ... Б.С. ... ойы
бойынша, сенім – адамның кез-келген күрделі ... ... ... ... ... ... қажетті қолдауы. Бұл
тек діни феномен ғана емес.
Тылсым күшке ... ... дін және оның ... ... ... Осыған орай «діндар» сөзі біздің санамызда «діншіл
адам» ұғымымен идентификацияланады.
Сенімді түсіндірудегі негізгі ... атап ... ... ... ... ( тек ... теологиясы), екінші жағынан
әртүрлі философтар мен психологтардың көз-қарастарын бөлу қажет.
Ең бірінші, христиандық құдайға құлшылық ... ... ... ... ... белгілі бір нәрсе, «құдайдың сыйы» ретінде қарастыратынын
атап кеткен жөн. Теологтардың көзқарасы бойынша, сенімнің ...... ...... ... ... ... шіркеу діни
сенімді адамның санасының әртүрлі ... ... ... бас ... Егер діни ... негізі библия арқылы адамдарға
берліген құдайдың ашылуы болса (бұл ... ... ... ... ... «ортодоксалды сенім» кез-келген «ересейден» бөлінеді.
Құдайға құлшылық ... ... ... христиандық сенім
нәтижесінде құдайдан шығатындықтан, бір ... ... ... ... ... және де ... әлсіздігіне деген сенімді шамалайды.
Христиандық теология тұрғысында, адамның ішкі ... ... ... оның ... бір ... ... белгілеу ғана
емес, ол адамның басқа әлемде құтқарылуының жағдайы ... үш ... ... бар ... ... қарамастан,
сенім кез-келген христиандық шіркеу бойынша жеке адамның ... ... М.М. ... ... мәні – ... бар ... мойындау
ғана емес, көрінбейтін әлемнің мен үшін бар екеніне және де ол мен ... ... ... - деп ... ... ... ... адамның құтқарылу, әділеттілігінің, арының шарты болып
табылады, ал сенімнің ... күнә деп ... ... ... ... ол барлық сенбеушілерді «өлімге жазалағандар» деп санаған.
Официалды христианды теологтардың сенімді сипаттаудағы ерекшеліктері
осындай. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Теология тұрғысында (әсіресе протестантты),
діни сенімнің сипаттамасына сәйкес келетін әртүрлі бағыттар мен ... Бұл ең ... ... ... теологиялық модернизмнің ағымдары
көптеген модернистер Шлейермахер және басқа да ... ... ... ... ... ... догматикалық принципінен бас
тартады. Сенімнің соңғы негіздері ретіндегі құдай және құдайдың ашылуының
ролі, дәстүрлі ... ... ... ... антропологиялық
факторларға көңіл бөлінеді. Мысал ретінде, протестант теологы Паул ... ... ... не?» ... көзқарасына тоқталамыз. Тиллих ... жеке ... ... ... орталығында болатын және оның барлық
құрылымдарын, ... ... ... және ... ... оның ... ... анықтайды. Сенім актісінде субъект және объект
арасындағы, имманентті және трансцендентті ... ... ... оның ойы бойынша адам және ... ... ... ... Бұл жерде құдай ортодоксальды дәстүрге қарағанда,
трансцентентті мәнділік ретінде емес, адамзат болмысының «негізі және ... ... ... ... ... ... діндерді, олардың
жалпы негізін көрсете отырып, синтездеуге тырысқан теолог Р. ... ... ... ... тіршілік етуінің негізгі фундаменті»,
сенімсіз адам өмір сүре алмайды және де ... ... ... ... Ол діни ... ... экзистенционалды
ашықтық» ретінде анықтайды.
Көптеген теологтардың талпыныстары, сонымен қатар діни сенімін білімге
және парасатқа қарама-қайшылық қоймауға бағытталған. ... ... ... діни ... ... заманғы білімге, ғылымға, адам ойлауына
қарама-қарсы еместігі дәлелденуде. Сенімнің ерекше концепциясы ... ... ... бар. Юнгке қарағанда ол оған ... және ... ... ... ... ... ... сыны» еңбегінде ол сенімді пікірдің ақиқатттылығын мойындаудың
ерекше ... ... ... Оның ... ... пікірдің
ақиқаттылығын мойындаудың үш сатысы бар: ... ... және ... белгілі бір нәрсені субъективті және ... ... ... мойындау. Егер пікірдің ақиқаттылығын мойындау
субъективті және объективті ... ... ... және де сол ... ... ... ол ... деп аталады. Және де пікірдің
ақиқаттылығын мойындау субъективті және ... ... ... ... ... табылады». Г.В. Гегельдің (1770-1831) идеалистік ... ... ... ... бір ... ... қарастырылады. Ол «ойдың
объективтілікке алғашқы қатынасы мазмұнында сенімі бар ойлаудың қарапайым
түрі, ... ... ... ... деп көрсеткен. Бұл сенімде ... ... ... ... ой ... ... түйсіну мазмұны ретінде
репродукциялайды және де оны ақиқат ретінде көріп осы ... ... ... ... ... ... және
күнделікті іс-әрекет пен сананың қозғалысы, осы ... өмір ... ... ... ... ... «абсолютті рух туралы рухтың куәландыруы,
немесе ақиқатқа деген сенім» ретінде анықтайды. ... ... ... ... ... де рационалды таным контекстісінде ... ... ... ... мойындай отырып, ол оны эмоционалдық
қатынасқа жатқызбады, себебі «сенім – бұл ... тек ол ... ... оның ... ... дәлелденген сенімге өту… бірақ бұл өту
жанама түрдің өзінде абстрактылы тереңдікті, яғни ... ... ... сенімге қарсы болсама – бұл рух тереңдігіндегі ауыр екі ... ... ... ... ... ... дін, ... жағынан, парасат, ойлау
бір-біріне міндетті ... ... болу ... ... деп ... дін ... ... мәселесіне көптеген кітаптар мен
мақалалар арналған. Біздің мақсатымызға ... ... ... діни емес және діни сенім ара-қатынасы мәселесін түсіндіруге,
және екіншіден, ... ... ... ... ... жөн.
Бірінші мәселені шешуде шетел дін психологиясында екі қарама-қарсы
тенденция бар. Теологиялық бағдарланған психологтар діни сенімді діни ... ... және ... айырмашылықтарын көрсетуге тырысады. Діни
сенімнің ерекшелігін католиктер бағдарланған ирланд психологы Е. ... Ол ... ... ... қарсы. Оның көзқарасы бойынша,
адам тәжірбиесі, оның ішінде субъективті-психологиялық, кеңістік-уақыттық
объектілерімен ... Діни ... ... адам тәжірбиесі жетпейтін,
кеңістік пен ... тыс ... ... ... бағытталған. Діни
сенім жеке адамның дүниеге деген көзқарасқа бостандық. Ол адамның танымдық
іс-әрекетінің нәтижесі емес, ол оның ... ... ... ... психологтарының көпшілігі болып
табылады. Олар діни және діни емес сенімнің ... ... ... Дж. ... ... деп ... «сенімді берілген объектінің
ақиқаттылығын көрсететін ментальды бағдар ... ... ... ... ... ... Пратт кең түрде сипаттап, оған көптеген діни
емес сенім түрлерін жатқызады. Сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... ... ойнайтын күрделі психикалық
құрылым ретінде көрсетеді. Мысалы, Джемс ... оның ... діни ... жеке ... ... бір ... ... көзқарастырдың, сезімдері
мен қажеттіліктерінің ақиқаттылығына деген сенім ретінде есептейді. Кейбір
американ психологтары ... ... ... ... Дж. ... түрін бөлген: аңқау – сенімшілік, интеллектуалды және эмоционалды сенім.
Біріншісі «тіршілік ету – бұл қабылданатындығының болуы» ... ... сол ... ... ... ... бөле ... тән. Екінші түрі тек күдік болғанда туындайтын және де дәлелдерді
талап етеді. Үшіншісі – бұл ... ... мен ... ... ... жоқ объектілердің бар болуын тудыратын иллюзиялар
туралы сенім У. ... те діни ... 4 ... ... 1) ... ол ... ... толығымен мойындап оған сену; ... ... ол ... тек ... ... ... 3) ... істерді»
өзіне қосатын жүріс-тұрыстар арқылы сенімді дәлелдеу; 4) жоғары деңгейдегі
сенім, ол алдындағылардың интеграциясының тұтастығын талап ... ... ... сияқты осы «жоғарғы» деңгейдегі сенімді faith белгіленген.
Кеңес әдебиетінде сенім табиғатына деген екі көзқарас бар. Бір авторлар
сенім және діни ... – тең ... ... және сенім діннің ерекше
байлығы деп есептеген. К.К. Платонов жазады: «Менің ойым ... ... діни ... – бұл бір ... Сонымен қоса «Сенімді сананың құрылымының
компоненті болып табылатын сезім ... ... ... кеңес авторлары сенім тек дінде ғана болады деп есептейді.
Діни сеніммен қатар олар діни емес ... де ... Егер ... және әлеуметтік бағытта алмай, тек психологиялық
сипаттамаларын ... оны ... ... еді. ... да, ... айтқанда, оның пәнінен, яғни оның мазмұнынан, оның неге
бағытталғанынан бастау қажет.
Бұл тұрғыда сенім мен білім ... ... ... ... ... ... ... бар, дәлелденген, тексерілген бір нәрсе.
Ю. Ф. Борунков «сенімнің объектісі» және ... ... ... Кез келген сенімнің заты бар, бірақ ... ... да іс ... ... сай ... Сенімнің заты қоршаған
ортаның құбылыстары емес, ... ... ... ұғымдар, бейнелер,
гипотезалар және тағы басқалар болады. Олардың ... ... әлем ... олар ... да әлемді адекватты бейнелемейді. Әрине, білімнің дамуының
әр кезеңінде салыстырмалылықтың элементі бар. Ол ... ... ... мен таным деңгейімен анықталған. Алайда, білім адамнан және
адамзаттан тәуелсіз объективті мазмұнымен қамтылғандығына ... ... қала ... Әділ көрсетілгендей, ешкім «Екі жерде екі – төрт екеніне
сенемін» деп айтпайды. Адамдар «Мен екі жерде екі – төрт ... ... ... Және де, бұл кез ... ... және ... ... ... ... тұжырымға қатысты.
Сенімнің затында өзіндік ерекшелік бар. Діни емес ... ... ... ... оның заты не ... ... ... тұжырым
(гипотеза, концепция және тағы басқа), не болашаққа қатысты процес немесе
құбылыс болады. Тұрмыстық өмірде ... : « Мен бұл ... ... » ... ... оның ... ... тәжірибесіне негізделе отырып, осы
адамның адалдығына көз жеткізуі туралы айтылады. Бірақ та, бұл субъективті
сенім әрі ... ... ... ... етеді : адам өз жүріс-тұрысымен
осы сенімнің ... ... ... ... « Мен ... гипотезаның
шынайылығына сенемін » деп айтуы мүмкін, бірақ та, оның гипотезасының
шынайылығы ... ... болу үшін оны ... ... ... мен фактілер қажет. Совет адамдары: « Біз ... ... және ... ... болдыртпау мүмкіндігіне сенеміз »
деп айтады. Діни емес ... ... ... ... ... ... ... Кез келген сенім әлеуметтік-
психологиялық құбылыс ... ... ... ол ... ... ... қатар, сенім субъектінің, оның затына ерекше
қатынасымен, санада ғана емес, ... ... ... жүзеге
асырылатын қатынасымен сипатталады. Ю. Ф. Борунков әділ көрсетеді : ... ... ... ... егер де оның ... ... қызығушылығы
болса, ол өз ретте белсенді эмоционалды және бағалау ... ... ... ... бір ой, ... бейне және тағы басқа нәрсе адамда белсенді
қызығушылықты тудырмаса, онда сенім феномені жоқ ... ... ... ... білімнен айырмашылығы көрінеді. Өздігінен білім объективті,
ол адамдардың эмоцияларынан немесе олардың жеке адамдық бағдарлануларынан
тәуелсіз өмір сүреді. Осыдан кез ... діни емес ... діни ... ... ... ... ... шығады. Біріншіден, біз
сенім деп түсінетін жеке адамдық қатынастағы негізгі, ал ... ... ... ... сезімдері ойнайды. Сенімнің заты ... ... ... ол ең ... ... ... тудыра отырып, эмоционалды сферада жүзеге асырылады. Осы
әсерленулердің диапазоны, мазмұны бойынша, қарқындылығы бойынша әр ... ... ... та ... қатынастан тыс сенімнің болуы ... ... ... жеке ... ... тыс ... ... емес. Осыған байланысты кейбір авторлар сенімнің « аксиологиялық »
аспектісін көрсетеді. Бұл баға көбінесе позитивті болады. Адам ... ... ... ... қабылдаған құндылықтар жүйесіне
сәйкес келетіндігіне сенеді. Соның ішінде, ... оның ... ... ... ... белгілі рөль ойнайды. Сенім сонымен
қатар, белгілі бір құбылысты, бейнені және тағы басқаларды жағымсыз ... де ... Тым ... «қара магияға», шайтанға, сиқырлыққа сенуді
еске алайық. Бірақ та, сенімнің ... ... да, ... түрде бағасы
болады және ол белгілі бір өзінің ізін қалдырады.
Үшіншіден, ... ... ... ... ерік ... қамтитын
және адамның жүріс-тұрысының белгілі бір дәрежесінде көрінетін, ... ... ... ... Осы ... тағы да сенімді біліммен
салыстыруға болады. ... ... ... әсер ... ... ... Кез келген адамның білімінде әрқашан ... ... ... ... ... болады. Әрине,
мұндай ақпарат адамның жүріс-тұрысына әсер етпейді. Сенім – басқа жағдай.
Адамның, оның ... ... ... жеке адамдық, қызығушыланған, эмоционалды
және бағалық қатынасы әрқашан да оның жүріс-тұрысына әсер ... ... ... ... ... ... оның ... бағыттылығы мәнді өзгере алады,
бірақ сенімнің ерік ... және оның ... ... әсер етуі
арқылы жүзеге асуы күмәнсіз.
Көрсетілгендей, аталған ерекшеліктердің барлығы кез келген сенімге діни
болсын, діни емес ... ... ... та, діни емес ... ... ... оны діни ... айыратын
ерекшеліктерді тапты. Ең алдымен, діни емес ... ... ... ғылыммен ара қатынасы туралы сөз етіліп тұр. Адамзаттық тану ... ... ... діни емес ... не ... тұрмыстық мағынада
түсінудегі адамның эмпирикалық біліміне, не ғылыми білімдерге, ғылыми
гипотезаларға және тағы ... не ... ... ... ... әлеуметтік дамудың жалпы тәжірибесіне сүйенеді. Осы
жағдайлардың барлығында діни емес сенім білімге ... ... ... ... ... бұл оның ... діни емес сенім әрқашан да
күмәнді жоққа шығармайды, жиі оларды болжайды дегенді білдіреді. ... діни емес ... ... ... өз ... ол жеңген
күмәндардың нәтижесі болып табылады.
Бұл яғни діни сенім емес ... ... ... және ... ... ... шығармайтындығын білдіреді.
Діни сенімнен гөрі оның фундаменті, оның пәнін құрайтын ... ... ... ... ... ... бір дәрежеде діни ... ... бәрі бір ... ... діннің өрісіне әр адам өзінің
қалауларын қажеттіліктерін және құндылық бағдарын ... ... ... ... діни сенім субъектісінің қатынасы, тек қана эмоционалдық
қатынас ретінде болуы мүмкін. Егер діни ... және ... ... ... ... (интенсивті) сезімдер мен әсерленуерді
тудырмаса, онда бұл сенімнің өшуінің белгісі ... ... Діни ... ... ... ... эмоционалды қатынас пен бірге ерікті
қатынасы болып табылады. Күшті ... жеке ... ... ... діни образдарда, ойларда, сезімдер мен әсерленулерде тұрақталануын
қажет етеді. Бұл белгілі бір ... ... ... ... ... ... ерік күші ... немесе басқа діни ұйымның ... ... және ... арасында өзін құтқаруға бағытталады. Мысалы,
көптеген жаңа оқытылатын монахтар мен монах қыздарға міндетті түрде ... ... ... ... Үнемі ерікті жаттықтыруға ғана,
оны діни түсініктер мен нормаларда тұрақтандыру ғана ... ас ... ... ... ... қажеттіліктер мен қалауларды баса алады.
Ерікті талпыныстар ғана жаңадан ... діни емес ... ... Оған ... ... және ... ... үйретеді.
Ерік күштері арқылы діни адамның жүріс-тұрысы реттелінеді. Діни сенім
қарқынды және күшті ... ... ... діни ... ... ... ... оның ішінде оның культтық жүріс-
тұрысына, оның ... ... ... ұстануына әсері жоғары
болады.
Сөйтіп сенім – ... ... ... күрделі ұйымдаспаған
адамзаттық белсенділіктің шарты керекті ... ... ... ... Бұл діни ... ғана ... әрине, сыртқы басқалармен көрсетілген өмір сүру белгілері
бар, ... оның ... ...... ... адам ең ... өзіне
куә болады және өзі арқылы басқаларға жанамалы көрсетеді.
Басқаға сенімнің бейнесін, мәнін аяғына ... ... ... ... ол ... ... алсақ, әрқашан ықтимал ғана, бірақ
дәлелсіз жеткіліксіз. Сондықтан сенімді сырттан алуға болмайды, ... ... ... ... саяси немесе жеке адамдық мағынада сенімнің
түсінігінде екі мүлдем өзгеше ... ... ... ... ... ... бұл ... рационалды дәлелдемелерді қажет етпейтін белгілі жауапқа ие
болу. Бұл жауап ... ... ... ... ... Болмыс
принципі бойынша сенім – бұл ең алдымен сенушілік емес, ... ... ... Адам ... және ... ... сене ... ал діндар
құдайға сенеді.
Діни жеке адамның ерекшеліктерімен, олардың қалыптасуы. Қоғамның және
жекеленген адамның өміріндегі діннің ролін бағалай ... діни ... ... ... оның ... ... ... болып
табылатындығына келіспеуге болмайды, алайда, мынадай сұрақ туады: Адамдарға
діни сенушіліктер және түсініктер қайдан пайда ... Осы ... болу ... ... Бұл ... ... да, ... да
жауап берді. Ғасыр басының атақты ойшылы В.Н. Нестеров жазған: «Дінді
талқылайтын ғалымдардың барлығы ескі ... жаңа ... ... нәрсемен
қызықтанады, ол – бұрын не туралы ойлайтын немесе ... ... ... ... ... Ал сол ... құдай туралы ойлағанда адам өзі
туралы ойлайды және ... діни ... ... оның ... ... ... ... табылады».
Отандық авторлар діннің әлеуметтік табиғатын көрсетеді алайда, діни
қажеттіліктің табиғатын және ... ... ... ... арасында
толық бірлік жоқ.
Шетел психологиясында діншілдік мәселесі толығырақ зерттелінді, бірақ
солай бола отырып, онда ... ... ... көзқарастардың
бөлектенуі байқалады.
Ерекше орында діннің көзқарасы бойынша Фрейдизм болды. Алғашқы кезде
Фрейдтің теориясын ... ... ... ... ... ... бойынша, дін бұл балалық тәжірибені қайталау. Әкесін сағыну
мотиві адамзаттық әлсіздік ... ... ... тең, ... діни ... ... ... боландықтан, діннің және этиканың
жалғасатын бірлігі моральді құндылықтардың бұзылуына әкеледі. Фрейд бойынша
дін идеалдар мен құндылықтарға ... ... ... көз-қарастарындағы
принципиалды қарама-қайшылықты теологтар мен діни бағыттағы психологтар
түсінді, соның нәтижесінде, ... ... ... оның серіктесіне
айналды. Діннің ... оның ... ... бірі болып шықты.
Фрейдке қарағанда К. Юнг дін «бұл Рудольф Отто numinosum деп атаған,
яғни еркін ырықты актісімен тудырылмаған ... ... ... ... байқап, нақты бақылау» – деп айтқан. ... ол ... ... алып оны ... ... ... гөрі құрбан болып
табылады. Қысқаша былай айтуға болады: діни ... мәні – ... ... діни ... ... ... жаулап алынуы ретінде
анықтап, Юнг бейсаналық түсінікті діни түсінік ретінде түсіндіреді. Оның
пікірінше, ... ... ... жай бөлігі бола алмайды, ол
басқарылмайтын, біздің санаға күшпен кіретін болып ... ... ... ... бейсананың табиғатына байланысты оның ... етуі ... ... ... табылады дегенді көруге болады. Индивидтің
деңгейінде діни әсерленулер К. Юнг ... ... ... ... ... ... ... деңгейде діңге тұрақтандырушы ролі
беріледі.
Э. Фромм дінді кез-келген ... ... ... ... өмір ... ... және адал ... үшін объективті ойлау мен әрекеттердің
жүйесі деп түсінді. Оның ойынша, діни қажеттілігі, яғни ... ... және ... ету объектісіне қажеттілігі болмайтын адам
жоқ. Э. Фромм ... ... діни адам ... ... ... ... ... күтпейді. Ол құдайды ата-анасын сияқты емес, басқаша жақсы
көреді. Құдай ол үшін символ болады. Онда адам барлық ... ... ... ... ... ... ... пен әділдікті. Осыған
байланысты Э. Фромм авторитарлы және гуманитарлы дінді бөледі. Авторитарлы
діннің мәні ... ... бір ... ... ... ... ... Бұл күш адамның тағдырын басқарады және бағынуды,
тыңдауды және сенуді ... ... Осы дін ... ... ...
тыңдаушылық.
Гуманисттік дін авторитарлы дінге қарағанда, өзінің орталығы ... және оның ... ... адам өзін ... үшін ... ... және ғаламдағы орнын түсіну үшін өзінің парасатын дамытуы керек.
Ол өзінің шектеулері және мүмкіндіктері арқылы ақиқатқа жетуі ... ... ... діни ...... әлемнің туыстығына негізделген, ой
мен махаббат арқылы ... ... ... ... Гуманистік
діндегі адамның мақсаты – жоғарғы күшке жету.
А. Маслоу, Э. Фромм сияқты діннің екі типін ... ... ... ... сенімді немесе сенімсіз. Сенімсіз қоғамдарға діни билігі
бар адамдар, әдетте билікті өзінің пайдасы үшін, эгоисттық ... ... ... ... қоғамдарда діни билік қоғамға түгелдей пайда
әкелуіне ұмтылады. Бұл қарама-қарсы типтерді дұғалардың стилінде, басқару
стилінде, ... ... ... пен әйел ... ... ... тағы да айыруға болады.
Р. Мэй дінді ақиқатты және ... деп ... Оның ... ... ... да ... тенденциялар осындай жағдайларда болуы
мүмкін:
1) Дін басқа адамдарда алшақтайтын баръер қызметін атқарады және ... ... ... ... ие ... ... ... емес әлсіздікке сүйенеді.
3) Адамның өмірін кедейлендіріп, шектендірген кезде ... ... ... ... ... дін, өмір мәнінің
фундоменталды орнықтылығы, өмірдің тұтас процесіне сенуі.
В. Франклдың ... дін ... ... ... ете ... Сөйтіп, діни сенім нәтижесінде жоғарғы мағынаға сенім болып
табылады.
Кешірек дін ... жаңа ... ... ... психология
тұрғысынан индивид шектеулі қарастырылса әлеуметтік – психология тұрғысынан
дін мәселелерін зерттеу барысында, индивидті белгілі бір қауымның ... ... ... Мұндай зерттеудің ерекше бір ... ... оның ... ... ... ... ... отбасындағы қарым-қатынастарға және жұмысқа әсерін
зерттеуге ... ... ... ... ең алдымен Гордан
Олпорттың ... ... ... Оның ойы ... дін ... өте ... ол жеткілікті түрде болжам қою күшіне ие ... ... да, ... әр ... ... ... ... барысында Г. Олпорт
келесілерді анықтады. Бір жағынан тек ... және ... ... ... ... ал екінші жағынан өз-өзіне негізгі мотив болып есептелетін және
ішкі құндылыққа ие сезім. Екінші түрдегі сезім бірінші ... ол ... ... Бұл діни ... екі ... ішкі және ... деп атап ... адамдар үшін дін бұл – отбасындағы қолайлы жағдайды, ... ... ... үшін ... оны ... үшін ... зат. ... қолданылады; өз статусын көтеру үшін; өз-өзіне сенімділігін арттыру
үшін; кірісті көбейту және жаңа достарға, ... ие болу ... ... ... қорғану тәсілі болуы мүмкін. Ішкі діндарлар керісінше,
бүкіл өміріне ... оның ... мен жеке ... ... ... ... Ол өте жақсы түрде ... ... және ... ... махаббатпен, теңдікпен
қорғауға бағытталған сезім. Осындай ... өмір ... адам ... ... және ... ... ... қатысады.
Діншілдіктің екі түрін сипаттауға, олардың келесі негізгі компоненттері
көкейі тессе де - ... ... діни ... ... ... ... қолдануына байланысты.
Діни ақиқат кең заңдылықтардың жиынтығы. Діншілдік – осы заңдар мен
ережелерге индивидуалды және ... ... ... ... ... бір ... байланысты нақты жеке адам
қалыптасады, оның діншілдігін арнайы жүріс-тұрыс ерекшеліктері мен
типологиялық ... ... ... ... ... ... ... діни өміріне персоналды бағытталған болып есептеледі.
Бұл тұжырым Франклдың көз-қарасымен сәйкес ... яғни ... ... діншілдікке жылжиды, сонымен қатар діншілдіктің тағы да бір
түрі анықталды – персоналды.
Соңғы кездері ... ... ... ... айта ... ... Франклдың айтуы бойынша «бейсаналық түрде біз бір ... біз ... ... ... болса да белгілі бір байланыстамыз.
Дәл осы ... біз ... ... деп айтамыз».
К.Г. Юнг діншілдікті «ид» – аймағына орналастырады. Юнгтің ойы бойынша
мен де «ол» діншіл, ... емес «ол» мені ... ... Ол ... діни архетиптермен яғни топтың бейсаналықтың ... ... ... ... – жеке ... ... ... архетиптік яұбылыс.
Франклдың ойы бойынша: діншілдіктің ұжымдық бейсаналыққа өтіп кетпеуі
оның «Мен» тұрғысынан жеке ... ... ... Ол ... ... ... «ол» сферасына жатқызуға болмайды. Оның ойы
бойынша, діншілдік туа біткен ... ... ол ... ... ... Сонымен діншілдік бұл нақты түрде берілген адамның өмір
сүруге бейімделуі. Бірақ бұл ... ... ... яғни ... ... ... дәстүрі, пайғамбарлардың ашқандары,
әулиелердің мысалдары. Діншілдік инстинктерден емес, адам өзі ... ... ғана ... ... ... ... бірге тағы да бір қасиет қажеттілікті атап
өтуіміз керек. Шынайы діншілдік экзистенционалды бола ... ... ... ... керек. Сонымен қатар діннің функциялары туралы көптеген
көзқарастар бар, осылардың ішінен үш негізгісін бөліп көрсетуге ... ... және ... ... ... ... адамның
өмірде бағдарлануына көмек беретін адамгершілік және белгілі бір ... ... ... ... ... өмірдегі өзгерістерде
шешім қабылдау және ... сол ... ... ... жатқызуға
болады.
1. өзіне және өзгелерге деген қатынастардың нормаларын меңгеру
әлемдегі адамның құқықтары мен міндеттерін ... (З. ... ... В. ... А. ... өзіне деген жағымды қатынасты қалыптастыру (Э. Фромм, В. Джеймс,
Н.О. Лосский, В. ... М. ... ... ... ... құрастыру (Э. Фромм, С. Булгаков, ... Б. ... ... ... ... (З. ... С. Булгаков);
Сонымен, біз адамның дінилығын түсіну үшін ... ... ... деген адекватты қатынасты анықтайтын діни жетілудің ... ... жеке ... ... ... ... қарастырдық.
Діни жетілудің келесі критерийлері:
1. Рефлексивтілік және сыншылдық – діни затының ... ... көру және ... ... ... құру қабілеті. Шындықтан
кетуді немесе фанатизмді болдыртпайды;
2. Автономдылық – жүріс-тұрыс белгілі бір бейсаналық күштермен мысалы
өлім, қорқынышпен ... ... және ... бір адам ... ... ... ... деген сендірулерді ұстану.
4. Объективтілік - өзін-өзі басқа адамдарды кешіре ... ... - ... ... ... ... адамның
өзімен ісі сәйкес келеді.
6. Орталықтандыру – діни құндылықтарды шартсыз жоғарыға қою.
7. ...... ... ... қатынас және сыртқа ... діни ... ... ... ... ... ... негізгі функциялары болып
табылады. Мотивация өзін және ... ... ... немесе ұйым
мақсатына жетуде көрінетін бірлескен іс-әрекеттегі ұмтылыс.
Мотивация- адамның психикалық өмірінің қоздырғыш негізі. Оның жүріс-
тұрысының ... ... ... және бастамасын анықтайтын
психикалық мінез себептерінің бірлестігі болып ... Ол ... ... ... ... мақсаттарды,
ұмтылыстарды, ниеттерді, ... ... ... ... (стимулдар)
кіргізеді. Мотивация жүріс-тұрысының нақты әрекеттің өзгеруіне себеп
болады. Сондықтан ... ... ... түсіндіру жүріс-
тұрысты ішкі және сыртқы мотивацияның өзара ... деп ... ... ... құрамына иерархиялық жүйеге ұйымдасқан
қажеттіліктер, мотивтер және мақсаттар кіреді.
Қажеттіліктер және ... ... ... ... ... өмір ... және дамуына жетіспейтін белгілі жағдайдағы
мұқтаждық күйі. Ағзаның эволюциялық дамуы неғұрлым жоғары болса, соғұрлым
оның ... көп ... ... ... ... пайда болу жиілігі, қанағаттану тәсілі, заттық мазмұн. ... ... ... және ... ... қажеттіліктерді қанағаттанумен байланысты іс-әрекетке деген
ұмтылыс. Субъектердің белсенділігін көрсететін және оның бағытын анықтайтын
сыртқы және ішкі ... ... ... кеңдігі белгілі бір адамның
мотивацияларының алуан түрлілігі, ... ... әр ... ... қабілеті. Мотивтің іс-әрекет мазмұнына қатынасы
адамның әр түрлі ... ... ... ... болып
табылады. Ішкі мотивация кезінде іс-әрекет адам үшін тұлғалық мәнге ие.
Қызығушылық ... ... ... қандай да болмасын қажеттіліктермен
нақты байланысы жоқ, таным мотивациясы ішкі мотивацияның ерекше түрі болып
табылады. Сыртқы мотивация ... ... ... ... қажетті құрал болып табылады. Сыртқы мотивация ... ... және ... (сәттіліктен қашу) болуы мүмкін. ... ... ... сәтті бейімделуін қамтамасыз ететін сәттілікке
ұмтылыс жетістіктке мотивациясы интеллект пен бірігіп бір құрылым құрады.
Сәтсіздіктен қашу мотивінің ... ... ... ... ... емес
бағалауға әкеледі.
Мақсат- іс-әрекеттің күткен нәтижесі, заттанған мотив. Ол әрқашан
зейіннің ортасында болады. ... ... ... өзіне тартады. Яғни
зейін алдымен ... ... бар, оған ... ... және кедергі
болатын заттармен ойларда шоғырланады.
Көбінесе мотивация түсінігін адам өзі ... ... және ... ... ... қозғаушы күштерінің жиынтығы деп ... бір ... ... әр ... ... ... өзгеріп
отыратын іс-әрекет түрі. Ұйымдық психологияда мотивацияның екі ... ... және ... мотивация.
Жағымды мотивация- өзінің іс-әрекетіндегі белгілі табысқа деген
ұмтылыс. Ол ... ... және ... ... ... ... ... адамның жұмысына деген қолдауы жоқ ... ... ... ... ... Осы ... ... негізінде адам
сәтсіздіктен қашуға ұмтылады. Осы қорқыныш негізінде жағымсыз эмоция ... ... ... ... ... ... ... қаламаушылық туады.
Осы білімдерді алғашқы болып Элтон Мэйо қолданды. Э. Мэйо және ... ... ... ... қорытынды адамдардың еңбекке
деген қызығушылығын не тудыратындығын анықтау сұрағынан ... ... ... ... ... және оны екі үлкен топқа бөлді.
1. Мотивацияның мазмұнды теориялары, яғни адамдарды әрекет ... ... ... ... ... ... және ... теориялары жатады.
2. Мотивацияның процессуалды теориялары (қазіргі теориялар). Бұлар
адамдардың қабылдауы мен таным ерекшеліктеріне негізделеді және
осы ... адам ... ... анықтайды.
Бұған: Л.Портер және Э.Лоулердің, әділеттілік, күту, мотивация
теориялары жатады.
Мотивацияның мазмұнды теориялары.
1. ... ... ... ... ... ... ... психиатры, гуманистік
психологияның негізін қалаушы. «Қажеттіліктердің иерархиялық моделін»
құраушы. ... ... ... ... ... ... әр ... 5 негізгі топқа бөледі.
1. Физиологиялық қажеттіліктер- төменгі деңгей. Бұл тіршілік үшін
қажеттілік, суға тамаққа, демалысқа, баспанаға ... ... өмір ... қажетті адам ағзасының қажеттіліктері.
2. Қауіпсіздікке деген қажеттілік- қоршаған ортаға деген қорғаныс
пен сенімділікке деген қажеттілік. Яғни, материалды ... ... ... ... қауіптерден қорғану т.б.
3. Әлеуметтік қажеттілік- басқа адамдармен ... ... ... ... қажеттілік- өзін-өзі құрметтеу, және жеке ба
сының ... ... ... құрметі. Күрделі
әлеуметтік қажеттіліктер, яғни өзінің қадір қасиетін ... ... ... Олар құрмет, әлеуметтік
сәттілік т.б.
5. ... ... ... қажеттілік- жеке бастың дамуы мен
өсуіндегі өзінің потенциалды мүмкіндіктерін тартуы. Тұлға дамуы
мен ... ... ... ... ... ... екеуі біріншілік қажеттіліктері, ал соңғы
үшеуі әлеуметтік қажеттіліктер болып табылады. А.Маслоу айтуынша ... ... ... ... ... ... ... көтеріледі дейді. Жоғарғы қажеттіліктерге адам жылдар
өткен сайын жетеді дейді. А.Маслоудың бұл ... ... ... ... ... ... ... Бұл төменгі сатыдағы деңгейдегі
қажеттіліктер ... ... ... ... отырып, жоғарғы
деңгейдегі қажеттіліктердің қанағаттандырылуына әкелетінін суреттейді.
Уақыттың ... ... адам өзі үшін ... ... ... қанағаттандыруға ұмтылады. Адамның мінез-құлқындағы
анықтаушы фактор ... ... ... ... ... ... деңгейдегі қажеттіліктердің бірінші қанағаттандырылуын есепке алу
керек. Төменгі деңгейдегі қажеттіліктер ... соң, ... ... ... ... орынға ауысады. Төменгі
деңгейдегі қажеттіліктердің қанағаттану тәсілі ... ... ... Ұйымды басқаруда А.Маслоудың теориясы маңызды
мәнге ие болды. Менеджерлер жұмыскерлер еңбек еткілері келеді ме ... ... ме ... түсіне бастады. Олар ... әр ... ... түсінді. өздерінің жұмыскерлерін дұрыс
мотивтендіру үшін ... ... ... ... ... болды. А.
Маслоудың «Қажеттіліктер иерархиясы» моделі басқару мен ұйымның практикалық
мақсаттары ретінде қолданылып келеді.
Өзін-өзі
өзектендіру
қажеттілігі.
Әлеуметтік қажеттілік.
Қауіпсіздікке деген қажеттілік.
Сыйластыққа деген қажеттілік
Физиологиялық ... ... ... ... Ф. ... ... теориясы.
50-жылдың 2-ші жартысында Фредрих Герцберг өз жұмысшылырымен бірге
қажеттілікке негізделген ... тағы бір ... ... бұл тобы 200 инженерден және конторада жұмыс істейтін
қызметкерге ... ... ... және оған ... ... берулерін
өтінген: «Қызметіңізден кейін, яғни ... ... ... ... ... ... жақсы немесе нашар сезінгеніңізді суреттеп
бере аласыз ба?» зерттеу нәтижесін екі категорияға ... ... ... Гигиеналық фактор.
2. Мотивациялық фактор.
Гигиеналық факторға- жұмыс істейтін қоршаған ортаны ... ... ... фактордың жетіспеуі немесе жоқ болуы
адамның жұмысында қанағаттанбауын туғызады. Егер олар ... ... онда олар ... ... ... және де ... керек
етпейді. Мотивацияның жетіспеуі немесе адекватты ... ... ... ... ... жұмыс істеуіне дәл осы
екі фактор әсер етеді. Бұл теорияның ... ... ... ... ... ... ... факторымен ұқсас
келеді. Бірақ бұл екі ... ... бір ... ... ... ... ... белгілі бір ... ... ... Егер ... осы ... ... мүмкіндік
беретін болса, онда ол жауап ретінде жұмысын жақсы істеуге тырысады.
Ф.Герцбергтің ойынша ... ... ... ... тек
адамдарға жоғары деңгейдің қажеттілігін қолдануға ... ... ғана ... ... Екі ... теориясында адамдарға жоғары
деңгейдің ... ... ... ... еңбек жағдайы
мотивациялаушы факторлар деп аталады. Олар: ... ... ... ... ... Бұл ... сәйкес бұл факторлар
жұмысқа қанағаттануға әсер етеді және еңбек ... ... ... ... ... үшін ... және ... болу
үшін мотивациялық көз-қараста мынадай ... ... ... ... мен Олдхэл осындай жұмыстың негізгі сипаттамалары ... 5 ... ... ... ... ... ... болып, бір немесе бірнеше
емес, көп іскерліктерді талап ететін жұмыс табылады.
2. Тапсырманың біртектілігі, барлық жұмыстың қандай да бір ... ... ... гөрі, біртұтастықты құрайтын жұмыстар мазмұндырақболып
келеді.
3.Тапсырманың мазмұңдылығы. Басқа адамдар үшін маңызды ... ... ... аз жұмыстарға қарағанда мазмұндырақ болып келеді.
4. Автономия. Жұмысты атқару кезінде өзін тәуелсіз сезініп, еркіндікті
қолданып, мұндай ... ... ... бермейтін жұмыстарға
қарағанда мазмұндырақ болып келеді.
5. Кері байланыс. Қызметкерлердің қалай жұмыс аиқаруына қатысты ... ... ... кері байланысы жоқ жұмысқа қарағанда ... ... осы ... 5 параметрлері қызметкерлердің мінез-құлқы мен
бағдарларына әсер етіп, ... ... 3 ... күйді тудырады.
Іскерліктің әртүрлілігі, ... ... ... адамның атқарып жатқан жұмысына қажетті және мәні бар екеніне
сенім тудырады. Автономия жұмыстың ... үшін ... ... ... ал кері ... ... оның еңбегінің нәтижесі жайлы
ақпарат береді.
Ф.Герцбергтің теориясын басқару практикасында қолдану:
Ф.Герцбергтің айтуынша гигиеналық фактор жұмысшылардың тек ... ... ... ... жету үшін ... ... ғана ... сонымен қатар мотивтендіретін факторларды
қамтамасыз ету керек. ... ... осы ... ... ... ... ... бастайды. Бұл бағдарламамен жұмыс ... ... ... ... ... ... Еңбекте «Байыту» бағдарламасын қолдануда көптеген әсерді сезінуге
мүмкіндік береді:
1. ... ... ... ... қиын ... ... ... берілген тапсырманың маңызды екенін түсіну.
3. Шешім қабылдауда тәуелсіз екенін сезіну.
4. Өз мамандығының ұйым үшін ролі зор ... ... ... ... ... ... ... немесе мінез-құлқындағы бір
линияны ашып көрсететін нәрсе ... ... ал ... бұны яғни
гигиеналық факторды қажеттіліктердің ... ... ... ... ... ... ... Герцбергтің атап көрсеткен
гигиеналық факторы қоршаған ортамен байланысты, яғни бұл еңбек іс-әрекетін
іске асыратын орта. Ал ... ... ... мәні сипатымен
анықталады. Ф.Герцберг бойынша ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес.
3. Ф. У. Тейлродың теориясы.
Бұл еңбеке деген мотивациялық теориялардың алғашқы ... ... ... Ф.Тейлор еңбектің өнімін жоғарлатуға әсер тигізетін
адамның іс-әрекетінің факторларын ... ... ... жалғыз
стимулды ұсынды, яғни ақша стимулы. Оның жұмысының негізгі ... ... ... 18-19 ... ... ... «Адамның
экономикалық концепциясы» деген ... ... ... ... ... ... ... жеке жұмыскерлермен жұмыс істеуіміз
керек» деді. Топтық стимулды ... ... ... ... және
әлеуметтік-психологиялық факторларды жоққа шығарды. Ф.Тейлор теориясынңбек
мотивациясының ортодоксальды теориясының мысалы ... ... ... ... ... әлі ... ... көптеген мекемелерде қолданыс
тауып келеді.
4. Мак-Клеландтың жетістікке ... ... ... ... ... ... жетуге деген қажеттілігі бар адамдар,
мұндай қажеттілігі жоқ адамдарға қарағанда ... ... ... ... ... ... Бұл теорияның басты ерекшелігі: осы қажеттіліктері
төмен адамдарды оқыту жолымен дамытуға ... ... ... ол ... ... ... адам ... жетумен байланысты жағдайларды сезінген
жағдайда ... ... ... деген қажеттілік теориясы А.Маслоудың
болжамына негізделген қажеттіліктер теориясына қарағанда сәтті болады.
Әдіснамалық қамтамасыз ... ... ... пилотажды зерттеуден бастадық. Бұған қол жеткізу үшін
сұрау әдісін қолдандық. Бұл әдісті ... ...... ... ... екі зерттеу тобына топтастыру, және де олардың
дінге деген көзқарастары мен діни мотивтерін ... ... ... ... адам оған қойылатын сұрақтарға жауап
береді. Сұраудың бірнеше ... ... және ... ... және жағымсыз қасиеттері бар. Оларды қарастырайық.
Ауызша сұрау әдісі жауап беріп жатқан адамның ... ... ... ... ... жағдайда қолданылады. Сұраудың бұл түрі
үсінуге мүмкіндік береді, бірақ арнайы дайындықты, оқуды, және де зерттеуді
өткізу үшін көп ... ... ... ... ... ... әдісі кезінде
алынатын сыналушылардың жауаптары негізінен сұрау өткізіп жатқан ... ... де, және ... ... жатқан адамның индивидуалды
қасиеттеріне де, сонымен қатар сұрау ситуациясында екеуінің де ... ... ... келеді.
Жазбаша сұрау әдісі бір уақытта көп мөлшердегі ... ... ... Оның кең тараған түрі – анкета болып табылады. Оның
кемшілігі – анкетаны қолдана ... ... ... ... адамның анкетадағы
сұрақтарға реакциясын алдын ала болжауға, және оларды өзгертуге болмайды.
Ашық сұрау – сұрақтары мен оларға мүмкін бола ... ... ... ... бір ... шектелмеген, ауызша немесе жазбаша сұраудың ... Бұл ... ... ... ... ... түрде өзгертуге, сұралып
жатқан сұрақтардың мазмұнын өзгертуге, оларға қалыпты емес жауаптарды алуға
мүмкіндік береді. Сонда да, стандартталған сұрау, ашық ... ... және ... ... тарапынан әлдеқайда үнемді болып келеді. (Р.С.
Немов Психология, Книга 1, Москва 2003, стр. ... ... ... ... яғни анкета әдісін ... ... әрі ... әрі ашық ... ... Бұл бізге
тереңірек мәнді жауаптарды алуға, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... анализ өткізу үшін, біз контент-анализді
өткіздік.
Контент-анализ (ағылшын тілінен contens - мазмұны) – құжаттарда
көрсетілген әр ... ... мен ... ... ... ... жасалатын құжаттардың мазмұнының сандық-сапалық анализі. Контент-
анализ негізгі (мысалы, саяси ... ... ... ... ... яғни ... әдістермен бірге (мысалы, бұқаралық
ақпараттар құралдарының жұмыс істеуінің ... ... ... ... ... ... ашық ... жауаптарды
классификациялау кезінде) болып қолданыла алады.
«Өмір мағынасына бағытталған» тесті (СЖО)
Пилотажды зерттеуден кейін, бөлініп алынған екі топқа бөлек-бөлек ... ... ... ... Бұл ... ...
сыналушылардың өмірде неге бағытталатындығын анықтап, екі топтың арасындағы
айырмашылықты көрсету.
Бұл әдіс ... ... және ... ... ... мақсат атты
тестінің бейімделген түрі болып табылады” (Purpose - in - Lite Test, ... ... мен ... ... ... ұмтылу мен логотерапия
теориясының негізінде құрастырылған.
Бұл әмбебап әдістеме өзінің ақырға варианттында 20 шкаладан ... ... ... ... екі ... жалғаулардан тұрады: екі бір-біріне қарама-
қарсы варианттар бағалау шкалалардың полюсынан алулар өз ... жеті ... ... Осындай шкалалардың мысалы келесідей:
1 2 3 4 5 6 ... мен ... ... де емес ... ... осы жеті ... ең ... ... және ... ... ... алуды ұсынады.
Нәтижелердің өңделуі: барлық 20 шкалалардың сандық мәндеріне санап
суммарлы балдардың стандартты мәндерге (процентильдерге) ауыстырылады.
1977 жылы ... ... ... ... іздестіру шкаласы деп
санайтын өзінің қосымша әдістемесін шығарды.
Шкала өзіне қандай да бір ... ... ... ... 20
бөліктерді кіргізеді.
Бейімделген орыс тілдік үлгілері. Өмір мағынасы тестінің адаптациясы ең
алғаш орыс тілінде К.Мұздыбаевпен жүргізілген (ИСЭП АН СССР, Ленинград ... ... ... ... ... тек аудармада кейбір
бөлімдерін басқалармен алмастырған. Жеке ... ... ... ... ... ... ... 0,17-ден, 0,71-ге
дейін). Негізінен К.Мұздыбаев зерттеулерінде Ленинград ... ... ... үш ... ... мекемелерде жұмыс істейтін
жұмыскерлер қатысқан. Бұл зерттеуде алынған нәтижелерден келесілерді атауға
болады: өмір мағынасымен қанағаттану өмір ... ... ... ... және егер ер ... ... қарағанда өмір мағыналығы
көрсеткіштері жоғары. Өмір мағынасының динамикасын көрсететін жас аралық
көрсеткіштері анықталған. Олардың ... 25-30 жас ... ... мен 50 ... ... ... ... минимумдары 25-ке дейінгі
және 30-дан 50 жасқа дейінгі аралықтарды қамтиды.
Басқа өмір ... ... орыс ... ... ... ... (1986 - 1988 жылдар). К.Мұздыбаев ... ... ... ... үш ... ... өзгертілген: 1) кейбір
бөліктердің формалары өз ... ... ... ... 2) екі ... нұсқалардың орнына альтернативті
бастаулары бір сөйлемдер жұптары ұсынылған; 3) 1-ден 7-ге ... ... ... ... симметриялық шкалалар
ауыстырылған – «3210123». Ақырғысы ... ... ... ... ... бұнымен суммарлы балды санау процедурасы
неғұрлым күрделенген болатын. Осымен параллельді орыс ... ... ... ... ... да аударылған болатын.
Субшкалалардың интерпретациясы:
1. Өмірдегі мақсат. Бұл шкала бойынша балдар сыналушының өміріндегі
мағына, бағыттылық және уақытша ... ... ... ... ... ... болмауын сипаттайды. Бұл шкала бойынша ... ... ӨМ ... ... ... да ... немесе кешегі күнмен өмір
сүретін адамға тән. Сонымен ... бұл ... ... ... ... тек
мақсатқа бағытталған адамды ғана сипаттап қоймай, сонымен қоса ... ... және оны ... ... ... ... мүмкін. Бұл екі жағдайды осы әдістеменің басқа
шкалалары бойынша анықтауға болады.
2. Өмір ... ... ... және өмірдің эмоционалды
толыққандылығы. Бұл шкаланың мазмұны ... ... ... ... ол ... ... өзі ... табылады деген теориясымен сай келеді. Бұл көрсеткіш
сыналушының өз ... ... ... ... және ... ... ... қабылдауы жайлы айтады. Осы шкала бойынша жоғары
балл, ал ... ... ... ... ... ол ... күнмен өмір
сүретін гедонисті сипаттайды. Осы шкала бойынша ... ... ... ... өз ... ... ... Алайда оған өткен шақ
жайлы еске түсірулер немесе болашаққа мақсаттылық толыққанды ... ... Өмір ... немесе өзіндік реализациямен ... ... ... балдар өмірдің өткен кесіндісіне ... ... ... ... және ... сезінуі. Бұл шкала бойынша жоғары және
басқа шкалалар ... ... ... ... ... ... бірақ сол өткен шақ
қалған өміріне мағына беретін адамды сипаттайды. Төмен балдар - өз өмірімен
қанағаттанбаушылықты ... ... ... - Мен (Мен - өмір ... ... ... өзі жайлы
өз өмірін өзіндік мақсаттармен құрай алуға ... ... ... бар күшті тұлға жайлы елестетулермен сәйкес келеді. Төмен балдар -
өз өміріндегі оқиғаларды ... ... ... ... ... ... - Өмір ... өмірді басқару. Жоғары балдар адамның
өз ... ... ... ... ... оны іске асыра алу
мүмкіндіктерін білдіреді. Төмен балдар - фатализм, яғни адам ... ... ... және ... ... ... болашақта бір нәрсені
болжау мағынасыз деген пайымдаулар.
Сыналушыларға нұсқау:
“Сізге екі қарама-қарсы сөйлемдер беріледі. Сіздің ... ... ... ... ... болып, дұрысын таңдап, ... ... ... ... 1, 2, 3 ... егер ... дұрыс болса ноль қоюға болады)”.
М. Рокичтің «Құндылықты бағдарлары» әдістемесі.
Сыналушылардың өмірлік мазмұндарын зерттегеннен кейін, біз ... ... ... жөн көрдік. Бұл әдістемені қолдануымыздың
мақсаты – сыналушылардың өмірлік ... ... және екі ... салыстыру, яғни олардың айырмашылықтары мен ұқсастықтарын табу.
Құндылықтар бағдарлар жүйесі тұлғаның бағыттылығының ... ... оның ... ... ... ... ... көзқарас негізіне және
өмірлік белсенділігінің мотивациялық деңгейіне, ... ... ... ... ... ... ... әдістеме.
Қазіргі кезде ең кең таралған әдістеме ... ... ... ... ... ... екі ... ажыратады:
Терминалды – индивидуалды өмір сүруінің ең соңғы мақсаты оған талпынуда
деген ...... ... ... ... ... да бір
бейнесі қандай да болмасын жағдайда ... ... ... ... ... ... құндылықтар-мақсатына және құндылықтар-
құралының дәстүрлі бөлінуіне сәйкес келеді.
Респонденттерге құндылықтардың екі тізімі ... (әр ... ... ... ... ... алфавиттік тәртіп бойынша ... ... ... ... тізімде әрбір құндылыққа рангтық
нөмір ... ал ... ... ... ... астына бірін
қояды. Карточкалық түрі нақтырақ нәтиже ... ... ... ... ... тұратындықтан, біз бұл әдістеменің тізімдік формасын таңдадық.
Алдымен сыналушыға құндылықтардың терминалды жинағы беріледі, содан ... ... ... ... әдістеме бойынша сыналушыға мынадай инструкция беріледі.
Инструкция: «Қазір ... 18 ... ... тізім беріледі. Сіздің
міндетіңіз – осы құндылықтарды өзіңіздің өміріңізде жетекшілік ... ... ... сан ... ... ... қажет.
Әрбір құндылықтың мәнін, мағанасын тереңірек түсініп, Сіз үшін ... ... ... ... «1» санымен белгілеңіз. Содан кейін
мағынасы бойынша екінші орын алатын құндылықты «2» ... және ... да осы ... ... ... қажет. Соңында Сіз үшін
маңыздылығы төмен құндылық соңғы «18» орынға ие ... ... ... орындаңыз. Егер жұмыс процесінде өзіңіздің пікіріңізді өзгерткіңіз
келсе, жауаптарды ауыстыруға ... ... ... ... ... ... ... Ендеше бастайық!!!».
Бұл әдістеменің маңыздылы жағы, зерттеуді жүргізуде және нәтижелерді
өңдеуде ... ... және ... ... ... Оның негізгі
жетіспеушілігі – әлеуметтік қалаулардың әсері және шынайылық ... ... да, бұл ... ... ... диагностикалау
мотивациясы, тестілеудің өз еркімен болуы және психолог пен сыналушының
арасында байланыстың болуы ойнайды.
Жоғарыда ... ... жеңу үшін және ... ... ... ... үшін ... өзгертуге болады. Бұл қосымша
диагностикалау ақпарат алуға және ... ... ... ... береді. Зерттеуді индивидуалды жүргізген дұрысырақ, бірақ
топтық тестілеуге де болады [5].

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жалпы психологияның дамуы7 бет
Психология ғылымының, пәнінің жалпы мәселелері мен негізгі даму кезеңдеріне толық сипаттама73 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы42 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
«Әл-Ғазалидің діни философиялық көзқарастары»90 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет
Абайдың діни және әлеуметтік ойлары10 бет
Адамның діни сеніміне құрмет оның таңдауына құрмет ретінде4 бет
Адастырушы діни ағымдар8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь