Дене тәрбиесінің амалдары

Кіріспе бөлім

Негізгі бөлім
І. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНІҢ АМАЛДАР
1.1.Дене тәрбиесі жаттығулары
1.2.Дене тәрбиесі жаттығуларының техникасы
1.3. Қозғалыс техникасының сипаттамасы
1.4. Жаттығуларды топтау
1.5.Дене тәрбиесі жаттығуларының адам ағзасына әсерін анықтайтын
себептер
1.6.Табиғаттың табиғи сауықтыру күштері мен
гигиеналық факторлар . дене тәрбиесінің қосымша амалдары

ІІ. Практикалық бөлім
Сабақ жоспарлары
Зерттеу жұмысы
Әдістемелік нұсқау

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Дене тәрбиесі — валеология ғылымдарының бір саласы. Дене тәрбиесі көне заманда Грецияда, Римде және басқадай еддерде дамыған. Ол туралы ғылыми тұрғыдан жиналған деректер бар. Дене тәрбиесінің маңызы — адамның денсаулығын нығайтып, күш-жігерін, ақыл-ойын арттырады. Осыған байланысты Францияда Ф.Рабле, М.Мантель, дене тәрбиесін ақыл-ой, біліммен бірге қарау керек екенін насихаттаған.
Чехтың ұлы педагогы Я.А.Коменский «Ұлы дидактика», «Ана мектебі» атты классикалық еңбектерінде балалар гигиенасы, денсаулығы, тамақ режимі проблемаларына, ойындары мен дене шынықтыру жаттығуларына ерекше мән беріп, дене тәрбиесін балалардың жас кезінен-ақ басталуы қажет екенін дәлелдеп, оны педагогикалық үрдістің аса маңызды бөлігі деп есептеді.
Орыс халқының алдыңғы қатардағы педагогтары мен қоғам қайраткерлері В.Н.Белинский, Н.А.Добролюбов, Н.Г.Чернышев-ский балалардың дене тәрбиесіне үлкен мән берген болатьш. Ұлы педагог К.Д.Упшнский дене тәрбиесін еңбекпен байланыстыра зерттеді. Ол адамның ақыл-ой мен көзқарасының, күш-жігерінің қалыптасып дамуына еңбектің маңызын жан-жақты көрсетті. Орыстың атақты анатом-педагогы П.Ф.Лесгафт дене тәрбиесінің ғылыми жүйесін құрды. Ол балалардың түсінігі мен ойлау қабілетін дамытуда дене тәрбиесінің маңызы бар деп көрсетті.
ХІХ-ХХ ғасырларда көптеген елде спорт түрлері дене тәрбиесі ретінде кеңінен өріс алып, дами түсті. Дене тәрбиесінің ғылыми негізде бірнеше ғылыми әдістемесі жасалынды. Ол валеологиялық тәрбиенің ең негізгі бағыттарының біріне айналды.
Гигиеналық-жаттығулар мен ұдайы шұғылдану, жугіру, шаңғы тебу, жүзу, қайық есу сияқты спорт ойындары мен арнаулы жаттығулар адамның тыныс алу үрдісін күшейтеді. Қан айналысып, зат алмасуын жақсартады.
Дене тәрбиесі адамның жас ерекшелігіне қарай жүргізіледі. 1—3 жастағы балаларға арналған дене тербиесінің міндеті — балаларды гигиеналық күтімге алу, олардың дұрыс, уақытымен тамақтануын қадағалау, жас сәбилерді тазалыққа т.б. дағдыландыру. Мектеп жасына дейінгі (3—7 жас) балалардың дене тәрбиесі төзімділігін, қозғалғыштығьш, ептілігін қалыптастыруға бағытталған. Балалар бақшасында аптасына бір рет 20—30 минут арнайы жаттығулар, күн сайын таңертең 4—5 минут гимнастика өткізілгені дұрыс. Дене тәрбиесінің негізгі саласы — гимнастика, ол спорт және мектептен тыс жұмыс ретінде де жүргізіледі. Дене тәрбиесі міндетті пән ретінде оқу бағдарламасына енгізілген.
1. Аулик И.В. Как определить тренированного спортсмена. – М .: ФиС., 1977.
2. Вайцеховский С.М. Книга тренера. – М.: ФиС., 1971. - 312 с.
3. Годик Н.А. Контроль тренировочных и соревновательных нагрузок. – М.: ФиС., 1980. – 136 с.
4. Гужаловский А.А. Основы теории и методики физической культуры. – М .: ФиС., 1986.
5. Дүйсембин Қ., Алиакберова З. Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы. –
Алматы, 2003.
6. Евсеев Ю.И. Физическая культура. – Ростов-на-Дону: Феникс, 2002. –
с. 381.
7. Зациорский М.Я. Физические качества спортсмена. – М., 1980. – 200 с.
8. Коршунов А.М. Секреты долгой молодости профессора Никитина. – М.: Советский
спорт, 1990.
9. Ленчеков И.С. Физкультурно-оздоровительная и спортивно-массовая работа в
образовательных учреждениях. – Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2003.
10. Матвеев Л.П. Теория и методика физической культуры. – М., 1991, - 336 с,
11. Матвеев Л.П. Основы спортивной тренировки. – М.: ФиС., 1977,
12. Менхин Ю.В., Менхин А.В. Оздоровительная гимнастика: теория и методика. –
Ростов-на-Дону: Феникс,2002. – 384 с.
13. Мананков Н.Е., Колкутин А.М. Физическое воспитание студентов. – Усть-
Каменогорск: ВКГУ, 2002. – 208 с.
14. Русанов В.П., Колкутин А.М. Основы теории и методики физической культуры и
спорта. – Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2004. – 277 с.
15. Уанбаев Е.К. Дене тәрбиесінің негіздері. – Алматы: Санат, 2000.
16. Уанбаев Е.К., Уанбаева Ф.Ж. Дене тәрбиесі және спорттың теориясы мен әдістемесі.
Өскемен: ШҚМУ баспасы, 2006. – 270 б.
17. Уанбаев Е.К., Уанбаева Ф.Ж. Мектептегі дене тәрбиесі жұмыстарын жоспарлау,
бақылау және есепке алу. - Өскемен: БАЙ баспасы, 2006. – 225 б.
        
        Мазмұны

Кіріспе бөлім

Негізгі бөлім
І. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНІҢ АМАЛДАР
   1.1.Дене  тәрбиесі ... ... ... ... ... ... сипаттамасы
   1.4. Жаттығуларды топтау 
   1.5.Дене тәрбиесі жаттығуларының адам ағзасына әсерін анықтайтын 
себептер 
1.6.Табиғаттың  табиғи  ...  ...   мен ... ...  -  дене ... ... амалдары

ІІ. Практикалық бөлім
Сабақ жоспарлары
Зерттеу жұмысы
Әдістемелік нұсқау

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер














Кіріспе

Дене тәрбиесі  --  валеология ғылымдарының бір саласы. Дене тәрбиесі көне ... ... ... және ... ... ... Ол ... ғылыми тұрғыдан жиналған деректер бар. Дене тәрбиесінің маңызы  --  адамның денсаулығын ... ... ... ... Осыған байланысты Францияда Ф.Рабле, М.Мантель, дене тәрбиесін ақыл-ой, біліммен бірге ... ... ... ... ... ұлы педагогы Я.А.Коменский ,  атты классикалық еңбектерінде балалар гигиенасы, денсаулығы, тамақ режимі проблемаларына, ойындары мен дене ... ... ... мән ... дене ... ... жас кезінен-ақ басталуы қажет екенін дәлелдеп, оны педагогикалық үрдістің аса маңызды бөлігі деп есептеді.
 Орыс халқының алдыңғы қатардағы педагогтары мен ... ... ... ... Н.Г.Чернышев-ский балалардың дене тәрбиесіне үлкен мән берген болатьш. Ұлы педагог К.Д.Упшнский дене тәрбиесін ... ... ... Ол адамның ақыл-ой мен көзқарасының, күш-жігерінің қалыптасып дамуына еңбектің маңызын ... ... ... ... ... П.Ф.Лесгафт дене тәрбиесінің ғылыми жүйесін құрды. Ол балалардың ... мен ... ... ... дене ... ... бар деп көрсетті.
 ХІХ-ХХ ғасырларда көптеген елде спорт түрлері дене тәрбиесі ретінде кеңінен өріс алып, дами түсті. Дене тәрбиесінің ғылыми ... ... ... ... ... Ол ... ... ең негізгі бағыттарының біріне айналды.
 Гигиеналық-жаттығулар мен ұдайы ... ... ... ... ... қайық есу сияқты спорт ойындары мен арнаулы жаттығулар адамның тыныс алу үрдісін күшейтеді. Қан айналысып, зат алмасуын ... Дене ... ... жас ... ... жүргізіледі. 1 -- 3 жастағы балаларға арналған дене тербиесінің міндеті  --  балаларды гигиеналық күтімге алу, олардың ... ... ... ... жас ... ... т.б. дағдыландыру. Мектеп жасына дейінгі (3 -- 7 жас) балалардың дене тәрбиесі төзімділігін, қозғалғыштығьш, ептілігін қалыптастыруға бағытталған. Балалар бақшасында аптасына бір рет 20 -- 30 ... ... ... күн ... таңертең 4 -- 5 минут гимнастика өткізілгені дұрыс. Дене тәрбиесінің негізгі саласы  --  гимнастика, ол спорт және ... тыс ... ... де ... Дене ... ... пән ретінде оқу бағдарламасына енгізілген.


























   І. ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНІҢ АМАЛДАРЫ
	1.1.Дене  тәрбиесі жаттығулары

Адамдарды дене тәрбиесі арқылы тәрбиелеу, ... ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесі амалдары қолданылады:
1. Дене тәрбиесі жаттығулары.
2. Табиғаттың табиғи күші.
3. Гигиеналық  ... ... ... ... ... амал болып табылады,  өйткені ол білім беру, тәрбиелеу, сауықтыру секілді дене тәрбиесінің міндеттерін орындайды.Табиғаттың сауықтыру күші мен гигиеналық факторлар дене ... ... ...  -  ... дене жаттығуларымен бірге қолданылады.
Арнайы  дене тәрбиесі міндеттерін орындауға арналған, көп рет ... ... ... ... дене ... ... дейміз. Қимылдың  бәрі емес, тек дене тәрбиесі міндеттерін шешуге бағытталып,  педагогикалық заңдылықтарға бағынған қимыл-қозғалыстар ғана дене  ...  ... деп ... Дене ... ...  -  жаттығуды орындауды үйрену, жетілдіру, күшті, жылдамдықты дамыту т.с.с. Кейбір  ... ... да дене ... ... ... тұрмыс-қозғалыстарынан  бөліп қарау керек. Еңбек ету кезіндегі қимыл-қозғалыстар материалдың бағалы заттар ... ...  ... ... ... ... қимыл-қозғалыстар (мысалы, отырып-тұру) дене  тәрбиесі жаттығулары емес,  оның бір ғана ... ... Дене ... ...  -  көп рет ... ... құбылыс. Қазір пайдаланып жүрген дене тәрбиесі  жаттығулары өте көп. Олардың мазмұны да әр түрлі. Дене тәрбиесі жаттығуы ... ... ... адам ... ... ... жатқан кезде жүретін өзгерістер, жаттығудың адамға қандай әсер еткенін көрсететін үрдістер де кіреді.
Бұл әр түрлі күрделі үрдісті біз мынадай ... ... ... ... ойлау, әрекетінің өзгерістері); физиологиялық (ағзаның белсенді жұмыс істеу деңгейі, ... қан ... ... алу ... жақсаруы); биохимиялық (қимылды энергиямен қамтамасыз ету, шөгінділер шығару); педагогикалық (білім беру, тәрбиелеу міндеттерінің орындалуы т.б.).
Дене тәрбиесі жаттығуларының түрі олардың сыртқы және  ішкі ... ... ... ... Дене тәрбиесі жаттығуларының ішкі құрылысын қарасақ, жаттығу ... ... әр ... ... істеу үрдістері бір-бірімен бірігіп, ұйымдаса қимылдап  жатады (моторлық және вегетативтік қызмет). ... ... ... ... көтеруге қарағанда  ағзадағы вегетативтік  жүйе басқадай болып өзгереді. 
Жаттығулардың ... түрі  -  ол ... ... ...  ... кеңістіктегі  қозғалысын, уақытын, қозғалыс шамасын көрсетеді. Жаттығулардың түрі мен құрылымы  бір-біріне ...  ... бір ... ... орындау үшін құрылысын өзгертсек, оның формасы, түр қозғалысы да ... ... ... ... күш пен ... ... амплитудасына да  әсерін тигізеді т.б.). 
Жаттығулардың жаттықтыратын әсері күш кезеңі ... ... әсер ... ... ... ... кезде  ағзаның функционалдық жұмыс істеу өзгерістері айқын көріне  бастайды. Бұлшық ... ... ... ... ... ... алу ... ағза қызынады, қызарады, терлейді т.с.с.
Із қалдыруы. Жаттығу орындалып  біткен соң қимыл-әрекетімен пайда болған құбылыс іздері ағзада ... ... ... ... қалады, шамамен бір, бір жарым тәуліктен артық. Адамның денесі  қызып, қимыл-қозғалысы ширақ болады, асқа ... ...  және т.б. ... ... ...  ... еттері ауырып, дел-сал болып жүреді.
Бейімделу әсері. Егер қимыл-әрекет алдыңғы қимыл-әрекеттің ...  ... ... ... ... ... ... адамды осы қимыл-әрекетке  белсенді бейімдейді. Егер ол апта,  айларға  созылып жаттыға берсе барлық дене  ... ... ... ... ... дене ... ... жұмысқа біліктілігі жоғарылайды, қимыл шеберлігі  пайда болады. Адам жаттығу  уақыты келгенде ширығып, белсенділеніп, жаттыққысы келіп тұрады.

	1.2.Дене тәрбиесі жаттығуларының ... ... ...  екі ... ... ... дұрыс немесе тәсілсіз, қате орындауға болады. Жаттығудың тәсіл техникасы  дегеніміз не? Қимыл-әрекетті тиімді жолмен  ... - ... ... ... деп ... ... дегеніміз  -  жаттығудың ағзаға ұтымды әсер етуі (мысалы, күшін өсіру, бұлшық ет топтарын жаттықтыру) және ... ... ...  ... келіп ұзындыққа секіру жаттығуының  техникасын дұрыс орындау кезінде ...  ... ... ... ... ... да ... отырады. Ескі  тәсілдер орнына жаңа, тиімді тәсіл, ... ... ... ...  Бұл ... ... орындаудың жетілген жолын үздіксіз ізденуге, үйрену әдістемесінің кемеліне  келуіне, осы арқылы күрделі,  тиімді ... ... қол ... ... ... ... ... өскелең талап, жаңа жетілдірілген спорт құрал-жабдықтарының пайда болуы, ескі тәсілдің орындалуының өзгеруі, жаңа жетілген ... ... ... ... ... ... ... биіктікке секіру техникасын алсақ, ерте кезде аяқты кезекпен қайшылап секірсе, келе-келе қырымен келіп аунап секіру,  ал ... ... ... бере аунап секіру техникалары өмірге келді. Әрбір техника түрі ауысқан сайын биіктік кергісі де, әлемдік рекордтар да жоғарылай ... ... ... ... ... ... бар. Бірақ әрбір спортшы  өзінің дене күшінің мүмкіндігін, психоқимылдық қабілетін ескере отырып, өзіне ғана тән техника қолданады. Жаттығулардың техникасының ... тән ... ...  болады. Жаттығу  техникасының негізі  -  ... ... ... ... ... ... тұрады. Мысалы, жүгіріп келіп ұзындыққа секіруді алсақ, ол екпіндеп жүгіру, серпін жасау, ұшу, жерге түсу секілді техника бөлшектеріне бөлінеді. ... ... ... ең ... ... техника бөлшегі болады. Мысалы, ұзындыққа секіруде - аяқ ... ... ... техника бөлшектері: екпіндеп жүгіру, ұшу, жерге түсу - ол негізгі дене қозғалысына көмектесетін қосалқы ... ... ... ... үш ... бөлінеді:
Дайындық кезеңі  -  негізгі қозғалыс әрекетіне жақсы жағдай тудыруға арналған ... ... ...  -  ... мақсатты орындауды шешетін қимыл-қозғалыс. Мысалы, ұзындыққа секіруде серпілу, ұшу.
Қортынды кезеңі - қозғалыстың аяқталу кезеңі. ... ... ... ... ... ... техникасының сипаттамасы

Қай жаттығудың орындалу техникасын алсақ, олар бір-біріне кеңістік, уақыт, кеңістікті - уақыт  және ... ... ...  ... ... ... ... дене мен  дене мүшелерінің тұрысы, қалпы, қозғалыс  траекториясы. Кеңістіктегі дене тұрысын біз иық және аяқ-жамбас буындарының ... ... ... ... Ол тік ... ...  -  тік  тұру, ілініп тұру (аспа темірде, шығыршықта),  тіреліп тұру (қос ... ... т.б.) ... ... ... суда ... және таяну (еденде, скамейкада тірей сүйену) түрінде де ... ... ... ... орналасуы, жалпы дененің  қалпы жаттығуларды орындау техникасында үлкен рөл атқарады. Тәжірибеде  ол үш түрлі жағдайларда ... ... ... ... ... дұрыс алынған негізгі дене қалпы жаттығуларды орындауда ең тиімді ... ...  және ... бір ... ... ... ... жетуге көмектеседі. Мысалы, 100 метрге жүгіру алдындағы  ... ... тұру ... ... өз ... керек қалыпты ұстауы т.б.;
- қозғалыс кезінде. Қозғалыс барысы кезінде керек дене қалпын сақтау спортта көп кездеседі. Мысалы, конькимен  ... ... ... ... шаңғышының секіру кезіндегі ұшу қалпы т.б.; 
 - жаттығуды аяқтағанда ... дене ... ... Мысалы, спортшының снарядтағы  жаттығуды орындап болғаннан кейінгі  секіріп түсіп, дұрыс дене қалпын сақтауы т.б. 
Әрбір қозғалыста ең ... ... келе ... ... дене ... ... ... білу қажет. Траектория дегеніміз - кеңістіктегі қозғалыс шамасы және қозғалысты елестетудегі дененің жағдайы. Траекторияға қарап дене ... ...  ... ... ... ... ... траекториясы түзу сызықты және қисық сызықты болады. 100 ... ...  -  түзу ... ядро ...  -  ... ... деп ... түрде айтамыз, өйткені  тәжірибе бойынша таза түзу сызықты қозғалыс жоқ. Олардың ішінде әрқашан да қисық сызықты қозғалыс жүреді ...  ... ...  ... ...  ... т.б.). Жаттығушылардың ағзасына  дене тәрбиесі жаттығуларымен тиімді әсер ету және қозғалыс  техникасын жақсы орындау қозғалып келе ... дене ... оның ... траекториялық бағытына байланысты (мысалы, биіктікке секіру үшін спортшылар жерден аяқпен дұрыс серпілу бұрышын, ... ... ... ... анықтай білуі керек).
Қозғалыс бағыттары: жоғары-төмен, алға-артқа, оңға-солға ... ... Дене ... бір шеткі қалыптан екінші шеткі қалыпқа дейін жеткізе сілтеген қозғалысын  -  қозғалыстың амплитудасы дейміз (мысалы, ... ... ... ... Қозғалыс амплитудасы белсенді және енжар болып екіге бөлінеді. Белсенді қозғалыс амплитудасы  -  ... ... ... өз ... ... күшімен орындауы. Енжар - серігінің,  тренажердің көмегімен орындалатын керілу, созылу икемділік жаттығулары. Белсенділік амплитудасы енжар амплитудаға қарағанда әрқашан да аз ... ...  ... ... қарқын және қимыл ырғағы деп бөлінеді. Ұзақтық - әрбір қозғалысқа кететін ... ... ... 1000 ... ... ... ... азайта отырып, оқушы өзінің шеберлігін арттырады немесе жүктеме көлемін  азайтады, көбейтеді. ...  -  ... бір ... қайталана беретін қозғалыс (мысалы, палуанның бір минөттағы қарсыласын лақтыру саны, ескек есушінің ескекті бір минөтта 40-50 рет есуі т.б.). ... ... ... ... ... ... ... болады. Уақыт азайса, қозғалыс қарқыны артады, ал уақыт көбейсе, ... ... ... ... ... мен ... ... ұзақтық қатынасын ырғақ деп атаймыз (мысалы, уақыт бойынша шаңғымен жүгірудегі ... екі адым ... ... ... ... тек қана ... ... болады. Баланың жасы ұлғайған сайын, спорттық дайындық ... ... ... ... отырады (мысалы, аяқ-қолдың  күштері  көбейген сайын қозғалыс фазаларына кететін уақыт азайып отырады).
Кеңістікті-уақыт сипаттамасы - жылдамдық және үдеу. ...  ... ... ... ... ... Бір уақыт мөлшерінде спортшының жылдамдығын көбейте, өзгерте қозғалуын үдеу деп айтамыз. Ол болымды үдеу (мысалы,100 метрге жүгіруде сөреден шыға үдей ... және ... үдеу ... мәре ... ... ... ... жүгіріс) деп аталады. Спортшының кеңістіктегі  уақыт қозғалысын білуі, кеңістік сипаттамасы (мысалы, жүгіргендегі адам ... және ... ... (мысалы, жүгіру қарқыны) тиімді арақатынасын табуына, жүгіргенде қатты бар мүмкіншілігімен жүгіре алуына, жақсы ... ... ... көмектеседі.
Қозғалыс сипаттамасы. Адамның қозғалу үрдісі кезінде ішкі және сыртқы күштердің бірге жұмыс істеуі қозғалыс сипаттамасын көрсетеді. Ішкі ... ... ... ... ... ... қарсыласу күші және қозғалыс кезіндегі пайда болған дене мүшелерінің біріккен ... ... ... ... дене мүшелерінің тірелу нүктесі, сыртқы ауырлық, сыртқы ортаның үйкелу және қарсылық күші, басқа жанды-жансыз денелердің, ... ... келе ... күштері. Дене мүшелерінің тірелу нүктесі  -  жүгіріп келіп кергіге, гимнастикалық көпіршеге, сырыққа тіреле секіру, таяқтарды қарға тірей шаңғымен ... суға ... ...  есу ... ... ауыр ...  -  штанга, батпандар, гирлер, күрестегі ... және т.б. ... ... ... және ... күші  -  су, ауа, қар, құм т.б., бұлар адам ... ... ... ... ... ... күшке  -  адамның   өз дене  салмағының  ... ... ... да дене ... ...  ... күші т.б.) ... Сондықтан да адамның әрбір қимыл-әрекетін өзінің бұлшық етін тарту, итеру, созылу күшімен ... ... және ішкі ... де байланыстыра қарастыру керек.

                           1.4. ... ... ... ... және ... тәжірибесінде өте көп мөлшерде дене тәрбиесі жаттығулары ... Дене ...  ... ... ... ... дұрыс пайдалану үшін оларды топтарға  бөле қолдана білу қажет.
1. Дене тәрбиесі ... ... ... ... ... ... топтау. Бұл белгі бойынша барлық жаттығулар төрт топқа бөлінеді: а) гимнастикалық жаттығулар (жалпы дамыту жаттығулары, гимнастикалық снарядтағы жаттығулар т.б.); ә) ойын ... ... ... ... ... және спорттық ойындар элементтері); б) туристік жаттығулар (туризмнің әр түрінде кездесетін жүру, атқа міну, ... ... ... ... ескек есу т.б.) в) спорттық жаттығулар  -  спорттың әр түрінде  қолданылатын негізгі жаттығулар (100 метрге ... ... ... т.б.).
2. Дене қуатын, қасиеттерін дамыту бағыты бойынша топтау: а) ... ... ... ... дамытатын жаттығулар; ә) төзімділіктің  пайда болуына әсер ететін жаттығулар (ұзақ қашықтықтарға жүгіру, шаңғы тебу т.б.); б) үйлесімді қозғалысты талап ... ... ... ... ... суға секіру т.б.); в) икемділікке арналған жаттығулар (созылу, бүгілу, ... т.б.); г) ... ... ...  ... пайда болуын талап ететін жаттығулар.
3. Жаттығуларды білім беру мақсатына қарай топтау: а) негізгі жаттығулар. Сабақтың негізгі бөлімінде өткізілетін, ... ... ... жаттығулары. Мысалы, волейбол  спортындағы допты жоғарыдан, төменнен алу, ойынға қосу, шабуыл соққысы. Жеңіл атлетикадағы гранат лақтыру,  ядро  ... ... ... секіру т.с.с.; ә) дайындық жаттығулары. Негізгі жаттығуларды үйренуге керек дене қасиеттерін дамытатын ... б) ...   ...  -  ... ... ... ... техника негізіне ұқсас қимыл-әрекеттер  (мысалы, ұзындыққа жүгіріп ... ...  ... ...  -  ... ... ... ұзындыққа секіру).
4. Дененің бұлшық еттерін дамытатын жаттығулар. Қолдың бұлшық еттеріне, кеуде бұлшық еттеріне, аяқ, іштің бұлшық ... ... ... ... ... ... ...  жаттығулар: а) циклді жаттығулар (жүру, жүгіру, ескек есу т.б.); ә) ациклді жаттығулар (снарядтағы гимнастика, жеке ... т.б.);  б) ... ... ... ... ...  бар ... ойындары).
6.  Жаттығуларды  күш қарқынына қарай  ...  а) өте ... ... орындалатын жаттығулар (20 секөнд аралығында орындалады); ә) жоғары қарқынмен орындалатын ... (20  ... 5 ... дейін); б) күшті   қарқынмен орындалатын ... (5 ... 30 ... ... в) ... қарқынмен орындалатын жаттығулар (30 минөттан көбірек).





1.5.  Дене тәрбиесі жаттығуларының адам ағзасына әсерін
 анықтайтын ... ... адам  ... әсер етуі әр ... ... байланысты:
1. Оқыту, үйрету үрдісі екі жақты  -  ұстаз оқытады, оқушылар үйренеді. Сондықтан жаттығулардың әсер етуі ... ... ... ... ... ... дене қуатына, сондай-ақ, оқытушы мен оқушының белсінділігі мен ынтасына байланысты.
2. Ғылыми себептер  -  ...  дене ... ... ... ... түсінуі, білуі.
3. Әдістемелік себептер  -  ... ... ... ... көптеген  әдістемелік талаптар.
Жаттығулардың күшті әсері осы әдістемелік талаптарды орындап, дұрыс пайдалануына байланысты. Олар: жаттығуларды ... ... ... ... ... ... саны, аралық тынығу уақыты, қайталау арасындағы тынығу уақыты, демалыс ... ... ... Дене ... ... адам ... ... әсер ету үшін  тамақтану, демалу, жұмыс істеу тәртібін ... ... ... ... ... ... ... ұстау.
5. Метеорологиялық себептер  (ауа температурасы, ылғалдылығы, жел күші ... ... ... Дене ... ... қамтамасыз ететін спорт ғимараттары, жабдықтар, снарядтар, спорттық құрал-жабдықтар, спорт киімдері т.б.

1.6. Табиғаттың  табиғи  ...  ...   мен 
  ... ...  -  дене тәрбиесінің қосымша амалдары

Табиғи күштер (күннің қызуы, судың, ауаның температурасы, атмосфераның қысымы  т.б.) денсаулықты нығайтуға, ... ... ...  ... ... тиімді пайдалануға көмегін тигізетін дене тәрбиесінің қосымша амалдары болып есептеледі.
Дене тәрбиесі үрдісінде  табиғи күштер жаттығуларды қолайлы ... ... ... ... ... және оқу ... бұл ... тиімді пайдаланса, белсенді демалысқа немесе шаршаған ағзаны қалпына келтіруге қол жетеді.
Дене тәрбиесінің бір қосымша амалы  -  ...  ... Бұл ... ... екі топқа бөлуге болады.
1. Дене тәрбиесі үрдісіне  ... ... ... ... гигиенасы, тамақтану, демалыс режімдері, яғни дене тәрбиесі жаттығуларымен айналысуға  толық мүмкіндік беретін жағдайлар.
2. Дене тәрбиесі ... ... ... ... ... ... ... арнайы тамақ беру, жаттығу кезінде жайлы жағдай туғызу (ауа тазалығы, жақсы жарық беру т.б.) ... тез ... ...  гигиеналық тәсілдері (ауаны аэронизациялау, ауа  -  температура ортасы) жатады.
Ауа  -  ... ... ... жүзу ... су ... себез қондырғылары, ванналар, монша, сауна, термокамерлер жатады.
Ауаны аэронизациялау  -  спортшылар  дем алып ... ... ... ... оттегі жіберу. Бұлардың бәрі спортшылардың көңіл-күйлерін көтеріп, бойын сергітеді.










Практикалық  ... ... ... ... ... тақырыбы: 
   1. Төменгі сөреден шығу техникасы
   2. Жүз ... ... ... мақсаты: 
   1. Төменгі сөреден шығу техникасымсен  жүз метрге  жүгіру техникасын үйрету арқылы оқушылардың денсаулығын нығайту
   2. ... ... ... ... дене ... ... жылдамдық, күш, ептілік дамыту
   3. Дене тәрбиесі сабағында ұжымшылдық, адамгершілікке, эстетикалық, ... ... ...   4. Осы дене ... ... оқушылардың денсаулығын нығайту
Сабақты оқыту әдістері: Сөздік әдіс, көрнекілік әдіс, демонцтрациялау әдісі
Сабақты ... ...  ... топтық кезекті, жеке, тізбектік, бөліп алу
Сабаққа ткеректі құрал-жабдықтар:  Ысқырық, ... ... ... ...                        І. ... бөлімі
                                 10-15 ... ... ... ... ... алып, сәлемдесем. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын айтып түсіндірем. Оңға, солға бұрылу арқылы оқушылардың ... ... ... ... ... ... бойымен жүру жаттығуын жасатам.
1. Қол жоғарыда аяқтың ұшымен жүру.
2. Қол иықта аяқтың өкшесімен жүру
3. Қол белде аяқтың сыртқы қырымен жүру
4. Қол ... ... ішкі ... ... ... қадаммен жүру

Жүгіру жаттығуларын жасату
1. Оң бүйірмен қолды алға айландырып жүгіру
2. Сол бүйірмен қолды артқа айландырып жүгіру
3. Арқамен сол иықтан қарап ... ... ... ... ... 1 ... жүгіру
Қозғалыста демалыс жаттығуын жасату.
Үш қатарлы сапқа тұрғызып жалпы дамыту жаттығуын жасату
1. Бастапқы қалып негізгі ... 1 ... ... ... ... сол ...  артқа қойып шалқаю 2 дегенде бастапқы қалып 3-4 тура солай оң аяқ.
2. Б.қ. а.и.д қол белде басты 1-4 ... 1-4 ... ... ... қол иықта 1-4 алға, 1-4 артқа айналдыру
4. Б.қ.а.и.д қол белде белді 1-4 оңға, 1-4 солға айналдыру
5. Б.қ.а.и.д қол тізеде тізені 1-4 ... 1-4 ... ... Б.қ негізгі тұрыс қол белде 1-4 оң аяққа, 1-4 сол аяққа, 1-4 қос аяқпен ... ... ... 1. ... артқа сілтеп жүгіру
 2. Тізені көтеріп жүгіру
 
1 ... ... ... ... ... ... ... рет



2х20м
2х20м

Оқушылардың сапқа дұрыс тұруын қадағалау. Сабақты уақытында ұйымдастыру




Қолдың ұшына ... ... тік ... ... ... ... қадағалау

Спорттық қадамның техникасын көрсету

Қолды барынша кең айландыру


Арақашықтық сақтау
Жүгіру техникасын көңіл ... ... ... кең ... ... ... қадағалау
Барынша биік секіру


Берілген жаттығуды дұрыс орындауын қадағалау.
                                    ІІ. 
                           ... ...                                 25-30 ... ... тұрғызып сабақты теория жүзінде түсіндіріп, практика жүзінде көрсету.
1.Төменгі сөреден шығу техникасын үйрету.  деген бұйрық берілгенде сөре сызығына келіп бір, бір ... ... ... алып ... сөре ... ... қойып итеретін аяқты алдығы ұшфна қойып итермейтін аяқтың тізесі итеретін аяқтың табанының орта ... ... бас пен иық бір ... ... ... түсіп тұрады.
 деген бұйрықта сәл көтеріліп алға қарап тұрады.  деген бұйрықта бар екпіні мен аяқты жылдам қолды алға ... ... 20 ... ... ... ... ... басып жүгіреді.
2.Жүз метрге жүгіру. Жүз метрге жүгіру 4 фазадан тұрады.
    :: Сөреге тұру
    :: ... ...    :: ... ... ...    :: Мәре ... өту
 ... бұйрықта сөреге тұру.  деген бұйрықта көтерілу.  деген бұйрықта аяқ қолды тез тез қимылдатып 20 метрге дейін аяқты жиі жиі ... ... ... ... сөйтіп жүгіріп, қалғанын барынша қарқынмен жүгіріп келіп мәре сызығын ... өту ... 100 ... ... сөреге дұрыс тұруын қадағалау және итеретін аяқтарын алға қойығанын қадағалау.


Оқушылардың  деген бұйрық бойынша жүгіруін қадағалау.










Сөреден ... ... ... ... ... ... өтуін қадағалау. Әр оқушы өз жолымен жүгіруін қадағалау.
                     ІІІ ... ...                                  3-5 ... ... ... жаттығуыг жасатып, сапқа тұрғызып,саабақты жіберген кемшіліктері мен жеткен жетістіктерін айтып бағалап, үйге тапсырма беріп қоштасу

Оқушылардың ... ... ... келуін қадағалау






Сабақтың тақырыбы:  Саптық жаттығулар
Сабақтың  мақсаты: 1) VІІ қысқы Азиа олимпиадасына орай оқушыларды спортқа баули отырып,   ...     ... ...   2) ... ...  ...  салауатты өмір  салтына баулу.

Сабақтың өтілетін орны:  спорт зал
Сабақтың өтілетін уақыты: 
Керекті құрал-. жабдықтар:  ысқырық, секундомер т.б. ...   ...                                                                ... мазмұны
Уақыт
Көрсеткіш
Методикалық нұсқаулар

      Дайындық бөлімі  15 ... ... ... ... ... тақырыбын қысқаша түсіндіру



Назар аударатын жаттығулар
А) Оңға бұрыл санақ 1-2
Б) Солға бұрыл санақ 1-2
В) Кері ... ... ... сызықтың бойына өкшені бір-біріне тигізе, қолды денеге жапсыра, саусақтың ұшын жартылай бүгуге, денені тік ұстап тұру.

Оқушылардың  ... ... ...  ... бойынша орындалады.




Бұйрықты бірдей, санақ бойынша орындау

6

7













8
Оң иық алға бас 

Жүру барысында орындалатын жаттығулар
А) аяқтың ұшымен жүру 



Б) ... жүру 


В) ... ... жүру 


Г) ... ... жүру ... барысында орындалатын жаттығулар

А) Оң жақ иықпен жүгіру 


Б) Сол жақ иықпен жүгіру 


В) Өкшені артқа ... ... ... ... алға ... ... 


Е) ... артқа қайшылап жүгіру 


Ж) Артпен жүгіру 



З) Жылдамдыққа жүгіру 

И) Тыныс алу жаттығулары ... ... ... айнала жүру 





Қол жоғарыда, алақан бір-біріне қарайды.

Қол белде, денені түзу ұстау

Қол алда


Қол тізеде


Залды айнала жүгіру


Қолды алға ... ... ... ... ... ... ... жақ иықпен қарау


Залды қиғашынан

Терең дем алу

1:1; 1:2:3


9
Залдың ортасынан бір ... үш сап ... ... ... жүру ... дамыту жаттығуларын орындау

А) Б.Қ аяқ иық көлемінен 
Санақ 1-2 басты оңға айналдыру 
Санақ 3-4 басты солға айналдыру 



Б) Б.Қ аяқ иық ... 1-2 ... алға ... ... 3-4 ... ... ... 


В) Б.Қ аяқ иық көлемінде
Санақ 1-2 кеудені оңға бұру ... 3-4 ... ... бұру  

Г) Б.Қ аяқ иық ... ... 1-2 оңға ... ... 3-4 солға бүгілу 

Д) Б.Қ аяқ иық көлемінде 
Санақ1-2 белді оңға айналдыру 
Санақ 3-4 белді солға ... 

Е) Б.Қ Аяқ иық ... ... оң ... еңкею
Санақ 2 ортаға еңкею
Санақ 3 сол аяққа еңкею
Санақ 4 б.қ қол белде 

Ж) Б.Қ аяқ иық көлемінде ... 1-2 оң ... ... ... 3-4 сол ... жүрелеу 

З) Б.Қ негізгі тұрыс 
Өз еркімен аяқ ұшымен оңға, солға  секіру  

Оңға бұрыл
3 саптан 1 сап құру 

Бір ... ... ...  

Қол ... 
Айналдыру барысында көзді ашып, бір нүктеге қарау 

Қол иықта ... ... ... ... тиюі тиіс 

Қол ... ... ... денені түзу ұстау 

Қол белде 
Жаттығуды дұрыс орындау 

Қол ... ... ... ... 

Қол белде 
Еңкею барысында 
Тізені бүктей орындау 


Қол белде жаттығуды дұрыс орындау 

Екі аяқ ... қол ... 20 рет ... ... ... жүру 

Негізгі бөлім  25 мин

Залдың ортасымен бір лекпенадымдап жүру.
Залдың ... оңға ... бір ... ... ... ортасынан екі лекпен жүру.
Залдың ортасынан 4 лекпен жүру 
Залдың ортасынан 2-ге,3-ке,4-ке адымдап жүру
Залдың ... бір ... ... ... жүру ... санақ бойынша дұрыс жүріп орындау 


Қортынды бөлім  5 ... ... ... ... 



Оқушылармен  қоштасу 

Оқушылардың кемшілігін жекелей айтып өту
Түгелдігін анықтау 

Сау ... ... ... ... ... шынықтыру сабақтарында  жаттығуды орындауды үйрену
Зерттеу жұмысының өзектілігі: Дене ... ... ... ... қолданылуы.
Зерттеу жұмысының мақсаты: Бастауыш сынып оқушыларының мақсатты түрде дене тәрбиесін ұйымдастырып, дене дамуындағы қозғалғыштық қабілеттердің оңтайлы іске асырылуын зерделеу. Дене ... ... ... ... рухы сергек, Отанын корғауға және ұзак уакыт шығармашылық енбекке жарамды адамды қалыптастыру болып табылады.

Зерттеу жұмысының міндеттері:
    # Дене ... ... ...    # Дене ... ...  -  жаттығуды орындауды үйрену, жетілдіру, күшті, жылдамдықты дамыту т.с.с.
    # Дене тәрбиесіндегі қозғалмалы ойындардың ... ...    # ... ... ...  ... көрсету;
    # Жаттығу алдындағы  гимнастиканы ұйымдастыру ерекшеліктерін анықтау;
Зерттеу объектісі: Бастауыш сыныптағы дене тәрбиесі
Зерттеу заты: Дене тәрбиесіндегі  ... ... ... ... ... оқушыларының дене шынықтыруда және физиологиялық тәрбиелеуде  жаттығу жасаудың мәні зор.
Әдіс-тәсілдер: Психодиагоностикалық, жаттығулар, дене тәрбиесіндегі әр түрлі ойын түрлерін ... ... 3 ... ... ... ... ... дамуында жаттығулардың алатын орны зор.
 Қозғалмалы ойындар бастауыш ... ... ... ... роль ... Дене ... ... әдістемелік материал ретінде ұсынуға болады.







































Әдістемелік нұсқау



  1. Оқушыларды  дене тәрбиесі арқылы тәрбиелеу, спорт түрлерімен жаттықтыру қажет.
  2. Дене ... ... ... дамыту.
  3. Әрбір қозғалыста ең алдымен қозғалып келе жатқан дененің, дене ... ... ... білу ...  4. Дене ...  ... танып, оларды тиімді, дұрыс пайдалану үшін оларды топтарға  бөле қолдана білу қажет.
  5. Дене ... ... адам ... ... әсер ету үшін  ... демалу, жұмыс істеу тәртібін сақтап, жаттығатын орынды, спорт залды санитарлық нормада ұстау.
  6. ... ... ... ... дене ... ... ... күш, ептілік дамыту.
  7. Дене тәрбиесі сабағында ұжымшылдық, адамгершілікке, эстетикалық, ... ... ...  8. ... ... ... орындауын қадағалау.





















Қорытынды


Дене тәрбиесінің маңызы  --  адамның денсаулығын нығайтып, ... ... ... ... ... ... амал ... табылады,  өйткені ол білім беру, тәрбиелеу, сауықтыру ... дене ... ... ... ... күші мен гигиеналық факторлар дене тәрбиесінің қосымша ...  -  ... дене ... ... ... ... жаттығуларының түрі олардың сыртқы және  ішкі құрылысын көрсетеді (құрылымы, ... Дене ... ... ішкі ... қарасақ, жаттығу кезінде ағзаның әр түрлі жұмыс істеу үрдістері ... ... ... ...  ... ... ең алдымен қозғалып келе жатқан дененің, дене ... ... ... білу қажет. Траектория дегеніміз - кеңістіктегі қозғалыс шамасы және қозғалысты елестетудегі дененің жағдайы. Траекторияға қарап дене ... ...  ... ... амплитудасын анықтайды. Қозғалыс траекториясы түзу сызықты және қисық сызықты болады. 100 ... ...  -  түзу ... ядро ...  -  ... сызықты деп шартты түрде айтамыз, өйткені  тәжірибе ... таза түзу ... ... ... ... ... ... алсақ, олар бір-біріне кеңістік, уақыт, кеңістікті - уақыт  және қозғалыс тәрізді сипаттамаларда  болады. Кеңістік сипаттамасына жататындар: дене мен  дене ... ... ... ...  ... ... дене тұрысын біз иық және аяқ-жамбас буындарының орналасу тәртібіне қарай білеміз.







                              ... ... ... И.В. Как ... ... ...  -  М .: ФиС., 1977.
2. Вайцеховский С.М. Книга тренера.  -  М.: ФиС., 1971. - 312 с.
3. ... Н.А. ... ...  и ... ...  -  М.: ФиС., 1980.  -  136 с.
4. ...  А.А. Основы теории и методики физической культуры.  -  М .: ФиС., 1986. 
5. ... Қ., ... З. ... сай физиология және мектеп гигиенасы.  -    
    ... 2003.
6. ... Ю.И. ... ...  -  ... ... 2002.  -  
     с. 381.
7.  ... М.Я. ... ... ...  -  М., 1980.  -  200 с.
8. ... А.М. ... ... молодости профессора Никитина.  -  М.: Советский  
     ... 1990.
9. ... И.С. ... и ... ... в 
    образовательных учреждениях.  -  Усть-Каменогорск: ВКГУ, 2003.
10. Матвеев Л.П. Теория и методика физической ...  -  М., 1991, - 336 с,
11. ... Л.П. ... спортивной тренировки.  -  М.: ФиС., 1977,
12. Менхин Ю.В., Менхин А.В. Оздоровительная ... ... и ...  -  
      ... Феникс,2002.  -  384 с.
13.  Мананков Н.Е., Колкутин А.М. Физическое ... ...  -  ...      ... ... 2002.  -  208 с. 
14. ... В.П., ... А.М. Основы теории и методики физической культуры и 
       ...  -  ... ... 2004.  -  277 с. 
15. ... Е.К. Дене ... ...  -  Алматы: Санат, 2000. 
16. Уанбаев Е.К., Уанбаева Ф.Ж. Дене тәрбиесі және спорттың теориясы  мен ...      
      ... ШҚМУ ... 2006.  -  270 б. 
17. ... Е.К., Уанбаева Ф.Ж. Мектептегі дене тәрбиесі жұмыстарын жоспарлау, 
       ... және ... алу. - ... БАЙ ... 2006.  -  225 б.  
        
      

Пән: Спорт
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дене тәрбиесінің негіздері11 бет
Ересек және үлкен жастағы адамдардың дене тәрбиесі10 бет
Күрес түрлерінің ерекшеліктерін талдап, жарыста қолданылатын әдіс-тәсілдерін тіркеп реттеу59 бет
Мектеп оқушыларының қалыптасуындағы дене тәрбиесінің рөлі59 бет
Қазақстан Республикасы дене тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен міндеттері26 бет
Тірек-қимыл жүйесі, жас ерекшелігі, баланың аяқ-киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар11 бет
Таңу түрлері және дененің түрлі бөліктері15 бет
Сюжеттік-рөлдік ойындарға педагогикалық зерттеулер4 бет
Өрнектер5 бет
IX-XII ғасырлардағы қазақ отбасы тәрбиесінің қалыптасуы мен дамуы53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь