Қазақстан Республикасы дене тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен міндеттері

Кіріспе

Негізгі бөлім

І. Қазақстан Республикасы дене тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен
міндеттері
1.1. Дене тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен міндеттері
1.2. Дене тәрбиесінің бұрынғы жүйелеріне тарихи шолу
1.3. Қазақстан Республикасының дене тәрбиесі жүйесінің негіздері
1.4. Дене тәрбиесі жүйесінің негізгі бағыттары
1.5. Дене тәрбиесі жүйесінің қағидалары
ІІ. Дене тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен міндеттерінің өзгеруі.
2.1. Дене тәрбиесінің арнайы амалдары
2.2.Дене шынықтыру мәдениеті
2.3. Дене тәрбиесінің жалпы жүйесінің негізгі түсініктері

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Оқушылар дене-бітімінің дұрыс дамуы, денсаулығының нығаюы, жұмыс қабілетінің артуы сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына қарсы тұруға ықпал етеді. Жақсы денсаулық -адамның еңбек және қоғамның іс-әрекетке жемісті қатысуының маңызды кепілі. Оқушылардың денсаулығына қамқорлық жасауға біздің қоғамымыз мейлінше мүдделі. Сабақтарда, сабақтан тыс уақытта, спорт секцияларында дене тәрбиесін күн сайын ұйымдастырып, қолайлы жағдайлар жасау қажет.
Табиғи қозғалыстың түрлері жүгіру, қарғу, жүзу, лақтыру, шаңғы, коньки, велосипед тебу, акробатика өмірге қажетті дағды және іскерліктерді қалыптастырады. Жас адамдардық денесі түрлі жаттығулар көмегімен ширап, дамиды. Сондықтан күш, жылдамдық, төзімділік, икемділік сияқты адам қабілетін дамыту оқушылардың қозғалтқыш тәжірибесін байытады, дене қозғалысын үйлестіреді.
Дене тәрбиесі саласында ырғақ, жеке гигиена, дене шынықтыру мәдениеті, туризм, спорт ерекше орын алады.
Дене тәрбиесі ең басты күн тәртібін, яғни, еңбек, демалыс, тамақтану, үйқы, бос уақыт ырғақтарын дұрыс ұйымдастыруда талап етеді. Күн тәртібін тиімді пайдалану балалардың ақыл-ойы мен дене құрылысының дұрыс дамуына, денсаулығын сақтауға көмектеседі.
Күн тәртібін бұзбау міндет . Тәртіп дегеніміз - демалыс, тамақтану, жеке гигиена және күн мен түннің пайдалы сәттерін маңызды, мазмұнды қолдану.
Мектепте дене тәрбиесін мұғалім, сынып жетекшісі, тәрбиеші басқарады. Олардың жұмысының мазмұны:
• шәкірттерге оқу, еңбек және демалыс ырғағын ұтымды пайдалануды үйрету, оқушылардың денсаулығын үнемі бақылау, жұмыс қабілетін жаңсарту, оларға жағдай туғызып, қамқорлық жасау.
• оқу күні және оқу жылы бойында қозғалыс жасау, қозғалтқыш әрекетке үйрету және қозғалтқыш сапаларын дамыту, дене шынықтыру және сауықтыру жұмысын тиімді өткізу.
Дене тәрбиесін мектепте және мектептен тыс оқу орындарында спорттық базаларда іске асыру үшін төмендегі талаптарды еске алған жөн:
• оқушылардың бойында жоғары адамгершілік сапаларын тәрбиелеу.
• шәкірттің денсаулығын нығайту, жұмыс қабілетін көтеру.
• спортпен шүғылдануға оқушылардың тұрақты қызығуын және қабілетін дамыту.
• негізгі қозғалтқыш сапаларын дамыту.
1. Дене шыныктыру теориясына кіріспе, М.: ФиС, 1983.
2. Матвеев Л.П. Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі, М.: ФиС, 1991.
3. Ашмарин Б.А. Дене тәрбиесінің теориясы жэне эдістемесі, М.: Просвещение, 1990, 284 бет.
4. Горанько М.И., Құлназаров А.Қ., Қанағатов М.К. Дене қимылы даярлығының Президенттік сынамалары - ҚР халқының бұқаралық сауықтыру негізі. — Алматы: Әль-Фараби, 1997. — 46 бет.
5. Шиян Б.М. Дене тәрбиесінің теориясы және әдістемесі, М.: ФиС, 1988.
6. Качашкин В.М. Бастауыш мектептердегі дене тәрбиесі, М.: ФиС, 1983.
7. Қуаныш Т.Ш. Дене тәрбиесінің теориясы жэне әдістемесі, Алматы, 1996.
8. Сапарбаев М.Б. Дене мэдениеті мұғалімін даярлау, Алматы, 1992.
9. Курамшин Ю.Ф. Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі, М.: 2003.
10. Қуаньпп Т.Ш. Дене тәрбиесінің теориялық жэне әдістемелік негіздері, Алматы, 1997.
        
        Мазмұны


Кіріспе

Негізгі бөлім

І. Қазақстан Республикасы  дене тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен 
міндеттері
0.1. Дене  ... ... ... мен міндеттері
0.2. Дене тәрбиесінің бұрынғы  жүйелеріне тарихи шолу
0.3. Қазақстан  Республикасының  дене тәрбиесі жүйесінің негіздері                                                                                
0.4. Дене  ... ... ... ...  Дене  ... ... ... Дене  тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен міндеттерінің өзгеруі.     
2.1. Дене тәрбиесінің арнайы амалдары
2.2.Дене шынықтыру мәдениеті
2.3. Дене ... ... ... ... түсініктері

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер











Кіріспе

Оқушылар  дене-бітімінің  дұрыс дамуы, денсаулығының нығаюы, жұмыс қабілетінің артуы сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына қарсы ... ... ... ... ... ... ... және қоғамның іс-әрекетке жемісті қатысуының маңызды кепілі. Оқушылардың денсаулығына қамқорлық жасауға біздің қоғамымыз мейлінше мүдделі. ... ... тыс ... ... ...  дене   тәрбиесін  күн сайын ұйымдастырып, қолайлы жағдайлар жасау ... ... ... ... қарғу, жүзу, лақтыру, шаңғы, коньки, велосипед тебу, акробатика өмірге қажетті дағды және іскерліктерді қалыптастырады. Жас адамдардық  ...  ... ... ... ... ... ... күш, жылдамдық, төзімділік, икемділік сияқты адам қабілетін дамыту оқушылардың қозғалтқыш тәжірибесін байытады,  дене  қозғалысын үйлестіреді.
Дене   ...  ... ... жеке ...  дене  шынықтыру мәдениеті, туризм, спорт ерекше орын алады.
 Дене   тәрбиесі  ең басты күн тәртібін, яғни, ... ... ... үйқы, бос уақыт ырғақтарын дұрыс ұйымдастыруда талап етеді. Күн тәртібін тиімді пайдалану балалардың ақыл-ойы  мен   дене  ... ... ... ... ... ... тәртібін бұзбау  міндет . Тәртіп дегеніміз - демалыс, тамақтану, жеке гигиена және күн  мен  ... ... ... ... ... ...  дене   ...  мұғалім, сынып жетекшісі, тәрбиеші басқарады. Олардың жұмысының мазмұны:
::  шәкірттерге оқу, еңбек және ... ... ... ... ... ... денсаулығын үнемі бақылау, жұмыс қабілетін жаңсарту, оларға жағдай туғызып, қамқорлық жасау.
::  оқу күні және оқу жылы бойында қозғалыс жасау, ... ... ... және ... сапаларын дамыту,  дене  шынықтыру және сауықтыру жұмысын тиімді ... Дене   ...  ... және ... тыс оқу ... спорттық базаларда іске асыру үшін төмендегі талаптарды еске ... ...  ... ... ... ... сапаларын тәрбиелеу.
::  шәкірттің денсаулығын нығайту, жұмыс қабілетін көтеру.
::  спортпен шүғылдануға оқушылардың тұрақты қызығуын және қабілетін дамыту.
::  ... ... ... ...   ...  ...  міндеттері  және формалары әрбір мектептердің жағдайларына байланысты  дене  шынықтыру және ... ... ... ... ... ...   тәрбиесінің  негізгі құралдарына  дене  жаттығулары, гимнастика, ойын, ... ... ... факторлар жатады.
Дене жаттығулары - бұл саналы түрде орындалған қимылдар және қозғалтқыш әрекеттер. Дене жаттығулары бұлшық ет жүйесін, қан ... және ... алу ... ... Түрлері: негізгі және гигиеналық гимнастика, спорттың гимнастика, акробатика, көркемдік гимнастика, өндірістік гимнастика және ... ... ... ... ... ...   тәрбиесінің   міндеттері :
- денсаулықты нығайту және шынықтыру,  дененің  ... ... және ... ... ... арттыруына әсер ету;
- қимыл дағдылары  мен  іскерліктерін қалыптастыру және жетілдіру;
- қимылдың жаңа түрлеріне баулу және оны ... ... ...  ... ... ... ... шапшаңдықты және ептілікті дамыту;
-  еріктілікке, батылдыққа, табандылыққа, ... ... ... пен ... сезімге, мәдениет мінез-құлық дағдысына еңбек пен қоғамдьщ меншікке саналы көзқарасын тәрбиелеу;
- өдеттерді қалыптастыру және  дене  ... ... ... ... ... гигиеналық дағдыларды сіңіру,  дене  жаттығулары мен шынықтыру ... ... ... ... Дене  ... ... мақсаты мен міндеттері

Дене  тәрбиесі  жүйесі  ...  -  ...  ... ... ...  ... ... және республика дене тәрбиесі мен спорт мәселелерін үйлестіріп, әрі басшылық етіп отыратын ұйымдар мен мекемелер. Дене тәрбиесі жүйесінің басты ...  -  ... ... ... сау, ... қорғауға әзір, шығармашылық жұмысқа құштар, жан-жақты  дене тәрбиесі дайындығынан өткен ... ... Бұл ... ... ... міндеттерге негізделген:
1. Білім беру міндеттері  -  қимылдың ептілігі мен дағдысын меңгерту және дене ... ...  ... ... ... ... ... - дене  тәрбиесі жаттығуларының көмегімен денсаулықты нығайтады.
3. Тәрбиелік міндеттері  -  ... дене ... ... ... ...  ... ... негізделген.

1.2.    Дене тәрбиесінің бұрынғы  жүйелеріне тарихи шолу ... ... ... (БДД) VI-V ғғ. ...  Қазақстан жерінде тұрып, өмір сүрген біздің арғы ата-бабаларымыз  -  сақтардың кезінде өз заманына сай дене ...  ... ... ... дене тәрбиесі  жүйесінің негізі  әскери-жауынгерлік және жарыс-сайыс бағытында болды. Ашық аспан астында киіз ... ... ... кәсіптері мал өсіру болған сақтарға кенеттен келген жауларынан отбасын, елін, жерін қорғау үшін өте  ...  ... ... ... батыл болуы керек болды. Сондықтан   да олар бала кездерінен атқа міну, садақ ату,  ... ... ... ... ... 4-5 жастарынан атқа шауып, 7-8 жасынан ат үсті сайыс  жаттығуларын   үйреніп, меңгере ... Он үш ...   ... боз ... ер қаруы бес қаруды еркін меңгерген. Сол кездердегі  сақ жауынгерлерінің шабуыл жасайтын  қарулары  -  айбалта, ... ... ...  -  ... сауыт, дулыға, тізелерін, аяқтарын қорғайтын қалқаншалар болған. Осы аты аталған қару-жарақаттарды  соғыста  ... ...  өте  ... ... үшін сақ ... өте көп жаттыққан. Садақ  ату, найзамен, ақинақпен сұғу, қылышпен, айбалтамен шабу, шоқпармен соғу жаттығулары көп рет, әр түрлі ... ... ... ...  ... жалтару, қалқанды тосу,  сақтандыру жаттығулары жетілдірілген. Осы қаруды қолдану жаттығулары жерде, ат үстінде, атты тізгінін ұстап ... ... ... ... ... ... жағдайда шауып келе жатып қарулар қолдану, бірнеше адамдардан  қорғану,  шабуыл жасау жаттығулары сайыс ... ... ... сақтармен қатар өз жерлерінде өмір  сүріп жатқан ... ,   дене ...  ... ... біз ...  Сол спартандық  құрбылары секілді сақтардың да ... де ... ... дене ... жаттығуларымен айналысқан, жаумен соғысқан. Сақ патшайымы Томирис пен оның ...   ... ... бөлімі,  Византия патшасы Кирмен соғыстың шешуші кезеңіндегі жеңісте өте ... рөл ... ... ... II ғ. ... ... ... болып, біздің дәуірімізде Қазақстан жерінде  қоныстанған  ғұндардың дене тәрбиесі жүйесі сақтардың дене тәрбиесі жүйесіне  ұқсас ... ... ... ... ...  ұрлық жасаған адамдардың беттері тілініп, жазаланған. Ғұндар ат үсті жаттығуларына өте жетік болған, шауып келе ... ... ... ... ... ... тік тұру, жерге секіріп түсіп, қайта отыру, шауып келе ... ... ... алу, ... атып ... секілді жаттығуларды ғұндар өте жетік меңгерген. Осы кездегі Еуропа  цирктеріндегі ат үсті ... ғұн дене ... ... ... ... цирк ... зерттеушілердің дәлелдері бар. 
Шыңғысхан құрған  империясы кезінде ...  ... -  дене ...  ... іске ... Ол ... әрбір ер адам, атымен, қару-жарағымен соғысқа аттануға  дайын тұруы керек  болды. Сол кезде   дене ...  ... ...  Ол  -  ... садақ ату және атқа шабу спорт түрлеріне ... ... ... ... ... (XI ) жеке сайыс, шахмат (шатрантаж) өнерлері дамыды. Темірдің өзі де сайыс өнеріне жетік, дене қуаты жетілген, шахматты да ... ... адам ... ғ. бастап Қазақ хандығы кезеңінде дене тәрбиесі жүйесі  ұлттық ... және  ...  ... ... ...  ...  Сол кезеңде қазақ арасында  батырлар, палуандар, шабандоздар, сал-серілер, ақындар қадірлі болды. ... ... ...  -  ат ... ... жарыс, күрес дамыды. Ат үсті ойындары  -  көкпар, аударыспақ, күміс алу, қыз қуу, ... келе ... ... ату, ат үсті әр ... ... ... (ат ... тік тұра, теріс отыра, ат бауырынан өте, жерге түсе қайта шыға шабу) өнерлері дамыды. Жәрмеңкелерде, ас беруде, үйлену, сүндет т.б.  ... осы ... ... ... ... ... марапатталып отырылды. Ол жеңімпаздар халық арасында аттары аталып, аңыз-әңгімелеріне арқау болып, ... ... ... өте ... сый-сияпатқа бөленді.
Қазақ хандығының дене тәрбиесі жаттығулары жүйесі тек қана жарыс сипатында ғана емес,  күнделікті тіршіліктерінде де жетілдіріліп ... ... атқа ... барысында орындалатын әр түрлі ат үсті жаттығулары, күнделікті орындалатын бие ... ... ... ... ұстау, жүгіріп малдарды жаю, мал қайыру, мал ұстау, аңға шығу,  ... ... ... ... ... әр түрлі қазақтың  ойындары (ақ сүйек, арқан тарту, алтыбақан тебу т.б. ойындар),  қолдары босағанда күреспен айналысу, садақ ату, ...  ... ... меңгеру жастарды  шынықтырады,  батырлыққа, батылдыққа тәрбиелейді, дене қасиеттерін  жетілдіреді. Сол ... дене ... ... өз ... сай  ... ... ... халқының ұлан-байтақ жерді сақтап қалғаны, өздеріндей саны бар,  тұрақты әскері бар, ... ... бар, бір ... ... ... әскерін, жоңғар елін жеңуі.  
XVIII-XIX ғғ. Ресей патшалығына қосылған кезеңдерде қазақ жеріндегі дене ... орыс  дене ... ... ... ... ... ... мемлекетінің дене  тәрбиесінің негізін қалаған П.Ф. Лесгафт  он алты Еуропа елдерін аралап, дүниежүзі дене тәрбиесі мен спорт жүйелерін  орыс ... ... енді сол ... ... ... дене тәрбиесі жүйелері орыстар арқылы қазақ жеріне тарады. 
XX ғ.  Кеңес дәуірінің де өзіне тән  ерекше  ... дене  ... ... ... Оның бір ерекшелігі дене тәрбиесі және  спорт  түрлерімен айналысу тегін, коммерцияланбаған болды. Барлық  спорттық құрылыстар, ...  ... ...  ... ... ... Жұмысшы, шаруа, студент, оқушы, барлық адамдарға  ... ... ... ашық ... Кеңес Одағының спортшылары соның арқасында  Олимпиада ойындарында, халықаралық жарыстарда басқа мемлекеттің спортшыларын ... ... ... ... болды.
Қазақстан Республикасы егемендігін алып жеке дербес мемлекет болғалы  он  тоғыз жылда өз Конституциясы, Ата заңы шығарылып, өзіне  тән дене  ... ... ... 






 1.3.  ...  ...  дене ... ... негіздері                                                                                ... ... ... мазмұны қоғамның әлеуметтік-экономикалық, заң-құқықтық, ғылыми-әдістемелік, бағдарлама-нормативтік  және ұйымдастыру негіздерінен көрінеді.
Әлеуметтік-экономикалық негіз. Дене  ... ... ... ... ... ... ... ғылыммен, мәдениетпен тығыз байланысты. Бұл байланыстардың объективті негізі - дене  тәрбиесі жүйесінің ... ... ... Жүйе ... өнім ... да сол ... өндірістік қатынастардың иесі  -  адам ... әсер ... Ол ... ... ...  қалыптастырып, қоғамдық қатынастарды жетілдіреді.
Заң-құқықтық негіз. Дене  тәрбиесі жүйесі өз жұмысын бағыттайтын құқықтық күші бар, көптеген нормативтік актілерге ... Ол Ата ... ... Республикасының Конституциясының 23-бабында нақтылы көрсетілген.
Еліміз егемендігін  алған кезеңнен бері дене тәрбиесі мен ... ...  ... ... ... қарарлар қабылданды. Олар: 
1. Қазақстан Республикасының  1999 жылы шілде айының 6-жұлдызында қабылданған  № 389  -  1  ... ...  ...  1999 жылы  ... ... ... қабылданған  туралы  заңы. 
3. . 
4. Қазақстан Республикасы  Білім және ғылым министрлігінің  №148 ... ... ж. ... . 
Дене  тәрбиесі жүйесі ғылыми-әдістемелік негізде құрылады. Оның барлық теориялық және іс-тәжірибиелік жұмыстары ғылыми түрде негізделген.
Дене тәрбиесі жүйесінің құрылу және даму ...  ... ... ...  ілімдер (дене мәдениеті тарихы, әлеуметтік спорт, гигиена, физиология,  ... ... т.б.), ... ... ... атлетика, шаңғы спорты, гимнастика т.б.) зерттейді. Осылардың  ішінде ... ... дене ... және ... теориясы мен  әдістемесі пәні алады. 
Дене ...  ... ... негізіне жататындар: 
1. Дене тәрбиесінің мемлекеттік бағдарламасы.
2. Президенттік сынама.
3. Мемлекеттік спорттық ... ... ... бағдарламасы барлық  оқу-тәрбие орындарында: бала бақшаларда, жалпы білім беру мектептерінде, жоғарғы оқу орындарында, Республика ... ...  т.б. оқу ... болады. Бұл бағдарламада дене тәрбиесінің амалдары, жүргізілуі тиіс керек спорт түрлері, оның негізгі жаттығулары, сынақ түрлері, ... ... ... ... ... ...  ... мен спорт қозғалысында  Президенттік сынаманың маңызы өте зор.  ... ... ... ... 1996 ...  24 ... № 774 ... қабылданды.
Президенттік сынама - бақылау нормалары арқылы халықтың оқуға, еңбекке, әскери қызметке дене дайындығының жалпы деңгейін  ... әр ...  ... ... ... ... дене ...  -  күштілікті, шыдамдылықты, ептілікті, жылдамдықты көрсететін жеті сынақ түрі ... 23-ке ...  жас ... ... үшін сынамалар дене даярлығының  екі деңгейінен, яки Президенттік және ұлттық деңгейінен тұрады. 
1. Президенттік деңгейі  жан-жақты дене ... ... бар дені сау ... үшін ... 
2. ... ... ... оқу немесе жұмыс орны бойынша спорттық секцияларда, топтарда, командаларда, дене тәрбиесі және спортпен жүйелі түрде айналысатын адамдар үшін арналған. 
23 ... ... ... үшін ... ... ... анықтайтын Президенттік сынама сынақтары ретінде, адам организмі қызметін бағалаудың  неғұрлым сенімді тәсілі ретінде  Дүниежүзілік ... ... ... ...  1,5 мильге (2400 м) жүгіру сынағы енгізілген. 
Президенттік сынамалар сынақтарының түрлері бойынша жарыстар жалпы білім ... ... ... ... лицейлердің, колледждер мен жоғарғы оқу орындарының  соңғы курсына барар жылы өткізіледі. 
Еңбекші жастар үшін сынақтар жас ерекшеліктеріне ... ... ... ... нормативтерін тапсыруға дәрігердің рұқсаты бар, спортпен арнайы немесе  өз ...  ... ... ... ... ... ... түрлері бойынша  жарыстарды қалалық, аудандық, облыстық  білім басқармасының дене тәрбиесі бөлімі, туризм және спорт ... ... ... сәйкес әр оқу орнының, кәсіпорынның дене тәрбиесі мұғалімдерінен,  жаттықтырушыларынан, спорт нұсқаушыларынан  құрылған ... ... ... ... ... ... облыстарда, аудандарда, қалаларда орындау жөніндегі жұмысқа басшылық және бақылау жасау Қазақстан ... ... және ... басқармалары, Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің дене тәрбиесі  орталықтары арқылы жүзеге асырылады.
Президенттік сынамалар бойынша жарысты ұйымдастыру ... ... ... ... мектептерде, кәсіби-техникалық мектептерде, колледждерде, жоғарғы оқу орындары мен кәсіпорындарда - әкімшілікке жүктелген.
Президенттік сынамалар бойынша негізгі практикалық жұмыстарды орындау оқу ... дене ... ... ... ... ал кәсіпорындар мен ұйымдарда спорт мамандарына, спорт жөніндегі нұсқаушыларға, жаттықтырушылар мен медициналық қызметкерлерге жүктелген.
Президенттік сынамаларға ... ... ... 60, ... 2000, 3000 ... 1,5 мильге (2400 м ) жүгіру, тұрған  орнынан ұзындыққа секіру, биік  ... ... ... ... ... қалыптан кеудені көтеру, мылтық ату,  шаңғымен жүгіру,  қол ... ... да ... ... ...  -  ... классификациясы.  Республикалық спорт  классификациясы дегеніміз  -  спорттың әр ... ... ... бастап халықаралық дәрежедегі спорт шебері атағын беру ... ... ... Ол спортта жоғары жетістіктерге жетуге, жаттықтырушы жұмысын жетілдіруге, балалар және жасөспірімдер спорт мектептерінің, олимпиадалық спорт мектептерінің, арнаулы орта және ...  оқу ... ... ... жұмысын жақсартуға ықпал етіп, Қазақстан спортының дамуына  негіз қалайды.  Спорттық ...  ... 1935 ж. ... Одан ... ... спорттың даму деңгейіне байланысты өзгертіліп отырылды. Қазақстан Республикасының егеменді ел ... ... ... ... ... ... классификация мазмұны мен құрылымы көп өзгерді, әлі де жетілдіріліп келеді.
Дене  тәрбиесі жүйесі Республикамызда мемлекеттік, ... және жеке ... ... ... ... ... түрі Қазақстан Республикасының мемлекеті деңгейінде қаржыландыруымен, жауапты министрліктердің қатысуымен орындалады. Республикамызда дене  ... және ... ... басқарып, бағыт беріп отыратын арнаулы мемлекеттік екі ... бар. Бірі  -  ... ... Туризм және спорт министрлігі. Бұл министрлікке республикалық спорт мекемелері, ұлттық  ғылыми іс-тәжірибелік орталығы, облыстық дене  ... және ...  ... ... ...  ... интернаттары бағынады. Бұл министрлік негізінен жоғары жетістіктер спорты мәселелерімен ... ... ... ... ... жарыстар өткізу, спортшыларды сол жарыстарға дайындап, қаржыландыру  -  осы  министрлік, мекеме басқармаларының міндеті. Мемлекетіміздегі Ұлттық Олимпиада ... ... ... ... ... төрт ... бір ... Азия ойындары мен Олимпиада ойындарына дайындау, қатысу да  осы министрлік басқармаларының, мекемелерінің жұмысы.
Екінші, дене ... мен ... ... ... ... министрлік  -  Білім және ғылым министрлігі. Бұл министрліктің қарауындағы облыстық, қалалық, аудандық білім басқармалары, балалар, оқушылар, студенттер арасында ... ... ... мен ... ... дене ... ... мен барлық  спорттық жұмыстарға жауап береді. Дене тәрбиесі сабақтары мектепке дейінгі балалар мекемелерінде, мектептерде, орта және ... оқу ... және ... да мемлекеттік, қоғамдық мекемелерде ұйымдастырылады. Сабақ мемлекеттік бағдарлама, ресми ... ... ... Ол  үшін ... ... ... ... мәселесі шешіліп, материалдық база жасалады. Дене тәрбиесі сабақтары мен спорт  түрлерінен жаттығуларды, жарыстарды, басқа да көпшілік спорт жұмыстарын ... ... ... оқытушылар, сондай-ақ кәсіби жаттықтырушылар, нұсқаушылар жүргізеді.
Қоғамдық ұйымдастыру барлық жастағы адамдарды дене тәрбиесі мен   ... ... ... ... Елімізде көптеген ерікті спорт қоғамдары жұмыс істейді. Ол ...  ... ... ... ... ... қосатын жарналары мөлшерін белгілеп, басқаратын адамдарын жиналыс  негізінде сайлайды. Қоғамдық ұйымдастыру түрінің ең бастапқы ұйымы  -  ... ... Бұл ...  ... ... ... ... келе жатқан ерікті спорттық қозғалыс түрі. Ол кезеңде республикамызда ауыл-село ерікті спорт қоғамы , ... ... ... , т.б. ... шаруашылық салаларының ерікті спорт қоғамдары болған. Қазіргі кезде де ... ... ...  қоғамдары жандана бастады. Мысалы, Ішкі істер министрлігі қызметкерлері  үшін құрылған  ерікті спорт қоғамы ... ... ... ... ... ... ... орта оқу орындарында  оқушылардың ерікті спорт ... , ... ... ... ... ...   құрыла бастады.
Кейінгі жылдары жеке, дербес жаттығу түрінің маңызы артты. ... жеке ... ... ... ... тренажер залдары, боулинг, аэробика, шейпинг т.б. денсаулық нығайту, спорт жаттығулары арқылы  халықтың көңілін көтеру, ... ... ... ... бастады. Денсаулықты сақтауға бағытталған  көптеген қозғалыстар, клубтар пайда болды. Бұл  -  жеке, дербес жаттықтыру ... ... ... ... ... жеке меншік түрі екенінде. Жеке адамдардың бір ... ... зал, ... жеке ... ... ... сол ... өз мүмкіншілігі бойынша қаржыландырып, спорт түрлерінен жаттықтыру жұмыстарын ұйымдастыруы. Жеке меншік  түрі өзін-өзі  қаржыландыратын болғандықтан ол ... ... ... ... ... Жеке ...  ... әрбір адамға ұнайтын  спорттың түрімен әр түрлі, белгіленген уақытта  айналысуына  мүмкіндік ... ... ... және ... ...  ...  бірін-бірі толықтырып отырады. 
Дене  тәрбиесі жүйесінің ... ... ...  ...  база мен  ... көп ... Дене тәрбиесі мамандарын Алматыдағы Спорт және туризм ... ... ... оқу орындарындағы  университеттер  мен педагогикалық  институттардағы  дене тәрбиесі  ... ... ...  орта оқу орындарында, колледждерде  дайындайды. Арнаулы  ... мен ...  ... ... ... ... мен  ... жаттықтырушылар) білім алады. Жоғары, орта  білімді мамандардың әрбір бес жыл жұмыс істеген  мезгілі  ... ... ...  ... көтеру институттары  ол мамандардың білімдерін толықтыру,  жаңалықтармен таныстыру, білім деңгейлерін жоғарылату курстарын өткізіп тұрады. Қазіргі кезде дене ...   ... ...  ... ... ... 

1.4.  Дене  тәрбиесі жүйесінің негізгі бағыттары

Дене  тәрбиесі жүйесінің үш ... бар:
        1. ... дене ...        2. ... ...        3. ... дайындық.
         ... дене ... ... ... ... дене қуатын барынша арттыруға, қимыл ептілігіне дағдылануға, осылардың ... ... ... ... ауысуға бағытталған. Жалпы дене дайындығына әр түрлі дене тәрбиесі ... ... ... ... күші және ... ...  ...        Кәсіптік-қолданбалы дене тәрбиесі дайындығы дегеніміз  -  еңбек пен әскери ...  ... ... дене ... ... мамандану үрдісі. Кәсіптік дене тәрбиесі дайындығы тәсілдерін қолдану еңбекте қимыл ептілігі мен дағдысының қалыптасуын тездетеді, еңбек өнімділігін арттырады, адам ... ... ...  ... факторларға қарсылығын күшейтеді.
        Адамның өзі қалаған спорт түрінен биік жетістіктерге жету жолындағы                 ... ... мен ... ... дайындығы дейміз. 

	1.5. Дене  тәрбиесі жүйесінің қағидалары

Қағида  -  бір негізгі мәселенің түпкі, бастапқы қалпы, қандай да бір ... ... ... даму ... Дене ... жүйесінің қағидаларына мыналар жатады:
1. Адамның жан-жақты  үйлесімді  даму қағидасы.
2. Дене ... ... ... ету және Отан ... тәжірибесімен үйлесімі.
3. Дене тәрбиесінің денсаулықты нығайту  қағидасы. 
Адамның жан-жақты үйлесімді даму қағидасы дене тәрбиесі жүйесінде  екі бағытқа бөлінген: а) дене ... ... ... ... өнегелік, эстетикалық тәрбиелермен тығыз байланыса отырып, жастарды өнегелікке, тәртіптілікке баулу, зейінділікке, еңбек сүйгіштікті қалыптастыру, адамның көркемдік-әсемдік танымына көп  ... ... ә) дене ...  әр ... ... және ... дене дайындығы, дене  қасиеттерін дамыту, қимылдың  ептілігі  мен дағдысын меңгеру сияқты дене тәрбиесі үрдісінің әр  ...  ... ... ... Адамның жан-жақты дамуы үшін қимыл шеберлігін меңгерумен бірге барлық дене қасиеттерін дамытуға ұмтылдырады.
Дене ... ... ... ету және Отан ... ... үйлесуі дене  тәрбиесінің  жеткіншек ұрпақты  еңбекке және Отан қорғауға баулитын қолданбалы ерекшелігін көрсетеді. Қазіргі  таңдағы  ... және ... ...  ... дене қуатының жетілуін талап етеді. Дене тәрбиесі  жаттығуларымен айналысу адамның денсаулығын нығайтып, кең ... ... ... мен ... ... ... жұмыс істеуге ынтасын арттырады. Дене тәрбиесі  және спортпен  ... ... ... ... ... ... адамдармен салыстырғанда 1,5-2 есе аз уақыт жұмсайды.
Дене дайындығына, әсіресе, ... ... мән ... ... жауынгерлік қабілеттілігі  -  оның жылдам жүгіретініне, төтенше жағдайға бейімділігіне, ... ... тез ... т.б. байланысты. Сондықтан жалпы білім беретін мектептерде, ... ... ... ... беру ...  ...  ...  қатарына шақыруға дейін дайындаған жөн. Әскери мамандықты жақсы ... үшін жас ... ... ептілікке, жылдамдыққа, шыдамдылыққа т.б. тәрбиелеу керек.
Дене тәрбиесінің денсаулықты нығайту қағидасы. Барлық дене тәрбиесі жаттығулары, сабақтары адам ... ... ... Бұл сабақтардың нәтижелілігі олардың көлемі мен жаттығудың орындау  қарқынына байланысты.  Оқытушы  өсіп келе ...  ... ...  ... ...  ... жас ерекшеліктері мен  барлық мүмкіндіктерін білуі керек, педогогикалық тәсілдерді және дәрігерлік  бақылауды жақсы меңгеруі қажет. Сонда ғана ол ... ... ... ... ... ... ... Дене  тәрбиесі жүйесінің мақсаты мен міндеттерінің өзгеруі.     
2.1. Дене ... ... ...     Дене ... ... ең ... мақсаты - адам баласының дене қалпының жетілуі жөніндегі көрсеткіштерін ойдағыдай болуын қамтамасыз ету болып табылады. ... өзі дене ... ... және оның ... ... атқаруын көтермелеп отыруға міндетті. Бұл күтіліп отырған көрсеткіш қоғамның даму ... ... Бұл ... ... ... арттыру және оны қорғауға дайын адамдар жөніндегі қоғамның объективті қажеттілігі көрініс ...       Дене ... - адам ... дене ... ... ... жүйелі түрде ықпал ету, денсаулықты  нығайтуға жақсартарлық табиғаттың табиғи күштері мен тазалық сақтауды жолға қою, дене ... ... және ... мәні зор ... ... иен ... соларға байланысты білімдерді қалыптастырып, жетілдіру, адамды белсенді өмірге ... деп ... ... болады.
Бұл  анықтамадан  дене мәдениетінің екі ерекшелігі байқалады:
1.  Қозғалыстарға үйрету.  Ол дене тәрбиесі  білімінің негізгі мазмұнын ... ... ... ... ... арнайы тәсілдерді   орынды   пайдалану   ...   ...   сол   ... ...  ... және ... байланысты білімнің қорын игереді.
       Адамның    дене    ...    ...    ...    дене ... ... қасиеттері кешеніне максатты түрде ықпал ету. Дене тәрбиесінің бұл ... дене ... ... ... деп   ...   ...   ...   дене   тәрбиесі   ...   ... ...   бірге   педагогикалық   үдеріс   ретінде   жеке   тулғаның қалыптасуына ықпал ...      Дене ... ... - ... ... ... ... құрайды және адамның өз қозғалыстарын басқарудағы орынды тәсілдерді меңгеру жүйесін жасайды, сол арқылы ... ... және ... ... ... ... ... қозғалтқыш қорын меңгертеді.
      Дене қимылы дамуы - адам жеке өмірінің үзақ ... өз дене ... ... ... және дене ... мен ... ... біртіндеп қалыптасуы және өзгеруі занды үдеріс. Дене дамуына тұқым қуалаушылық факторлары, өмір жағдайлары және тәрбие ерекшеліктері ... әсер ...      Дене ... ... - белгілі бір іс-әрекетке байланысты, мақсатты орындауға бағытталған дене тәрбиесінің мамандырылған үдерісі. Ол жалпы арнайы дене дайындығын танып ... ...  Дене ... ... - ...  ... ... қызмет етуте дайындықтың бөлінбес қүрамы болып табылады.
      Дене ... ... - ... ... және ... ... ... тұрады. Дене тәрбиесінің үзілісі деп - дене қимылы ... ... ... ... ... ... ... демалысын жүзеге асыру және жаттығудың бір түрінен екінші түріне үзіліссіз, тоқтаусыз ауысуы дейді. Ал, дене тәрбиесінің қалпына келтіруі  --  ... ... ... ... дене ... дене шынықтыру құралдарымен қалпына келтіру қызметін айтады. Онда адам ағзасын қалпына келтіру жолдары көп, тек әдістерін дүрыс пайдалану қажет.
      ... ... ... ... оқыс ... мен ауру ... ... дене қуатын қалпына келтіру дегенді білдіреді. Атап айтқанда, дене шынықтырумен немесе спортпен шұғылдану барысында жарақат алып ... ... ... ... ... денсаулығын жоғалтқан адам ағзасының мүмкіндіктерін қалпына келтіру үшін дене жаттығуларьш арнайы түрде пайдалануын айтады. Дене жаттығуларын ... ... ... ... ... бар. Тынығу қызметі дене тәрбиесі жаттығуларын қолдану арқылы белсенді демалыс, адам ағзасының уақытша жоғалтқан функциялық мүмкіндіктерін қалпына келтіруін айтады.  - ... ... ... ету, адам ... дене ... ... қалпына келтіру үшін, басқа бір қимыл белсенділігі аз іспен айналыса ... ... дене ... тағы бір ... ... көрсетеді. Яғни, жүктемені реттей отырып, жаттығудың бір түрінен екінші түріне тоқтаусыз ауысуы деп аталады.
     Дене ... ... - ... дене ... ... сараманындағы белгілі тарихи үлгіні бейнелейді, яғни, өзі тәуелді нақты қоғамдық қауым жағдайының алғашқы ... мен ... ... ... ... ... Біздің еліміздің дене тәрбиесі жүйесі дене тәрбиесінің идеологиялық, ғылыми - әдістемелік негіздерінің, сондай-ақ, адамдардың дене мәдениетін жүзеге асыратын және ... ... мен ... бір екендігін танытады.
     Дене мәдениетінің қозгалысы - бұл үғым ... дене ... ... ... дамыта көбейтуде бір арнада бірлесе еңбек ететін ... ... ... Дене ... ... ... ... құбылыс болғандықтан, оны дамытуға ұмтылған адамдардың өзара іс-әрекетінсіз жузеге аспайды. Дене тәрбиесі қозғалысы - осы өзара іс-әрекетті үйымдастырудың бір ...      Дене ... ... - адам ... ... және дене ... ... дамуыньщ шаралары туралы түсініктерді жинақтайды. Сонымен бірге, бұл шара еңбек және басқа да ... ... ... ... келетінін, дене шынықтыру саласында жеке дарынның жеткен барынша ... даму ... ... және ұзақ өмір сүру ... жауап береді.
      Спорт туралы тақырыптар мен тарауларды қайталау және күнделікті ақпарат қүралдарынан толықтырып отыру.
      Дене ... ... ...  --  ... ... ... ... игерген, моральдік тұргыдан таза, Отанды қорғауға және ұзақ уақыт шығармашылык еңбекке жарамды ... ... ... ... ... Осы ... ... елімізде әрбір адамның және қоғамның мүддесін білдіреді. Денені жетілдіру, дене мүшесінің кемістігі жоқ, ... ... пен ... бойында жинақтаған адам туралы халықтардың ғасырлар бойы жетуге тырысқан арманын бейнелейді.
      Дене тәрбиесінің ғылыми және оқу ... ... мен ... оның ... ... ... ... білімді құрайды. Дене тәрбиесінің теориясы мен тәсілдері мұғалімнің педагогикалық қабілетін ... дене ... ... ... ... ... шешіп, ғылыми бағытта дұрыс пайдалануға көмек береді.
      Кез-келген білім өзіндік әдістемелік бағыт-бағдар ... ... ғана өмір сүре ... ... бір ... ... ... объектісі болады. Зерттеу нәтижесінде жинақталған білімдер үйретілетін пәннің айқын жүйесін, оқу барысын ... Оның ... ... үйрену барысында бұрыннан жинақталған тәжірибені ортаға бөлісумен тиянақталады. 

2.2.Дене шынықтыру мәдениеті

      Дене ... дене ... ... ... Бұл ... дене ... қалыптастырып оны пайдаланудағы материалдық және рухани байлық.  жекеден жалпыға ...  ... ... ... туралы талай айтылып жүр. Енді, оны басқа сөзбен айтқанда  --  дене ... ... ... бір ... ... ... Дене ... адамның өзінің денесін дамытып, өзгерту жолындағы қызмет және осы бағыттағы ... ... деп ... болады. Немесе оны былай да түсіндіруге болады: тиісті ұйымдардың тарапынан берілген тапсырма немесе жүктеме есебіндегі ... ... ... ... Мысалы, мемлекеттік бағдарламада көрсетілген  сабағына қатысуы.  түсінігін  түсінігіне жалпы жатқызуға болады, себебі, дене мәдениеті мәдениеттің бір ... ... . Ал ... дене мәдениеті дегеніміз - материалдық рухани бағыттың қосындысы ретінде мектепте қогамның күшімен балалардың дене даярлығын ұштайтын пән ... ...      ... дене даярлығының кұндылығын тек мектеп мүғалімдері, жаттықтырушылар ғана емес, қоғам да өз күшін салу керек.
      Дене ... ... ... алып ... дене ... дене мәдениетінің негізгі саласы болып табылатыны туралы жоғарыда айтылған. Педагогикада адамның саяси әлеуметтік құқықты ... ... ... лайықты болуына жауап беретін мүмкіндіктердің дамуына бағытталған мақсатты тәрбие деп атайды. Дене ...  -  ... ... ... ... ... ... жүйе. Мұнымен қоса, ол осы саладағы кәсіптік бағытты анықтайды, білім негізін құрайды. Әр түрлі ... мен ... дене ... ... ... ... ... болып жатқан жаңалықтарды біліп отыруға, өзінің педагогикалық шығармашылық негізін жасауда маңызы зор екенін атап өткен дүрыс.
     ... дене ... ... дене ... ... ... ... дене тәрбиесі мектеп аясында ғана жүзеге асатын педагогикалық жүйе. Ал балалардың дене тәрбиесі мектепте және ... тыс та ... ... ... ... дене шынықтыру мүғалімдерінің шығармашылық тұрғыдағы біліктілік деңгейі де аталмыш ... ... өз ... ... Балалар тәрбиесі мектеп үжымы үшін жалпы міндет болғандықтан, басқа да тан мүғалімдері мектеп экімшілігімен қоса жоспарланған іс-шараларды бір кісідей ... - алға ... ... ... және оның ... ...      ... тұрғыда дененің қаншалықты дамығандығындене көлемін өлшеу арқылы (бойдың биіктігі мен салмағы, кеуденің колемі, аяк-қолдардың ұзындығы және т.б,) анықтауға болады, дене ... ... ... ... жасушасының сыртқы қалпы түрі, бұлшық еттерінің реңі, май жиналуы, терінің ... ... және т.б.), ... белгілер арқылы жыныстық жетілуді, сонымен қатар, кейбір функционалды көрсеткіштерді өлшеу ... ... ... ... ... өкпедегі ауа сиымдылығының көлемі, кейбір жекеленген бұлшық еттер тобының күшін өлшеу арқылы, дененің даму ... ...       Дене ... адамдармен сапалы пайдалану мүмкіндіктері, педагогикалық үдерісті ұйымдастыру жағы мен материалдық ғылыми деңгейіне және бақылау, басқару органдарының жетілдірулігіне байланысты. Осылардың барлығының ... ... ... ... ... осы бөлімдердің өзара байланыстылығы арқасында - бүтіндей дене ... ... ... Әр дене ... жүйесі қандай болсын, қоғамда өзінше дамиды, сондықтан, сол ... ... ... тасы мен ... ... ... ... әр қоғамның да өз дене тәрбиесі жүйелері болды. Мысалы, алғашқы қоғамдық дәуірдегі алға қойылған мақсат -күнделікті тамақ ... ... өмір ... орын ... өз ... ... ... езі секілді, басқа да тайпаларды басьш альш, өз қүрамдарына қосу, ал құл ... ... ... одан басқапта - көбінесе, бөтен жерлерді басып алу, ... ... өз ... ... ... ... сол ... іальш, пэлсапашы, дэрігерлер сияқты, көзі ашық адамдардың адам ағзасы туралы қызметінің заңдылықтарын ... ... дене ... ... әсер еіу ... ... жеткізе алмайтын болған. Сонын себебінен, дене қимылы қозғалыстарын жасау, оның қажетті дене ... ... ішкі ... түсінетін болғанын, феодалдық дәуірде сол кездегі дене тәрбиесі жүйесінің қалай дамығанын тарихтан білеміз. Жүйеде ... ... ... бар, ... ... ... ... ерекшеліктері бар.
      Өнер, мәдениет, ... ... ... ... ... ... дене тәрбиесі, оларға да өз ықпалын тигізеді. Бір ... ... ... бар ... дене ... ... мен міндеттері бірыңғай болуы мүмкін, ал керісінше, ... ... ... құрылыстағы мемлекетгердің дене тәрбиесі жүйесінің мақсат-міндеттері де ... ... ... ... өз ... толыққанды орындауы қоғамдық-саяси жағдайларға да байланысты. Экономикасы жақсы дамыған елдердің дене тәрбиесі жүйелері де жан-жақты, жақсы ... ... АҚШ, ... ... ... т.б. Ал енді ... келе жатқан елдердің (Азия, Африка, Оңтүстік Америка т.б.) дене тәрбиесі жүйесі сол күйі нашар болуы, болмаса тек бір жақты дамыған ... ... Оны ... төрт жыл ... ... Олимпиадалық ойындарға қатысушы елдердің спортшыларынеың санына байланысты білуге болады. Себебі, қазіргі жағдайда аталмыш ойындарға лицензия ұтып алу ... ... ... ... бара жатқанын ескеру қажет. Оның үстіне, олимпиадалық қозғалысқа қосылып жатқан елдер мен спорт түрлері көбеюде.
      ... ... сол екі ... ... жақсы жағына қарай енді дамып келе жатыр. Себебі, мемлекетіміз қазір керекті спорт стадиондары, базалары, арнайы спорт ғимараттары, құрал-жабдықтары, жоғары ... ... ... ... халықтың ақылы қызметтерді енді телей алулары т.б. жағдайларға енді қол ... ... ... ... ... ... дене ... мен спорттың дамуына жағдайлар мен ықпалдар жасай бастауы - мемлекетіміздің дамуы үшін ... ... келе ... ... ... ... әр ... дене тәрбиесі жүйесінің дамуы әрқилы екендігі, оған себеп - сол елдің дене шынықтыру мен спортқа деген көзқарасы мен саясатында екендігі әр ... ... ... ... саяси, экономикалық, спорттық, мәдени жаңалықтардан білуге болатындығында. Онымен қоса, дене тәрбиесінің жүйесі қандай да болмасын елдің хал-ахуалын, әсіресе ... ... келе ... ... даму ... ...       Дене тәрбиесінің жалпы жүйесі өзімен бірге әлеуметтік ұйымды құрайтын, халықтың барын әлеуметтік ... ... дене ...  ... ...       Ал, ... дене ... жүйесі әлеуметтік ұйым ретінде барлық жастардағы балалардың жан-жақты дене қимылының жетілдіруіне бағытталған. Онда осы саладағы ... ... ... құрай отырып, дене шынықгыру маманының өз бағытындағы теориясы мен ... жете ... мен оның ... ... ... ... басты шарттылығында. Әртүрлі деңгейлер мен түрлерде дене шынықтыру, дене тәрбиесі мен ... ... ... ... ... ... жатқан жаңалықтарды біліп отыруға, мектеп дене тәрбиесіндегі кейбір теориялық және іс-тәжірибелік жаңалықтарға дене шынықтыру маманынъщ сын көзбен қарауына, ... денс ... дене ... және ... ... ... қосымша ететін пәндердің атқарар рөлін дұрыс бағалауға, өзініц педагогикалық шығармашылық негізін жасауда аталып отырған білімнің маңызы зор екендігін көрсетеді.
      ... дене ... ... ... дені сау, оның барлық дене мүшелерінің жақсы жетілуіне мүмкіндік туғызуды мақсат етіп, жан-жақты дайындығы ... ... ... мен ... ... қорғай алатын қоғам мүшелерін дайындау міндеті тұрады. Мектепте дене тәрбиесі мақсатты бағыттағы педагогикалық жүйе ретінде сабақта, спорт үйірмелерінде г.б. дене ... мен ... ... іске ... ... дене ... мектеп жасындағы балаларға мектепте және мектептен тыс ... ... беру ... ... мен ... ... ... аулалар мен шағын аудандардағы түрлі тәрбие ұйымдарында әр түрлі жұмыстар мен дене ... ... ... ... ... және ... ... жоспарлары түрінде сскеріп қамтылған.

            ... ... ... ... ... түсініктері

       Дене тәрбиесінің жалпы жүйесінің негізгі түсініктері мынадай: , , .  осы құрылымда ең ... ... ... ... ... тәрбие ықпалы өрісінде келешектегі көп жылдарға және тәрбиенің жалпы нәтижесін жақсартуға бағытталған басты мақсаты - түбірімен ... ... ... ...  дене ... ... ерекшелігі мақсаттан туындайды, ал  дене тәрбиесінің құралдарынан тұрады. Бірақ, адамның мақсаты тек өз дұрыстығын жақтайтын болғандықтан айнымалы болып өзгеріп ... ал ... дене ... ... - ... ... дұрыс және дене мәдениетінің негізгі қорына кіреді.
       Дене шынықтыру жаттығулары дене тәрбиесінің сипат ... ... ... ... оның ... ... шешудегі мақсаттары мен мүмкіндіктерінің дұрыстығын анықтаушы күші болып табылады. Бул дене тәрбиесінің теориясы пәні туралы мәселені шешу ... дене ... ... ... ... және ... сүйенуге амалсыз мәжбүр етеді. Дене шынықтыру жаттығулары тұрғысында дене тәрбиесінің ... ... ... ... әдіснамалық (жеке ғылымдардың әдістері туралы ғылым) бағыттары бар. Адамның дүниетаным айырмашылығында және дене шынықтьгру жаттығуларының ... ... ... ... ... және субъективті идеалистік бағытгағы зерттеулер бойынша жаттығуларды ойындардан шыққан, ал дінге табынатын идеалисгердің негізгі өкілдері, былайша айтқанда, диалектикалық тарихи материализмнің ... ... ... - жаттығуларды еңбектен шыққан, деп өз дәлелдерін осындай тұрғыда тұжырымдайды.
      Дене ... ... ... ... ... тән ... қарапайым түрімен ағза мен оның қозғалысы арасындағы іс ... ... ... ... ... тән ... ... өзгеруі болып табылады. Дене тәрбиесі теориясының материалдық дүниесі -дене шынықтыру жаттығулары, пәндік ауқымы және қолданылу әрісі - дене ... ... ... - ... ... ... еңбекке дайындау және іс қабілеттерін қалыптастыру мақсатьшда белсенді ... ... ... мен ... ... болып табылады (Ә.К. Әбділлаев, Ж.К. Оңалбек, 2004).
      Дене тәрбиесінің теориясын, әдетте дене ... ... ... ғылым деп санайды. Бірақ, бұл анықтама бір сарынды, өзектілік мәнін жоғалтқан, дене тәрбиесінің сипатты ерекшеліктері белгілеріне бағыттайды. Дене тәрбиесінің ... ... ...  ... ... Дене ...  ... кіреді, кіргенде оның ең көп айналысатын түріне жатады. Ол 3 ... ... ... дене ... ... ... дене ... спорттық бағыттағы дене тәрбиесі.
      Қолданбалы дене мәдениеті - ... және ... дене ... ... екіге бөлінеді. Ол өмірге аса қажет сан алуан қимыл-әрекеттерді игеруге, дене ... ... ... және ... ... ... меңгеріп, терең түсінуге болады бағытталады. Адамның таңдап алған мамандығына немесе оны әскери қызметке дайындауға ... дене ... дене ... дайындығы деп аталады. Ал, мұндай дайындықтың нәтижесінде белгілі бір дәрежеде таңдап алған мамандығын игеруге және тиімді ... ... ағза ... ... ... ... ... дайын болғандығы, алға қойылған міндетгерді орындай алады, деп атауға болады.
      Дене дайындығы мен дененің ... ... ... ... ... ... болып келеді. Сондықтан да, дене қимылы жаттығулары еңбек дағдыларын қалыптастыруға немесе Болашақ еңбек қызметінің ... ... ... етіп ... ... ... етуге дайындау үшін дене тәрбиесінің пайдалану мүмкіншіліктері еңбек пен дене тәрбиесінің ... ... ... ұқсастығы негіз болады.
     Кәсіптік бағыты бар дене тәрбиесі адамның ... ... ... табысты меңгеруге және осы салада жоғары шеберлілікке жетуге, сонымен бірге, ... ... ... ... ... ... ... оның денсаулығын жақсарту арқылы еңбек қызметіне дайындауға көмектеседі:
- еңбек қызметінде де, дене тәрбиесінде де қимыл-қозғаныс әрекеттері дағды-машықтарының жеке тұлғаньщ еңбектегі, ... ... және Отан ... ... ... ... жоғарыда аталған екі қызметте де адам ұжымда әрекет етеді. Еңбек және спорт ұжымдарының қызметтерінде көп ұқсастық бар: мдамдардың өзара ... және ... ... үжым ... ... ... мен міндеттерінің бір болуы;
- адамды қозғалыс дағдыларына ... және ... ... ... де, дене ... ... де ... заңдылықтар негізінде  жүзеге  асырылады: таным теориясы, уақытша шартты байланыстар   ... ... ... ... ... ... теориясы;
- еңбек қызметіндегі шеберлілікті игеру және дене тәрбиесіндегі табыстарға жету мына жағдайларға тәуелді: таңдап алған қызметке саналы және ... ... өз ... ... ... ... ... ұжымда өз орнын біле білу, денсаулық жағдайы, дене және ақыл-ой жұмыс ... ... ... ... ...       Кейбір жағдайларда жағымды ауысу механизмі бойынша- дене тәрбиесінің нәтижесі оқуда табыстарға жетуге тиімді әсер етуі ... ... ... дене шынықтыру жаттығуларының тиімді әсер етуі дағды бойынша да, жеке ... ... тән ... ... да ... ... беру міндеттері - дене шынықтыру мен спорт саласындағы ... ... ... оны ... ... қимыл-қозғалыстарды үйрету арқылы, күнделікті қолданысқа түсіру. Дене қимылының білімі деп, арнайы жүйелі білімді, дене қимылы жаттығуларын ... оны ... ... ... ... т.б. түрлі амалдар мен айла-тәсілдер арқылы өз бетінше ... ... ... - дене ... ... басшылыққа алатын білім. Бұл саланың мазмұнын дене қимылы білімінің деңгейі мен ... ... Дене ... ... ұғымын ең алғаш рет орыстың белгілі ғалымы П.Ф. Лесгафттың ғылыми еңбегінде айтылады. Нақ осы ғалым алғаш рет дене тәрбиесі теориясы мен ... ... ... ... гимнастика, жеңіл атлетика түрлерін айырьш, олардың әрқайсысын жеке спорт түрі ... ... ... оқу ... ... оқу ... ... тарификация сағаттарының көлемімен беріледі. Елбасының бекіткен  туралы Заңына байланысты, жалпы білім беретін мектептердегі дене шынықтыру сабақтарының саны артқаны белгілі. ... буын ... ... онда орта және төменгі буындарда да ұлдар мен қыздардың сабақта жеке өткізілуі көзделген. ... дене ... мен ... педагогикасы қүрамына біріктірілетін дене мәдениетінің тарихы, дене ... ... ... және тағы ... ... ... кешенді оқу пәні ретінде оқыту жоспарлануда. Бұл педагогикалық мүмкіндіктерді ашып қана ... оны ... ... ... игі ықпал етеді.





Қорытынды

     Дене ... ... ... және ... ... ... құбылыс ретінде халықтың сана-сезімі арқылы дамыды. Негізінде дене тәрбиесі ертедегі адам қоғамындағы пайда ... ең ... ... негіздерінің біріне жатады.Талай мындаған жылдар бойы адам аңдармен  келді. Ол өзінің икемділігін, ептілігін, күштілігін, төзімділігін, жақсы дене ... ... ... ғана жеңе алар еді, ... барлық ұжым болып, бірігіп аң аулауға шығар еді. Алайда, бұның бәрі дене жаттығуларына  ... ... аз ... дене қимылы жаттығуларын әрі қарай жетілдіру керек болды. Адам өзіне ... ... ... үйрену үшін қайталай берді.
      Дене тәрбиесінің мақсаты - жалпы халық пен жеке адамның үйлесімді ... ... ... ... дене ... және ... ілімдер мен тәжірибені меңгеру. Күтілген нәтиже қоғам дамуының заңдылықтарымен тығыз байланысты. Бұл мақсат қоғамды құрап, оның ... ... ... ... сәйкестендіріледі. Дене тәрбиесінің мақсаты жан дүниесі рухани бай, ар-ожданы таза, Отанды қорғауда ұзақ жылдар шығармашылық еңбек етуге жарамды адамдардың дене ... ... ... ... ... әдебиеттер:

1. Дене шыныктыру теориясына кіріспе, М.: ФиС, 1983.
2. Матвеев Л.П. Дене тәрбиесінің ... мен ... М.: ФиС, 1991.
3. ... Б.А. Дене ... ... жэне ... М.: ... 1990, 284 бет.
4. Горанько М.И., Құлназаров А.Қ., Қанағатов М.К. Дене қимылы даярлығының Президенттік сынамалары - ҚР халқының бұқаралық ... ...  --  ... ... 1997.  --  46 ... Шиян Б.М. Дене ... теориясы және әдістемесі, М.: ФиС, 1988.
6. Качашкин В.М. Бастауыш мектептердегі дене ... М.: ФиС, 1983.
7. ... Т.Ш. Дене ... ... жэне әдістемесі, Алматы, 1996.
8. Сапарбаев М.Б. Дене мэдениеті мұғалімін даярлау, Алматы, 1992.
9. Курамшин Ю.Ф. Дене тәрбиесінің ... мен ... М.: ... ... Т.Ш.  Дене ... ... жэне ... негіздері, Алматы, 1997.  
        
      

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Грамматикамен жазу сабақтарының міндеті мен мақсаты19 бет
Ежелгі дүние тарихын оқытудың негізгі міндеттері5 бет
Радиобиология және ветеринарлық радиобиология43 бет
Сынып-сағатының, тәрбиенің мәні мен мағынасын ашу25 бет
Химиялық барлаудың негізгі мақсаттары мен міндеттері. Химиялық барлау мен бақылаудың аспаптары. Радиациялық барлаудың мақсаттары мен міндеттері. Радиациялық барлауды жүргізу мен ұйымдастыру9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь