Телекоммуникация саласында ақпараттық технологияларды пайдалану жағдайы

1.бөлім. . Компьютерлік желілер, желілік және телекоммуникациялық технологиялар. Желілер туралы жалпы мағлұмат, алдын.ала жағдай және компьютерлердің желілік әрекеттестік қажеттілігі
1.1Локалдық және бүкіләлемдік желі.
1.2Желілік топологиялар.
2. бөлім.Телекоммуникация саласында ақпараттық технологияларды пайдалану жағдайы. .
2.1Ақпараттық жүйені құрудың мақсаты мен тағайындалуы туралы
2.2Қазақстан Республикасының ақпараттық қауiпсiздiк тұжырымдамасы
3.бөлім. Нәтижелердің жалпы талдауы және ақпараттық жүйенің
экономикалық эффекті.
3.1.. Экономикалық ақпараттық жүйелер
3.2. ЭАЖ негізгі типтері. Сараптау жүйелерінің мәні. CASE технологиясы.
3.3. Ақпарат жүйесінің экономикалық эффекті.
4.бөлім Бөлімінің ақпараттық жүйелерін ұйымдастыру
4.1 Ақпаратпен жабдықталуы және мәліметтер базасы.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Телекоммуникация, телеқатысым (латынша тele – қатынасу, байланысу грекше – қашық және ағылшаруашылығы communіcatіon – байланыс) – ғылым мен техниканың халықты ақпараттық қызметтің барлық түрімен қамтамасыз ететін саласы; қашықтықтан ақпарат алмасуды жүзеге асыратын технологиялар жиынтығы. Телекоммуникация саласы Қазақстанға 20 ғасырдың 90-жылдарынан ене бастады. Телекоммуникация электрбайланыс және компьютердің көмегімен ақпараттың барлық түрлерін (дыбыс, дерек, қозғалмалы және қозғалмайтын бейне, мультимедиа) талшықты оптикалық байланыс кабелі, радио, Жердің жасанды серігі, т.б. байланыс түрлері арқылы таратады. Электр сигналдарын таратып-қабылдауды телекоммуникация жүйесі атқарады. Бұл жүйе ақпаратты пайдаланушыларға дыбыс немесе бейне-көрініс түрінде тарататын жабдықтар жиынтығынан тұрады. Телекоммуникация жүйелері жиынтығының аумақтық орналасу принципіне, жұмыс істеуі мен бір-біріне тәуелділігіне қарай біріктірілуін телекоммуникация желісі деп атайды. Барлық мемлекеттегі құрастырылатын, өндірілетін және пайдаланылатын телекоммуникация жабдықтарының параметрлерін үйлестіру және телекоммуникация саласының даму сатысын анықтау мәселесімен Халықаралық Электрбайланыс Одағы (ХЭО) айналысады. ХЭО-ның мақсаты шартараптық ақпараттық құрылым жасау және соның нәтижесінде
Телекоммуникация (Telecommunications) — компьютерлік жүйелер мен қазіргі заманғы техникалық электрондық байланыс құралдары негізінде телефон желілері, спутниктік байланыс және т.б. арқылы мәліметгерді қашықтан жеткізуге қатысты жалпы ұғым; жалпы немесе арнаулы байланыс желілері (телеграф, телефон, радио арқылы мәліметтер алмастыруға арналған қатынас). Телефон жүйесі арқылы ақпарат жеткізу; ара қашықтықтық байланыс; мәліметтерді ара қашықтыққа жіберу.
1. Қазақстан- 2030- Алматы: Юрист, 2001.- 104 б.
2. Автоматизированные информационные технологии в экономике:
Учебник для вузов / Под ред. Проф. Г.А.Титоренко. – М.:
Компьютер; ЮНИТИ, 1998.
3. Автоматизированные системы обработки финансово- кредитной информации: Учебник для вузов / В.С.Рожнов и др. – М.: Финансы и статистика, 1990.
4. Бабич А.М., Павлова Л.Н. Государственные и муниципиальные финансы: Учебник для вузов. – М.: Финансы: ЮНИТИ, 1999.
5. Информационные системы в экономике / Под ред. В.В.Дика.- М.: Финансы и статистика, 1996.
6. Компьютерные информационные системы управленческой деятельности./ Под ред. Проф. Г.А.Титоренко- М.:Экономическое образование, 1993.
7. Компьютерные системы и сети / под ред. В.П.Косарева, Л.В.Еремина.- М.: Финансы и статистика,1999.
8. Компьютерные технологии обработки информации: Учеб. Пособие / Под ред. С.В.Назарова.- М.: Финансы и статистика, 1995.
9. Локальные вычислительные сети: принципы построения, архитектура, коммуникационные средства / Под ред. С.В.Назарова.- М.: Финансы и статистика, 1994.- Кн.1.
10.Экономическая информатика и вычислительная техника / Под ред. В.П.Косарева, А.Ю.Королева. – М.: Финансы и статистика, 1996.
11. Четвериков В.Н. и др. Базы и банки данных: Учебник для вузов по спец. «АСУ»/Под ред. В.Н. Четверикова. М.: Высш. шк., 1987.
12.Дейт К.Дж. Введение в системы баз данных.: Пер.с англ. 6-е изд. К.: Диалектика, 1998.
13.Бородаев В.А., Кустов В.Н. Банки и базы данных: Учебное пособие. Л.: ВИКИ, 1989.
14. В.В. Фаранов. Delphi 6. Учебный курс. М. 2001
15. А. Полянский. Среда программирования Delphi 5- 6 Справочные пособие. М.,200115. С. Бобровский. Delphi5. Учебный курс. М., 2001
16. Н. Культин. . Delphi 6. программирование на Object Pascal.
БХБ – Петербург, 2001
17. А. Жуков. Изучаем Delphi, 2001
18. М. Эбнер. . Delphi5. Руководство разработчика, BHV, Киев, 2000
19.О. Камардинов. Visual Basic 5.0, Шымкент, 2001
20.О. Камардинов. Информатика, 2 – бөлім, Шымкент, 2000
Сван Т. Основы программирования в Delphi для Windows 95.
        
        1-бөлім.  . Компютерлік желілер, желілік және телекоммуникациялық технологиялар. Желілер туралы жалпы мағлұмат, алдын-ала ... және ... ... әрекеттестік қажеттілігі 
 1.1Локалдық және бүкіләлемдік желі.
1.2Желілік топологиялар.
 2- бөлім.Телекоммуникация саласында ақпараттық технологияларды пайдалану жағдайы. .
2.1Ақпараттық жүйені құрудың мақсаты мен ... ... ... ... ... ... ... Нәтижелердің жалпы талдауы және ақпараттық жүйенің 
экономикалық эффекті. 
3.1.. Экономикалық ... ... ЭАЖ ... ... Сараптау жүйелерінің мәні. CASE технологиясы.
3.3. Ақпарат жүйесінің экономикалық эффекті.
4-бөлім Бөлімінің ақпараттық жүйелерін ұйымдастыру
4.1 Ақпаратпен жабдықталуы және ... ... ... ... ... бойынша: 
	Дипломдық жұмыстың бірінші бөлімінде Компютерлік желілер, желілік және телекоммуникациялық технологиялар. ... ... ... ... ... ... және ... желілік әрекеттестік қажеттілігі туралы  қарастырылған.
	Екінші бөлімінде телекомуникация саласында ақпаратты жүйенің ... ... ... ... ... ... кіргізілген: ақпаратты программалық қамтамасыздандыру, математикалық қойылым, программалық қамтамасыздандыру, техникалық ... ... ... ... ... оның ... ... қамтамасыздандыру әдісі көрсетілген.

	Дипломдық жұмыс__беттен печатталған текст,__ сурет, __таблица, қосымша.





Кіріспе
Телекоммуникация,  ... ... тele  -  ... ... ...  -  қашық және ағылшаруашылығы communіcatіon  -  байланыс)  -  ғылым мен техниканың халықты ... ... ... ... ... ... саласы; қашықтықтан ақпарат алмасуды жүзеге асыратын технологиялар жиынтығы. Телекоммуникация саласы Қазақстанға 20 ғасырдың 90-жылдарынан ене бастады. Телекоммуникация электрбайланыс және ... ... ... ... ... ... ... қозғалмалы және қозғалмайтын бейне, мультимедиа) талшықты оптикалық байланыс кабелі, радио, Жердің жасанды серігі, т.б. байланыс түрлері ... ... ... ... ... ... жүйесі атқарады. Бұл жүйе ақпаратты пайдаланушыларға дыбыс немесе бейне-көрініс түрінде тарататын жабдықтар жиынтығынан тұрады. Телекоммуникация жүйелері жиынтығының аумақтық орналасу ... ... ... мен ... ... ... біріктірілуін телекоммуникация желісі деп атайды. Барлық мемлекеттегі құрастырылатын, өндірілетін және ... ... ... параметрлерін үйлестіру және телекоммуникация саласының даму сатысын анықтау ... ... ... ... (ХЭО) ... ... ... шартараптық ақпараттық құрылым жасау және соның нәтижесінде 
Телекоммуникация (Telecommunications)  --  ... ... мен ... заманғы техникалық электрондық байланыс құралдары негізінде телефон желілері, спутниктік байланыс және т.б. ... ... ... ... ... жалпы ұғым; жалпы немесе арнаулы байланыс желілері (телеграф, телефон, ... ... ... ... арналған қатынас). Телефон жүйесі арқылы ақпарат жеткізу; ара қашықтықтық байланыс; мәліметтерді ара қашықтыққа жіберу. 
   ... ... ... ... ... ...  ... Республикасының жеке мүлікті сақтандыру жұмыс істеу жүйесін автоматтандыру. Жалпы ақпараттық ... ... ... қазіргі кезде индустриялды экономикадан ақпараттық экономикаға көшу үрдісі жүріп жатыр, біздің еліміз пайдалы ... бай ел ... ... қатынастар едәуір дамып қалды. Бұл сала соңғы озық технологияларды пайдаланса бұл жүйе жұмысының өнімділігі және қауіпсіздігі артады, яғни бұл жүйені ... ... Бұл ... ... бізге бірнеше талаптарды орындау қажет.
Бұл  талаптар мыналар:
   *     Ақпараттық жүйелер ресурстарына ... ...   *     ... ... қойылатын талаптар.
   *     Ұйымдастырумен жабдықтауға қойылатын ...   *     ... ... қойылатын талаптар.
   *     Программалық жабдықтауға қойылатын талаптар.
Ақпараттық ... ... ... ... ... ... мәліметтер деп атайды, белгілі бір мекеме үшін құндылықты көрсететін және материалдық ресурстар ретінде ... ... ... және ... мәліметтер массиві жатады, сыртқы зердесінде кіріс құжаттары жатады.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ақпараттық технологияларды пайдалану
-Телекомуникация саласында ақпараттық жүйені құру
1-бөлім.  . Компютерлік желілер, желілік және ... ... ... ... ... мағлұмат, алдын-ала жағдай және компьютерлердің желілік әрекеттестік қажеттілігі 
 
    1.1Локалдық және бүкіләлемдік желі.
    ... ... ... желілері (торабы) туралы естіген де шығарсыздар. Олардың ауқымды жалпы және жергілікті желілерге бөлінетінінен де хабардар боларсыздар. Бұқаралық ... ... ... 100-мегабитті технология... Желілік технологиялар... Интернеттегі жанжал... Интражелілер..." деген сөздер жиі естіліп жатады. Бірақ біз бұл материалдарды түсіндіру кезінде ... ... ... ... тек ... құрамын біледі деп есептейміз.
      Егер сіздің ... ... ... және ... болмаса, онда сіз компьютерлік желінің артықшылықтарын сезіне де алмайсыз. ... егер ... ... ... ... - деп ... айтылатын сияқты ... Бірақ сіздің бірнеше компьютеріңіз болса немесе мәліметті қашықтағы компьютерге жәнелту керек болса онда ... ... ... сіз үшін өте ... ... ... ... технологиялар орасан зор қаржы үнемдеуге мүмкіндік береді.
      ... желі ... - ... мәлімет алмаса алатын кем дегенде екі компьютердің байланыс ... ... ... ... ... ... ... тармақталған жүйесі.
      Басқаша айтқанда желі деп ... ... және де ... ... ... аппарат тәрізді есептеу құрылғыларының бір-бірімен байланысқан жиынын айтады. Желілер ... ... ... ... ... құрылғыларды ортақ пайдалануға. қашықта орналасқан қуатты компьютерлердегі мәліметтер базасымен қатынас құруға және тұтынушылармен ... ... ... ... ...      Желі ... ... компьютерлер мынадай жұмыстар атқарады:
      - ... ... ... ...      - ... ... мәлімет алмасуды басқару;
      - желі тұтынушыларьша есептеу құрылғьшарьш пайдалануға ... ... ... ... ...     Екі және одан да көп ... ... ... ... желі туындайды. Компьютерлік желі  -  компьютерлер арасындағы өзара мәліметтер ... ... Екі ... ... ... ... ... деп аталады.
     Компьютерлік желіні орнату үшін арнайы аппараттық жабдықтар (желілік құрылғылар) және арнайы бағдарламалық жабдықтар ... ... ... ...     ... желінің негізгі мақсаты  -  компьютерлік желідегі барлық ресурстарды қолданушының пайдалануына мүмкіндік беру.
     ...  -  ... ... ... ... физикалық немесе логикалық бөлігі. Мысалы: орталық процессордың уақыты, оперативті ... ... жады ... ... ... ... сыртқы құрылғылар. Ресурстар 3 түрлі болады:аппараттық, программалық және ақпараттық. Мысалы, принтер, қатты дискі мөлшері  -  бұлар аппараттық ресурстар. Егер ... бір ... ... ... ... онда олар ... аппараттық ресурсты бөліседі.
     Қашықтықтағы компьтерлердегі мәліметтерді қолдану  -  ... ... ... ...     ... желі (Local Area NetWorks, LAN)  -  бір мекеме немесе арнайы бір территория ішіндегі бір немесе ... ... ... ... ақпаратты алу каналы бар желі. Локалды желідегі компьютерлер үшін біртекті хаттамалар пайдаланылады. Ең көп тараған локалды желілер   -  Ethernet және Token Ring.
      Кез ... ... желі ... ... ... (протокол), интерфейс, желілік программалық және техникалық құралдар тәрізді сипаттамалармен көрсетіледі.
      Желілік техникалық кұралдар - ... бір ... ... ... ... ... ... жиыны.
      Желілік программалық құралдар - компьютерлік желі жұмысын басқарып, әрбір тұтынушыны қажетті интерфейспет ... ...      ... - ... ... ... бір-бірімен үйлестіру құралдары.
     Протоколдар - желінің функциональдық элементтерінің бір-бірімен қатынас жасау ... ... ... ... ... ... және де ... модульдер атқара алады. Сол себепті ақпараттық және программалық интерфейстер қарастырылады.
     


  ... ...      ... ... ... ... ... архитектурасына байланысты негізгі компоненттер мен технологиялар мынадай бөлітерден тұрады:
      ... ...      - ...      - ...      - желілік интерфейс тақшалары (NIC, Network Interface Card);
      - ...      - ...      - ... ... желілер үшін бағдарлауыштар (маршуртизаторлар);
      - аймақтық ... ... үшін ... қатынас құру серверлері;
      - аймақтық тармақталаған желілер үшін модемдер;
      ...      ... ... ... дегеніміз осы желіге қосылған басқа компьютерлер пайдалана алатын файлдар мен қолданбалы ... ... ... ... ... ... дискісі бар дербес компьютер болып табылады. Бұған қоса серверде желілік операциялық жүйе (NOS, Network ... system) ... ол ... ... ... ... да басқара алады.
      Желілік интерфейс тақшалары (NIC, Network Operating System) үстелге қойылатын және портативті алып ... ... ... ... Олар жергілікті желідегі басқа құрылғылармен қатынас құру үшін ... ... ... ... ... талаптар қоятын әртүрлі дербес компьютерлерге арналған желі тақшаларының көптеген түрлері бар. Олар мәліметтерді тасымалдау жылдамдығының езгеруі мен желіге қосылу тәсілдеріне ... ... ... келеді.
      Модемдер жай телефон арналары ... ... ... ... ... алмасу мүмкіндігін береді. "Модем" деген соз осы кұрылғының қызметіне байланысты шыққан, ол ... ... ... ... ... ... дербес компьютерден шыккан цифрлық сигналдарды жалпы телефон арналары арқылы тасымалданатын аналогтық сигналдарға түрлендіреді. Ал ... ... ... сигналдарды қайтадан цифрлық формаға ауыстырады.
      Желілік программалық кұралдар.
      ... және ... ... ... архитектурасына байланысты программалық құралдар:
      -  желілік операциялық жүйеден,
      -  ... ... ... ... ...      Желілік операциялық жүйе (NOS, Network Operating system) - желіге қосылған әрбір дербес компьютерде пайдаланылатын ... ... Ол ... ... ... олармен қатынас жасауды қадағалап отырады. Желілік операциялық жүйе тасымалданатын мәліметтерді баратын бағыттары бойынша бағдарлауды (маршруттауды), желілік құрылғылар үшін бәсекелік ... ... және ... ... ... ... мысалы Windows 95, Windows NT, UNIX, Масіntоsh немесе ОS/2 жүйелерімен жұмыс істеуді ұйымдастырады.
      ... ... жұйе ... мен ... ... ... жұмыс жасауын қамтамасыз етеді. Осындай бір жұмыс станциясында орналасқан ресурстар бірге пайдаланыла отырып, керекті мәліметтер ... ... және олар ... ... езгертіле алады. Желілік операциялық жүйенің негізгі белігі серверде орналасады да, қалған боліктері барлық ... ... ... ...      Желілік операциялық жүйе қосылған барлық құрылғыларды анықтап, ортақ пайдаланылатын шеткері құрылғыларға ... ... ... ... ... бірнеше станция қатар сұраныс берсе) айқындап отырады. Бүған қоса операциялық жүйе трафикті реттеу релін ... ... ... істеуді басқарады және ақпаратты сақтау жүйесін бақылау өкілеттігін жүргізіп, желіні басқару функциясын жүзеге асырады. Кең тараған ... ... ... Windows Server, Novell Netware, ... VINES ... жатады.
      
      
      
      
      
      
      2- ... ... ... ... ... жағдайы. .
2.1Ақпараттық жүйені құрудың мақсаты мен тағайындалуы туралы
Ақпараттық жүйені құрудың мақсаты Қазақстан Республикасының жеке ... ... ... ... ... ... ... жүйені құрудағы мақсатым қазіргі кезде индустриялды экономикадан ақпараттық экономикаға көшу үрдісі жүріп жатыр, біздің еліміз пайдалы қазбаларға бай ел ... ... ... едәуір дамып қалды. Бұл сала соңғы озық ... ... бұл жүйе ... ... және қауіпсіздігі артады, яғни бұл жүйені автоматтандыру ... Бұл ... ... бізге бірнеше талаптарды орындау қажет.
Бұл  талаптар мыналар:
   *     ... ... ... ... ...   *     ... ... қойылатын талаптар.
   *     Ұйымдастырумен жабдықтауға қойылатын талаптар
   *     ... ... ... ...   *     ... жабдықтауға қойылатын талаптар.
Ақпараттық жүйелер ресурстарына қойылатын талаптар
Ақпараттық ресурстарды ... ... деп ... ... бір ... үшін ... көрсететін және материалдық ресурстар ретінде көрсетіледі. Оларға негізгі және көмекші мәліметтер массиві жатады, ... ... ... ... ... ... ҚОЙЫЛАТЫН ТАЛАПТАР.
Ақпараттың қолдануысыз басқару процесі мүмкін болмағандықтан, ақпараттық жүйеде ақпаратпен жабдықтауды ұйымдастыру өте ... ... (АЖ)  -  бұл ... ... ... ... ақпаратты жіктеудің және шартты белгілеудің бірыңғай жүйелері мен құжаттардың және ... ... ... ... ... болып табылады. Ақпараттық жабдықтаудың негізгі бағыты сақталуынан, ақпараттың жинақталуынан, ... ... ... ... ... ... қабылдау үшін кіріс ақпараттарының берілуінен тұрады.
Ақпараттық жүйені ақпараттық жабдықтау өзіне жүйеде қолданатын экономикалық ... және ... ... ...  -  ... ... (НАА) ... база (АБ)  -  бұл ақпараттық жүйенің функционерлену кезінде ... бір ... ... ... ... Машинадан тыс ақпараттық база  -  ақпараттық жүйені жұмыс істеуде қолданатын құжаттар мен белгілердің бірігуін бейнелеп, есептеу ... ... ... ... ... ... бөлігі. Машинадан тыс ақпараттық базасына жіктеу мен шартты белгілеу жүйелері, нормативті  -  ... ... ... ... ... Жіктеу мен шартты белгілеу жүйелері мәліметтерді бірмәнді жазып, ақпаратты есептеу ... ... ... ... және белгілеу үшін қолданылады. Ал нормативті  -  анықтамалы құжаттар  -  ... ... ... жатады және ұзақ уақыт бойы есеп айырысуда өзгеріссіз ... ... ... мөлшерлеулерді, мөлшерлерді және басқа да мәліметтерді құрайды. Жедел ақпарат дегеніміз  -  ол субъектінің күйін осы ... ... ... яғни ... ... ... ішіндегі ақпарат базасы  -  бұл ақпараттық жүйені жұмыс істеуде қолданылатын, ... ... ... ... ... бейнелейтін ақпарат қорының бөлігі. Мұндағы машиналық тасығыш  -  ... ... ... ... ... ақпаратты автоматты түрде ендіруде пайдаланылатын материалдық объект.
Ұйымдастырумен жабдықтауға қойылатын талаптар
Автоматтандырылған ақпараттық жүйені тұрғызу мен ... ... ... ... ... ... ... жабдықтау дегеніміз  -  ақпараттық жүйені тұрғызу мен жұмыс істеуге арналған шаралардың, әдістер мен жабдықтардың жиынтығы. Ол ... ... ... мен ... ... ең көлемді мәселелерді қарастырып және элементтердің құрамын, байланысын, өзара әрекетін, ұйымдастыру құрылымын ... ... жүйе ... реттейтін құқықтық актілерді қамтиды.
Ақпараттық жүйені тұрғызу  -  ... ... ... жобалау шешімдері мен жобалау құжаттарын өңдейді, жүйе элементтерінің ... ену ... ... ... күрделі де жұмысы көп кезең.
Ұйымдастырумен жабдықтау ақпараттық жүйенің тиімді жұмыс ... үшін өте ... Бұл ... ... ... басқарудағы экономикалық негізге сүйенген шешімдердің сапасын және жеделдігін арттыру үшін экономикалы  -  математикалық әдістер мен ... ... ... есептеу техникасын, жаңа ақпараттық технологияларды қолдану өте ... ... ... ... ... мен жабдықтаудың мақсаты жүйені тұрғызу мен әрі қарай қолданудың ...  -  ... ... қалыптастыру. Оған ақпараттық жүйенің функционалдық және жабдықтау ... ... ... таңдау мен дайындауды, сондай-ақ жобалау жұмыстарының жүргізілуін, оның ендірілуін, таңдауды анықтайтын әдістер мен жабдықтар және құжаттар ... ... ... құжаттары ақпараттық жүйені тұрғызудың, жұмыс істеу мен модернизациялаудың барлық деңгейлерінде мемлекеттік басқару ... және ... ... мен ... орындаушы арасындағы өзара қатынасты белгілі ережелерге бағындыратын құжат түрінде болып бөлінеді. Ақпараттық жүйені өңдеу мен ... ... ... ... ... ... әсерінен және техникалық жабдықтар жиынының сапалық және сандық өсу қарқынынан уақыт өткен сайын, онымен ақпараттық ... ... ... ... ... ... түсуде. Осының барлығы ақпараттық жүйені тұрғызу мен жұмыс істетудің ...  -  ... ... және ...  --  ... шешімдеріндегі ұйымдастырумен жабдықтау есептерінің өзгеруіне әкеледі.
Техникалық жабдықтауға қойылатын талаптар
Техникалық ...  -  бұл ... жүйе ... ... ... техникалық жабдықтар жиынтығы. Басқарудағы ақпараттық кезең жеке операциялардың, олардың жиынтығының орындалуы арқылы жүзеге асады.
Барлық операцияларды үш сатыға ... ...   1.     ... алу.
   2.     Ақпаратты түрлендіру.
   3.     ... ... саты  -  ... ... қызмет барысында туындайтын бастапқы ақпаратты жинауды және тіркеуді орындайтын операциялар тобын қамтиды. Бұл операцияның мақсаты мекемелердің, кәсіпорындардың, аймақтардың және ... ... ... ... ... саты  -  ... түрлендіру операцияларының тобы, кеңістік және уақыт бойынша мәндердің, түрлердің, құрылымдардың өзгеруін орындайды.
Үшінші саты  -  ... ... және ... ... шешімдерді қабылдау үшін, әрі басқарудың ақпараттық кезеңдерін жалғастыру үшін ақпаратты тұтынудағы маңызын біріктіреді.
Басқарудың ақпараттық кезеңінің негізгі ... ... ... ... ... ...   1.     ... жинау және тіркеу;
   2.     ақпаратты өткізу;
   3.     ... ... ...   4.     ... ...   5.     ... ... жинау және тіркеу жабдығы бастапқы мәліметтерді тасығыштарға тіркеуге арналған.
Ақпаратты өткізіп беретін жабдық мәліметтерді өңдеу орталықтарына және оны ... ... ... ығысу арқылы жеткізіп беруде қолданылады.
Машиналық тасығыштарды дайындау ... ... ... ... оның ... магниттік табақшаларға жазу үшін қажет. Қазіргі кезеңдегі жабдықтардың ерекшелігі сол, мәліметтерді магниттік табақшаларға жазу кезінде оны бақылауға, ашып жазуға, ... ... ... ... ... тұжырымдамасы 
Жалпымемлекеттiк ақпараттық және телекоммуникациялық жүйелерде ақпараттық ... ... ... негiзгi объектiлерi: 
      мемлекеттiк және нарықтық басқарудың ақпараттық жүйелерi және құжатталған ақпараттық массивтер мен ... ... ... мемлекеттiк құпияларға жататын мәлiметтердi және жабық ақпаратты қамтитын ақпараттық ресурстар; 
      ... ... мен ... (есептегiш техника құралдары, ақпараттық-есептеу кешендерi, желiлер мен жүйелер), бағдарламалық ... ... ... дерекқорларды басқару жүйелерi, басқа да жалпыжүйелiк және қолданбалы бағдарламалық қамтамасыз ету), автоматтандырылған басқару жүйелерi, байланыс және деректер беру жүйелерi, ... ... ... өңдеу үшiн пайдаланылатын ақпарат қабылдаудың, берудiң және өңдеудiң техникалық құралдары, ... ... ... ... 
      ... ... алайда мемлекеттiк құпияларға жатқызылған мәлiметтерi бар ақпарат өңдейтiн үй-жайларға ... ... ... мен ... ... құпия келiссөздер мен құпия жұмыстар жүргiзуге бөлiнген үй-жайлар; 
      мемлекеттiк ... ... ... ... ... ақпараттық ресурстар; 
      әскери iс-қимылдарды дайындау мен жүргiзудiң жедел және стратегиялық жоспарлары туралы, олардың ... және ... ... ... ... ... дайындығы, байланыс және әскерлер мен қару-жарақты басқару жүйелерi туралы мәлiметтердi қамтитын әскери басқару, ... ... iшкi ... ... ... ... ... ақпараттық қамтамасыз етiлуi, олардың ақпараттық инфрақұрылымы; 
      режимдiк және стратегиялық ... ... ... ... өңделетiн есептегiш техника құралдарының объектiлерi; 
      ... ... ... ... ... ... 
      ... ақпараттық және телекоммуникациялық жүйелерде ақпараттық қауiпсiздiктi қамтамасыз етудiң негiзгi бағыттары: 
      ... ... ... ... ... ... жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету; 
      ақпаратты техникалық барлау ... ... ... 
      ... ... ... немесе сақталатын ақпаратқа рұқсатсыз қолжетiмдiлiктi болдырмау; 
      ... ... ... ... ... электромагнит сәулелерi мен нысаналар есебiнен өңделетiн ақпараттың сыртқа ... ... ... алу; 
      ... құралдары жұмысында ақпараттың бұзылуын, жойылуын, бұрмалануын немесе iркiлiсiн тудыратын бағдарламалық-техникалық әсер етудiң алдын aлу; 
      ... және ... ... ... ... ... ... қондырғыларын (салынған қондырғыларды) анықтау; 
      үй-жайлардан және объектiлерден сөз түрiндегi ... ... ... ... алдын алу болып табылады. 
      Байланыс арналары бойынша берiлетiн ақпаратты ... ... ... ... ... алуға криптографиялық және өзге әдiстер мен қорғау құралдарын қолданумен, ... ... ... ... жүргiзумен қол жеткiзiледi. 
      Берiлетiн, өңделетiн немесе техникалық құралдарда сақталатын ... ... ... ... және әсер ... болдырмауға арнайы бағдарламалық-техникалық қорғау құралдарын қолданумен, криптографиялық ... ... ... ... ... және ... ... қол жеткiзiледi. 
      Жанама электромагнит сәулелерi мен нысаналар, сондай-ақ электроакустикалық өзгеру есебiнен өңделетiн ... ... ... кетуiн болдырмауға қорғалған техникалық құралдарды, техникалық қорғау құралдарын, оның iшiнде ақпаратты криптографиялық қорғау ... ... ... ... ... ... ... қорғау объектiлерiнiң айналасына бақыланатын (тексерiлетiн) аймақты жасаумен және басқа ұйымдастырушылық және техникалық шаралармен қол жеткiзiледi. 
      ... ... ... ... ... ... құралдары жұмысында iркiлiс тудыратын бағдарламалық-техникалық әсердiң алдын алуға лицензиялық бағдарламалық қамтамасыз етудi, арнайы бағдарламалық және ... ... ... ... ... ... вирусқа қарсы бағдарламалар) қолданумен, бағдарламалық қамтамасыз ету қауiпсiздiгiн бақылау жүйесiн ұйымдастырумен қол жеткiзiледi. 
      ... және ... ... ... ... ... ... қондырғыларын (салынған қондырғыларды) анықтауға арнайы зерттеулер жүргiзумен қол жеткiзiледi. 
      Үй-жайлардан және объектiлерден сөз ... ... ... ... ... ... алуға техникалық қорғау құралдарын, үй-жайлардың дыбыс өткiзбеуiн қамтамасыз ететiн жобалау және конструкторлық шешiмдердi, орнатылған қармау құралдарын анықтау мен олардың ... ... ... ... ... арнайы тексеру мен басқа да ұйымдастыру әрi режимдiк iс-шаралар жүргiзу есебiнен қол жеткiзiледi. 
      ... ... және ... ... ... қорғау жөнiндегi негiзгi ұйымдастырушылық-техникалық iс-шаралар мыналар болып ... 
      ... ... ... ... ... қызметiн лицензиялау; 
      жеке және заңды ... ... ... ... мен қол ... рұқсат ету жүйесiн құру; 
      ақпараттық қауiпсiздiктi ... ету ... ... ... ... объектiлерiн аттестаттау; 
      ақпарат қорғау мен оның ... ... ... ... ... және байланыс құралдарының ақпараттық қауiпсiздiк талаптарына сәйкестiгiн растау; 
      ... ... ... және ... ... жүйелерiн құру және қолдану; 
      ақпарат қорғаудың техникалық ... және оның ... ... әдiстерiн әзiрлеу және пайдалану; 
      қорғау әдiстерiн, техникалық ... және ... ... оның ... ... ... ... берiлетiн ақпаратты ұстап қалуды болдырмайтын ақпаратты криптографиялық қорғау құралдарын қолдану; 
      ... ... ... және ... ... ... рұқсат етiлмеген қолжетiмдiлiктен және әсер етуден, компьютерлiк вирустардың жұғуынан қорғауды ұйымдастыру; 
      ... ... ... ... жанама электромагнит сәулелерi мен нысаналар есебiнен өңделетiн ақпараттың сыртқа шығып кетуiнiң ... алу ... ... ... 
      ... қорғауды қамтамасыз ету және объектiнiң қорғалатын аймағына рұқсатсыз кiру фактiлерiн анықтау үшiн кiрiктiрiлген ... ... ... ... ... мен ... ... қолдана отырып, бiрнеше күзет шептерiн көздейтiн объектiлердi күзету жүйелерiнiң жұмыс iстеуiн қамтамасыз ету жөнiндегi ... және ... ... iске ... қамтитын iс-шаралар жүргiзу; 
      ... ... ... мен ... ... ... ... шығып кетуiнен объектiлердiң қорғалғандығының тиiмдiлiгiне бақылау жүргiзу; 
      ... және ... ... ... электрондық ақпарат қармау қондырғыларын (салынған қондырғыларды) анықтау жөнiнде режимдiк үй-жайларды арнайы тексеру; 
      ... ... ... ақпаратқа рұқсат етiлмеген қолжетiмдiлiктен қорғалғандығының тиiмдiлiгiне бақылау жүргiзу; 
      ... ... ... ету ... ... және ... жұмыстар ұйымдастыру, үйлестiру және қаржыландыру; 
      ақпараттық қауiпсiздiктi қамтамасыз ету және арнайы мақсаттағы телекоммуникация ... ... ... ... дамуға қол жеткiзу мақсатында техникалық шешiмдер әзiрлеу; 
      ... ... ... ... ... ... және болжамдау, техникалық барлау құралдарына қарсы iс-әрекет етудiң барабар шараларын жедел қабылдау; 
      ... ... ... ... мүмкiндiктерi, олардың жұмыс iстеу әдiстерi мен техникалық жарақтануы туралы ... ... 
      ... ... ... ... күрес проблемалары бойынша тәжiрибе алмасуға бағытталған мемлекеттер арасында жасалған келiссөздер шеңберiндегi мемлекетаралық ынтымақтастықты кеңейту; 
      ... ... ... ... қатер көздерiнiң қолға алғалы жатқан iс-әрекеттерi туралы ақпарат алуға бағытталған ... ... ... 
      ... ... қамтамасыз ету саласында мамандар даярлаудың оқу-әдiстемелiк және материалдық базасын құру; 
      ... ... және ... ... ... ету, мемлекеттiк органдар мен ұйымдардың жеке қауiпсiздiгiн нығайту. 
      ... ... ... ... және ... ақпарат сыртқа шығып кеткен, бұзылған немесе жойылған жағдайлардағы ықтимал залалдың дәрежесіне байланысты әзірленеді.
























3-бөлім. Нәтижелердің жалпы ... және ... ... ... ... 
3.1.. ... ... жүйелер 
Экономикалық ақпараттық жүйелер (ЭАЖ)  -  экономикалық объектіні басқаруда қажетті ақпараттарды жинақтау, caқтay, жаңарту, өңдеу, және ... ... ... ... ... әр ... салаға арналған көптеген түрлері бар. Олардың 6ip-6ipiнен мына факторларға байланысты айырмашылығы бар: объектив басқарудың спецификасына; құрудың және атқарудың жинақталған тәжірибесіне; ... ... ... ... өңдейтін, жинактайтын, тарататын жабдықтарды қолдануға; ЭАЖ-дың басқару объектісінің басшыларының позициясына және т.б.

Keйбip кіші кәсіпорынның өзі ... жүйе ... ... ... ... ... мен басқару o6ъeктici өзара көптеген қарапайым емес иерархиялық құрылымды байланыстардан тұрады. Осы басқару пpoцeciнe қатысушылардың алдына койылған мақсаттары жүйенің ... ... ... мүмкін. Басқару процeci көптеген атқарымдылығымен сипатталады.

Экономикалық басқару жүйесі экономикалық-ұйымдастырушылық модельдер негізінде құрылады, ceбeбi басқару ... өзі ... ... ... туралы білуі керек. Модель детальдарі бойынша объектіден езгеше болғанымен, модельдің объектімен ортак элементтері болуы керек.

ЭАЖ-дың ... ... ... ... - ... оның әр ... ... белгілерін ерекшелеуге болады. Административтік және қолдану деңгейіне байланысты аудандық, облыстық, мемлекеттік ЭАЖ ... ... ... ... ... ... - нысты ЭАЖ-ды төмендегідей топтарға бөлуге болады.

   1. 
Банктік ақпараттық жүйе;
   2. ... ... ...   3. ... ақпараттық жүйе;
   4. 
Статистикалық ақпараттық жүйе;
   5. 
Сақтандыру ақпараттық жүйе;
   6. ... ... ...   7. 
Қор ... ... жүйе.
ЭАЖ түcінігi, құрылымы және жіктелуі

Экономикалық ақпараттық жүйелер екі iшкi жүйеден тұрады. Олар:

   1. ... ... ...   2. ... атқарымдық бөлігі.

1. ЭАЖ-дың жабдықтау бөлігі  -  ... ... ... ... ... ... және т.б.

1. Ақпараттық жабдықтау. Басқару объектісіне шикізат пен ресурс қандай қажет ... ... ... ... ... қажет. Ақпарат берілгендер деп аталатын шикізатты өңдеу нәтижесінде пайда болады. Мұндай берілгендер ретінде кез-келген мекеменің каржылық-шаруашылық, фактілері, ... мен ... ... ... ... болады (бухгалтерлік, қаржылық құжаттар және т.б.)

Кез келген басқару ... екі ... ... ... ... ... ішкі және ... болып бөлінеді.

Ішкi ақпарат  -  басқару жүйесінде пайда болады да басқару объектісінің әр түрлі уақыт аралығындағы ... оның ... ... ... ... ... ... Әдетте мұндай мәліметтер құжаттарда сақталады және дәл ақпараттарды пайдаланады.

Сыртқы ақпарат  -  дәл ... ... ... ... ... ... Бұл негізінен нарықтың жағдайы мен бесекелестерге, бағалар мен ... ... ... ... ... пен ... ... байланысты болады. Мұндай аппарат ықтималдық түрде сипатталады және оны стандартты бағдарламалар жабдықтарымен өңдеу қиындықтары бар. Бұл ... ... ... ақпараттық жүйелер құру қажеттілігі туындайды және оларды эксперттік бағдарламалар деп атайды.

Басқару ... ... әр ... ... қызметтердің стратегияларын құрастыратын жоғарыдағы басшылар негізінен сыртқы ақпаратпен, кейбір жағдайларда ішкі ... ... ... барысында қолданылады. Оперативті деңгейде тек ішкі ақпарат, орта деңгейде көбінe iшкi, ... ... ... ... Бұл ... ... тасымалдаушыларда сақталады және олар ЭАЖ-дық ақпараттық базасын құрайды.

Ақпараттық база ... ... екі ... ... ішкі машиналық және сыртқы машиналық ақпараттық базалар.

Ішкі машиналық ақпараттық база  -  басқару жүйесіне техникалық жабдықтарсыз адам ... ... ... ... ... құжаттар (актілер, нарядтар, регистрлер мен шоттар, ведомостар және ... ... ... база  -  ... тасымал - даушыларда сакталады және ол файлдардан ... ... ... ... ... негізін құрайды және бұл жабдықтардың қуаттылығын басқаруда шешілетін тапсырыстардың құрамын анықтайды. Техникалық ... ... ... ... мен ... жатады.

Компьютерлер паркін екі класқа бөлуге болады: дербес және жоғарғы көлемді компьютерлер (Mainframe System). ... ... ... ... ... ... ... сақтауға арналған. Мұндай компьютерлерге тәулік бойы үзіліссіз жұмыс істегенде және берілгендерді сақтау барысында жоғары талаптар ... ... ... ... ... ... ... қатарына  -  Tandem Computers жатады.

Алайда бұл компьютерлер барлық уақытта оперативті ... ... ... ... ... ... нарығында тәуекелділік дережесінің бағасы мен операцияларды оңтайландыруда қолданылатын компьютерлік желілер 6ipнешe минутта тапсырмаларды орындауы қажет. Мұндай сұраныстарға Mainframe System компьютерлері тек ... ... соң, ал ... ... 20 ... соң ... ... Бұл проблеманы жоғары өнімді компьютер  -  CRAY 6 ... ... ... ... ... ... ... барлығы жұмыс жасау үшін бағдарламалық жабдықтау қажет. Бағдарламалық жабдықтау  -  ... ... ... ... ... мен осы ... қатысты құжаттар. Бағдарламалық жабдықтау жалпы және қолданбалы бағдаламалық жабдықтау болып бөлінеді. 

Жалпы бағдарламалық жабдықтауға операциялық жүйе, ... ... ... ... ... жүйе  -  ... құрылғыларының үздіксіз жұмыс icтeyiн қамтамасыз етеді. Операциялық жүйелерге: MS DOS, NC, WINDOWS, WINDOWS XP, WINDOWS WІSTA және т.б ... ...  -  ... мен бағдарламалаушы еместер үшін қажетті инструментальды жабдықтар. WORD, PAINT, EXCEL.

Қызметші бағдарламалар  -  ЭЕМ-ді пайдалану ... ... ... ... ... Экономикалық ақпараттық жүйелердің өз басқару аппараты болады және ол оның iшкi ... ... 6ip ... етіп ... ... қамтамасыздандырады.

Мұндай iшкi жүйенің қызметі:

   1. 
Басқару объектісі мен айналаны қоршаған орта туралы ... ... ...   2. ... ... ... жергілікті және басқа да желілер арқылы жіберу;

3. Берілгендердің орталық қорындағы ақпараттарды ұйымда қолдану және желі арқылы таратылатын ақпараттарды сақтау;

4. ... және ... ... негізінде ақпараттарды өңдеу.

5. Құқықтық жабдықтау. Нормативтік актілерде көрсетілген нормалар жиынтығы және осы ... ... ... ... ... ... ... міндеттepi, мен ЭАЖ-дың құқықтық статусынан тұрады.

ЭАЖ-ды құқықтық жабдықтау ЭАЖ-ды өңдеудің құқықтық реттеудің және құрастырушылар мен тапсырушылардың карым-қатынасы болып табылады. Құқықтық ... eкi ... ... ... және ... бөлік құрамына ЭАЖ қызметін регламенттеуші нормативті құжаттар жатады. ... ... ... қабылданатын шешімдердің құқықтық жәрдемін ұйымдастыру жатады.

4. Лингвистикалық жабдықтау.

ЭАЖ-да қолданылатын қатысу тілдерінің жиынтығы, терминдері мен ережелері лингвистикалық жабдықтауды құрайды. Пайдаланушы ақпараттық, ... ... ... ... болу үшін бағдарламалық тілдерді пайдаланады. ЭАЖ үшін:

   * 
Мәтіндік және диагностикалық программалар;
   * ... ... ...   * ... етілмеген енуден қорғайтын программалық жабдықтар;
   * 
Басқа компьютерлік жүйелермен программалық интерфейс және т.б. қажет.

ІІ. ЭАЖ-дың атқарымдық бөлігі  -  ... ... ... ... ... ... ... Декомпозициялау барысында аткарымдық бөлік ішкі жүйелерге бөлінеді және олар декомпозициялау белгілеріне ... ... ... жүйе көпфункционалды болғандықтан ЭАЖ-ды әр түрлі белгілері ... ... ... ... ... байланысты құрылымдық белгілеріне қатысты ЭАЖ функционалдық iшкi бөліктерден тұрады. Олар:

   * ... ... ... ... ...   * ... ресурс түрі (Heгізгi қор, материалды, еңбек, қаржы және ақпараттық ресурстар);
   * 
Қолдану саласы (банктік, статистикалық, салықтық, бухгалтерлік, қор ... ... ... жүйелер);
   * 
Басқару функциясы мен басқару аралығы.



3.2 ЭАЖ негізгі ... ... ... ... CASE технологиясы

Бүгінгі таңда ақпараттық жүйелердің негізгі типтері төртке бөлінеді: 

1.Ақпаратты іздеу жүйелері. 

2. Кері ... 

3. ... ... ... ... ... іздеу жүйелері  -  оның көмегімен әр түрлі көлемдегі деректер қорына енуге болады. Пайдаланушы өзіне қажетті сұранысты құрастырады, одан соң ... ... осы ... ... ... ... алады. Егер кез-келген деректер пайдаланушыны қанағаттандырмаса, онда сұраныс қайта түзіледі (1-сурет). ... ... жоқ адам ... уақытта ақпараттық іздеу жүйелерімен жұмыс істей алмайды, ... ... ... осы жүйелермен жұмыс істей алатын мамандар болуы керек. 

2. Кері байланыс. Компьютерлік ... мен ... ... кері байланыс ақпараттық жүйелердің екінші типіне жатады және ол ақпараттарды іздеу, деректер қорын құру мен оларды өңдеу барысында орындалады ... ... ... ... ... шаруашылық операциялары мен есептеулерін қамтитын құжаттарды қалыптастыратын кез келген ... ... ... айтуға болады. Жүйе көмегімен пайдаланушылар жаңа ақпараттарды тіркейді, ... ... да бір ... ... ... қате қабылданған ақпараттарды дұрыстайды, есептеу процестерін басқарады және ... ... ... ... ... құжаттар алынған соң басқару шешімдер қабылданады. Кері байланысқа ... ... ... немес аудандарға ақпараттық жүйелердің клиенттерінен қабылданатын берілгендерді жинақтау жүйесін айтуға болады. Келіп түскен берілгендер тіркеліп өңделген соң ақпараттардан деректер қоры ... ... жүйе ... ... ... ... құпиясы бар ақпараттардың конфеденциалдығына кепілдік беруі керек.


Б 
Жүйені пайдаланушылар

(АЖ ... ішкі ... ... мен ... ... басшылары, фермерлер және т.б.)

Басқаратын ақпараттық жүйелер


Деректер қоры
астапқы ақпарат 




Сұраныс




Жауабы




Сурет-2. Ақпараттық жүйелер.


   3. 
Эксперттік жүйелер немесе белгілі (кеңес) ... ... ... ... ... бұл типі ... белгілі нұсқаулар беруді қарастырады. Мұндай жүйелер белгілі модельге бағытталған білім қорлары негізінде құрылады. Олар қажетті шешімдерді ... ... ... ... береді. Сонымен қатар имитациялық, оптимизациялық, корреляциялық-регрессивті модельдер қорлары негізінде құрылған жүйелер қолданылады.

Егер жергілікті және ғаламдық желілер қолданылатын болса, онда бұл ... ... ... ... типтерінің қызметі тиімдірек болады. Компьютерлер желі арқылы ақпараттық жүйелерге байланысқан болса, онда сұраныстарға жауапты деректер қоры мен білім ... ... ... ... ... ... болады. Сондықтан келесі ақпараттық жүйелердің типі желілік жүйелердеп аталады.

4. Желілік жүйелер. Басқа адамдармен компьютерлік желі арқылы қарым-қатынаста ... ... желі ... ... ... мекемедегі жергілікті (локальды) желіні айтуға болады және глобальды желі ретінде интернетті қарастыруға болады.

Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... Бұл ... дамуы кәсіпорындарда ауқымды желіге шығатын автоматтандырылған офистерді қалыптастырады. Олар аймақтық, аудандық деңгейде болады.

Жаңа білім қабылдауда ақпараттық жүйелер ... өзі ... ... ... және олар ... қажетті ақпаратты таба білулері керек. Ақпараттық жүйелер үнемі білікті ... ... ... ... ... ... жүйелерінің мәні.

Бүгінгі таңда кәсіпорын үшін өнімдерді өткізу (сату), дәлірек айтқанда тапсырыс портфелін ... және оның ... ... қамтамасыздандыру проблемалары, кәсіпорын қызметінде негізгі орын алады. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы, нарыққа бәсекелестікке төтеп беруі бұл мәселелердің өз уақытында ... ... ... басқару шешімдерін қабылдау процесін зерттеу ерекшеленіп отыр.

Кәсіпорын басшысы өндіріс тиімділігін арттыру мақсатында ... ... ... шикізат бағасының өзгеруі, технологиялық процесті жақсарту, өнімнің сұранысына, сақтау тәсілдеріне және т.б толығымен қолдануы қажет.

Шешімдерді қабылдау ... ... мен ... ... ... екі ерекшелігін айтуға болады. Біріншіден, шешімді қабылдау мүмкін шешімдердің ... бір ғана ... ... таңдауға байланысты. Олай болса бұл процестің ерекшелігі шешімдер нұсқаларынық көптігінде.

Екіншіден, шешім белгілі мақсатқа жету үшін ... яғни ол ... ... ... ... ... шешім қабылдаудың арнайы өзгешелігі ретінде анықталмағандықты айтуға болады. Ол екі жағдайға байланысты: әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... ... мен ... ... келіп түсетін ақпаратты адамның қабылдап алу мен өңдеу қабілетінің шектеулігінде.

Басқарудағы ақпарат жүйесі  -  ... өз ... ... ... ... қабылданатын шешімдердің баламаларын жобалаудың арнайы жабдықтарын жедел ... ... ... ... ... үлкен жүйе. Басқарудағы ақпарат жүйесі 1970 жылдары шешім қабылдауды қолдау жүйесінің ... ... ... ... бері ... ... ... жағдайдан шешім қабылдау үрдісінің ақпараттық сипатын байқауға болады. Қандай да бір ... ... ... ... ... болады.

Басқару жүйесіне қатысты шешім қабылдау барысында шешімді қабылдаушының міндетіне  -  ... ... ... де алға ... ... ... жатады десек, сол мақсаттардың өзіне де қағида қойылады. Бұл ... ... ... ...   * 
мақсат орындалуға тиісті, қол жетерліктей мүмкіндікте болуы тиіс;
   * 
мақсат кейде ... да ... ... ... болады;
   * 
дегенмен, алға қойылған ең басты бір ғана мақсат болуы тиіс.

Әдетте ең басты мақсатқа жету үшін оған ... ... ішкі ... ... ... ... ғана ең басты мақсатқа жеңілірек жетуге болады.


ЭАЖ негізгі типтері. Сараптау ... ... CASE ... ... қашан да дамып отыратын жүйе болғандықтан оған сәйкес ақпарат жүйесі де дамып жетіліп отыруы ... ... даму ... ... талдау, жобалау, қолдануға ендіру және қолдау сатыларынан тұрады. Бұл сатылар кейде, яғни ... әдіс ... бір ... ... жүргізілуі де мүмкін.

Бұл сатылардың әр қайсысы өңделу нәтижесінде мақсаттық ... ... ... ... (I ... ... жүзеге асырылу мүмкіндігі туралы қорытынды тұжырымдалып, келесі сұрақтар қарастырылады:

   * 
мәселе шынымен де ... пе, ... оны ... ... ... бола ма?
   * 
жаңа ақпараттық жүйе тұрғызылғаны қолайлы ма?
   * 
оны шынымен де жүзеге асыру мүмкін ... ... ... ... ... ... бұл ... өзекті болып отырған мәселе бар ма, оны болашақ жүйе шеше ала ма және ол ... ... ... ... ... да ... ... Ол үшін зерттеушілер жүйені жоспарлаудың стратегиясын таңдап, орындалу мүмкіндігін меңгереді, әрі орындалу мүмкіндігі туралы есеп береді.

Ұйымның мүддесін қолдайтын жүйені жоспарлаудың ... ... ... ... ... танысу және қарастырылатын мәселеге ұқсас немесе оған дайын жобалардың сипаттамасымен танысу жүргізіледі.

Жүйенің орындалу мүмкіндігін меңгеру кезінде оны тұрғызуға ... ... ... мен ұзақ ... ... ақталатындай болуы тиіс, яғни келесі жұмыстар жүргізіледі:

   * 
қолданушылық ( ақпараттық тұтынушылығын алдын-ала анықтау);
   * 
жаңа ... ... ... ... ... қолданылып жүрген ақпараттық жүйені жетілдіру мүмкіндігін анықтау;
   * ... ... ... ... ... ... есеп ... зерттеу нәтижелерін құжаттандыру және алдын-ала зерттеу нәтижелерін қолданушылар мен ... ... ... ... ... есеп беру ...   * 
ұйымдастырушылық, яғни ұсынатын ақпараттық ... ... ... стратегиялық жоспарымен сәйкес болуы;
   * 
экономикалық, яғни мүмкін болатын шығындарды, инвестицияны азайтып, кірісті көбейту;
   * 
техникалық, яғни ... ... мен ... ... ... ... ... керек мезетінде қолданылуы секілді мүмкіндіктердің болуы;
   * 
амал ... ... ... өз ... ... нәтижелі қызмет етуі баяндалады.

Жүйелік талдау сатысында (П саты) жаңа ақпараттық жүйенің жобалау негізіне қолданушының ақпараттық тұтынушылығы тереңірек қамтылады. Сатының қорытынды ...  -  жаңа ... ... қойылатын жүйелік талаптардың құжаттандырылуы саналады.

Жүйелік талдауда келесі адымдар қарастырылады: 

 -  ... ... ... ... Бұл ... жүйені тұрғызушылар тобы ұйымның қызметін, ерекшеліктерін, басқару құрылымы мен әдістерін, ішкі бөлімдердің байланысын, қызмет барысындағы ақпараттың алмасу қозғалысын және т.б. ... ... ... ... -  ... жүрген ақпараттық жүйелерді талдау адымының қажеттілігі, бұрыннан қолданылатын жүйелердегі барлық жабықтаушы ... ... ... математикалық, техникалық) ерекшеліктері меңгеріліп, мегаақпаратты жинау, ұйымдастыру, сипаттау және мағынасына зер салу жұмыстарының атқарылуымен сипатталады;

 -  жүйе ... ... ... зерттеуші басқару есептерін шешетін негізгі типтік әдістерді білуі тиіс. Жүйе талдаушы маман өзі ... ... ... ... ерекшеліктерін де жетік меңгеруі керек;

 -  жаңа ақпараттық жүйеде не қамтылуы тиіс екендігін қарастыратын жүйелік талап адымында ... ... ... ... мен жаңа ... ... ... сақтық қажет;

 -  келесі, жаңа жүйеге қойылатын талаптарды құжаттандыру адымы. Ол ... ... ... жаңа ... ... қойылатын атқарымдық талаптарды құжаттарда сипаттайды.  немесе  құжаттары ақпараттық бөлім мамандары жұмысының негізі болып ... ... бұл ... жаңа жүйелер қорына (ЭЕМ, құралдар мен байланыс жабдықтары, бағдарламалар, мәліметтер ... ... және т.б.) ... ... ... ... мәліметтерді жинау әдістері, ену әдістері, мәліметтер көлемі және т.б.), ... ... ... және ... ... ... ... және құжаттандырылған талаптар қойылады.

Жүйелік жобалау сатысы (III ...  -  ... мен ... қойылатын талаптары бойынша күрделі саты. Бұл сатының мақсаты  -  жүйелік ... ... ...  құжаттары мәліметтерді өңдеушілер үшін жобалаудың бастамасы болып, жүйелік ерекшеліктерді өңдеу  -  жүйелік жобалау сатысының мақсаты болып келеді. Ал ... ...  -  оның ... ... ... төртінші саты  -  жаңа жүйені ендіру сатысы үшін негізгі құжат ретінде қарастырылады. Мұндағы ерекшеліктерге:

   * 
қолданушылар ... ...   * ... ... ерекшеліктері;
   * 
бағдарламалық жабдық ерекшеліктері;
   * 
компьютерлік жабдықтар мен қызмет көрсету ... ...   * ... ...   * ... құжаттар ерекшеліктері жатады.

Осы ерекшеліктер мазмұнына жекелеп тоқталар болсақ. Қолданушылар интерфейсі ... ... ... ... ақпараттық объектілер: дидар (экран) форматы, интерактивті пікір алмасу форматы мен адымдары, енгізу-шығару құжаттарының ... ... ... ... ...  -  ... және ... модельдер, құрылымы мен құрамы, сөздік пен сәйкестік кестесі, енулерді басқару әдісін сипаттау саналады.

Бағдарламалық жабдық ерекшеліктері  -  ... ... ... ... ... ақпараттық өнімді қалыптастыру үшін өнделген қолданбалы бағдарламаларды, үрдістерді басқарушы және бақылаушы программаларды қамтиды.

Компьютерлік жабдықтар мен ... ... ... ... ... жабдықтар, байланыс жабдықтары, көмекші материалдар мен жабдықтар бойынша сипатталады.

Мамандар ерекшеліктерінің сипаты ақпараттық жүйемен жұмыс жасауға қажетті міндеттер ... ... ... ... ... ... ... тараулар бойынша жүйелік құжаттар тізбегімен, ақпараттық жүйені қолданушылар мен ... ... ... ... технологиялық нұсқауларды қамтиды.

Жүйелік жобалау сатысы ақпараттық жүйенің жұмысшы жобасын қалыптастырумен аяқталып, ол жоба ерекшеліктерді және ... ... ... ... ... барысында логикалық және физикалық жобалаулар мен жүйелік ерекшеліктер адымдары болады.

Логикалық және физикалық жобалаулар мәліметтер қоймасын жобалауға тығыз қатысты. Мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... назарда болып, бұл жерде ақпараттық объектілерді, олардың құрылымын және ондағы ... ... ... сипаттауды тауып, әрі қалыптастыру басты жағдайға саналады.

Қолданбалы ақпарат жүйесін іс жүзінде жобалау ... ... ... ... жүргізілуі мүмкін, яғни олар:

   * 
ақпаратпен жабдықтау;
   * 
қолданушылар интерфейсі;
   * ... ... ... ... ... пікір алысу мен қолданбалы бағдарламаларды өңдегенге дейін мәліметтер қорының логикалық құрылымдары, әрі оның ... мен ... ... ... ... да ... ... және құжатталынуы тиіс. Себебі пікір алысуда және бағдарламаларда МҚБЖ арқылы тұрғызылмайтын мәліметтер қоймасы мен ... файл ... ... Ақпаратпен жабдықтауды жобалау оның төмендегі басты үш сатысын тауып құжаттандырады:

   * 
мағыналарды;
   * 
объектілер байланысын;
   * ... ... ... мен олардың алатын орындарын сипаттайды.

Мағыналар (объектілер)  -  жүйеде ... бар ... Оған ... мен жұмыс орындары, олардың мекені, әр алуан заттар (тауарлар, жабдықтар және т.б.) жатады. ... ... ... мағыналарды сипаттау САSЕ-технологияларды пайдаланудың маңызды алғы шартына жатады.

Объектілер байланысы бір ... әр ... ... ... ... ... арасындағы нақты қатынастарды және қатынастардың сандық ерекшеліктерін бейнелейді.

Байланыстарды табу  --  ... мен ... ... ... ... ... ... арнайы білімді талап ететін, күрделі әрекет.

Логикалық элементтерді бөлек ... ... ... ... мен ... ... сәйкестендірілген кестесінде тіркеледі.

Қолданушылар интерфейсін өңдеу барысы қосымша ұсыныстардың ұйымдастырылған үлгісін ақпаратпен және ... ... ... отырып, оны жүзеге асырады. Қолданушылар интерфейсі қолданушы мен компьютерлік жүйе ... ...  -  ... ... ... дидарлық түрі мен есеп берулерді шығару жабдықтары арқылы үлгілейді.

Интерфейстерді жобалау барысында ... ... ... құрылымы өнделіп, пікір алмасулар мен адымдар және қолданылған объектілер тізімдері, пікір алмасудың ... ... ... түрі ... ... жабдықтауды өңдеу қазіргі уақытта логикалық деңгейде, яғни объектілі-бағытталған төртінші ұрпақтағы бағдарламалық тілдерді қолдану арқылы ... ... ... ... ... жобалаумен және қазіргі МҚБЖ-мен қатынасқа түсу логикалық деңгейде түсінікке жеңіл идентификаторларды қолдану арқылы жүргізіледі.

Бағдарламалар мен операциялар жасау  -  ... ... ... ... ... ... тығыз байланыстырады.

Дегенмен, үлкен де қуатты, динамикалық және тиімді ақпарат жүйесін тұрғызу үшін жүйелер мен ... және ... ... ... ... ... Жүйені жобалау барысында концептуалды анықтылық пен ақпарат жүйесі қорларының, үрдістерінің және коммуникациясының құжатты бейнесін алатын арнайы жабдықтар қажет. Ол үшін ... ... ... ... бар ... ... және терминдер мен жобалау принциптері стандартталады. Ұқыпты сызылған блок-схемалар жобаны жақсы ... ... ... ... ... ... бейнесін Word-97-ден бастап, Visio пакетіне дейін пайдаланып алуға болады. Кейбір фирмалар жүйелік жобалауда өз ... ал жеке ... ... стандартын қолданады.

Компьютерге бағытталған және қолмен жобалау түріне балама ... ... да бар ... ... бөлек стандарттары).

Мысалы, АҚШ-та Digital Equipment Corporation бойынша , ІВМ бойынша қолданбалы жүйелер сәулеті, және т.б. ... ... ... жүйелер сәулетінің стандарты: жалпы қолданушылардың ену мүмкіндігінен, жалпы бағдарламалық интерфейстен және жалпы телекоммуникациялық қоймадан тұрады.

Ақпарат жүйесін жобалауда ... жүйе ... ... ... немесе қолдау арқылы, арнайы бағдарламалық жабдықты пайдаланып жүргізсе, ол ақпарат жүйесін ... ... ... ... ... ... оны іске ... соң, оның барлық элементтері (техникалық жабдықтау, бағдарламалық жабдықтау, ұйымдастырумен жабдықтау) бақылаудан өткен соң жөнделеді. Бұл кезде қайта құжаттандыру ... ... ... ... ынтасын көтермелейтін ақпарат жүйесін үдайы жоспарлы дамытып отырудағы құжат-тарды жаңартып ... ... ... және оған ... ... жүйе қолданылса, бұл мөселе қиындықсыз шеіпіледі. Осындай жүйеге  -  ... aided Software ... яғни ... жабдықтауды конструирлеудің инженерлік жүйесін айтуға болады. Оны ... үшін ... ... ... ... ... ... талдаушы мен соңғы қолданушының пікірлесулері арқылы туындайды.

Аналитикалық, мұндағы басты мақсаты  -  ... ... ... ... тұрғызу. Пікірлесу барысында бағдарламалық САSЕ-генератор орнатылған компьютер қажет. Онда біртіндеп қолданылған функцияның графикалық үлгісі, қолданылған объектінің үлгісі мен оның ... ... ... ... ... ... ... жауаптар ендірілген соң, САSЕ-генератор автоматты түрде іскерлік функциялар мен құжаттар, есеп ... және т.б. ... ... ... өте ... ... бейнеленеді. Кез келген САSЕ-пакет ақпарат жүйесін жалпы реттеп, желістік қолданудағы ... үшін ... ... ... ... ... жүйе талдаушылардың құралы болғанымен, ақпарат жүйесін өңдеу мен сүйемелдеп жүруде қолданушылар мен ... да ... ... ... тиімді болады.

САSЕ-технология ақпарат жүйесін өңдеудегі жүйелік ыңғай принципін соңғы қолданушылар АЖО-сының желісі ... ... ... ...  -  басты практикалық құрал және жүйені өндеудегі тиімді кибернетикалық шешімдерді ұзақ мерзімді ғылыми іздеу нәтижесі.

Жобалаушы инжәнерлердің ақпарат ... ... ... ... ... ... ... болады:

   * 
жүйелік құрамалар мен диаграммаларды жабдықтауда жүйенің блок схемасы, ... ... ... блок-схемасы, жүйе құрамаларының қалыптамасы (матрицасы);
   * 
қолданушынар интерфейсі үшін ену-шығу түрлері мен экранының жоспарлану формулярлары, қолданушылардың пікір ... ...   * ... ... ... ... үшін мәліметтер аудармасы,  диаграммалары;
   * 
жүйелік үрдістерді бөлшектеу үшін шешімдер кестесі, құрылымдық диаграммалар, программаның ... ... ішкі ... ... ... өңдеудің жаңа және тиімді әдісі  -  прототиптеу қолданылады. Прототиптеу ... ... дара  ... ... Бұл ... ... функция үлгісі қолданушы мен жүйелік жобалау талаптарына сәйкес келетін вариант алынғанша жетілдіріле түседі. Бұл үрдіс үлкен және кіші жүйелерде ... ... ... ... жобаны сүйемелдеу барысында САSЕ-пакеттерді қолдану прототиптің сапалы және жылдам ... ... ... жоба ... ... ... іске ... қолданушылардың ағымдық жұмыстарына қалыптастырылады.


















3.3. Ақпарат жүйесінің экономикалық эффекті.

	Мекемедегі профессионалдық дайындығы және жұмыс тәжірибесі бар ... ... ... саласын құрайды.
	Еңбек өнімділігі белгілі бір уақытта өнімнің шығару мөлшерін сипаттайды.
	Мекемеде еңбек өнімділігін өлшеу үшін екі көрсеткіш ... ... және ... ... ... ... бір жұмыс уақытында немесе жоспарлы мерзімдегі тізімдегі бір жұмысшыға сай келетін өнімнің ... ... ... бір өнімге немесе жұмысқа кеткен еңбек шығыны. Бір жұмысшыға шаққандағы өнімнің орташа өнімділігі бірнеше әдістермен анықталады.

      1. ... әдіс ...        ... Q- ... ... ... P- ... саны.
	
      2. Құндық әдіс бойынша
      
      
      ... Б- бір ... ... ... ...      
      3. ... ... бойынша
      
      мұндағы Ешығ- барлық өнімді дайындауға кеткен ...      ... ... өсуі мен ...      1. 
      ...  ... және есеп ... бір жұмысшының еңбек ақысы.
      2. 
      ... Е1, Е2- есеп және ... ... өнім ... ... кеткен еңбек шығыны.
      Еңбек сыйымдылығының түрлері (еңбек шығынының ... ...      1. ...      
      ЕН- ... ... ... еңбек шығыны;
      
      2. Көмекші ... ... ... ...      
      Ек- ... ... еңбек шығыны.
      
      3. ... 
      
      ... ... ... жұмыскерлер және басқада персоналдардың еңбек шығыны.
      4. Көмекші бөлімдер мен қызмет көрсетулердің еңбек сыйымдылығы
      
      ... ... ... мен ... ... жұмыстарындағы жұмысшылардың еңбек шығыны;
      Ек.п.- көмекші бөлімдердегі басқа да ... ... ...      
      5. ... ...      
      Еб- ... басқару персоналдарының еңбек шығыны.
      
      6. ... ... ...      
      n- ... бөлім саны;
      tтолықi- ... ... ... ... сыйымдылығы;
      Qi- саладағы I-ші бөлімнің көлемі:
      
      1. ӨӨП ...      ...      
      2. ... ... ... ...      Сжалпы=Сө.ө.п.+Сө.е.п.,
      Сө.е.п.- өндірістік емес персоналдар саны.
      
      3. ... ... ...      
      ... осы ... жұмысқа қабылданғандардың саны.
      Сорт- орта тізімдік саны.
      
      4. ... ... шығу ...      
      ... осы ... ... шыққандардың саны.
      














4-бөлім Бөлімінің ақпараттық жүйелерін ұйымдастыру

	Экономикалық ... ... ол ... ... ... ... ... сақтап, жинап, өңдеп және қажеттісін тауып беретін ... ... ... ... ... ... және ... құралдар жиынтығы.
	Автоматтандырылған ақпарат жүйесі (ААЖ)- күрделі экономикалық жүйелердің ... ... ... ... көмлемін қайта өңдеу үшін экономикада ақпарат жүйелерді автоматтандыруда қолданылады.
	Автоматтандырылған ақпараттық технологиясы (ААТ)- жүйелі түрде ұйымдастырылған басқарудың міндетін шешудің әдістерінің жиынтығы, ... ... ... ... ... ... программалардың базасындағы ақпараттарын қорғауын қамтамасыз ету және қайта өңдеу есептеуіш ... ... ... және де ... ... осы ... ақпарат қолдаушыға беріледі.
	Қазіргі ақпараттық технология жүйесі- бір- бірімен байланысқан компьютерлер және серверлер торабынан тұрады.
	Жүйе- ол қойылған мақсатқа жету үшін қызмет ... ... ... ... ... ... (АЖ)- ... мащина. Ақпаратты жинау, сақтау, өңдеу және тарату үшін компьютерлік және телекоммуникациялық ... ... ... ... ... ... заңды қамтамасыз ету (ҚҚЕ)- автоматтандырылған АТА және Автоматтандырылған АЖ- дің ... және ... ... ... ... ... көрсетеді.
	Программалық қамтамасыз ету (ПҚЕ)- техникалық құралдардың кешенін тұрақты жұмыспен ... ету және ... АТА ... ... ... үшін ... ... қарастырады.
	Ұйымдастырушылықты қамтамасыз ету (ҰҚЕ)- автоматтандырылған ақпараттық жүйелерді қызметтеу кезінде ақпараттық технологияларының персоналының қызметінің регламент мәліметтерінің кешенін қарастырады.
	Математикалық қамтамасыз ету ... ... АТА ... ... ... ... функционалды есептерді шығарғанда математикалық әдістерінің жинағымен қарастырылады.
	Техникалық жабдықтау- ақпарат ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету (ЛҚЕ)- адамдардың машинамен немесе техникамен жүзеге асырылуымен қарастырылады.
	Ақпаратпен қамтамасыз ету (АҚЕ)- автоматтандырылған ақпараттық технологиялардың көлемінің ... ... ... ... ұйымдар мәліметтерінің формасы бойынша орналастырылуын қарастырады.

                               ...                             ...                         ... ... және ...                                          
      
    ... ... ...                      ... ... ... ...           ... ... және ... ... ... және ... ... өндіру

             ... ... ...           ... ... бөлу ... ... жүйенің автоматиза-циялық есебі
Ішкі орта	                                     ... ...  ... ...      
      
      
      
      
      
      
      
      ... ... ... ... ... және ... ... базасы дегеніміз  -  ақпарат сақтауға арналып ұйымдастырылған құрылым. Қазіргі жағдайда мәліметтер базасы деректерден ... ... ... жасайтын әдістермен құралдарда сақталады. Мәліметтер базасын қарастырайық ондағы деректермен көп ... ... ... ... ... ... ... кіруге мүмкіндігі жоқ әр қызметкер тек қана өзіне тиісті маліметтерді өзгерте алады. Мәліметтер базасына ... ... ... ... ... ... жүйелері система управление базами данных (СУБД).  Мәліметтер базасын басқару (МББЖ) жаңадан база құруға оны толтыруға, өзгерістер ... ... ... ... ... ... әлемде әр түрлі. Мәліметтер базасын басқару бір консепцияға негізделген. Ақпарат қайдан шығады, қалай қай уақытта және ... ... ... ... мен ... арасында қандай айырмашылық бар. Мәліметтер тек олардың мәні қажет болған кезде ақпаратқа айналады, шешім ... ... ... ... ... ... базасын жасау.  
      Мәліметтер базасын бір-бірімен байланысқан мәліметтер жиынтығы ретінде анықтайды мынадай сипаты бар. Көп ... ... ... бар. ... ... ... алып және ... мумкиндик бар. Ақпараттың артық қайталануын минималды түрде сақтайтын қолданбалы программаларға тәуелсіз жалпы ақпаратты іздеу жүйесі бар. ... ... ең ... ол ... ... ... оларды өңдейтін программа тәуелсіздігі.

Мәліметтер базасының классификациясы
	Мәліметтер базасын екіге бөлуге болады. 
1. Локальды мәліметтер базасы. Локальдағы ... ... ... бір ... ... сақталады
Диск, дискілік торапта сақталады. Бірнеше қолданушылар арасында мәліметтерді болу үшін локальды ... ...  ... ... ... мәліметтер базасы.  Қашықтықтағы мәліметтер базасы деректер алыста орналасқан компьютерде ... ... ... ... ... ... программалар 2 бөлімнен тұрады.
      1. Клиенттік
      2. Серверлік
      ... ... ... ... ... ... Программаның серверлік бөлімінде қарым-қатынасты қамтамасыз етеді. Қашықта орналасқан компьютермен байланыс сұраныс арқылы жүргізіледі. Программаның серверлік бөлімі қашықтағы ... ... ... 
      ... ... жабдықталуы
	Барлық ақпарат жүйеге бірдей болады. Олардың функционалдық бөлімдеріне қарамайды. Зерттеу облысына тәуелді емес. Жабдықтау бөлімінің құрамына мыналар ...      1. ... ... ... ... ... және атқарылатын функциялары тәуелді. Ұйымдастыру бөлімінің 4 топ компоненттери болады.
      ... Ол ... ... ... жүйені жасау және оның қызметін регламентайды, оған жатады: 
      1) жалпы салалық ... ... ... ... ... арналған
      2) тіптік жобалау шешімдері
      3) кәсіпорынды ... оны ... және ... ... материалдары
      4) жобалау құжаттарын жасау, еңгізу сурақтарының әдістемелік материалдары
      2-топ. ... ... ... ... ... және ... ... құралдар жиынтығы, бұған жатады:
      1) басқару есептерінің кешені, оны ... ... ... ...      2) кәсіпорынды типтік басқару кқұылымдары
      3) унификацияланған құжаттар ...      4) ... ... және ...      ... Ол ... ... жүйені зертеу, жобалау және еңген процесте жасалады, оған жатады:
      1) ... ...      2) ... ...      3) Техникалық және жұмысшы жобалар және құжаттар
      Құқықтық жабдық ... ол ... ... ... ... және ... регламентін көрсетеді. Заңды құжаттар жиынтығы ақпаратты жинау, сақтау, ... ... ... беру ... ...      Ақпараттық жүйені
*          Жүйе ... және ... ... ... ... шарт.
*          Жүйені жасаушылар арасындағы ... ... ...          ... жүйенің бөлімдерінің құқықтық мүмкіндиктері. Техникалық құралдары қолданатын адамдардын құқықтық қатынастары.
      
Ақпарат жүйелерінің жабдықтау бөлімдері барлық ... ... Олар ... ... ... қарамастан және қай облыста қолданатынына қарамастан жабдықтау бөлімінің құрамына мына бөлімдер кіреді.
+          ... ...          ... ... ... программалық, ақпараттық және технологиялық жабдықтар 
      Ұйымдастыру жабдықтау мынандай ... ... ... және оның ... регламентайттын методикалық материалдар. Ақпарат жүйені тиімді жобалау құралдары жатады.








        	   С ы р т қ ы   о р т а ... ...                                   ...                           ... ...            І ш к і   о р т а 

	




                                          М   ә   л   і   м   е   т   т   е   р




                       ... ...                      ... ...      ... ...                  ... ... ә л і м е т т е р 	м ә л і м е т т е р                       ... ...                                       ... ы р т қ ы    о р т а ... ... өңдеу жүйесінің құрылымы
Объектілік- бағыттаушы орталығында программалық жабдықталуы.

      ... ... ... ... жарыққа шыға бастағаннан бері көптеген программалау тілдері пайда болды. Қазіргі кезде олар ... ... және ...  -  ... ... үш ... бөлінеді. Мысалы, дәстүрлі ("классикалық") процедуралық программалау тілдері-Фортран, Бейсик, Паскаль логикалық тілдер  -  ЛИСП, Пролог. Есептеуіш техниканың қарқынды ... және ... ... тиімді дайындауға қажеттілік нәтижесінде соңғы кездерде Windows ортасында жарыққа шыққан және обьектілі  -  ... ... (ОБП) ... құрылған программалау тілдері  -  Borland C++ for Windows, Object Pascal және визуальды  Microsoft Visual Basic, Borland ... ... ... ... ... операторларды ретімен орындау бойынша, ал логикалық прораммалау тілдерінде ол қатаң логикалық ережелерге сәйкес өзгертулер енгізу ретінде қарастырылған болатын. Обьектіге бағдарлы ... ... ... ... ... ... ... тізбегінен және түрлі обьектілердің осы оқиғаларға жауабынан тұрады. Олардың визуальды түрлері  -  Visual Basic тілі QBasic ... тілі ... Delphi ... ... ... (Object Pascal) тілі негізінде Windows операциялық жүйесін басшылыққа алып құрылған (Visual  -  көзбен ... ... Олар ... Delphi ... тілі  -  кез ... ... дайындауға болатын жылдамдығы тез, қуатты тіл.
      Delphi- дің ... ... 1994ж ... ... ... жылдары оның бірте-бірте кеңейтілген 2,3,4,5,6- нұсқалары жарық көрді. Мысалы, 5-нұсқа 1999ж, 6-нұсқа 2001 жылдың ... ... ... шықты, 5,6-нұсқалардың бір-бірінен айырмашылығы жоқ деуге болады, екеуі де    Windows 32 ... ... ... ... Тек,   Delphi 6, оған ... 1991жылы жарық көрген, салыстырмалы арзан, Linex операциялық ... ... де ... істей алады ( Linex жүйесі UNIX операциялық ... ... ... Windows32 жүйесінің мүмкіндігінен кем емес).  Delphi 6-да интернет үшін қосымшаларды дайындау мүмкіндігі кеңейтілген және ... ... ... ... ... ... ... қарастырылмаған кейбір өзгешеліктер енгізілген.
      ... ... ... ... ... және ... емес күрделі процестерді программалауға болады. Windows - дің негізгі ерекшелігі  -  онда ... ... ... және ... ... пайдаланылады  (Windows ортасында пайдаланатындықтан, Delphi-де программаны көбінесе қосымша деп ... Бұл ... ... ... революция жасады деуге болады. Компонентік тәсілдің мәнісі жеңіл: Әр қосымша кітпаханасы программалау ортасында дайындалып, арнайы іс-әрекеттерді ... ... ... ... Олар ... ... ... өңдеуге арналған үстеме программа құрылады.Delphi-де қолданылатын негізгі кітапхананы визуальды компоненттер кітапханасы (VCL, Visual Component Library) деп аталады. ... ... ... жинақталған, жүздеген кластарға тиісті стандартты компоненттер бар. Пайдаланушы жаңа компонент дайындап, оны осы ... ... да ...      Delphi Windows ... ... ... ... Онда көптеген операторларды пайдаланып программа дайындау, программа мәзірін құру, анимация, мультимедиа процестерін ұйымдастыру, OLE технологиясын пайдаланып, басқа офистік қосымшаларды шақыру, ... ... ... және т.б. ... ... да ... Көптеген операторлардың жазылуы Турбо Паскальдағы сияқты.
      Delphi екі түрде дайындалған:  ... ... ... дайындаушылар үшін (Delphi Client-Server),екіншісі  -  қалған программалаушылар үшін (Delphi for Windows). Соңғысы ыңғайланып, қысқартылып ... ... Ол тек ... ... ... ...      ... жұмыс істеушілерге арналған әдетте пайдаланылатыны  -  екінші түр.
      ... ... ... ... ... ... адамдардың  меңгеруі көп қиындық келтірмейді. Бірақ мұнда программалауды үйрену үшін обьект, оқиға, қасиет түсініктерімен еркін ... онда ... ... және ... командалардың жазылу түрлерін білу қажет.
      Delphi-де пайдаланылатын оқиғалар және түрлі кластарға, ... ... ... ... көп, ... ... шешу ... құруды үйрену арқылы ғана Delphi-де программалауды үйренуге болады. Ол үшін кітапқа енгізілген программаларды іс-жүзінде орындап және оларға ... ... ... ... да мүмкін. Жетістік тек тәжірибеге байланысты.
      Delphi-дің мүмкіндіктерін бір кітапқа ... ... ... Мұнда студенттер мен өз бетінше оқып үйренушілер үшін қажетті негізгі материалдар қарастырылған Delphi-ді терең оқып үйреніп ... ... ...  ... үшін ... ... әдебиеттер тізімі енгізілген.
  	I.    Теориялық негізі және ақпараттық жабдықталуы.
  Windows терезесі ... ... іске қосу ...      Іске ... Delphi 6-Delphi 6
  ... Delphi ... үш терезесі көрінеді.
   1- Delphi 5-тің негізгі терезесі;
   2- Форма (Form1);
   3- ... ... ...  (Object ...   
   
   
      ... ... ... құруға арналған төртінші, модуль терезесі де іске қосылады (Unit1. pas). Форма терезесінің астында орналасатындықтан, ол алғашқыда көрінбейді.
      ... ... ... ... ... мәзір, аспаптар панелі және компоненттер палитрасы енгізілген. Негізгі мәзір пункттеріне (ішкі мәзірлерге) Delphi-де жұмыс істеу командалары, аспаптар ... ішкі ... ... негізгі командаларды орындайтын түймелер орналастырылған.
      Delphi-де  дайындалатын программа проект (жоба) деп аталады. Форма  -  ... ... ... ... ... ... ...    Delphi алғашқы рет іске ... ...  ...  Form1  атауымен көрінеді. Оның жиектеріне тышқан көрсеткішін орналастырып, ол екі ... ... ... ... ... ... және қалдыру тәсілі бойынша форманы кеңейту не қысу қиын емес.
      ... ... ... үшін ... түрлі компоненттер (форма компоненттері) орнатылады. Негізгі компоненттердің кейбірі Access берілгендер қоры жүйесінде пайдаланылатын ... ... ... ... ... Олар Delphi ... ... палитрасына орналастырылған.
      Кей жағдайларда экранда форма көрінбеуі мүмкін. Оны экранға шығару үшін  View-Forms командасын беру ...      ... және ... ... ... ... ... бар. Қасиет(Сипаттама, параметр)- айнымалылардың ерекше түрі. Олар объектінің түрлі мүмкіндіктерін сипаттап, ... ... ... ... ... ... ...  -  форма тақырыбының мәтіні, өлшемі, экранда орналасуы, түсі т.б. Delphi іске қосылған кезде форма қасиеттеріне
      ... ... ... ... ...      ... не онда ... компонентті программа құру үшін дайындау оның кейбір қасиеттерінің мәндерін өзгертуден басталады. Қасиеттер тізімі объект ... (Object ... ... ... 
      Тізімді ... ... ... үшін ... ... бір ... арқылы таңдау керек. Инспектор терезесінің жоғарғы қатарына ... ... ... да ... ... ...  Delphi іске қосылған кезде форманың ашылған қасиеттер терезесі бар. ... екі ... беті бар: ... ... және  ... Терезе ашылған екі бағанға енгізілген жазулардан тұратын оның  Properties  бөлімі ашылулы ... ... ... ...  -  ... ... екінші бағанға сәйкес  жазылғандар  -  олардың мәндері.
   Форма қасиеттері:
      Name ...  -  ... ... ... Ол  Delphi ... негізгі қасиеттерінің бірі .   Delphi-дің жұмыс істеуі кезінде ол ... осы атау ... ... ... Delphi-дің формаға автоматты түрде алғашқы рет меншіктеген атауын (Form1) ... ... атау ... ... ... ... атауынан белгілі болуы үшін атауды мазмұнға жақын етіп ... жөн. ... , ... ... ... шешуге пайдаланылатын болса, Form1  орнынан KvTend атауын енгізу. Ол үшін ... ...      Name ... ... жаңа атауды клавиатура арқылы теріп алса болғаны. Терілген атау  Name ... оң ... ... ...      Font ...  -  ... ...  мәтін шрифтін орнату қасиеті. Оны таңдап, оң жағында көрінген көп нүкте (...) түймесін шерткен кезде ... ... ... ... ... ... қажетті шрифт типін, өлшемін таңдап (мысалы, Times Kaz, 10), OK түймесін шерту керек.
      Caption ... ...  -  ... ... ... енгізілетін мәтін. Алғашқы кезде қасиеттер терезесінің   Caption ... ... үшін Form1 сөзі ... ... Оны ... не басқа тақырыпқа алмастыру  Name қасиетіне мән меншіктеу тәсілі сияқты  (қасиет мәні енгізілген соң КҚ(каретканы қайтару, енгізу)клавишін басып ... ...      Color (Түс)  -  ... ... ... ... Ол таңдалған кезде оң жағында тілсызық түймесі көрінеді. Тілсызық түймесі  -  қасиет мәнінің бірнеше екенің белгісі. ... ... ... ... ... ... ... ашылады. Тізімде  көрінген қалаған түсті шерткен соң форма сәйкес түске боялып ...      Width (ен), Height ...  -  ... өлшем бірлігімен берілген форманың ені мен биіктігін орнату ... (бұл ... ... қолдан кеңейту не сығу кезінде де автоматты түрде орнатылып қойылады).
      Объект ... ... ... код) ... ... да ... ... форма тақырыбы шрифтінің өлшемін 14 ету үшін программаға  Form1.FontSize :=14 меншіктеу ... ... ...      ... бір қасиет мәнімен танысу үшін оны қасиеттер терезесінде таңдап, F1 клавишін басу арқылы сәйкес анықтаманы шақыру керек. ... ...  ... тілінде жазылған. Ол түсініксіз болса, экранда орысша аудармасын көрсететін "Сократ 97" сияқты арнайы дайындаған программаны ... жөн .
      ... ... ... ... оны шығару үшін View-Object Inspector командасын беру жеткілікті. Ол F11 клавиші басылған кезде де көрінеді.
Windows  - тағы  ... Delphi  -  де ... ... арқылы басқарылады. Мысалы, пайдаланушы программа құру үшін алдымен формаға компонент орнатуы, форманы не формада орналастырылған ... ... ... ... мүмкін. Оның әр іс-әрекеті оқиға шақырады. Яғни, оқиға  -  ... ... ... ... ... жағдайының өзгеруі.
      Delphi-де әр оқиғаға атау ... ... ... ... ...  Button түймесі арқылы формада орнатылған  Button 1 компонентін шерту Click (шерту) оқиғасын шақырады.
      Әр ... ... ... ... Мысалы, формаға байланысты оқиғалар саны  -  35. олар ... ...  Events  ... ... ... ... оқиға атауларының алдына  On префиксі (қосымшасы) тіркестіріліп жазылған. Ол  -  атаудың оқиға екендігін білдіретін белгі.
   Delphi ... жиі ... ...   OnClick  -  ... ... бір рет басу;
   OnDblClick  -  тышқан түймесін екі рет ...   ...  -  ... ...   OnKeyUp  -  ... ... ...   OnMouseDown  - тышқан түймесін басу;
  ...  -  ... ... ...  OnCreate  -  форманы екі рет шерту, т.б.
	Delphi-де ... ... екі ... ... ... ... түрде project1 атауы берілетін проект файлы (негізгі модуль) және unit1.pas атауы берілетін модуль. Олар жеке терезелерде орналастырылған. Модульге оқиғаларға сәйкес ... ... ... ... ... ... Программа мәтінін программалық код  деп, терезені программалық код терезесі не қысқаша редактор терезесі деп те ... Delphi іске ... ... ол ... ... ... көрінбей тұрады. Оны экранға шығару тәсілдері:
 форманы жабу (жабу түймесін шерту);
 код ... бір шеті ... ... көрініп тұрса, оны
шерту. Терезе белсендірулі түрде ашылады да, онда процедура дайындамасы (үлгісі) көрінеді. Оның тақырыбы нүкте арқылы бөлінген класс және ... ... ... т.б.
      ... формадан код терезесіне өту және код терезесінен формаға өту үшін F12 клавишін басу жеткілікті.Оқиғаға  байланысты құрылатын процедура ... ... не ... ... ... делінеді. Процедура дайындамасының жазылу түрі:
  Procedure (Sender : Object);
  ... ...  begin
  ... ...  ...  Sender параметрі құрылатын процедураның қай класқа тиістілігін ...      ... сол ...  -  ... терезесі. Онда код терезесінде  барлық жарияланулардың құрылымын көріп шығуға болады.
      
      
      
      
      
      
      ... жүйе ... ... ... тез ... ... ... сақтап тұра алатын программамен қамтамсыз етеді.
	Дербес техника ... ... ... үшін және де ... ... ... есепті шешуге және басқару функцияларына анализ жасауға мәліметтер енгізіледі.
 	Ақпараттық жүйеде кіріс құжаттарын, басқару жүйесіндегі құжат айналымындағы ... ... ... қорын көруге және керекті ақпарттар алып тұруға барлық мүмкіншіліктер жасалынды.
	Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі  -  бұл ... ... ... мен ... оларды басқару стратегиясы мен тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. Мекеменің өз қаржы ресурсы, соның ішінде таза табысы ... көп ... ... ол өзін ... сезіне алады.
      Мекеменің қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын алудың ең жақсы тәсілі, бұл  -  ... ол ... даму ... ... оның ... баға ... мүмкіндік береді және осындай жолмен басқарушылық шешімдерді өңдеумен мекеменің ... ... ... ... ... ... ... атқарады.
	Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуші мекемелердің қаржылық жағдайын талдаудың басты ... ... ...    * Қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру мерзімдегі өзгерісі;
    * Активтер мен ... ... ... ... сәйкестікті, оларды таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
    * ... ... оның ... ... және ... міндеттемелерін арақатынасын анықтау;
    * Қаржы-есептік және несие ережесін ...    * ... ... ...    * ... ... айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық борыш және, қорлар есебі:
    * ... ... ... қаржылық тұрақтылығын және төлеу қабілеттілігінің абсалюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;
    * Мекеменің іскерлік белсенділігін анықтау;
    * ... ... ... ... ұзақ және ... ... болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау.
     Қорыта айтқанда, ең алдымен маңыздысы, ... ... ... ... ... іске ... және ... қойған мақсаттарына жетуге бағытталғаны жөн.
    	Қазіргі заман жағдайында мекеменің алдында  басқа мақсаттар мен ... тұр. ... ... олар үшін - ... ...  мекеменің қызметкерлеріне жалақыларын уақтылы төлеу. Осы кезеңдегі ... ... ... экономикаға тән алға қойылған міндеттер шешіліп, мақсаттарға ... ... ... өндірісті ұйымдастыру формаларын, атап айтқанда, мекемелерде шоғырландыру, мамандандыру және құрамдастыру жұмыстары іске асады деп үмітенуге болады.




 
  
       ... ... ... 2030- Алматы: Юрист, 2001.- 104 б.
2. Автоматизированные информационные ... в ...    ... для ... / Под ред. ... ...  -  М.:
     ... ЮНИТИ, 1998. 
3. Автоматизированные системы обработки финансово- кредитной информации: Учебник для вузов / В.С.Рожнов и др.  -  М.: ... и ... 1990.
4. ... А.М., ... Л.Н. ... и ... ... Учебник для вузов.  -  М.: Финансы: ЮНИТИ, 1999.
5. Информационные системы в экономике / Под ред. В.В.Дика.- М.: ... и ... 1996.
6. ... ... системы управленческой деятельности./ Под ред. Проф. Г.А.Титоренко- М.:Экономическое образование, 1993.
7. Компьютерные ... и сети / под ред. ... ... М.: ... и ... Компьютерные технологии обработки информации: Учеб. Пособие / Под ред. С.В.Назарова.- М.: Финансы и статистика, 1995.
9. Локальные вычислительные ... ... ... архитектура, коммуникационные средства / Под ред. С.В.Назарова.- М.: Финансы и статистика, 1994.- ... ... и ... ... / Под ред. ... А.Ю.Королева.  -  М.: Финансы и статистика, 1996.
11. Четвериков В.Н. и др. Базы и ... ... ... для вузов по спец. /Под ред. В.Н. Четверикова. М.: ... шк., ... К.Дж. ... в ... баз данных.: Пер.с англ. 6-е изд.   К.: Диалектика, 1998.
13.Бородаев В.А., Кустов В.Н. Банки и базы данных: Учебное пособие. Л.: ... ... В.В. ... Delphi 6. ... ... М. 2001
15. А. Полянский. Среда программирования  Delphi 5- 6  Справочные пособие. М.,200115. С. ...  Delphi5. ... ... М., 2001 
16. Н. ...   . Delphi 6. ... на Object Pascal.
      БХБ  -  Петербург, 2001 
17. А. ... ... Delphi, 2001
18. М. ... .  Delphi5. ... ... BHV, Киев, 2000
19.О. Камардинов. Visual Basic 5.0, Шымкент, 2001
20.О.  Камардинов. Информатика, 2  -  ... ... 2000
     Сван Т. ... программирования в  Delphi для Windows 95.  
        
      

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақпараттық жүйелердің қауіпсіздігі. Ақпаратты қорғау негіздері10 бет
Қазақстан Республикасының ақпараттық қызмет саласындағы компанияларда инновациялық маркетингті дамыту үшін теориялық-әдістемелік және практикалық ұсыныстар70 бет
Тележурналистиканың БАҚ саласындағы алатын орны22 бет
Телерадио саласындағы тілдік сәйкестіліктің көрінісі: социолингвистикалық талдау45 бет
Қазақстан Республикасының телекоммуникациялар саласын дамыту32 бет
12 жылдық жалпы орта мектептің базалық білім мазмұнын анықтау әдістері55 бет
«БІЗ МЕКТЕПКЕ БАРАМЫЗ» БАҒДАРЛАМАCЫ78 бет
«ЗЕРЕК БАЛА» БАҒДАРЛАМАСЫ106 бет
«ЭКОНОМИКА САЛАСЫНДАҒЫ ҰЙЫМДАСҚАН ҚЫЛМЫСТЫҚ ТОП ЖӘНЕ ҚОҒАМДАСТЫҚПЕН ЖАСАЛҒАН ҚЫЛМЫСТАРДЫ ТЕРГЕУ МЕН АШУ»70 бет
«Қазақстан Республикасындағы көркем әдебиет және әдебиеттану саласындағы ақпараттық ресурстар »61 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь