Валюталық операциялар жөнінде түсінік


ЖОСПАР

КІРІСПЕ

I ТАРАУ.
1.1. Валюталық операциялар жөнінде түсінік.
1.2.Валюталық операция және позиция.
1.3. Хеджерлеу.
1.4. Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу.

II ТАРАУ.
2.1. Қаржылық есеп беруді жасау және ұсыну.
2.2. Валюталық шот операцияларының есебі

ҚОРЫТЫНДЫ

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Л.Л.Любимов, И.В.Липсиц “Основы экономики”, Москва "Просвещение", 1994 г.
2. Кэмпбелл Р.Макконнелл, Стэнли Л.Брю “Экономикс” т.1. 1992 ж.
3. М.С. Саниев “Ақша, Несие, Банктер”, Алматы-2001ж
4. Максимова В.Ф., Шишов А.Л. “Теория рыночной экономики” т.1. ч.2., Москва, Соминтэк, 1992г.
5. “Деньги и кредит” 12/1995г. Изд. “Финансы и статистика”.
6. Эдвин Дж.долан “Деньги, банки и денежно-кредитная политика”. Санкт-Петербург "Санкт-Петербург Оркестр" 1994г.
7. “Деньги, кредит, банки”. Справочное пособие. Под редакцией Г.И.Кравцовой, 1994г.
8. “Қазақстан Респудликасының Банк құқығы” Алматы, “Жеты Жаргы”, 2000г.
9. “Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, Алматы 1996г.
10. “Ақша, Несие, Банктер”, 2003-07.
11. “Ақша, Несие, Банктер”, 2002-11.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге


ЖОСПАР
КІРІСПЕ
I ТАРАУ.
1.1. Валюталық операциялар жөнінде түсінік.
1.2.Валюталық операция және позиция.
1.3. Хеджерлеу.
1.4. Жабдықтаушылармен және мердігерлермен есеп айырысу.
II ТАРАУ.
2.1. Қаржылық есеп беруді жасау және ұсыну.
2.2. Валюталық шот операцияларының есебі
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
КІРІСПЕ
Валюталық операцияларды жүргізуге құқығы бар б/р өкілетті деп
аталады. Валюталық нарықты барлық ролін анықтайтын негізгі факторлар
банктің үлкендігі, репутациясы, филмал мен бөлімдердің шетелдік
бөлімшесінің даму деңгейі, жүргізілетін халықаралық төмендердің көлемі
болып табылады.Сонымен қатар мерзімді кіргізілетін валюталық шектеулердің,
банк және оның валюталық саясаты орналасқан орынның телефонды және телексті
байланысының жағдайы үлкен роль атұқарады. Ұлттық Банктің мәнді
қатысуынсыз валюталық нарықта сұраныс пен ұсыныстың негізінде ұлттық валюта
бағамының тұрақтануын көздейтін теңгенің айырбас курсының бос режиміне өтуі
2000жылдың сәуірінде Ұлттық Банкпен жүзеге асырылған. Бұл жағдайда
валюталық реттеудің мәні көтерімді.Оның негізгі міндеттемелері :
➢ ҚР территориясында валюталық операция субъектінің құқығы мен
міндеттемелерін , валюталық бұзұдың жауапкершілігін анықтайтын
нормативті құқықтық актілерін дамыту;
➢ Валюталық заңды сақтауды бақылау(валюталық бақылау)
➢ Валюталық нарықтық жағдайын, істелген валюталық операциялардың көлемі
мен структурасы
Валюталық реттеу есебін шешу үшін ҚР ҰБ келесі әдістерді пайдаланады:
➢ Валюталық операциялардың субъектілері мен объектілердің, валюталық
операциялардың субъектілердің құқықтарының және міндеттерінің ,
валюталық құндылығымен пайдалану ережелерінің орнатылуының анықтауын
көздейтін валюталық операцияларды жүргізу тәртібін орнату;
➢ Субъектілердің, объектілердің, көлемнің және тағы басқаға байланысты
анықталған валюталық операцияларды жүргізуге шектер орнату;
➢ Шетел валютасын пайдаланумен байланысты лицензиялау ісі;
➢ Валюталық операцияларды тіркеу;
➢ Валюталық операциялар түрлі есеп анализі және жинағы;
➢ Валюталық заңның сақталуын бақылау, сонымен қатар экспортты-импортты
мемлекеттің паспортизация процедураларын орнату жолымен және тексеру
жүргізу(инспекция),
➢ Валюталық реттеу сұрақтары бойынша халықаралық келісім (көбінесе,
1992жылдың ортасынан Қазақстан халықаралық валюталық фондының(ҚВФ)
ұлғасы болады, ал 1996 жылдың 16 шілдесінде ҚВФ-ң статьялар
келісімінің VIIIстатьясына қосылды).
Валюталық реттеу жүйесінің негізі валюталық бақылау болып табылады.
Валюталық бақылау мақсаты-ҚР резиденттері мен резиденттер емес тұлғалар
арқасында валюталық операцияларды жүзеге асыру мен заңды сақтауды
қамтамасыз ету. Валюталық бақылаудың негізгі бағыттары :
➢ Жүргізілетін валюталық операциялардың заңға сәйкестілігін анықтау
және оларды жүзеге асыру үшін қажетті лицензиялар мен күәліктер;
➢ Шетел валютадағы төлемдерді және олардың келісім –шарт міндеттеріне
сәйкес келетіндігін тексеру;
➢ Валюталық операция бойынша есеп беру мен есептің толықтығын тексеру.
Валюталық шоттарды ашу тәртібі; Шетел кәсіпкерлермен төлемді жүргізу
үшін валюталық шот ашу қажет.Егер заңдытұлғада берілген банкте теңгелік
счеты болмаса, ол үшін келесі құжаттар ұсынылады:
➢ Нотариуспен бекіттілген өкілетті құжаттардың көшірмелері;
➢ Валюталық счеттыашу үшін заңды тұлғылардың өтініші;
➢ өкілетті тұлғылардың қолдарының және мөрлердің үлгілері;
➢ салық төлеуші ретінде тіркелуі туралы анықтама;
➢ ҚР өкілетті органдарында тіркелу туралы күәлік.
Банк төлем жүргізілетін келісім шарттарының , келісімдердің көшірмелері бар
заңды іс ашылады.
Кәсіпкерлік өнеркәсіппен айналысатын жеке тұлғалар банкте шот ашу үшін мына
құжаттарды ұсынуы тиіс:
➢ Шот ашу туралы өтініш
➢ Жеке күәлік көшірмесі
➢ Салық есебінде клиенттің тіркеуде тұрғанын күәләндыратынсалық қызметі
органынан берілген құжат
➢ Мемлекеттік тіркеуден өткен фактті куәландыратын өкілетті органнан
берілген құжат немесе бұған теңестірілген құжат
көшірмелері(лицензия,патент)
Шотқа түскен валюталық қаржылар заңды болу қажет: экспортты,валюталық
табыс; жарғ. Капиталға жарналар, сыйлықтар;қаржылық көмек ; несие зайымдар,
өкілеттің банк арқылы ішкі валюталық нарықта теңгеде сатып алынған
валюта.Заңды тұлғалар несиені ---- резидент емес тұлғылармен төлем
жүргізуге және алынған банк несие бойынша міндеттмелерді, жүргізу үшін
ғана беріледі.Клиенттің валютаны сатып алуы (және кросс операциларяға)
валюталық қаржыларды сатып алу туралы өтініш арқылы жүзеге асырады, ал сату
– валюталық қаражаттарды сату, туралы өтініш –тапсырыс негізінде
жүргізіледі.
Валюталық шоттан-импортты тауар бойынша контрактінің төлемін жүзеге
асырған кезінде клиент банкке сәйкесстендірілген келісімдіұсыну міндетті.
Ұсынылған құжат негізінде валюталық шоты ашқан кезде 9 санды номер
беріледі: 000.000.000., мұнда 1-валюта коды 2- шоттың баланстық номері; 3-
клиенттің жеке номері;
Жоғары айтылғандай , шетел валютамен оларды жүргізу үшін банк лицензия алу
керек.Лицензиялау заңға сәйкес ҚР ҰБ-мен жүргізіледі, Бүгінгі таңға нақты
шетел валютада көтерме сауда мен, көрсетілетін қызметпен мемлекет заңында
тіркелген шетел б/рі мен қаржы институттардың о/с құқықтары , және ҚР
валютада шоттары бар, сонымен қатар резидент емес тұлғылардың пайдасына
резиденттік валюталық құндылықтың өтуін көздейтін коп/ң қозғалысымен
байланысты операциялары бар шетел банкілерінде және қаржылық институттарда
резиденттердің шоттарды ашуымен іс жұмыстар лицензияланады.
4Кейбір шетел валютадағы операциялар ҰБ тіркеуге жатады, мыс,резидентемес
тұлғадан резидент пайдасына 100.000 АҚШ долларынан асатын қаржының өтуін
көздейтін капиталдық қозғалысымен байланысты.ҰБ –мен келесі валюталық
операцияларды жүргізуге тіркеу тәртібі орнатылды:
➢ 180 күннен артық мерзімге берілетін несиелер
➢ 180 күннен артық мерзімге резидент емес тұлғылардың резиденттің
экспортты мәліметтерді несиелеумен байланысты төлемдерді жүзеге асыру
➢ 180 күннен артық мерзімге импортты мәлімет бойынша резидент емес
тұлғылардың резидентті несиелеумен байланысты төлемдерді жүзеге асыру
➢ ҚР –да резидент еместердің инвесторы;
➢ Жылжымайтын мүлікке меншікті және басқа да құқықтардың төлеміне
аударымдар
➢ Экспортты мәлім кезеңдегі мерзімді 180 күннен асатын уақытта
резиденттің резидент емес тұлғыларды несиелеумен байланысты төлемдерді
жүзеге асыру.
ҚР Қаржы Министрлігімен және статистиканың мемлекет өкілетті органдармен
келісім бойынша ҚР ҰБ –мен валюталық операциялар бойынша есептің және есеп
берудің формалары мен тәртібін орнатады және оны Қазақстандағы барлық заңды
және жеке тұлғалар орындау қажет
Валюталық операцияларды жүргізу кезінде болар тәуекелге ұшырау мүмкін , 1-
ден ,басқа валютада төленбегн, жабылмаған мәлімдердің болу мүмкіндігімен
байланысты- ұзақ және қысқа позициялардың.
I ТАРАУ.
1.1. Валюталық операциялар жөнінде түсінік.
Валюталық операциялар түсінігініңмазмұны мен мәнін ашу мақсатында
тақырыптың негізгі терминдеріне анықтама берген жөн.Валюталық операцияларға
төмендегілер жатады:
Меншік құқығы мен басқа да құқықтарының валюталық құндылықтарға ауысу
операциялары, сонымен қатар төлем құжаттары мен төлем құралы ретінде шетел
валютасын қолдануға байланысты операциялар.
Қазақстан Республикасының валюталық құндылықтарды енгізу және шығару
операциялары.
Халықаралық ақша аударымдарын жүзеге асыру.
Бірақ бұл операциялармен ғана валюталық операциялартізімі шектелмейді.
Валюталық бақылау жөніндегізаңға сәйкес валюталық операциялар түсінігі
валюталық құндылықтармен және ҚР-ның валютасында орындалатын операцияларды
қамтиды.
Шетел валютасындаорындалатын операциялар заңға сәйкес жүзеге
асырылады. Банктер әртүрлі мемлекеттердің шаруашылық субьектілері арасында
ақшалай есеп-айырысуды қамтамасыз етумен, валюта айырбастаумен, халықаралық
валюталық несие берумен, шетел валютасындағы бағалы қағаздарды сату және
сатып алу операцияларын жүзеге асыра алады.
Валюталық операциялардың экономикалық негіздері.
Валюталық операциялар түсінігінің мазмұны мен мәнін толық ашу үшін негізгі
терминднрге анықтама беру қажет, соның ішінде ең негізгісі – шетел валютасы
.
Шетел валютасы болып саналады:
банкноталар, қазыналық билеттер, сәйкес шет мемлекетте заңды түрдегі төлем
құралы болатын және айналымдағы тиындар, сонымен қатар айналыммен
шығарылатын, бірақ айырбастауға жататын ақша белгілері;
шетел мемлекеттерімен халықаралық ақшалай немесе есеп- айырысу
бірліктеріндегі счеттарда орналасқан қаржылар.
Ал валюталық құндылықтарға:
1) Шетел валютасы.
2 )Шетел валютасындағы бағалы қағаздар- төлем құжаттары (акция мен
облигациялар), және басқа шетел
валютасында көрсетілетін қарыз міндеттемелер
3) Бағалы металлдар – алтын, күміс платина мен платиналық топ
металлдары барлық түрде және жағдайда, ювелир бұйымдары мен ломнан басқа;
4) Табиғи бағалы металлдар- алмаз, рубин, изумрудтар, жемчуг және т.
б.
Қазақстан Республикасының валютасына кіреді:
айналымдағы, сонымен қатар айналымнан шығарылған, бірақ айырбастауға
жататын ҚР Ұлттық банкінің билеттері мен тиындары түріндегі теңгелер;
Қазақстан Республикасы банктеріндегі мен басқа да несиелік мекемелеіндегі
счеттарға орналасқан теңгелей қаржылар.
ҚР валютасындағы бағалы қағаздар- теңгеде көрсетілген төлем құжаттары мен
қарыз міндеттемелер. Ұлттық және Шетел валютасындағы операцияларды
жүргізетін субъектілерді анықтауүшін валюталық реттеу жүйесінің «резидент»
пен «резидент емес» деген негізгі түсініктеріне анықтама беру қажет.
«Резидент» түсінігінің құрамына келесі категориялы азаматтар мен
мекемелер кіреді:
ҚР территориясында тұратын тұлғалар
( белгілі бір мерзімде ҚР территориясынан тыс тұратын тұлғалар да)
ҚР заңдарына сәйкес және қР территориясында орналасқан заңды
тұлғалар;
Заңды тұлға ретінде саналмайтын, бірақ ҚР-ның заңына сәйкес құрылған
мекемелер мен организациялар.
ҚР –ң территориясынан тыс орналасқан дипломатиялық және басқа да ресми
предстовительстволар.
ҚР территориясынан тыс жерде орналасқан резиденттердің филиалдары
«Резидент емес» тұлғаларға жатады:
ҚР тыс мемлекеттерінің заңына сәйкес және ҚР да тұрақты мекен жайы жоқ
заңды тұлғалар
Заңды тұлға болып табылмайтын мекемелер мен организациялар.
ҚР территориясында шетел дипломатиялық және басқа да ресми
представительстволары
ҚР-ның территориясында орналасқан резидент еместердің филиялдары.
Валюталық операциялар түсінігінің мазмұны мен мәнін ашу
мақсатында
тақырыптың негізгі терминдеріне анықтама берген жөн. Валюталық
операцияларға төмендегілер жатады:
Меншік құқығы мен басқа да құқықтарының валюталық құндылықтарға ауысу
операциялары, сонымен қатар төлем құжаттары мен төлем құралы ретінде шетел
валютасын қолдануға байланысты операциялар.
Қазақстан Республикасының валюталық құндылықтарды енгізу және шығару
операциялары.
Халықаралық ақша аударымдарын жүзеге асыру. Бірақ бұл операциялармен ғана
валюталық операциялар тізімі шектелмейді.Валюталық бақылау жөніндегі заңға
сәйкес валюталықоперациялар түсінігі валюталық құндылықтармен және
Қазақстан Республикасының валютасында орындалатын операцияларды қамтиды.
Шетел валютасында орындалатын операциялар заңға сәйкес жүзеге асырылады.
Банктер әртүрлі мемлекеттердің шаруашылық субъектілері арасында ақшалай
есеп- айырысуды қамтамасыз етумен, валюта айырбастаумен, халықаралық
валюталық несие берумен, шетел валютасындағы бағалы қағаздарды сату және
сатып алу операцияларын жүзеге асыра алады.
Валюталық қатынасты реттеуде негізгі ролді арнайы
валюталық заң атқарады. Қазақстан Республикасында валюталық реттеудің
негізгі органы республиканың заңымен сәйкес валюталық реттеудің
функцияларын атқаратын Ұлттық Банк болып табылады. Басқарма мен басқа
мемлекеттік органдарзаңмен сәйкес болатын өзінің компетенциясы шегінде
валюталық реттеуді жүзеге асырады. Валюталық реттеу бойынша негізгі
нормативті акт «Валюталық реттеу туралы» заңы толықтырулар мен өзгертулер
есебімен 24 желтоқсанда 1998 жылы шықты. Бұл Қазақстан территориясында
валюталық операцияларды атқару тәртібі мен қағидаларын, валюталық операция
субъектінің құқығы мен міндеттемелерін, валюталық заң бұзылуының
жауапкершілігін анықтайды. Валюталық бақылаудың агенттері валюталық
операцияларды жүргізу кезіндегі валюталық заңның сақталуын бақылаудың
міндеті жатқызылған банктер мен банктік емес қаржылық өнеркәсіптер. Қазіргі
кезде ҚР-да келесі негізгі валюталық шектеулер әрекет етеді:
Резиденттер арасындағы операция бойынша төлемдер тек
Қазақстандық валютада жүргізіледі, тек Ұлттық банктің, сонымен қатар салық
және кедендік заңмен бекіткен нормативті құқықтық актілерді санамағанда:
Ерекше банктік операцияларды атқаратын өкілетті банктер мен ұйымдардан,
сонымен қатар олардың айырбастау ( пункт) орындарынан тыс шетел валютасын
сатуға, сатып алуға және айырбастауға тыйым салынады:
Резиденттердің тауар мен қызмет көрсету түрінде төлем алатын шетел
валютасы, сонымен қатар несие түріндегі өкілетті банктерде шотқа
есептелуінің міндетіне жататын, егер Қазақстан Республикасының Ұлттық банк
лицензиясында басқалары да қарастырылмаса.
Қазақстан Республикасының президенті халықаралық
міндеттеменің атқарылу мақсатында және болжанбаған жағдай кезінде шектеу
бойынша шешім қабылдауға немесе кез келген валюталық Қазақстан
опнрациялардың тоқтатылуы құқылы.
Республикасының Ұлттық банк ҚР Президенттік «ҚР Ұлттық банк
туралы» заңды күші бар жарғысымен сәйкес шетел валютасында валюталық
операцияларды атқаруға қажетті шектер қоюға, соның ішінде мұндай
операцияның көлемі мен сыйақы мөлшерлеменің деңгейіне шек қоюға құқылы. ҚР.
Реттеу туралы заңға сәйкес ҚР Ұлттық банк резиденттердің экспортты
операцияның төлем валютасына шек қоюға құқы бар. Қазіргі жағдайда экспортты
табыс сатуға шекті уақытша алып тастады.
Валюталық бақылау органдары ( Ұлттық банк пен ҚР-ның үкіметі)
және оның агенттері ( өкілетті банктер) валюталық бақылауды жүзеге асырады.
Оның мақсаты – валюталық операцияларды орындағанда валюталық заңдарды
сақтауға бақылау жасау болып табылады.
Валюталықбақылаудың негізгі жолдары мынадай:
Өткізілген валюталық операциялардың заңға сәйкестігін анықтау және қажетті
лицензиялар мен келісімдердің бар екендігін анықтау.
Мемлекет алдындағы шетел валютасында резиденттердің міндеттемелерін
өтегенін, сонымен қатар ҚР ішкі валюталық нарығында шетел валютасын сату
бойынша міндеттемелерін тексеру.
Шетел валютасындағы төлемдердің негізділігін тексеру.
Валюталық операциялар бойынша есеп ақпардың толықтығы мен объективтілігін
тексеру.
Валюталық бақылаудың негізгі органы – ҚР Ұлттық банкі болып
табылады. Оның міндеттері:
Шетел валютасы мен шетел валютасындағы бағалы қағаздардың Қазақстанда
айналу тәртібі мен сферасын анықтайды.
Резиденттер мен резиденттер емес тұлғалар үшін нормативті актілер шығарады.
Валюталық операциялардың барлық түрін орындайды.
Шетел валютасы мен бағалы қағаздармен орындайтын операцияларға резиденттер
мен резидент емес тұлғаларға жалпы ережелер анықтайды.
Банктерге және басқа да несиелік мекемелерге валюталық операцияларды
орындаулицензияларын берудің жалпы ережелерін белгілейді.
Есеп беру, ақпар құжаттардың бір нысандылығын белгілейді.
Басқа да қызметтерді орындайды.
Валюталық бақылаудың болмауы еліміздің валюталық жағдайының
құлдырауына әкеліп соғар еді.
Валюталықлегеталар беруде көптеген шығындарға ұшыратты, сонымен
қатар валюталық бақылаудан бартерлік операциялар арқылы жолтару кең көлемде
орын алады.
Осы себептен қазірні валюталық бақылаудың көптеген кемшіліктерін
табу мақсатында қосымша іс-шаралар қолдануқажет, яғни олар валюталық және
кедендік заңдарды бұзған үшін жауапкершілікті күшейту қажет, сонымен қатар
көптеген басқа да нормативті материялдар шығару қажет.
Жоғарыда айтылғандай, валюталық реттеу жүйесінің негізі
валюталық бақылау болып табылады. Валюталық бақылаудың мақсаты резиденттер
мен резидент емес тұлғалар арқылы валюталық операцияларды жүзеге асыру мен
заң сақтауды қамтамасыз ету болғандықтан, оның негізгі бағыттары:
жүргізілетін валюталық операцияның заңға сәйкестілігін анықтау және оны
жүзеге асыру үшін қажетті лицензия мен куәліктер:
шетел валютасындағы төлемдерді және олардың келісім шарт міндеттемелеріне
сәйкес келетіндігін тексеру:
валюталық операция бойынша есеп толықтығын тексеру.
1.2. Валюталық операция және позиция.
Валюталық позиция – бұл банктің валютадағы міндеттерінің және сәйкестілігі.
Егер белгілі бір валютада бұлар тең болса, валюталық позиция жабық деп, ал
сәйкес болмаған жағдайда – ашық деп саналады.
Жабық валюталық позиция кезінде банк шетелдік валютаны сатып алуға
келісім –шартқа отырады және пайда көре отырып, тез арада оны басқа
мәлімдермен жабады.ҰБ жабық валюталық позицияға шек орнатпайды.
Ашық валюталық позиция банктің шығын тәуекелімен байланысты, өйткені
валюта бағалы оған тиімсіз бағытқа өзгеруі мүмкін.Сондықтан ҰБ оған шек
бекітеді және бөлек арнайы есеп беруді орнатады.
Ашық Ашық валюталық позиция қысқа болуы мүмкін, егер сатылған валюта
бойынша міндеттемелер оған деген талаптан артық болса,ол ұзақ болады,егер
сатып алынған валюта бойынша талап міндеттемеден артық болса.
Тұрақты валюта бойынша ашық валюталық позицияның (ұзақ және
қысқа)шегі банктің меншікті капиталынан 30% құрау керек, жұмсақ валюта
бойынша ұзақ валюталық позиция -5%,ал валюталық нетто – позиция меншікті
кооперативтің 50% құрылуы қажет.
Банктің валюталық операциясының классификациясы жалпы банктің
критериялары бойынша (пассивті,активті операциялар ,т.б.), сол сияқты
валюталықоперациялсрға қатысты басқа да сипаты бойынша жүзеге
асырылады.Валюталық операциялар былай бөлінеді :
➢ ҚР территорияда атқарылатын
➢ Валюталық құндардың Қазақстанның шекарасын өтуімен байланысты
➢ Республикадан тыс банктің атқаратын операциялары.
Валюталық операциялардың түрлері мен оның есебі.Екінші дүние дүние жүзілік
соғыстан кейін валюталық операциялардың көптеген түрлері кең дамыған.50-шы
жылдың соңынан өндік дамыған мемлекеттерде тез жеткізілетін валюталық
мәлімелер және жылдам мәлімелер банкы,сонымен қатар соңғысы валюталық
қадағалаудың объектісі болып табылады.70-шы жылдан биржа қатарында фьючерлі
және опционды валюталық мәлімелер дамиды - спекулятивті мәлімнің жаңа түрі
және валюталық тәуекелден хеджиралдау . Нақты валюталық операцияларды
көптеген тез жеткізілуімен (спот) валюталық операциялар көп тараған және
барлық төленген мәлімнің 90% көлемін құрайды.
Оның мәні мәлімнің құрылған кезіндегі бекіткен бағам бойынша құрған
мерзімнің 2-ші күнінде банк –контрагенттігімен валютаны жеткізу міндеттері
бойынша валютаны сату-сатып алуында құрылады.
«Свифт» байланыс электронды құрылының және банкаралық электронды
аударымдар жүйесінің кезң тараулы, мыс,АҚШ-та ЧИПС, Лонданда ЧАПС және
т.б. , біркүндік «бүгіннен ертеңге дейін» немесе «ертеңнен келесі күнге
дейін» сияқты деңгейдегі орналастыру сияқты операцияларды жылдам жүзеге
асыруға мүмкіндік береді.Бірақ әдеттегі валюталық базалық операциясы болып
«спот»мәмілесі және базалық бағам – телеграфтық аударым бағамы деп аталатын
«спот» бағамы болып табылады.Осы бағамдардың базасында валюталық нарықта
мәлімнің басқа бағамдары анықталады: жеделдетілген, валютаны жеткізу
мерзімі қысқа болатын бір реттік мәлуме үшін бағамдар.
Ұзаққа қалдырылмайтын жеткізумен валюталық операциялар валюталық
позицияның ең мобильды элементі болып табылады және онда тәуекел сақталады.
«Спот» операциясы көмегімен банктер клиенттердің шетел валютадағы
сұраныстарын, капиталдың қозғалысын, соның ішінде «ыстық ақша» , басты
валютадан басқа валютаға, спекулятивті және арбитражды операцияларды жүзеге
асыруды қамтамасыз етеді.
Шетелдік валютамен жедел мәлімдер (форвардты, фьючерсті)-бұл бекітілген
бағам бойынша мәміле құрылғаннан кейін белгілі мерзім арқылы 2 жақ шетелдік
валютаның келісілген соманы жеткізу туралы келіскен валюталық мәміле.Бұдан
жедел валюталық оперицялардың 2 негізгі ерекшеліктері шығады:
1. Мәміленің құрылу уақыты мен оны орындау мерзімі арасында қашықтық
бар, яғни валютаны жеткізу. Ол мәміленің құрылу күнінің соңы ретінде
анықталады мерзімді 1-2 апта , 1,2,3,6,12 ай 5жылға дейін немесе
мерзімі ішінде
✓ Кезең
✓ Кезкелген
2. Операцияның белгілі мерзімінен кейін атқарылатынына қарамастан,валюта
бағалы мәмілені құру кезінде бекітіледі.
«Спот» және форвард мәмілелері бойынша валюта бағаның айырмасы жедел мәміле
бағаны төмен және және (репорт R) егер жоғары болған жадайда жеңілдік
ретінді анықталады (дисконт –Dis және депорт –Д). Сый бұл мәліме бойынша
мерзім ішінде бағам нақты операыияларға қарағанда жоғары саналатын
білдіреді.Дисконт бұл форвард операциясы бойынша нақтыға қарағанда валюта
бағамы төмен екендігін білдіреді . Сонымен жеңілдіктің немесе сый көлемі
«спот »бағамына қарағанда тұрақты .Сондықтан банкаралық нарықта жедел
мәліменің бағамын белгілеген кезінде тек тікелей белгілеу кезінде «спот »
бағамына қсылуы немесе одан шығуына сәйкес болатын дисконт немесе сый
анықталады.Бағамның жанама белгіленуі кезінде дисконт қосымды ,ол сый
«спот» бағамынан шығады. Жедел мәліме бойынша валюта бағамы дисконт немесе
сый тәсілімен емес,санды выражениядабекітілетін «аутрайт» . бағамы деп
аталады.Шет валютамен жедел мәліме келесі мақсатта атқарылады:
➢ Коммерциялық мақсатта валютаны айырбастау ,валюталық келістің
алдын ала сатуын немесе валюталық тәуекелді сақтандыруға
келешектегі төлем үшін шетелдік валютаны сатып алу
➢ Валюта бағамының төмендеу мүмкіндігімен байланысты шығындардан
шет еліндегі тікелеі сақтандыру ;
➢ Бағамды айырма есебінен спекулятивті пайда табу.
Валютамен «опцион» (лат optio , optionis – таңдау )-бұл сату-сатып
алу мәмілесінде 2 жақтын біріне белгіленген сыйды төлеуге шарт кезіндегі
келісілген мерзімнің аяқталуына дейінгі мәмілені құру кезіндегі бектілінген
бағам бойынша анықталған валюта көлемін не сату, не сатып алу ,яғни таңдау
құқығын беретін келісім . Опцият міндеттеріндегі мәмілелер банкке үлкен
тәуекел береді, сондықтан ол клиентке неғұрлым тиімсіз бағамды
орнатады.Опцион бойынша комиссия көлемі жедел мәміле бойынша опционды
келісімнің соңы күннің валюта бағамы есебімен анықталады. Опционды
мәмілелер кмиссия көлемінен асатын бағамдық тұраңсыздық кезінде тиімді.
Негізінен валюталық опцион валюталық опцион тәуекелді сақтандыру үшін
қолданады.Опциондарды тек банкаралық қорықта емес , сонымен қатар
биржаларға да соғады: фондық және тауарлық .
70-шы жылдардан батыс мемлекеттерде тұрақсыз валюталық бағама өтуімен
байланысты валюталық фьючерс кең дамыды.Бұл –мәмілені құрған кезіндегі
алдын ала бекітілген бағам бойынша анықталған күні (келешекте) анықталған
валютаның стандартты көлемін сатуға немесе сатып алуға міндеттемені
білдіретін келісім. Стандартты келісімдерде дарлық шоттар регламенттемді :
сапа, мерзім, кепіл, деп/рі төлем тәсілі.Фьючерсті сату клирингтік ұйым
арқасында жүзеге асырылады, ол өз кезегінде
сатып алушы үшін сатушы және сатушы үшін сатып алушы болып табылады.
Нақты және жедел операцияларды құрайтын валюталық мәлім түрі «своп»
мәмілесі . «Своп» (swap англ. – айырбас ) – бұл анықталған мүдімге
біруақтылы контмәмілермен ұзаққа созылмайтын жеткізулер шартында 2
валюталық сату мен сатып алуын құрайтын валюталық операциялар . «Своп»
операциялары бойынша контмәмілелерде сый есебімен немесе валюталық бағамның
қозғалысымен байланысты дисконтпен жөндейтін «спот» бағамымен жүзеге
асырылады .
6. Бұл кезде клиент маржада үнемдейді – нақты мәміле бойынша сатып алушы
мен сатушының бағам арасындағы айырмашылығы . «своп» операиялары
1.3. Хеджерлеу.
Хеджерлеу - шығындардан сақтану немесе қорғану - шетелдік валютамен
мәмілелер бойынша есеп айырысу уақытында болуға тиісті немесе талап
етілетін валюталық есеп беруде соманы белгілеу мақсатында жүзеге асатын
мәмілелер.
Хеджерлеудің үш түрі бар: болашақтағы тапсырысқа хедж; жүкқұжат
бойынша хедж; алыпсатарлық хедж.
Хеджерлеу есебі «Қаржылық құралдар: мойындау және бағалау» 39 қаржылық
есеп берудің халықаралық стандарттарымен реттеледі.
Осы құжатқа сәйкес бухгалтерлік есепті хеджерлеу олардың әділ бағасын
өзгерту хеджерленетін баптың ақша қаражатының ағынын немесе әділ бағасын
өзгертуді толығымен немесе жарым-жартылай өтелуі үшін осылайша хеджерлеудің
бір немесе бірнеше құралдарын пайдалануын білдіреді.
Әділ баға, құн - тәуелсіз тараптардың мұндай операцияларды жасауға
ниеттеген, хабарландырылғандар арасындағы актив ауыстырылатын немесе
міндеттеме өтелетін сема.
Хеджерленетін бал - актив, міндеттеме, тұрақты міндеттеме немесе
күтілетін болашақ мәміле, ол:
а) кәсіпорынды әділ баға, құнды өзгерту немесе болашақтағы ақша ағынын
өзгерту тәуекеліне әкеледі; немесе
ә) хеджерлеуде есеп мақсаттары үшін хеджирлеуші ретінде белгіленген.
Хеджерлеудегі есеп мақсаттары үшін хеджерлеу құралдары - белгілі бір
туынды құрал немесе (шектеулі жағдайларда) басқа қаржылық актив немесе
міндеттеме, әділ бағаның өзгеруі немесе белгілі бір хеджирленетін баптың
ақшалай қаражат ағыны өтейді деп күтілетін әділ құн немесе ақшалай қаражат
ағыны (түсімі). Туынды емес қаржылық активтер немесе міндетемелер валюта
бағамы өзгеруі тәуекелік хеджерлейтін болса, хеджерлеудегі есеп мақсаты
үшін хеджерлеу құралы ретінде белгіленуі мүмкін.
Хеджерлеудегі есепте хеджерлеу құралының әділ бағасындағы және сәйкес
хеджерленентін баптың өзара есептелетін нәтижелері мойындалады.
Хеджерлеу қатынастарының үш түрі бар:
а) әділ құнды хеджерлеу: актив (міндеттемелер) балансында
мойындалған әділ бағадағы өзгерістерден болған шығындарды немесе мұндай
активтің (міндеттеменің) нақты тәуекелге жататын және есепті кезеңнің таза
пайдасына ықпал ететін белгілі бір бөлігін хеджерлеу;
ә) ақша ағындарын хеджерлеу: баланста мойындалған активке немесе
міндетемеге (мысалы, өзгермелі проценттік көрсеткіштері бар борыштық
міндетемелердің барлығьш немесе кейбір болашақ проценттерін төлемдерді
хеджерлеу) немесе күтілетін мәмілеге (мысалы, күтілетін сатып алу мен
сатуды хеджерлеу) байланысты нақты тәуекелге қатысты ақшалай ағынның
өзгерістерінен болған шығындарды хеджерлеу, сондай-ақ таза пайда немесе
есепті кезеңнің шығынына ықпал етеді. Кәсіпорынның (қаржылық есеп беруде
қолданатын валюталық есепте көрсетілғен кесімді баға бойынша активті сатып
алу немесе сатуға арналған тұрақты келісім балансында мойындалмаған
хеджерлеу әділ баға өзгеруінің тәуекеліне қарамастан ақшалай ағынды
хеджерлеу ретінде саналады.
б) таза инвестицияларды шетелдік кәсіпорынға хеджерлеу
«Валюталық бағам өзгерістерінің ықпалы» ҚЕХС 21-ге сәйкес).
Хеджерлеу барлығы мынандай шарттар орындалғанда ғана әділ бағаны
хеджерлеуде арнайы есепті қолдана алады:
а) Хеджерлеу катынастары басталысымен кәсіпорынның тәуекелділікті
басқару аумағындағы міндеттері мен хеджерлеуді жүзеге асыру стратегиясы
ресми құжаттамада баяндалады. Бұл құжаттамада хеджерлеу құралын, оған
байланысты хеджерленетін топ немесе мәміле, хеджерленетін тәуекелдің
сипатын анықтаған жөн. Сондай-ақ кәсіпорын хеджирлеу құралы тиімділігін
тікелей хеджерленетін баптың әділ бағасын өзгерту хеджерленуші
тәуекеліне байланысты немесе хеджерленетін мәміленің ақшалай ағымынан
болатын шығынның азаюына орай калайша бағалайтын анықтау керек.
ә) Хеджерлеу әділ бағаны өзгерту тәуекелі хеджерленуіне байланысты
өзара есепке алуды немесе хеджерлеудің осы нақты қатынасы үшін әуел баста
қисындасқан тәуекелді басқару стратегиясьша сәйкес ақшалай ағынды
қамтамасыз ететін өте ұтымды құрал болып шығады деп қүтілуде.
б) Ақшалай ағынды (түсімді) хеджерлегенде таза пайда
немесе шығынның түпкілікті қорытындысына әсер ететін ақшалай ағынның
өзгерту тәуекелі ілесуі тиісті қүтілетін мәмілені хеджерлеуге жататын
атқарудың үлкен ықтималдығы қажет.
в) Хеджерлеудің тиімділігін күмәнсіз сенімділіктің жеткілікті
деңгейімен бағалауға болады, яғни әділ қүнды күмәнсіз сеніммен анықтауға
немесе хеджерленетін баптың ақшалай түсімін бағалауға, сондай-ақ хеджерлеу
құралының әділ құнын бағалауға болады.
г) Хеджерлеуді ... жалғасы







Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Валюталық және бағалы қағаздар операциялары жөнінде түсінік19 бет
Жер қойнауын пайдаланудың құқықтық реттелуі26 бет
Сатып алу процессіндегі ішкі аудиттің әдістемесі60 бет
Қазақстан Республикасының төлем жүйелері12 бет
Төлем балансының ұғымы және оның маңыздылығы36 бет
Қазақстан Республикасындағы валюталық нарықтың қалыптасуы мен дамуы4 бет
Қазақстан Республикасының валюта нарығының қалыптасу кезеңдері7 бет
«Қазақстан Республикасындағы валюталық реттеу»70 бет
Ағымдағы шоттағы шетел валютадағы ақша қаражаттарының есебі43 бет
Ақша жүйесінің қалыптасу негіздері55 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь