Қазақстанның 2010 жылға дейiнгi дамуы


Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы 2001 жылғы 4 желтоқсан N 735 (Қазақстан Республикасының ПҮАЖ-ы, 2001 ж., N 43-44, 532-құжат) ("Егемен Қазақстан" 2001 жылғы 12 желтоқсан N 282-283)
Қазақстанның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын іске асыру мақсатында және "Қазақстан Республикасының Президенті туралы" Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 26 желтоқсандағы Конституциялық заңының 19-бабына сәйкес қаулы етемін:
1. Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспары (бұдан әрі - Стратегиялық жоспар) бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасының Үкіметі, Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдері:
1) өз қызметтерінде Стратегиялық жоспарды басшылыққа алсын және оны іске асыру жөнінде қажетті шараларды қолдансын;
2) қабылданатын мемлекеттік, салалық және аймақтық бағдарламалардың (жоспарлардың) Стратегиялық жоспармен үйлесімділігін қамтамасыз етсін.
3. Облыстардың, Астана және Алматы қалаларының әкімдері 2002 жылдың 1 ақпанына дейін Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігімен келісе отырып аймақтардың 2010 жылға дейінгі стратегиялық даму жоспарларын әзірлеп, тиісті жергілікті өкілді органдардың бекітуіне енгізсін.
4. Қазақстан Республикасының Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органдар, орталық және жергілікті атқарушы органдар жылына екі рет - 20 қаңтарға және 20 шілдеге Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігіне Стратегиялық жоспардың орындалу барысы туралы ақпарат табыс етіп отырсын.
5. Қазақстан Республикасының Стратегиялық жоспарлау жөніндегі агенттігі жылына екі рет - 10 ақпанға және 10 тамызға Мемлекет басшысын және Қазақстан Республикасының Үкіметін Стратегиялық жоспардың орындалу барысы туралы хабардар етіп отырсын.
6. Қазақстан Республикасының Үкіметі:
1) қажеттілігіне қарай жыл сайын 1 наурызға Мемлекет басшысына Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейінгі Стратегиялық даму жоспарына өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы ұсыныстар беріп отырсын;
2) осы Жарлықтан туындайтын өзге де шараларды қолдансын.
7. Осы Жарлықтың орындалуын бақылау Қазақстан Республикасы Президентінің әкімшілігіне жүктелсін.
8. Осы Жарлық қол қойылған күнінен бастап күшіне енеді.
КІРІСПЕ
1997 жылғы 10 қазанда Қазақстан Республикасы Президентiнiң "Қазақстан - 2030. Барлық қазақстандықтардың өсіп-өркендеуi, қауiпсiздiгi және әл-ауқатының артуы" атты Жолдауы жарияланған болатын, онда Қазақстанның 2030 жылға дейiнгi ұзақ мерзiмдi даму стратегиясы белгiлендi. Ұзақ мерзiмдi стратегияның алдын ала кезеңiн iске асыру мақсатында Президенттiң 1998 жылғы 28 қаңтардағы N 3834 Жарлығымен Қазақстан Республикасының 1998-2000 жылдарға арналған стратегиялық даму жоспары бекiтiлген болатын. Тұтастай алғанда үш жылдық Стратегиялық жоспар табыспен iске асырылды. Қазақстан дамудың және қазiргi әлемдегi өз орны мен рөлiн сезiнудiң жаңа сатысына көтерiлдi. Елдi жаңа нарықтық желiге салу жөнiндегi негiзгi шаралар жүзеге асырылды. Осыдан тоғыз жыл бұрын тәуелсiздiкке ие болған сәтке қарағанда бүгiнгi Қазақстан тәуелсiз экономикалық держава ретiнде бәсекеге неғұрлым қабiлеттi әрi келешегi зор. Алайда, Қазақстанның өзiндiк даму моделiн iздестiру жалғасуда және жалғаса беруге тиiс, өйткенi дүние шапшаң өзгерiп, күрделене түсуде. Мұндай iзденiстiң аса маңызды құралы Қазақстан 1997 жылы алғаш рет пайдаланған ел дамуын стратегиялық жоспарлау болып табылады. Өзiнiң бәсекелестiк қабiлетiн арттыру үшiн стратегиялық жоспарлауды алдыңғы қатарлы елдер мен аса iрi трансұлттық компаниялар қолданады. Олардың қазiргi заманда өмiр сүру тәжiрибесiн пайдалана отырып, Қазақстан мемлекеттің рөлi мен өз дамуын стратегиялық жоспарлауды күшейтуге тиiс. Айқын стратегиялық жоспарсыз мемлекет өзiнің мұратын iске асыру қабiлетiнен айырылады. Оқиғалар барысын басқарудың орнына, ол соларға тәуелдi болып қалады. Сонымен бiрге стратегиялық жоспарлар қатып-семген догмаларға айналмауға, елдің әлеуметтiк-экономикалық дамуын мемлекеттiк реттеудiң икемдi құралы болуға тиiс. Бұл - 10-жылдық стратегиялық жоспар iске асырылу бөлiгiнде жыл сайын талдануға және қалыптасқан iшкi және сыртқы жағдайлар ескерiле отырып, түзетiлуге тиiс дегендi бiлдiредi. Осы құжат Қазақстан Республикасының 2010 жылға дейiнгi Стратегиялық даму жоспары болып табылады және ол министрлiктер мен ведомстволардың, ұлттық компаниялардың, облыстардың, Астана және Алматы қалаларының стратегиялық жоспарларын әзiрлеу үшiн негiз болып табылады.
ҚАЗАҚСТАННЫҢ 2010 ЖЫЛҒА ДЕЙIНГI ДАМУ МОДЕЛI
1. БАСТАПҚЫ ШАРТТАР
Қазақстан дамуының осы заманға барабар стратегиясын түзу үшiн ағымдағы геосаяси және геоэкономикалық процестердi, жаңа басталған жиырма бiрiншi ғасыр әкелер мүмкiндiктер мен қауiп-қатерлердi түйсiну қажет. Социалистiк жүйе күйрегеннен кейiн әлем жаңа әлемдiк тәртiп орнату дәуiрiне қадам басты. Өз негiзiнде екi өрiстi әлемдiк тәртiп бiр өрiстi тәртiппен алмасты. Алайда әлемдiк қауымдастық серпiндi дамуын жалғастырып келедi. Әлемдiк экономиканың ғаламдануы дамудың аса маңызды факторы болып табылады. Шығыс Азия аймағының соңғы 30 жылдағы күрт дамуы күштердiң жаңа арасалмағына алып келдi. Қазіргi кезде әлемде үш дамыған экономикалық орталық: АҚШ, Еуропа Одағы және Жапония бар. Өзiмiзбен көршiлес Қытайдың экономикалық алыпқа айналуының нақты перспективасы бар. Мемлекет рөлiнiң төмендей түсуi туралы болжамдарға қарамастан, егемендi мемлекеттер жиырма бiрiншi ғасырдағы әлемдiк процесте басты iс-қимыл иелерi болып қала бермек. Басқаша айтқанда, тарихтың басты қозғаушысы мемлекеттердiң арасындағы бәсеке болып қала бередi. Тұтастай алғанда қазiргi кездегi әлемдiк саясат дамыған мемлекеттердiң шектеулi тобының мүдделерiмен айқындалады. Табиғи ресурстардың жұтаңдау жағдайында iргелi елдер стратегиялық тұрғыдан маңызды шикiзатқа бақылау орнатуға тырысуда. Едәуiр энергетикалық ресурстарға ие Қазақстанға тиiсiнше қатер төнуi ықтимал.
Әлемдiк экономикада шын мәнiсiнде дамыған елдердiң ұлттық компаниялары болып табылатын трансұлттық компаниялардың (ТҰК) мүдделерi үстемдiк етiп отыр. Қазіргi кезде ТҰК әлемдiк өнеркәсiп өндiрiсiнiң жартысына дерлiгiн бақылайды. ТҰК-ның ерекше белгiлерi: нарықтарға ғаламдық тұрғыдан көз жiберу және бәсекенi әлемдiк ауқымда жүзеге асыру; әлемдiк нарықтарды бөлiсу; өз елдерiнiң мемлекеттiк аппаратын компаниялардың мүдделерiн iлгерiлету үшiн пайдалану; ТҰК жұмыс жүргiзiп отырған мемлекеттерге экономикалық және саяси ықпалды жүзеге асыру болып табылады. Iрi мемлекеттер өздерiнiң ТҰК-ларын белсене қолдайды, ал олар өз кезегiнде халықаралық қызметтен салық қаражатының түсуiн, олардың экономикалық және саяси ықпалының таралуын қамтамасыз етедi. Қазіргi кезде ТҰК әлемдiк экономиканың негiзiн түзедi.
ТҰК-лардың дамушы мемлекеттерге терiс ықпалының мынадай негiзгi сәттерiн атап көрсетуге болады:
ТҰК жергiлiктi компанияларға қуатты бәсекелестiк туғызады және
олардың дамуына мүмкiндiк бермей, iшкi нарықтан ығыстырады;
- трансұлттық капиталдың күрт орын ауыстыруы ұлттық валютаның тұрақтылығын бұзып, дамушы елдердiң ұлттық қауіпсіздiгiне қатер төндiруi мүмкiн.
2. МАҚСАТЫ
Ұзақ мерзiмдi тұрғыда бәсекеге қабiлеттi экономиканың негiзiн қалау.
2010 жылға қарай iшкi жалпы өнiмнiң (IЖӨ) көлемiн екi есеге ұлғайту.
3. ДАМУ МОДЕЛI
Экономика саласында:
- · мемлекеттi экономикалық өрлеу "локомотивiне" айналдыру;
- · мемлекеттiң қатысуымен жүйе түзетiн iрi компанияларды құру және оларды аймақтық және мүмкiндiгінше, әлемдiк деңгейге шығару;
- · ТМД аймағындағы экономикалық өктемдiк.
Мемлекеттiк басқару саласында:
- · мемлекеттiк кәсiпкерлiктi басқаруға қабiлеттi пәрмендi Үкiмет құру;
- · орталық және жергiлiктi билiк органдары функцияларының айқын бөлiнiсi;
- · жергiлiктi мемлекеттiк басқару органдарына заңнамамен белгiленген құзырет шегiнде дербестiк беру;
- · бюджет жүйесiн жетiлдiру арқылы негiзгi әлеуметтiк салаларға мемлекеттiң бақылау жасауы.
4. МЕМЛЕКЕТТIҢ ЭКОНОМИКАДАҒЫ РӨЛI
ТҰК-ға төтеп беру үшiн Қазақстан тәрiздi халқының саны жағынан шағын елдердегi отандық компаниялардың ұлттық экономиканың ауқымымен шамалас ауқымы болуға тиiс. Бұл мемлекеттiң оларды басқарудан және олардың қызметiн реттеуден шет қала алмайтынын бiлдiредi.
Әрбiр қаржы-өндiрiс тобы немесе iрi корпорация бойынша мемлекет осы бизнестегi өзiнiң мүддесi қандай екендiгiн, өзiнiң меншiк үлесi мен бағытталған қаражаттың қалай пайдаланылатынын шешуi керек. Ұлттық мақсаттарды жүзеге асыруға қатысатын қаржы-өндiрiс тобы мемлекеттiң қамқорлығында және осы топтардағы мемлекеттiк меншiктiң үлесi негiзiнде бақылауында болуға тиiс. Перспективада мемлекет қаржы-өндiрiс тобын жоғары технологиялар саласында дамытуға жәрдемдесуге тиiс. Отандық қаржы-өндiрiс тобынан озық технологиялары мен қазiргi заманғы менеджменттi игерген нағыз трансұлттық корпорациялар құру керек. Өзiмiздiң қаржы-өндiрiс тобын басқа елдердiң нарығына барынша жылжыта отырып, өзiмiздiң сыртқы экономикалық саясатымызды осыған тұрақты бағдарлай отырып, мемлекет ықпал ету саласын кеңейтiп, әлемдiк экономикада өзiнiң маңызын көтере алады. Сонымен, тарихтың жаңа орамында мемлекет экономиканың өзектi салаларына қайта оралуы қажет. Алайда бұл социалистiк (кеңестiк үлгiдегi) мемлекеттiң емес, елдiң өз iшiнде де, сондай-ақ шетелде де нарық жағдайында бәсекеге қабiлеттi мемлекеттiң қайтып оралуы болуға тиiс. Ғаламдану жағдайында кедергiлер орнату, тұйық экономика жасау мүмкiн емес және оның қажетi де жоқ. Мұның өзi отандық кәсiпорындардың шетел компанияларымен елдің өз iшiнде де, сондай-ақ шетелде де бәсекелесуге тиiс екендiгiн бiлдiредi. Сонымен бiрге ғаламдану мен ақпараттық технологияны дамыту бiзге бүкiләлемдiк нарықта жұмыс iстеуге мүмкiндiк бередi. Қазақстан экономикасы iшкi нарық ауқымы жөнiнен шағын болып табылады. Мұның өзi ұзақ мерзiмдi экономикалық өрлеуге қол жеткiзу үшiн бiздiң экономикамыз экспорттық бағдарлы болуға тиiс деген сөз. Импортты алмастыруға ғана бағытталған стратегия қате болар едi. Мұнай секторында өндiрiстiң алдағы өсуi бiзге қатер төндiрумен бiрге, жаңа мүмкiндiктер де әкеледi. Қатер бiздiң кәсiпорындарымыздың өнiмдерiнiң көршi елдер кәсiпорындарының осындай өнiмдерiмен салыстырғанда бәсекеге қабiлеттiлiгiнiң құлдырауымен байланысты. Қазақстанда еңбекке ақы төлеу деңгейiнiң неғұрлым жоғары болуы бiздi көршiлерiмiзде жоқ не оларда нашар дамыған өнеркәсiп салаларын дамытуға бағдарлануға итермелейдi. Мұның өзi жоғары қосымша құны бар жоғары технологиялық өндiрiске баса көңiл бөле отырып өнеркәсiп стратегиясын әзiрлеу, ақпараттық технологияларды енгiзу қажет дегендi бiлдiредi.
Қазақстанның осындай стратегияны iске асыруға мүмкiндiктерi бар. Олар, ең алдымен, мемлекеттiң мұнай секторынан қосымша табыс алуымен байланысты. Екiншi жағынан, зейнетақы реформасының басталуы iшкi жинақ ақшаны молайтуға және жинақтаушы зейнетақы қорлары түрiндегi iрi инвесторлар құруға мүмкiндiк бердi. Мемлекет осы екi сектордың ресурстарын шоғырландыруға және экономиканы жаңғыртуға: жұмыс iстеп тұрған кәсіпорындарды қайта жаңартуға, экономиканың жаңа стратегиялық салаларын құруға бағыттауға тиiс. Экономиканы жаңғырту үшiн iрi ауқымды ұзақ мерзiмдi инвестициялар талап етiледi. Қазіргi кезеңде мұндай жаңғыртуға мемлекет қана "локомотив" бола алады, өйткенi жеке сектордың өнеркәсiптiң технологиялық тұрғыдан күрделi жаңа салаларына ұзақ мерзiмдi iрi инвестиция тартуды жүзеге асыруға әлi ұзақ уақыт бойы қабiлетi жетпейдi. Өнеркәсiп дамуының қажеттi стратегиясын iске асыру үшiн адам және қаржы ресурстарын тек мемлекет қана шоғырландыра алады.
Сонымен, бiздiң стратегиямыз экономиканың барлық негiзгi секторларына мемлекеттiң қатысуымен жүйе түзетін iрi компаниялар құру болып отыр.
Жүйе құрайтын компаниялар қазақстандық экономиканың базасын түзуге тиiс. Бұл компаниялардың төңiрегiнде ұсақ және орташа кәсiпорындар құрылып, солардың тапсырысы бойынша жұмыс iстеуге тиiс. Жүйе құрайтын компанияларға мемлекеттiң қатысу нысаны "алтын акцияны" иеленуден бастап, экономиканың салаларына және жалпы экономикалық ахуалға қарай акцияны жүз пайыз иеленуге дейiн түрленiп отырады (өйткенi жүйе құрайтын компаниялар ұлттық экономикаға ықпал ететiн iрi кәсiпорындарды басқаратын болады, бұдан былай оларды ұлттық компаниялар деп атаймыз) .
Экономиканы жаңғырту стратегиясын iске асыру үшiн тиiстi қаржы жүйесiн құру қажет. Мемлекеттiк инвестициялық бағдарламаға сәйкес өнеркәсiптiң жаңа салаларын инвестициямен қамтамасыз ететiн мемлекеттiк қаржы институттарын құру керек. Жұмыс iстеп тұрған Ұлттық қормен қатар мұндай институттар Даму бюджетi, дамудың мемлекеттiк несие ұйымдары бола алады. Одан әрi ұлттық компаниялардың Қазақстаннан тыс экономикалық өктемдiгi, олардың таяу шетелдегi, ең алдымен энергетика мен құбыр көлiгi саласында Қазақстанға қажеттi өнеркәсiп объектiлерi мен инфрақұрылымды иеленуi қажет. Бiрiншi кезекте қаражатты Қазақстан жүктерiне қажеттi кемежайлар мен терминалдарға, құбырларға, Орталық Азиядағы мұнай өндiру зауыттарына, инвестициялау керек.
Қазақстан экономикасының дамуына қарай ұлттық компаниялар өзiнiң қызмет аясын кеңейту мақсатында ТҰК-мен одақтарға кiретiн болады.
ӘЛЕУМЕТТIК САЯСАТ
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес әлеуметтiк мемлекет құру қоғамдық дамудың негiзгi мақсаттарының бiрi болып табылады. Елдiң әлеуметтiк дамуы тұтасымен мемлекеттiң заңдарда белгiленген әлеуметтiк функцияларын iске асыру сапасына байланысты. Қазіргi кезде бiз бiрқатар аса маңызды әлеуметтiк бағдарламаларды жетiмсiз қаржыландырылуымен бетпе-бет келiп отырмыз.
Тұрмысы төмен азаматтарға - жұмыссыздарға, көп балалы отбасылар мен балалары бар жалғызiлiктi аналарға, зейнеткерлерге, мүгедектерге - мемлекеттiк қолдау көрсету қағидаттарының жетiлдiрiлмеуi әлеуметтiк саясаттың тиiмдiлiгiн төмендетедi. Денсаулық сақтау мен бiлiм беру қызметтерiнiң iс жүзiндегi ақылы деңгейi едәуiр өстi, мұның өзi осындай қызметтерге халықтың нақты қол жетiмдiлiгiн шектедi.
Халықтың тұрмыс деңгейiнiң iс жүзiнде төмендеуi әлеуметтiк-демографиялық дамуға және соның салдарынан Қазақстанның ұлттық қауiпсiздiгiне нақты қатер төндiредi және тiкелей экономикалық зиян шектiредi. Осыған байланысты әлеуметтiк салада реформалар жүргiзу шешiмiн кейiнге қалдыруға болмайтын мiндет болып отыр.
Әлеуметтiк саладағы реформалардың басты мақсаттары мыналар болып табылады:
- · тууды ынталандыру және өлiм-жiтiм деңгейiн төмендету мен салауатты өмiр салтын насихаттау есебiнен күтiлетiн өмiр жасын ұзарту жөнiндегi шараларды қамтамасыз ету, медициналық қамтамасыз етудi жақсарту және тұрмыста әрi өндiрiсте жарақаттануды азайту, сондай-ақ көшi-қон процестерiнiң реттелуiне қол жеткiзу жолымен демографиялық жағдайды жақсарту;
- · әйелдердiң қоғамдағы жағдайын жақсарту және нақты тендерлiк теңдiкке қол жеткiзу;
- · халықтың тұрмысы төмен топтары үшін экономикалық өсудi ынталандыру жолымен экономикалық мүмкiндiктердi кеңейту - еңбекке қабiлеттi халықтың неғұрлым жоғары әлеуметтiк тұтыну деңгейiн қамтамасыз ететiн табыс табуына мүмкiндiк беретiн экономикалық жағдай туғызу;
- · экономиканың нақты секторында жұмыспен қамтуды ынталандыру;
- · халықтың экономикалық және әлеуметтiк жағынан әлсiз топтарын тиiмдi мемлекеттiк әлеуметтiк қолдаумен қамтамасыз ету;
- · әлеуметтiк қамтамасыз етуге бағытталған қаражатты бөлудiң неғұрлым тиiмдi жүйесiн құру;
- · халықтың тұрмыс деңгейiн, жұмыспен қамтуды арттыру және кедейлiк деңгейiн төмендету;
- · медициналық қамтамасыз етудiң, жалпы және кәсiптiк бiлiм берудiң жалпыға бiрдей қол жетiмдiлiгiн қамтамасыз ету;
- · ұсынылатын әлеуметтiк игiлiктер мен қызметтердiң жоғары сапасы мен оларды халықтың кеңiнен таңдау мүмкiндiктерiн қамтамасыз ету;
- · Қазақстан Республикасының азаматтарын әлеуметтiк қамтамасыз ету жүйесiн қаржыландырудың жаңа көздерiн айқындау және қазiргiлерiн неғұрлым тиiмдi пайдалану.
Әлеуметтiк саладағы реформалар әлеуметтiк саясаттың бағыттарын мемлекеттiң қолда бар нақты мүмкiндiктерi мен ресурстарына орай дамытуға жәрдемдесудi мұрат тұтады. Бұл ретте белсендi әлеуметтiк саясат экономикалық өрлеудiң шектеушiсi емес, жеделдетушiсi ретiнде көрiнуге қабiлеттi.
Әлеуметтiк қамтамасыз ету жүйесiнде әлеуметтiк сақтандыру: медициналық, зейнетақылық, жұмыстылықты (жұмыссыздықтан), мүгедектiгiн, асыраушысынан айырылуына байланысты сақтандыру айрықша орын алады. Бұл ретте сақтандыру қаражатын қалыптастыруға мемлекет, жұмыс берушi және халықтың өзi қатысатын болады. Iске осы тұрғыдан келу әлеуметтiк саясаттың басым компонентi (бөлшегi) ретiнде "адам факторының" өркендi дамуын қамтамасыз ету мақсатында инвестициялық мүмкiндiктердi нығайтуға бағытталған.
1. ТҰРҒЫН ХАЛЫҚ СТРАТЕГИЯСЫ
(ДЕМОГРАФИЯЛЫҚ ДАМУ)
1. 1. МАҚСАТ
Халық санының елдің әлеуметтiк дамуының деңгейiне сәйкес өсуi.
1. 2. АХУАЛДЫ ТАЛДАУ
1999 жылғы халық санағының нәтижесi бойынша, Қазақстан халқының жалпы саны 14, 95 млн. адамды құрады. Сонымен, соңғы 10 жылда ол 1, 2 миллионнан астам адамға кемiдi (1-қосымшаны қараңыз) .
Тұтас алғанда республика үшiн, негiзiнен, туудың төмендеуi есебiнен табиғи өсiм қарқынының төмендеуi, көшi-қонның терiс сальдосы (1991-2000 жылдары Қазақстаннан 2, 5 миллионға жуық адам көшiп кеттi, осы кезеңде көшiп келушiлердiң жиынтық саны небәрi 0, 87 млн. ғана адамды құрады), ауыл халқы үлесiнiң бiртiндеп төмендеуi, аумақ бойынша орнығудың бiркелкi еместiгi, халық тығыздығының төмен көрсеткiштерi тән болып отыр.
Халықтың қартаю үрдiсi байқалуда: 1999 жылғы халық санағының деректерi бойынша, 65 жас пен одан үлкен жас тобындағы адамдар халықтың жалпы санының 6, 7%-ын құрады (2-қосымшаны қараңыз) . Халықтың едәуiр жылдам қартаю себептерiнiң бiрi, негiзiнен еңбекке жарамды жастағы адамдардың көшiп кетуi, ал республикада егде, зейнет жасындағы адамдардың қалуы болып табылады.
БҰҰ-ның қартаю шкаласы бойынша, егер 65 жас пен одан үлкендердiң үлесi:
- · 4%-дан төмен болса - жас халық;
- · 4-7% - қартаю табалдырығында тұрған халық;
- · 7% және одан да жоғары - қартаң халық. ;
Сондай-ақ өсiп-өну денсаулығының статусын нашарлататын факторлардың күшейе түскенiн атап өткен жөн. 60%-дан астам әйелдер анемиямен ауырады, жүктi әйелдердiң қаны аздық дертiне шалдығуы соңғы он жылда он есе өстi. Сүт безiнiң қатерлi ісігіне шалдығудың өсе түсуi айрықша алаңдатушылық туғызады.
Тәуелсiздiк жылдарында елде әйелдердің қоғамдағы құқықтары мен заңды мүдделерiн қорғау саласында белгiлi бiр прогреске қол жеттi. Мемлекет тарапынан саяси және экономикалық қызмет салаларында нақты теңдiкке қол жеткiзу жолындағы кедергiлердi жоюға ықпал ететiн оң қадамдар жасалды.
1. 2. 1. Күштi жақтар
Халықтың жыныс-жас құрылымы мен медиандық жасы (халықты саны жағынан екi бiрдей бөлiкке бөлетiн жас) оның салыстырмалы түрде жастығын көрсетедi.
Халықтың едәуiр бөлiгiнде орташа немесе көп балалы отбасында өмiр сүру ниетiнiң болуы.
Профилактикалық медицина академиясының американдық Макро Интернешнл компаниясымен бiрлесiп 1999 жылы жүргiзген медициналық-демографиялық зерттеулерiнiң нәтижелерi елiмiзде ниет бiлдiрiлген орташа бала саны зерттеу жүргiзiлген сәтке 2, 8 болғанын көрсеттi (қазақ әйелдерiнде - 3, 1; орыс әйелдерiнде - 2, 3; басқа ұлт өкiлдерiнiң әйелдерiнде - 2, 7) .
Жастардың арасында туудың көбеюiне игi әсер ететiн отбасылық-неке үрдiсiнiң басым болуы.
Қазақстанда өсiп-өнудiң даусыз көш бастаушысы жастардың орташа жас (20-25 жас) тобы болып табылады (салыстыру үшiн: АҚШ-та 30-35 жас неғұрлым өсiп-өнгiш жас болып есептеледi) .
Этникалық қазақтардың өзiнiң тарихи отанына оралуына жәрдемдесу саясаты.
Өсiп-өну денсаулығын сақтау және жақсарту үшiн отбасын жоспарлау институтын енгiзу.
Қазақстан адам құқықтары жөнiндегi бiрқатар халықаралық шарттарға қосылды. Олардың iшiнде әйелдерге қатысты кемсiтушiлiктiң барлық нысандарын жою туралы конвенция бар.
Қазақстан Республикасы Президентiнiң жанында Отбасы және әйелдер iстерi жөнiндегi ұлттық комиссияның және IIМ-нiң әйелдерге қатысты зорлық-зомбылыққа қарсы күрес жөнiнде арнаулы бөлiмшелерiнiң жұмыс iстеуi
2. БІЛIМ БЕРУ РЕФОРМАСЫНЫҢ СТРАТЕГИЯСЫ
2. 1. МАҚСАТ
Халықтың қалың жiктерiн сапалы (әлемдiк деңгейдегi) бiлiм беру бағдарламаларымен қамтамасыз ететiн бiлiм берудің тиiмдi жұмыс iстейтiн жүйесiн құру.
2. 2. АХУАЛДЫ ТАЛДАУ
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz