Ұлпалар жөнінде


1. Арқаулық ұлпалар
2. Эпителий ұлпасы
3. Дәнекер ұлпасы
4. Бұлшықет ұлпасы
5. Жүйке ұлпасы
Пайдаланған әдебиеттер
Ұлпалар.
Адам ағзасы басқа тірі ағзалар сияқты жасушалардан құралатындығы сендерге белгілі болды. Жасушалар адам денесінде ретсіз орналаспай, бірімен-бірі жасушааралық зат арқылы байланысып топтанады. Ұлпа - шығу тегі, құрылысы, атқаратын қызметі бірдей жасушалар мен жасушааралық заттардың жиынтығы. Ұлпалар 4 топқа бөлінеді: эпителий, дәнекер, бұлшықет және жүйке ұлпалары.

Арқаулық ұлпалар
Арқаулық ұлпалар бірігіп, есімдіктің барлық оргаңдарын сынудан немесе жыртылудан сақтайтын ең жоғарғы беріктікті қамтамасыз етеді. Бұл ұлпалар қабықшалары қалың, жиі (бірақ барлық уақытта емес) сүректенетін клеткалардан тұрады. Коп жағдайда бұлар олі клеткалар. Остік органдарда бұлар негізінен прозенхималық, ал жапырақтар мен жемістерде паренхималық клеткалар болып келеді. Клеткаларының формасына, олардың қабықшаларының химиялық құрамына және қалындау ерекшеліктеріне қарай арқаулық ұлпаларды екі топқа бөледі: колленхима, склеринхима.
Колленхима. Колленхима тірі, әдетте паренхималық клеткалардан тұрады. Егер клетканың қабықшасының қалыңдауы, оның бүрышынан басталса, ондай колленхиманы бұрыштық деп атайды. Егер клетканың екі қарама-қарсы жатқан қабықшалары қалыңдап, қалған екеуі жұқа күйінде қалып отырса, ондай колленхиманы пластинка тәрізді деп атайды. Колленхиманың қабықшалары созылуға қабілетті, өйткені олардың жұқа бөліктері (участкілері) болады, сондықтанда колленхима жас өсіп келе жатқан органдардың тірегі болып табылады. Колленхима қос жарнақты өсімдіктерге тән.
Склеренхима. Склеренхима клетка қабықшалары бірдей болып қалыңдайтын прозенхималық клеткалардан тұрады. Тек жас клеткалары ғана тірі болады.
Жасы ұлғая келе бұл клеткалардың ішіндегі заттары өліп, семеді. Бұл құрлықта өсетін өсімдіктердің вегетативтік органдарындағы ең кең таралған арқаулық ұлпа. Клетка қабықшаларының химиялық құрамы бойынша склерен-химаның екі түрі болады: талшықтар жөне склереидтер. Талшықтардың озінің екі түрі бар: тін талшықтары және сүректік талшықтар. Тін талшықтарының клеткасының қабықшалары целлюлозадан тұрады, немесе аздап қана сүректенеді, сүректік талшықтардың (либри форм) клеткасының қабықшалары барлық уақытта толық сүректелген болады.
Склереидтер. Склереидтер клетка қабықшалары бірдей қалыңдап сүректелген олі паренхималық клеткалар.
Олар әдетте жемістерде (тасты клеткалар), жапырақтарда (тірек клеткалар) және басқа да органдарда болады.
1. Цитология және гистология. Оқу құралы. Сапаров Қ.Ә. - Алматы: Қазақ университеті, 2009. - 128 бет.
2. Биология:Жалпы білім беретін мектептің 8-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Атамұра, 2008.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Жоспар:

1. Арқаулық ұлпалар
2. Эпителий ұлпасы
3. Дәнекер ұлпасы
4. Бұлшықет ұлпасы
5. Жүйке ұлпасы
Пайдаланған әдебиеттер

Ұлпалар.
Адам ағзасы басқа тірі ағзалар сияқты жасушалардан құралатындығы
сендерге белгілі болды. Жасушалар адам денесінде ретсіз орналаспай, бірімен-
бірі жасушааралық зат арқылы байланысып топтанады. Ұлпа - шығу тегі,
құрылысы, атқаратын қызметі бірдей жасушалар мен жасушааралық заттардың
жиынтығы. Ұлпалар 4 топқа бөлінеді: эпителий, дәнекер, бұлшықет және жүйке
ұлпалары.

Арқаулық ұлпалар
Арқаулық ұлпалар бірігіп, есімдіктің барлық оргаңдарын сынудан немесе
жыртылудан сақтайтын ең жоғарғы беріктікті қамтамасыз етеді. Бұл ұлпалар
қабықшалары қалың, жиі (бірақ барлық уақытта емес) сүректенетін
клеткалардан тұрады. Коп жағдайда бұлар олі клеткалар. Остік органдарда
бұлар негізінен прозенхималық, ал жапырақтар мен жемістерде паренхималық
клеткалар болып келеді. Клеткаларының формасына, олардың қабықшаларының
химиялық құрамына және қалындау ерекшеліктеріне қарай арқаулық ұлпаларды
екі топқа бөледі: колленхима, склеринхима.
Колленхима. Колленхима тірі, әдетте паренхималық клеткалардан тұрады.
Егер клетканың қабықшасының қалыңдауы, оның бүрышынан басталса, ондай
колленхиманы бұрыштық деп атайды. Егер клетканың екі қарама-қарсы жатқан
қабықшалары қалыңдап, қалған екеуі жұқа күйінде қалып отырса, ондай
колленхиманы пластинка тәрізді деп атайды. Колленхиманың қабықшалары
созылуға қабілетті, өйткені олардың жұқа бөліктері (участкілері) болады,
сондықтанда колленхима жас өсіп келе жатқан органдардың тірегі болып
табылады. Колленхима қос жарнақты өсімдіктерге тән.
Склеренхима. Склеренхима клетка қабықшалары бірдей болып қалыңдайтын
прозенхималық клеткалардан тұрады. Тек жас клеткалары ғана тірі болады.
Жасы ұлғая келе бұл клеткалардың ішіндегі заттары өліп, семеді. Бұл
құрлықта өсетін өсімдіктердің вегетативтік органдарындағы ең кең таралған
арқаулық ұлпа. Клетка қабықшаларының химиялық құрамы бойынша склерен-
химаның екі түрі болады: талшықтар жөне склереидтер. Талшықтардың озінің
екі түрі бар: тін талшықтары және сүректік талшықтар. Тін талшықтарының
клеткасының қабықшалары целлюлозадан тұрады, немесе аздап қана сүректенеді,
сүректік талшықтардың (либри форм) клеткасының қабықшалары барлық уақытта
толық сүректелген болады.
Склереидтер. Склереидтер клетка қабықшалары бірдей қалыңдап сүректелген олі
паренхималық клеткалар.
Олар әдетте жемістерде (тасты клеткалар), жапырақтарда (тірек клеткалар)
және басқа да органдарда болады.

Эпителий ұлпасы

Эпителий ұлпасы (гр. ері - үстіңгі, беткі) жабын (тері жабыны) ұлпа
мүшелердің сыртқы жағын жауып, ішкі мүшелерді (қарын, ішектер, несепағар,
мұрын қуысы, ішкі секреция бездері және т. б.) астарлап жатады. Жасушалары
бірімен-бірі өте тығыз жанасқан. Мұндай орналасудың қорғаныштық қызмет
атқаруда мәні зор. Жасушаларының пітіндері - жалпақ, төрт бұрышты, цилиндр
және т. б.
Эпителий ұлпасы құрылысына қарай бір қабатты, көп қабатты болады.
Егер жасушалары бірнеше қабат түзіп орналасса - көп қабатты деп аталады.
Мысалы, терінің, сыртқы қабатының жасушалары көп қабатты болғандықтан,
қасаңданып түлеп түседі. Оның орнын терең қабатындағы жасушалар
толықтырады.
Жасушаларының пішіні мен атқаратын қызметіне қарай эпителий ұлпалары
6 топқа бөлінеді:
1. Жалпақ эпителий (көп қабатты) жасушалары көп қырлы, терінің үстіңгі
қабаты мен ауыз қуысы, өңештің ішкі жағын астарлайды.
2. Текшелі (кубический) эпителий бүйректің өзекшелерін іш жағынан астарлап
тұрады.
3. Бағана тәрізді эпителийдің жасушалары ұзынша, қарын мен ішектердің ішкі
қабатында орналасқан.
4. Кірпікшелі эпителий бағана тәрізді жасушаларының бетінде цитоплазмадан
түзілген кірпікше тәрізді өсінділері болады. Әсіресе тыныс жолдарындағы
кірпікшелі эпителийлер шаңтозаң бөлшектерін және т. б. бөгде заттарды
ұстап қалады.
5. Сезгіш эпителий тітіркенуді қабылдайды, иіс сезу эпителийлері мұрын
қуысында орналасқан.
6. Безді эпителий жасушалары сүт, тер, жас, сілекей, құлық бөледі.
Жасушаларының пішіндері бағана және төрт бұрышты.
Эпителий ұлпасының қызметі:
1. Қорғаныштық;
2. Денеде су мөлшерінің бір қалыпты болуын реттеу;
3. Бастапқы және соңғы кезеңдердегі зат алмасуға қатысу;
4. Ағза мен сыртқы орта арасындағы зат алмасуды реттеу.

Дәнекер ұлпасы

Өзінің атына сәйкес барлық ұлпалар тобын біріктіріп, дәнекерлеп
тұрады. Дәнекер ұлпасына - сұйек, шеміршек, сіңір, майлар, қан, лимфа
жатады. Дәнекер ұлпасы: тығыз талшықты дәнекер ұлпасы, шеміршекті, сүйекті,
борпылдақ талшықты, қан ұлпасы деп бөлінеді.
1. Тығызталшықты дәнекер ұлпасының жасушалары бірімен-бірі тығыз тор
тәрізді жанасқан. Жасушааралық заттары аз, талшықтары көп болады. Теріде,
сіңірде, артериялық қантамырларының қабыр-ғасында орналасқан. Жасушалары
бірімен-бірі тығыз орналасып, ұлпаның біркелкі беріктігін қамтамасыз етеді.
2. Шеміршекті дәнекер ұлпа жасушалары домалақ пішінді, әр жерде
топтанып тұрады. Жасушааралық заттары мөлдір болады. Омыртқалардың бірімен-
бірі байланысқан жері, көмей қақпағы, кеңірдек пен құлақ қалқаны шеміршекті
дәнекер ұлпасынан түзіледі. Мұрынның, жіліктердің, қабырғалардың ұштары да
шеміршекті ұлпа. Шеміршектер қатты болғанымен серпінділік қасиеті бар.
3. Сүекті дәнекер ұлпа құрамында кальций тұзы бар, бірімен-бірі
байланысқан сүйек такташаларынан (пластинка) түзілген. Сүйекті дәнекер
ұлпасының жасушалары (остеоциттер) тірі, оларды қантамырлар мен жүйкелер
торлал жатады. Қаңқа сүйектері түгелдей осы ұлпадан тұрады. Құрамындағы
кальций тұзы сүйекке беріктік қасиет беретіндіктен, ағзада сүйектер тірек
қызметін атқарады.
4. Борпылдақ талшықты дәнекер ұлпасының талшықтары бірімен-бірі
өріліп, жасушалары тығыз орналасқан. Қантамырларын, жүйкелерді қоршап,
мүшелердің арасындағы кеңістікті толтырып тұрады. Теріні бұлшықеттермен
байланыстырып, терінің астында борпылдақ ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Күріш (Oryza)
Ұлпалар туралы
Гистология мен цитологияның қысқаша даму тарихы, эпителий және дәнекер ұлпалары
Эксгумацияланған өлексені сараптау
Өсімдік морфологиясы
Иттің сан аумағындағы жарасын емдеуге арналған ауру тарихы
Жасанды қоректік ортада өсетін жасушалардың биологиясы туралы мәлімет
Өсімдік ұлпалары туралы жалпы түсінік
Өсімдіктің әртүрлі мүшелерының негізгі бөлігін құрайтын ұлпалар
Сүт жолдары
Пәндер