Ақша нарығының құрылымы мен қаржылық құралдары

Жоспар:

1. АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ФУНКЦИЯСЫ

2. АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ҚАРЖЫЛЫҚ ҚҰРАЛДАРЫ

3. АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ТӨЛЕМ ҚҰРАЛДАРЫ
АҚША НАРЫҒЫ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ҚҰРАЛДАРЫ
1. Ақша нарығы қаржы нарығын қалыптастырушы негізгі механизм болып табылады, себебі ақша айналысы заңы ақша нарығына тән сипатталады, ал ақша айналысы заңы негізінсіз қаржы нарығының «өмірлікң циклы қалыптаспайды.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық қызметінде, яғни олардың ағымдағы өтімділігін қамтамасыз етуде тауарлар мен қызметтерді сатушылар мен сатып алушыларға ақшалай қаражатты бөлу және қайта бөлу механизмін қамтамасыз ететін ақша нарығының қаржылық құралдары маңызды рөл атқарады.. Кез келген қаржы құралының негізін ақша құрайтыны белгілі.
Эволюция процесінде олар ұдайы өзгеріп отырады әрі олардың бүгінгі күнгі жағдайын толық аяқталған кезеңіне жатқызуға болмайды. Белгілі бір сатыда құнның эквиваленттік формасы пайда болды: тауарлар жиынтығынан бір тауар жеке бөлініп алынады, осының нәтижесінде қалған басқа тауарлар өзгереді. Эквивалент – тауарға қойылатын талап әзірленді:
• бөлінушілік;
• ықшамдылық;
• біртектілік.
Жалпы эквивалент осы аталған ерекшеліктерге ие болғандықтан эквивалент тауарлардан жеке бөлінеді. Одан ары дамыту процесінде металдан тауарлардың жалпыға ортақ эквиваленті ретінде ақша бөлініп алынады, өйткені аз ғана сан үлкен құнды қамтиды.
Осылайша, тарихи ақша тауарлардың жалпы әлемінен бөлініп, ең алдымен оның өзі бір мезгілде жай және өзіндік ерекшелігі бар тауар-ақша болды. Одан арғы тарихында ақшаның тауарлық формасы жойылады да жаңа формаға көшеді.
Осы заманғы кезеңде борыштық міндеттемелер туралы тиісті жазуы бар банк ақшалары пайда болады. Оның пайда болуына тауар алмасу процесін жүзеге асыруға қажетті тауарлық қатынастардың тұрмыс-тіршілікте кеңінен қолданылуы себеп болды.
Тауар-ақша қатынасын сызба бойынша көрсетуге болады:
өндіріс құралы
Т – Д – өндіріс – Т' – Д'
жұмыс күші
Осы тауар айналымын бұлайша бөлуге ақшалай қатынастардың дамуы, жинақтау құралы және төлем құралы ретіндегі ақша функцияларының пайда болуы себепкер болды. Ақшалай қатынастардың пайда болуы мен дамуы тікелей баспа-бас операцияларын жүзеге асырудың мүмкіндіктерін бірден төмендетіп тастады. Ақшаға деген қажеттілік нақты тауар ретінде болатын еңбектің екі жақтылық сипатындағы қайшылықты жою үшін туындайды. Ол тек бір ғана жолмен – жалпыға ортақ эквиваленттегі тауарлардан ақшаны жеке бөліп алумен шешіледі.
Ақша бастапқыда әр түрлі ұлу қабыршағы, мал-мүлік және т.б. формаларында болды. Содан кейін оларды алтын, күміс және бақыр тиындар алмастырды. Ал, тиын формасын несие деп аталатын ақша алмастырады.
Несиелік ақшаның ең алғашқы тарихи түрі – вексель. Ол иесіне (беруші жақ) қарыз алушылардан белгіленген мерзім ішінде осы аты аталған ақшалай соманы төлеуін талап етуіне құқық беретін борыштық міндеттеме ретінде болды. Вексель, сондай-ақ, басқа тұлғаға да берілуі мүмкін. Ол осылайша белгілі бір ақша түрінде болады, алайда мұнда жалпыға ортақ эквивалент рөлін атқармайды.
XІV ғасырдың соңында алтын монометаллизм жағдайында банкир векселі ретінде болатын несие ақшасының әр түрлілігі ретінде банкнот пайда болды. Банкнот эмиссиясын бастапқыда кез келген банк жүзеге асыратын, алайда эмитент рөлін мемлекет өз мойнына алды.
XVІ–XVІІ ғасырларда қолма-қолсыз ақша есеп айырысу қолданысқа ене бастады. Сонымен бірге, несие ақшасының жаңа формасы – белгілі бір ақша сомасын чек иесіне төлеу немесе оның атына аудару турасындағы банк шоты иесінің жазбаша бұйрығын білдіретін чек пайда болды.
Бүгінгі таңда тәжірибеде тауарлар алтынмен емес, қағаз-несие ақшасына теңеседі, ал алтынмен арадағы байланысының үзілуіне оларды қымбат металдармен еркін айырбастаудың тоқтауы себеп болды. Ендігі жерде несие-қағаз ақша жалпыға ортақ эквивалент ретінде алға шығып, алтынның рөлін атқарады. Ақша ретінде құн белгілерін пайдалану оған бірқатар тауарлық сипаттарды дарытады: олар сатылады және сатып алынады, тауарларға айырбасталады. Алайда ақшаның тауарға тән ең басты ерекшелігі жоқ – оның өзіндік құны болмайды. Осылайша, ол (ақша) құн өлшемі рөлін атқарады.
Ақшаның Салыстырмалы жаңа формасы девиздер (французша devіses) – халықаралық есеп айырысуда қолданылатын шетелдік валютадағы төлем құралы болып табылады. Бастапқыда ол экспорттаушы импорттаушының атына жазып беретін коммерциялық аудармалы вексельдер (тратт) түрінде болды. Ол алтын девиз стандарты кезінде банкноттық эмиссия мен ұсақ қорларды қамтамасыз етумен қызмет етті. Банктердің корреспонденттік байланысының және әлемдік сауданың ұлғаюына орай девиз банк төлем құралының формасына енеді: вексель, чек, аккредитив, телеграфтық аудару, сондай-ақ мемлекетаралық өзара қысқа мерзімді несиелер («свопң). Девиздер халықаралық төлем айналымында банкнот және шетелдік бағалы қағаздар түрінде болады. Елдердің валюталарында тұлғалануы арқылы халықаралық сауда мен төлем айналымында негізгі рөлді де ойнайды. Соңғысы ретінде орталық банктердің, қазынашылық және үкіметтік органдардың өтемдік ресурстардың құрамына кіретін резервтік немесе салыстырмалы түрде тұрақты, қайтарылатын валюталар алға шығады.
Белгілі болғандай, ақша мынадай функцияларды орындайды:
• құн өлшемін;
• айналым құралын;
• төлем құралын;
• жинақтау құралын;
• әлемдік ақша.
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Ысқақов У.М., Боқаев Д.Т., Рузиева Э.А.
Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 298 бет.
        
        Жоспар:
1. АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ФУНКЦИЯСЫ
2. АҚША НАРЫҒЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ МЕН ҚАРЖЫЛЫҚ ... АҚША ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАРЖЫЛЫҚ ҚҰРАЛДАРЫ
1. Ақша нарығы қаржы нарығын қалыптастырушы негізгі механизм ... ... ақша ... заңы ақша нарығына тән сипатталады, ал ... заңы ... ... нарығының «өмірлікң циклы қалыптаспайды.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық ... яғни ... ... ... ... тауарлар мен қызметтерді сатушылар
мен сатып алушыларға ақшалай қаражатты бөлу және ... бөлу ... ... ақша ... ... құралдары маңызды рөл атқарады..
Кез келген қаржы құралының негізін ақша құрайтыны белгілі.
Эволюция процесінде олар ұдайы ... ... әрі ... ... күнгі
жағдайын толық аяқталған кезеңіне жатқызуға болмайды. Белгілі бір ... ... ... ... ... ... жиынтығынан бір тауар
жеке бөлініп алынады, осының нәтижесінде қалған басқа тауарлар ...... ... ... ... ... ықшамдылық;
• біртектілік.
Жалпы эквивалент осы аталған ерекшеліктерге ие болғандықтан эквивалент
тауарлардан жеке бөлінеді. Одан ары ... ... ... ... ... эквиваленті ретінде ақша бөлініп алынады, өйткені аз ғана сан
үлкен құнды қамтиды.
Осылайша, тарихи ақша тауарлардың ... ... ... ең ... өзі бір ... жай және өзіндік ерекшелігі бар тауар-ақша болды.
Одан арғы тарихында ақшаның ... ... ... да жаңа ... заманғы кезеңде борыштық міндеттемелер туралы тиісті жазуы бар банк
ақшалары пайда болады. Оның пайда болуына тауар ... ... ... қажетті тауарлық қатынастардың тұрмыс-тіршілікте кеңінен қолданылуы
себеп ... ... ... ... ... ... ... – Д – өндіріс – Т' – ... ... ... ... бұлайша бөлуге ақшалай қатынастардың дамуы, жинақтау
құралы және төлем құралы ретіндегі ақша функцияларының пайда болуы ... ... ... пайда болуы мен дамуы тікелей баспа-бас
операцияларын жүзеге асырудың мүмкіндіктерін ... ... ... деген қажеттілік нақты тауар ретінде болатын еңбектің екі ... ... жою үшін ... Ол тек бір ғана ...... эквиваленттегі тауарлардан ақшаны жеке бөліп алумен шешіледі.
Ақша бастапқыда әр түрлі ұлу қабыршағы, мал-мүлік және т.б. формаларында
болды. Содан кейін ... ... ... және ... ... алмастырды. Ал,
тиын формасын несие деп аталатын ақша алмастырады.
Несиелік ақшаның ең ... ... түрі – ... Ол ... ... қарыз алушылардан белгіленген мерзім ішінде осы аты аталған ақшалай
соманы төлеуін ... ... ... ... ... ... ... Вексель, сондай-ақ, басқа тұлғаға да берілуі мүмкін. Ол осылайша
белгілі бір ақша ... ... ... ... ... ... эквивалент
рөлін атқармайды.
XІV ғасырдың соңында алтын ... ... ... ... ... ... ... әр түрлілігі ретінде банкнот пайда болды.
Банкнот эмиссиясын бастапқыда кез келген банк ... ... ... ... мемлекет өз мойнына алды.
XVІ–XVІІ ғасырларда қолма-қолсыз ақша есеп ... ... ... ... ... ... ақшасының жаңа формасы – белгілі бір ақша
сомасын чек иесіне төлеу немесе оның атына ... ... банк ... ... ... ... чек пайда болды.
Бүгінгі таңда тәжірибеде тауарлар алтынмен емес, қағаз-несие ... ал ... ... ... ... ... ... еркін айырбастаудың тоқтауы себеп болды. Ендігі жерде несие-
қағаз ақша жалпыға ... ... ... алға ... ... ... Ақша ... құн белгілерін пайдалану оған бірқатар ... ... олар ... және ... ... ... ... ақшаның тауарға тән ең басты ерекшелігі жоқ – ... құны ... ... ол ... құн өлшемі рөлін атқарады.
Ақшаның Салыстырмалы жаңа формасы ... ... ... ... есеп айырысуда қолданылатын шетелдік валютадағы төлем құралы
болып табылады. Бастапқыда ол ... ... ... ... коммерциялық аудармалы вексельдер (тратт) түрінде болды. Ол алтын
девиз стандарты кезінде банкноттық эмиссия мен ұсақ ... ... ... ... ... ... байланысының және әлемдік
сауданың ұлғаюына орай девиз банк төлем құралының формасына енеді: вексель,
чек, аккредитив, телеграфтық аудару, ... ... ... ... ... ... ... халықаралық төлем айналымында банкнот
және шетелдік ... ... ... болады. Елдердің валюталарында
тұлғалануы арқылы халықаралық сауда мен төлем айналымында негізгі рөлді де
ойнайды. Соңғысы ретінде ... ... ... және ... ... ... құрамына кіретін резервтік немесе
салыстырмалы түрде тұрақты, қайтарылатын валюталар алға ... ... ақша ... ... ... құн ... айналым құралын;
• төлем құралын;
• жинақтау құралын;
• әлемдік ақша.
Ол құн өлшемі ретінде мінсіз болып табылатындықтан тауар ... ... ... ... осы ... ... (ұсақ) еместері есеп
айырысу үшін пайдаланылады, яғни бұл арада саны ... ... ... ... болатын ақша турасында айтылып отыр. Құн ... ақша ... ... ... ... НД, ЖҰӨ
есеп айырысуларында белсенді түрде қолданылады. Ол бизнес-жоспардың негізгі
көрсеткіштерін бағалауға мүмкіндік береді.
Айналым ... ... ақша ... ... ... мен ... өзара қарым-қатынасты тікелей орнататын (опосредствует) нақты
ақшаның рөлін ... Бұл ... ақша осы ... нарықтық
қатынастарды қалыптастырады әрі тікелей айырбас құны ретінде алға шығады.
Ақшалай қатынастың дамуы тауарды алу процесінде оған ... ... ... әкеп соқты. Бұл жағдайда жаңа ақшалар – төлем немесе ... ... ... ... ақша және т.б.) ... ... алу сәтінде сатып алушы сатушыға тиісті сома қашан және қай жерде
берілгені (табыс ... ... ... ... ... ... Бұл арада ақша төлем құралы функциясын орындайды.
Қорлану (жинақтау) құралы ретіндегі ақша ... ... ... ... ... ... жатса да, ол төлем құралы ретіндегі ақша
пайда болғаннан кейін ғана даму жолына түсті. Уақытша бос ақша ... ... ... содан кейін ... ... ... ... соңғысы (қорланған ақша) өз кезегінде ел
экономикасының дамуына аса қажетті инвестициялардың негізгі ... ... ақша ... ақша ... ... ... ... етеді.
Алғашқы кезде, ол алтын түрінде қолданылады. Қазіргі заман жағдайында
әлемдік ақша ретінде ... ... ... ... ... ... ... алға шыға алады. Бұл сапада олар жоғарыда аталған
барлық төрт функцияны атқара береді, яғни ақшаның осы ... ... ... таңда ұлттық, ішкі мемлекеттік айналымдардың және мемлекеттік
ақшалай ... ... ... ... ... келеді.
Жоғарыда аталған барлық ақша функциялары ... ... ... ... ... ... қарай ақша нарығының негізгі функциясын былайша
анықтауға болады:
• төлем функциясы – ... ... ... ... ... ... әр ... есеп айырысуларды жүргізуге ықпал
ететін нарық;
• коммерциялық несиелеуді қамтамасыз ету – ақшалай ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектілердің коммерциялық тұрғыдан несиеленуіне мүмкіндік береді;
• есеп функциясы және т.б.
Қаржы нарығына ... ... ақша ... ... ... болады:
• шаруашылық жүргізуші субъектілер мен ... ... ... ... мен ... ... бөлімшелердің;
• жабдықтаушылар мен төлеушілердің;
• мемлекет пен шаруашылық жүргізуші субъектілердің;
• мемлекеттік, аймақтық, жергілікті бюджеттердің және ... ... ... ... мен ... жүргізуші субъектілердің;
• шаруашылық жүргізуші субъектілердің және биржаның, сақтандыру
ұйымдарының, мүліктік қорлардың және ... ... ... ... ... ... ... пен мемлекеттің, сондай-ақ қоғамдық ұйымдар мен ... ... ... ақша ... деп ... ... қаражатты қайта бөлу себебі ... ... ... ... ... ... олардың бөлінуін, экономикалық
және әлеуметтік дамудың тиімділігін ... әрі ... ... ... ақша ... ауысу процесін бейнелейді.
2. Сызбада көрсетілгендей ақша ... өзі ... ... жалпы белгілі болғандай әрбір нарық сегменттері өз қызметін
орындай ... ... ... ... жол ... ... ... бар құралдарына қарай әрі ... ... ... ... отырып, оның мынадай сегменттерін ... ... ... ... ақша қаражаты нарығының негізгі сегменттері.
Қазақстан Республикасы аумағында ақша нарығының қаржылық құралдарымен
мынадай ... ... ... ... ақша ... ... чек ... вексельдер беру немесе оларды индоссамент бойынша табыстау;
• төлем карточкасын пайдалану;
• борыштық қолхаттардың айналымы.
Ең алдымен айналысы ... ... ... тауарлардың айналымын
жүзеге асыратын қолма-қол ақша қаражатының нарығы туралы айта кету керек.
Ол көрсетілген ... ... ... алға ... ... ... ақша ... шектелсе де, Қазақстан халқы тауарлар мен қызметтің
төлемақыларын төлеу үшін ... ... ... ... алғанда, слесардың,
сантехниктің және т.б. қызметақыларын төлегенде), сондай-ақ айырбастау
пунктерінде валюта ... ... ... және т.б. ... ... ... ... заңды төлем құралы болып табылатын банкнот
немесе тиын түрінде жүзеге асырылады. Төлемнің бұл ... ... ... тұлғаның алдында өз міндеттемесін орындау үшін банкнотты немесе тиынды
нақты табыстауды жүзеге асырады. Қолма-қол ... ... ... ... тікелей немесе делдал арқылы орындай алады.
Чектермен есеп ... жол, есеп ... және ... да чектердің чек
ұстаушыға өз шотынан белгілі бір соманы ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Әлемдік тәжірибеде
ақшалай және есеп ... ... ... ... чек ... ... ... ұстаушының төлемдері үшін, мысалы,
еңбекақы, шаруашылық қажеттіліктері, іссапар ... және ... ... чегі ... ақшамен есеп айырысуда қолданылады. Бұл –
нақты тұлғаға немесе чекті көрсеткенге (чекті ұстаушыға) онда ... ... бір ... ... ... әмір ... ... шот
иесінің (чек берушінің) сөзсіз ... ... ... ... Есеп
айырысу чектері өтелген немесе өтелмеген болуы мүмкін. Чек ... ... өтеу ... ... ... чек берушінің жеке шотқа депозитке салған қаражаты;
• чек берушінің тиісті шотындағы қаражат, алайда чекті беру ... ... ... ... банк ... ... сомадан артық
болмауы керек. Бұл жағдайда банк чек ... оның ... ... ... ... ... өзінің (банктің) қаражат есебінен чекті
төлеуге кепілдік бере алады.
Чектермен қатар, олардың санына ... банк ... бір ... ... ... әрі әрбір берілген чек бойынша чек
берушіні сәйкестендіреді.
Чектен есеп айырысу мына сызба бойынша жүзеге ... ... ... есеп ... ... мыналар белгіленді:
1. Сатып алушы өзіне қызмет ететін банкке чекті немесе депозитке ... ... ... (кепілдемесін) алуға өтініш береді немесе
төлеміне банк ... ... ... ... екі ... өтініш береді.
2. Сатып алушыға қызмет көрсететін банкте қаражат жеке шотта ... ... яғни ... ... ... шоттың нөмірі, чек
берушінің аты-жөні және чек сомасының лимиті ... ... ... чек және чек ... ... ... ... алушыға жөнелтілген өнімдердің (орындалған жұмыстың,
көрсетілген қызметтің) құжаттарын көрсетеді.
5. Сатып алушы сатуға чек ... ... чек ... ... сатып алушыға қызмет ететін банкке
чекті ұсынады.
7. Сатушыға қызмет ететін банк сатып алушыға қызмет ... ... ... ... ... ... көрсетуші банкте сатушының шотына ақшалай қаражат
аударылады.
9. Сатып алушыға қызмет көрсететін банк ... ... ... чек ... есептеп шығарады.
10. Банктер клиенттеріне шоттарынан үзінді көшірме береді.
Атаулы чек (нақты ... ... ... ... чек ... жазылатын) және ордерлі чек болады. Ордерлі чек белгілі бір ... ... оның ... ... жазылады, яғни чек беруші оны ... ... ... ... ... Оның ... чек кроссталған
– бет жағына екі параллель сызықтар жүргізілген болуы мүмкін. Кроссталу өз
кезегінде жалпы және ... ... ... ... жағдайда (сызықтардың
арасында «банктіңң белгісі болмайды) оны төлеуші банкке немесе ... ... ... ... ... ... оны сызықтардың арасында
атауы көрсетілген банкке ғана ұсынады.
Чек айналымының ... да ... бар: чек ... ... оның ... ... карталардың және валютаның көмегімен
есеп айырысу мүмкін болмаған барлық жағдайларда есеп айырысуға мүмкіндік
береді.
Экономиканы ақша-несие ... ... ... ... ... алынатын нарықтың рөлі ерекше. Оның маңызы – экономикада ақша ағымын
бірқалыпты етуінде жатыр. Вексельді ... деп ... ... ... алу ... болып табылатын олар төлем ... ... ете ... ... ... ... операциялар банк несиесі қызметінің ең маңызды әрі келешегі
зор бағыттарының бірі болып табылады. Вексель нарығының міндеті – ... ... ақша ... ... бөлу, ал оның объектісіне
коммерциялық және ... ... ... ... ақша ... ... табылатын оның екі деңгейі болады. оның алғашқы резидентіне
несие ... мен оның ... ... ал оның ... ... ломбардтық операциялар және банктің, басқа да несие
институттарының ... ... жеке ... ... операциялар құрайды. Екінші субъектіге несие мекемелері: бір
жағынан – Ұлттық банк, ... ...... ... ... оның
ішінде коммерциялық банктер кіреді. Бұл деңгейдегі нарық операцияларының
басым бөлігін бірінші ... ... ... ... мен ... ... құрайды. Банк жүйесінде мамандандыруды дамыту, есептік операциялардың
тәуекелділігін орталықсыздандырып ... бөлу ... ... тек банк ... ғана ... әрі арнайы несие
институттарының есеп ... ... ... және ... ... ... ... аралық деңгейдің нарықта пайда болуын
ұйғарады.
Вексельдік айналым әр түрлі ... ... банк ... – солосын) беру барысындағы банк пен клиенттің ... ... ... мен ... ... ... ... араласуынсыз (делдалынсыз) жеке және заңды тұлғалардың
арасындағы қатынасты қамтуы мүмкін.
Біздің ... ... ... ... жатпайды, ол «Қазақстан
Республикасындағы вексель айналысы туралың ҚР-ның ... ... ... мен несиелеу құралы болып табылады. Вексель – бұл ... да ... ... ақша сомасын белгілі бір орында және белгілі бір ... ... ... Бұл ешқандай жағдайға тәуелді болып ... ... ... тән белгілер:
• ақшалай міндеттеменің сөзсіз сипаты, яғни ... ... ... ... ... өз мойнына алады немесе үшінші жақтағы тұлғаға
вексельдік соманы төлеу ... ... ... да бір ... ... ... ... сипаты, яғни вексельдің мәтінінде ол қандай
мәміленің негізінде берілгеніне сілтеме жасалмайды;
• осы құжатты ... ... ... ... яғни форма барлық
қажетті реквизиттерді қамтуы ... ... ... реквизиттердің
біреуі болмай қалса, вексель түкке жарамсыз болып қалады;
• есеп айырысудың ақшалай формасы, яғни міндеттеменің тек ақша ... ... екі ... ... бөлінеді: жай вексель және аудармалы
вексель.
Жай вексель (соло) – несие ... ... ... ... ... ... белгілі бір орында және белгіленген мерзімде
қарыз алушы (вексель беруші) төлейтін, қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... тұлғаға қаражатты
аудару жөніндегі несие берушінің бұйрығы бойынша вексель.
Жай вексельдің негізгі белгісі – онда қарыз ... ... ... беретін – вексель беруші жатады. Вексель ұстаушы оны өзінің берешегін
вексель берушіге аудару арқылы өз ... есеп ... ... ... ... – бұл ... қатынасты үш тараптан
реттейтін құжат: несие беруші ... ... ... ... және
төлемді алушы (ремитент). Аудармалы вексельдің шығарылуы мен айналымының
ерекшелігі – ол төлемнің жай құралы ретінде қызмет ... Бұл ... ... ... ... ... ... ақша сомасын белгілі бір
орында және белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... береді (трассалайды).
Ремитент вексельді алғанымен онда көрсетілген трассаттың төлемді жүзеге
асыратынына сенімсіз. Сондықтан да, ... ... ... ... ... ... ... бермегенін біліп алу керек. Осы мақсатта
вексель акцепт үшін трассатқа бағыт алады.
Вексельдің мынадай түрлері бар (2-кесте):
2. Векселдің ... ... ... ... |
|Эмитент ... |
| ... ... ... ... ... ... | ... ... |Жай |
| ... ... етілуі |Қамтамасыз етілген |
| ... ... ... ... |Атаулы |
| ... ... ... ... ... ... ... орны |Домицилирленген |
| ... ... ... ... |
| ... ... заңдылығы |Шынайы |
| ... |
| |– қола |
| |– ... |
| |– ... |
|Төлем мерзімі ... күні |
| ... ... ... |
| ... |
| ... бойынша төленуі |
| ... |
| ... ... ... |
| |бір ... ... тиіс ... ... ... мөлшермесімен |
| |Тең ... ... |
| |Бір ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыра
алады:
1. Вексельдер есебі. Мұнда банк клиенті ... ... ... ... ... оны ... берушіден тікелей алады және қолайсыз ... ... ... ... ... ... Егер банк ... мәмілесіне
негізделген вексель есебіне қабылдайтын болса, онда ол оның уақытылы
төленгеніне және ... ... ... сенімді болуы керек. Осыған
орай, ... ... өтей ... ... және вексельдердің дұрыс
рәсімделуін тексеру қажет. Банк есебіне вексельді қабылдаудан бас ... ... ... да бір ... беру ... ... ... қызметтердің қатарына клиенттің вексельді жоғалтқаны және ... ... ... хабарланғаны туралы өтінішін қабылдау кіреді.
Қазақстандық банктердің ... ... МБҚ, ... ... ... ... бойынша табыстылыққа қарай МЕККАМ жөніндегі
аукционнан кейін ... ... ... ... ... ... бұдан
гөрі жиі белгіленеді.
2. Вексельдер акцепті және авалы (вексель бойынша ризалық және вексель
бойынша кепілдік). Акцепт – ... ... ... ... ...
вексельдік кепіл беруші, оны жүзеге асыратын тұлға шамасына қарай басқа
тұлғаның вексель бойынша ... ... ... өз ... Банк ... бар клиенттің несие желісі шегінде немесе берілген
кепіл құнының шегінде аударылатын вексельдердің акцептісін жүзеге ... ... банк ... ... беруші ретінде алға шығады, ал банк
төлеуші ретінде болады. Қазақстандық банктерде ... ... және ... ... жалпы табыстылығы (есеп барысындағы
есептік мөлшерме + акцепт немесе аваль үшін пайыз) ҚР Ұлттық банкінің қайта
қаржыландыру ... ... ... ... А ... 3 ай ішінде өтеу мерзімінен жалпы номиналды сомасы
100000000 теңгеге вексель ... ... Банк оның ... акцептейді
(авалдайды) және барлық операциялардың бас кезінде акцепт үшін ... ... 3% ... ... алады. Осы мерзім ішіндегі есептік
мөлшерме ұсынылатын күнге 15% жылдық белгіленеді. ... ... ... ... осылайша векселдер есебі барысында табыс 2470000 теңгені
құрайды. Барлық ... ... ... – 3220000 ... Таза ...
2576000 теңге.
3. Вексельдер доминациясы (ескертпе). Егер вексель алушы төлем күні
өзіне тиесілі соманы қандай да бір ... (жол ... ... ... ... ... бола ... қалған жағдайда, ол бұл істі ... Сол үшін банк ... ... ... ... ... жаңа технологияның енуіне байланысты тағы бір құралды –
төлемді жүзеге асыруға, ... ... ... валютаны айырбастауға және
эмитентпен әрі оның жағдайымен анықталатын басқа да операцияларды ... ... ... ... құрылғылар мен электрондық
терминалдар арқылы ... қол ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі туды. Төлем карточкалары дебеттік және
кредиттік, ... ... ... ж. №331 Ұлттық банк бекіткен ҚР-да
төлем карточкаларын шығару мен ... ... ... банк ... шығарумен және Қазақстан Республикасында оны шығарудың, әрі
пайдаланудың талаптарын белгілеумен байланысты ... ... ... ... ... ... карточкасын беру кезінде мыналармен келісім-шарт жасалады:
• төлем карточкасын берудің шарты;
• оны пайдалану ... ... ... ... ... ... ... беру туралы келісім-шарттың негізінде әр түрлісін
ұстаушыларға бірнеше төлем ... ... ... қосымша
карточкалар берілетін тұлғалардың тізімі (немесе оларға жасалған
сілтемесі);
• төлем карточкаларын алу және ... ... ... ... қолдану мерзімі немесе оны беру туралы ... ... ... ... мен ... тараптардың жауапкершіліктерін қамтитын келісім-шарты.
Жеке тұлға төлем карточкасын алған күнінен бастап оның иесі ... ... ... оны ... ... ... айғақтайтын
құжатқа қойылған қолы немесе осы фактіні бір ... ... ... ... ... ретінде қызмет етеді. Банктерді пайдаланбай-ақ бір-біріне
қарыз беруде халық ақша ... ... ... ... ... ... ... расталған борыш колхаттарын рәсімдейді.
Келешектегі ауыл шаруашылық өнімдерінің кепілімен ... ... ... ауыл шаруашылық қолхаты секілді қаржы құралының ... ... айта ... жөн. ... таңда елімізде осы қарыз
міндеттемесі вексельдермен салыстырғанда әлдеқайда кең таралған.
3. ... ... оның ... ақша нарығында осы ... ... ... ... яғни ... ... ... Қазіргі
таңда төлем құралдарына қолма-қолсыз есеп ... ... ... ... ... ... сәйкес төлем құралдарын пайдалану да өз
кезегінде дамып келеді.
Бүгінгі таңда ақша қаражаттарының ... ... ... ... көп ... ... ... ақша айналымы орын алып
отыр. Ол өз кезегінде қызмет көрсеткені үшін ... ... ... ... ... ... асады. Міне, осы жерден қолма-қолсыз
ақша есеп айырысу нарығы пайда ... ... ақша ... мыналар:
• төлем тапсырмасы;
• төлем талап-тапсырмасы;
• аккредитивтер;
• Қазақстан Республикасы заң актілерімен белгіленген басқалары да төлем
құжаттары ... ... ... ақша ... ... ... ... асырылады:
• ақша міндеттемесін немесе ақша төлемі туралы нұсқауды қамтитын төлем
құжатын беру ... ... ақша ... ... нұсқауды қамтитын төлем құжатын немесе электрондық
хабарлануды табыстау.
Олар клиенттің банктегі шотын пайдалану арқылы және оларды пайдаланбай-
ақ ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу шаруашылық жүргізуші субъектілердің
арасындағы есеп айырысуларды жүзеге асырудың ең ... ... ... Бұл ... ... ... ... белгілі бір соманы
өзінің шотынан басқа субъектінің шотына аудару ... ... Ол ... күнінен бастап 10 күн жарамды болып табылады. Мұнда
оның жазылған күні есепке алынбайды, яғни есеп ... ... банк шот иесі ... нәрселерді кірістірмесе, онда төлем шотта ... ғана ... ... ... ... ... ... бұрын және мерзімі ұзартылған болуы мүмкін.
Мерзімді төлем мына нұсқаларда орындалады:
• аванстық төлем, яғни тауарды жөнелткенге дейінгі ... ... ... ... ... яғни ... тура акцепті
жолымен болатын төлем;
• ірі мәмілелердегі біртіндеп төленетін төлем.
Төлем тапсырмасымен есеп ... мына ... ... ... асырылады (6-
сурет).
6-сурет. Төлем тапсырмасымен есеп айырысудың сызбасы.
1. Сатып алушы (яғни ақша ... ... ... төрт ... ... ұсынып, банк қолхаты ретінде біруін кері қайтарып алады.
2. Сатып алушыға қызмет көрсетуші банк бір дана ... ... ... ... ... ақша ... ... шығарады.
3. Сатып алушыға қызмет көрсететін банк сатушыға қызмет көрсететін
банкке төлем ... екі ... және ақша ... ... ... көрсетуші банк төлем тапсырмасының екінші ... ... ақша ... ... ... ақша ... шотына алады.
5. Сатушы мен сатып алушының ... өз ... есеп ... тиісті үзінді көшірмелерін береді.
Біршама керісінше сызба банкке соқпай, сатып алушыға бағытталатын тауар
келісім-шарты бойынша жеткізілгендер ... есеп ... және ... негізінде сатушының талабын қамтитын есеп айырысу құжаты –
төлем талап-тапсырмасымен есеп ... ... ... ... ... ... мүмкіндігін анықтап, бұл құжатты сатушының есеп
айырысу шотына өзіне акцептелген соманы аудару үшін ... ... ... ... ... ... есеп айырысу мына сызба
бойынша жүзеге асырылады (7-сурет).
7-сурет. ... ... есеп ... ... Сатушының өнімді жөнелтуі.
2. Төлем талап-тапсырмасын жөнелтім құжаттарымен бірге беру.
3. Жөнелтім құжаттарын сатып алушыға қызмет ... ... ... Сатып алушыға төлем талап-тапсырманы табыстау.
5. Сатып алушымен төлем-тапсырмасын рәсімдеп, оны сатып алушының шотында
қаражат ... ғана ... ... ... ... алушыға жөнелтім құжаттарын табыстау.
7. Сатып алушыға қызмет көрсетуші банк сатып алушының ... ... ... ... ... ... ... көрсетуші банк сатушыға қызмет көрсететін банкке
төлем талап-тапсырмасын бағыттайды (жөнелтеді).
9 ... ... ... банк ... шотына төлем сомасын алады.
10. Сатып алушының және сатушының банктері өз ... ... ... тиісті үзінді көшірмелерін береді.
Аккредитив (неміс тіліндегі akkredіtіv – сенімділік ... ... ... ... ... алушының тапсырмасы бойынша оған
берілетін банктің шартты ақшалай міндеттемесін білдіреді. Ол бойынша ... ... ... ашып, сатушы төлемін жүзеге асыра алады немесе
аккредитивте қарастырылған құжаттар бар ... ғана және ... ... ... ... ғана банкке өкілеттілік бере ... ... есеп ... «ЛС ... ... есеп ... тағы бір ... болады (ағылшынша letters of credіt – аккредитив).
Аккредитивтер мыналарға бөлінеді:
1. Ақшалай және құжаттандырылған.
Ақшалай аккредитив – ... ... ... ... ... бір ... сатып алушыға ақшаны төлеу туралы бұйрықты ... ... Есеп ... ... ... ... ... алынатын және қайтарылып алынбайтын.
Қайтарып алынатын – бұл, мысалы, келісім-шартта қарастырылған шарттар
сақталмаса, эмитент-банк сатушымен алдын-ала ... ... ... ... жоюы ... немесе эмитент-банк аккредитив бойынша төлемге
кепілдік беру ... ... бас ... жағдайда өзгертілуі немесе күшін
жоюы мүмкін аккредитив.
Әрбір аккредитив оның қайтарып ... ... ... ... ... анық ... керек. Мұндай нақты нұсқауы жоқ
аккредитив қайтарып алынғанға жатады. Оның шарттарын өзгерту туралы ... ... ... эмитент-банк арқылы ғана бере алады. Ол ... ... ... ... банк) хабарлайды, ал сатушы банк өз
кезегінде сатушыға хабарлайды.
Қайтарылып алынбайтын ... ... ... ... ... ... өйткені ол оның пайдасына ашылған. Сатушының, егер
оның шартында ... ... ... ... мерзімінен бұрын
бас тартуға құқығы бар.
3. Расталған және расталмаған.
Расталған аккредитив басқа банк тарапынан қосымша кепілдікке ие ... ... ... егер ... ... ... асырудан бас тартатын
болса, аккредитивтің ... ... ... ... ... ... ... Расталмаған аккредитивтің көрсетілген кепілдігі болмайды.
4. Аудармалы (трансферабелдік) – бірнеше төлеуші –шаруашылық ... ... ... бөліп пайдалануы ықтимал аккредитив.
5. Жаңартпалы (ағылшынша. revolver – айналдыру) немесе жаңғыртылмалы
әдетте келісім-шартта тіркелген график бойынша ... ... ... жеткізімдер үшін есеп ... ... Ол ... ... ... оның ... бола ... әрі тауарлардың кезекті партиясы
үшін болатын есеп айрысулардың шамасына қарай автоматты түрде жаңғыртылады.
6. Өтелген (депозитке ... және ... ... – бұл ... ашу ... ... төлеушінің өзіндік
қаражатын немесе оған берілген несиені эмитент-банк міндеттемесінің барлық
әрекет ету ... ... жеке ... шотына, сатушы
банкісінің өкіміне аударады.
Өтелмеген аккредитивтердің ақша қаражатты өтеу ... ... ... ... төленетін төлемде банк кепілдік етеді. Бұл жағдайда
төлеуші өзіне кепілдігі бар аккредитив қоюы үшін өз банкіне ... ... ... ... ... ... банк ... арасында орындайтын шартты белгілеумен төлем қабілеті бар, бірінші
сыныпты клиенттерге қатысты оның өтінішін қанағаттандырады.
Аккредитивтің «қызыл ... ... ... түрі ... ... бір сомаға дейін сатушының атқарушы ... ... ... ... ... түрі жатуы мүмкін. Эмитент-банк
«қызыл ескертпелің аккредитивті аша отырып, төленген ... ... егер ... ... ... болмаса да, атқарушы банкке ... ... ... ... ... ... ... түрі
ретінде бағалайды, әрі оны сирек жағдайларда ғана береді.
Құжаттандырылған аккредитивтің көмегімен есеп айырысудың сызбасы ... ... есеп ... ... ... ... ... жеткізу туралы келісім-шартты бекіту.
2. Сатып алушы аккредитивті ашуға ... ... ... банкке
тапсырма береді.
3. Аккредитивтің ашылуы туралы сатып алушының банкісін авизирлеу.
4. Аккредитивтің ашылуы туралы ... ... ... ... ... ... табыстау.
7. Сатушыға несиені ұсыну.
8. Құжаттарды салып жіберу.
9. Төлем.
10. ... ... ... ... Құжат акцепті.
12. Аккредитив несие болған ... ... ... ... ... ақша ... ... құралдары ақша ресурстарын қайта бөлуді
және ауыстыруды жүзеге асыруда үлкен рөл ... ... ... олар ... ел ішінде де, одан тысқары жерлерде де ақша
айналымының ... ... ... ... ақша ... ... ... сипаттама берілгеннен кейін олардың ... ... Бұл ... әр ... ... ... алмастыра
алады, бірақ, ол өз кезегінде ... ... ... ... ... ... кұралдарын пайдалану – ақша нарығының дамуының көзі деп айтсақ
болады.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ысқақов У.М., Боқаев Д.Т., Рузиева ... ... және ... ... – Алматы: Экономика, 2006. – 298
бет.
* Авторлармен құрастырылған.
-----------------------
Вексельдер мен борыштық ... ... ақша ... нарығы
Төлем карточкасы нарығы
Чектер нарығы
Банктік акцептер нарығы
Ақша
нарығы
4
Сатушы
Сатушы
5
6
10
Сатып алушының банкі 2,9
Сатушы банкі (7)
1 3 ... ... ... ... төлеуші)
Сатушы (ақша қаражатты алушы)
Сатып алушының банкі
Сатушының банкі
5
1
4
10
5
6
10
8
Сатып алушы (ақша қаражатты ... ... ... алушы)
Сатып алушының банкі (3), (7)
Сатушының банкі (9)
1, 2
11
2
10
4
3,
Сатып алушы (ақша қаражаттарды төлеуші)
Сатушы (ақша қаражаттарды алушы) (7)
Сатып алушының банкі ... ... ... 5, 6
8

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша-несие саясаты туралы ақпарат35 бет
Ақша-несие саясаты – мемлекеттің экономикалық саясатының ерекшеліктері85 бет
Ақша-несие саясатының теориялық негіздері немесе ақша-несие саясатының мәні, түрлері және құралдары37 бет
Мемлекеттің ақша-несие саясаты туралы ақпарат33 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясаты36 бет
Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының бағыттары мен ресурстары26 бет
Ұлттық банктің ақша-несие саясатын талдау38 бет
Ақша нарығының құрылымы мен құралдары4 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь