Несие нарығы

Жоспар:

1. НЕСИЕ НАРЫҒЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ҚЫЗМЕТІ

2.НЕСИЕ НАРЫҒЫ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН ФОРМАЛАРЫ

3. ҚАЗАҚСТАН НЕСИЕ НАРЫҒЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ

4. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛАУ
НЕСИЕ НАРЫҒЫ

1. Несие нарығының жағдайы оған қатысушыларға тікелей байланысты болады, бұл жағдайда қарыз алушының қарызды қайтаруы өте маңызды, сондай-ақ қарыз алушы мен қарыз берушінің өз міндеттері мен талаптарын дұрыс орындауы несие нарығының өз қызметін жүзеге асыруына оң әсер етеді.
Нарықтық экономикадағы несиенің рөлі аса маңызы. Ақша капиталының жинақталу ауқымының ұлғаюы — несие нарығының дамуына себепкер болады. Ссудалық капитал қозғалысының мәні төмендегідей: ақша қаражаттары түрінде жинақталған капитал ссудалық капиталға тікелей айналады. Несие нарығы экономикалык санат ретінде, түпкі есебінде оның мәнін қалыптастыратын құн қозғалысымен байланысты әлеуметтік-экономикалық қатынасты білдіреді.
Несие нарығы – механизм. Оның көмегімен қаржылық қаражатқа мұқтаж шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халықтың өзара қарым-қатынасы және шаруашылық жүргізуші субъектілер мен халыққа белгілі бір шарттармен қаражатты ұсынуды (қарызға беруді) жүзеге асыратын қарым-қатынас белгіленеді. Несие нарығы арқылы ақша капиталы босатылғанда ұдайы өндіріс процесіндегі экономика салалары арасында қарыз капиталының жинақталуы, бөлінуі және қайта бөлінуі жүзеге асырылады. Ол оған нарық арқылы ссудалық капитал түрінде бағытталады, содан соң несие берушіге (банктерге және басқа да қаржы-несие институттарына) қайтып оралады. Несие нарығының мәні онда қандай ақша капиталының, яғни өзіндік капиталдың немесе басқа біреудің капиталының пайдаланғанына байланысты болмайды. Дәлірек айтқанда, банкир өз ісін өзіндік капиталдың көмегімен жүргізе ме немесе өз банкісінде депозитке салынған капиталдың көмегімен жүргізеді ме – мұның еш мәнісі жоқ.
Несие нарығы арқылы өндіріс пен тауар айналымының өсуі, ел ішіндегі капитал қозғалысы, капитал салымындағы жинақтың трансформациялануы, ғылыми-техникалық революцияның жүзеге асуы, негізгі капиталдың жаңғыртылуы жүзеге асырылады.
Оның қаржы нарығының құрастырушысы ретіндегі маңызды рөлі ұсақ әрі бытыраңқы ақша қаражатын біріктіріп, өндіріс пен капиталды нарыққа шоғырландырып, орталықтандырылуына мүмкіндік береді. Ақша капиталы негізінен ақшалай ссудалық капитал түрінде жинақталады. Осыған байланысты алатын болсақ, оқшау процесс ретінде жинақтаудың ешқандай маңызы жоқ, жинақтау ең алдымен өндірістің барысына ықпалын тигізгенде ғана маңызды болады. Ақша капиталын макроэкономикалық тұрғыдан жинақтау — нақты жинақтаумен өзара тығыз байланысты. Ақша капиталы негізінен, халық жинағының есебінен қалыптасатыны белгілі. Ал, олардың мөлшері елдің жалпы ұлттық өнімдерінде капитал салымының үлесін қалыптастыруда үлкен рөл атқарады.
Несие нарығының мәні мен рөлі оның функциясын анықтайды. Несие теориясында оның функциясының мазмұны мен мөлшеріне қатысты бірыңғай көзқарас жоқ. Алайда, өзінің барлық формасында несие мәні қайта бөлу функциясында, айналымның несие құралын жасаушы функциясында тұрақты түрде пайда болып отырады. Кейбір ғалымдардың теориялық тұжырымдарына сүйенсек, Қазақстанның несие нарығына тән төрт функцияны бөліп көрсетуге болады:
• несие арқылы тауар айналымына қызмет ету;
• шаруашылық жүргізуші субъектілердің, халықтың, мемлекеттің, сондай-ақ, шетелдік клиенттердің жинақтарын тарту;
• ақша қорларын тікелей ссудалық капиталда шоғырландыру және оны өндіріс процесіне қызмет көрсететін капитал салымы түрінде пайдалану;
• мемлекеттік және тұтыну шығындарын өтейтін капиталдың көздері ретінде мемлекет пен халыққа қызмет көрсетуді қамтамасыз ету, сондай-ақ, аса қуатты қаржы-өнеркәсіп топтарының қалыптасуына ықпал ету.
Несие нарығы — әр түрлі қорлардың несие ресурстары мен бағалы қағаздар түрінде қалыптасқан және пайдаланылған құн қозғалысының ақшалай формасымен органикалық байланыста болатыны белгілі. Оның деңгейімен қоғамдық ұдайы өндірісті дамытуға, оның тұтастай әлеуметтік-экономикалық қатынасқа ықпал етуіне кететін ақшалай қордың қозғалысы, мөлшері және бағыты өлшеніп, анықталады.
Несие нарығының негізгі қатысушылары – несие беруші және қарыз алушы. Несие беруші (кредитор) несие мәмілесінің ссуда беретін жағы (тарап). Тауарлық өндірістің бұрынғы сатысында несие берушілердің рөлін өсімқорлар орындаған. Оның дамуына қарай ақшалай несиені берушілердің орнын банк мекемелері басты. Ал, тауарларды ссудаға беруде несие беруші ретінде тауар өндірушілер алға шықты. Несие беруші ссуда беру үшін белгілі бір қаражатқа ие болуы керек. Бұл қаражаттың көздеріне оның (несие берушінің) өз қаражаты, ресурстары, өз кезегінде ұдайы өндіріс процесінің басқа субъектілерінен қайтару негізінде қарызға алынатын қаражат жатуы мүмкін. Осы заманғы нарықтық қатынастар жағдайында несие беруші банк ссуданы тек өз ресурстарының есебінен ғана емес, сонымен бірге, өз шотында сақтаулы жатқан тартылған ресурстардың есебінен, сондай-ақ, жұмылдырылған бағалы қағаздарды орналастыру арқылы беруі мүмкін.
Қарыз алушы – несие қатынасында несие алатын әрі алған ссудасын белгіленген мерзімде қайтаруға міндетті тарап. Өсімқорлық кезеңінде несиені ұсақ шаруалар, қолөнерші-шеберлер, сондай-ақ, аса ірі жер иеленушілер немесе бай адамдар пайдаланды. Кейін банктердің пайда болуына қарай қарыз алушылардың шоғырлануы жүзеге асты. Бұл арада банк ұжымдық несие беруші ретінде алға шықты. Ссудалық мәміледе несие берушіге қарағанда қарыз алушының мынадай ерекшеліктері болды:
Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Ысқақов У.М., Боқаев Д.Т., Рузиева Э.А.
Қаржы нарығы және делдалдары: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2006. – 298 бет.
        
        Жоспар:
1. НЕСИЕ НАРЫҒЫНЫҢ ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ қЫЗМЕТІ
2.НЕСИЕ НАРЫҒЫ ҚҰРАЛДАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ МЕН ФОРМАЛАРЫ
3. ҚАЗАҚСТАН НЕСИЕ НАРЫҒЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ
4. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ИПОТЕКАЛЫҚ НЕСИЕЛАУ
НЕСИЕ НАРЫҒЫ
1. ... ... ... оған ... ... байланысты болады,
бұл жағдайда қарыз алушының қарызды қайтаруы өте маңызды, сондай-ақ қарыз
алушы мен қарыз берушінің өз міндеттері мен ... ... ... ... өз ... ... асыруына оң әсер етеді.
Нарықтық экономикадағы несиенің рөлі аса маңызы. Ақша ... ... ... — несие нарығының дамуына себепкер болады.
Ссудалық капитал қозғалысының мәні ... ақша ... ... ... ссудалық капиталға тікелей айналады. Несие ... ... ... ... есебінде оның мәнін қалыптастыратын құн
қозғалысымен байланысты әлеуметтік-экономикалық қатынасты білдіреді.
Несие нарығы – механизм. Оның ... ... ... ... ... субъектілер мен халықтың өзара қарым-қатынасы ... ... ... мен халыққа белгілі бір шарттармен
қаражатты ұсынуды ... ... ... ... ... ... ... арқылы ақша капиталы босатылғанда ұдайы өндіріс
процесіндегі ... ... ... ... ... ... және ... бөлінуі жүзеге асырылады. Ол оған нарық арқылы ссудалық
капитал түрінде бағытталады, содан соң несие берушіге (банктерге және басқа
да ... ... ... оралады. Несие нарығының мәні онда
қандай ақша ... яғни ... ... ... ... ... ... байланысты болмайды. Дәлірек айтқанда, банкир өз
ісін өзіндік капиталдың көмегімен жүргізе ме немесе өз банкісінде депозитке
салынған ... ... ... ме – ... еш мәнісі жоқ.
Несие нарығы арқылы өндіріс пен ... ... ... ел ... ... капитал салымындағы жинақтың трансформациялануы, ғылыми-
техникалық революцияның жүзеге ... ... ... жаңғыртылуы жүзеге
асырылады.
Оның қаржы нарығының құрастырушысы ... ... рөлі ұсақ ... ақша ... ... ... пен капиталды нарыққа
шоғырландырып, ... ... ... Ақша капиталы
негізінен ақшалай ссудалық капитал түрінде жинақталады. Осыған байланысты
алатын болсақ, оқшау ... ... ... ... ... ... ең ... өндірістің барысына ықпалын тигізгенде ғана маңызды
болады. Ақша капиталын ... ... ...... ... тығыз байланысты. Ақша капиталы негізінен, ... ... ... белгілі. Ал, олардың мөлшері елдің жалпы
ұлттық өнімдерінде капитал салымының үлесін ... ... ... нарығының мәні мен рөлі оның функциясын анықтайды. ... оның ... ... мен ... қатысты бірыңғай
көзқарас жоқ. Алайда, ... ... ... ... мәні ... ... ... несие құралын жасаушы функциясында тұрақты ... ... ... ... ғалымдардың теориялық тұжырымдарына сүйенсек,
Қазақстанның несие нарығына тән төрт функцияны бөліп көрсетуге болады:
• несие ... ... ... қызмет ету;
• шаруашылық жүргізуші субъектілердің, халықтың, мемлекеттің, сондай-ақ,
шетелдік клиенттердің жинақтарын тарту;
• ақша қорларын тікелей ссудалық капиталда ... және оны ... ... ... капитал салымы түрінде пайдалану;
• мемлекеттік және тұтыну шығындарын өтейтін капиталдың көздері ретінде
мемлекет пен халыққа қызмет көрсетуді ... ету, ... ... қаржы-өнеркәсіп топтарының қалыптасуына ықпал ету.
Несие нарығы — әр ... ... ... ... мен бағалы қағаздар
түрінде қалыптасқан және пайдаланылған құн қозғалысының ... ... ... ... ... Оның ... қоғамдық ұдайы
өндірісті дамытуға, оның тұтастай әлеуметтік-экономикалық қатынасқа ... ... ... ... ... ... және бағыты өлшеніп,
анықталады.
Несие нарығының негізгі қатысушылары – несие беруші және ... ... ... ... ... ... ссуда беретін жағы (тарап).
Тауарлық өндірістің бұрынғы сатысында несие берушілердің рөлін өсімқорлар
орындаған. Оның ... ... ... несиені берушілердің орнын банк
мекемелері басты. Ал, тауарларды ссудаға беруде несие беруші ретінде тауар
өндірушілер алға ... ... ... ссуда беру үшін белгілі бір қаражатқа
ие ... ... Бұл ... ... оның ... берушінің) өз
қаражаты, ресурстары, өз кезегінде ... ... ... басқа
субъектілерінен қайтару негізінде қарызға алынатын қаражат жатуы мүмкін.
Осы заманғы нарықтық ... ... ... ... банк ссуданы тек өз
ресурстарының есебінен ғана ... ... ... өз ... ... ... ... есебінен, сондай-ақ, жұмылдырылған бағалы қағаздарды
орналастыру арқылы беруі мүмкін.
Қарыз алушы – ... ... ... ... әрі ... ... ... қайтаруға міндетті тарап. Өсімқорлық кезеңінде несиені
ұсақ шаруалар, қолөнерші-шеберлер, сондай-ақ, аса ірі жер ... бай ... ... ... ... ... ... қарай қарыз
алушылардың шоғырлануы жүзеге асты. Бұл арада банк ... ... ... алға ... ... ... ... берушіге қарағанда қарыз
алушының мынадай ерекшеліктері болды:
– ол ссудалық қаражаттың түпкілікті иесі болып табылмайды, тек ... иесі бола ... әрі ... ... емес ... ... ... қарыз алушы ссудалық ... ... ... да, ... да ... алады. Несие беруші ссуданы өндіріске тікелей
шықпай, ауысу фазасында (в фазе обмена) береді;
– қарыз ... ... ... өз ... ... кейін
қайтарады. Қарыз алушы ссуданы қайтаруы үшін ... ... ... ... есеп ... жеткілікті қаражатты босатып алатындай етіп
ұйымдастыруы керек;
... ... ... ... алған құнды ғана қайтарып қоймайды,
сонымен бірге, оның ссудалық пайызын да ... Бұл ... өз ... ... ... ... ... алушының тәуелді болатынын ... ... ... ... несие нарығында пайда болатын несие беруші
мен қарыз алушының арасындағы қатынасты толығырақ ұғынуымызға мүмкіндік
береді. Мұны ... ... ... ... ... ... қозғалысының сызбасы.
Несие беруші мен қарыз алушы несие ... түсу ... ... мен ... біртұтас екенін көрсетеді. Олар несие ... ... ... да ... Егер ... ... несие беруші қарыз алушыға, ал қарыз алушы несие берушіге айналады.
2. Несие нарығының құралы — ... Ол ... ... ... пайда болып,
құнның ұдайы қозғалысын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... несие қозғалысының өзегі болып табылады.
Оны нақты шындыққа айналдыратындай белгілі бір ... ... ... несие беруші де, қарыз алушы да экономикалық байланысқа ... ... ... ... кепілдеме бере алатындай
заңды дербес субъектілер ретінде алға шығуы керек. ... ... ... ... ... ... бір-бірімен сәйкескенде ғана ... ... ... ... ... асуы үшін оның қатысушылары,
бірінші тараптан – ссудаға ақша қаражаттарын беруге, екінші тарап – ... екі ... ... ... ... ... ... субъектілерінің
өзара мүдделеріне негізделген ... ... ... әрі несие шеңберінде тұтас жүйе ретінде анықталады.
Тауарларды өткізудегі сату-сатып алу процесінде сатушы оның (тауардың)
ақшалай эквивалентін ... ... ... ала ... Сатып алушы
тауардың құнын белгілі бір ... ... ... мүмкін. Бұл арада сатып
алушы қарыз алушыға, ал сатушы несие берушіге айналады. Несие ... ... ... – бір ... ... ... ал ... полюсте оны
төлеудің мерзімі ұзартылатын барлық жағдайларда – қатысушыларға айналады.
Нарықтық шаруашылық жағдайындағы негізгі формаға банк ... ... ... ... ... ... ... және банктің өздері де несие
қатынасының субъектілері ретінде алға шығады. Коммерциялық ... ... әр ... белгілері бойынша жіктеуге болатын әр қилы несие
түрлерін ұсынады. Ең ... ... ... ... ... ... ... халыққа, мемлекеттік органдарға несие беріледі.
Тағайындалуы (бағыты) бойынша несиені былайша бөліп көрсетуге болады:
– тұтынушылық;
– өнеркәсіптік;
– саудалық;
– ауыл ... ... ... инвестициялық;
– бюджеттік.
Экономиканың барлық салаларындағы ... ... ... банк ... ... ... салаларына қарай екі түрге бөлінуі
мүмкін:
– негізгі қордың ұлғайтылған ұдайы өндірісіне қатыстырылатын ссуда;
... ... ... ... яғни ... ... ... саласына бағытталатын ссуда.
Несиелердің көптеген түрлері бар. Бірақ олардың әр ... ... ... қайтарымдылық қағиданы ұстануы өте
маңызды, ол өз ... ... ... ... ... ... болып табылады.
1. Несие пайдалану мерзімі бойынша талап ... ... және ... деп ... ... өз кезегінде, мыналарға бөлінеді:
• қысқа мерзімді (1 жылға дейін);
• орта мерзімді (1 жылдан 3 жылға ... ұзақ ... (3 ... жоғары).
Талап етілгенге дейінгі несиені қарыз алушы несие берушінің ... ... ... ... ... несие келісім-шарты бойынша
белгіленген мерзімде немесе өз қалауы бойынша кез-келген уақытта қайтарады.
2. Несие мөлшері бойынша ірі, ... ұсақ деп ... ... банк ... несие салымдарының көлеміне қарай дербес анықтайды. Мәселен, ... ... ... ... тәртіппен «аса ірі сатушың
ұғымын ... ... ... асатын несие ретінде анықтайды.
3. Қамтамасыз етілуі бойынша несие қамтамасыз етілген және қамтамасыз
етілмеген (бланктік) деп ... ... ... ... мыналармен
қамтамасыз етіледі:
• кепілмен;
• банк кепілдемесімен;
• сақтандырумен.
Несиені ... ету оның ... қалу ... ... ... ... табылады. Ал, қамтамасыз етілмейтін несиеге тоқталатын болсақ,
ол ... ... ... ... ... ... төлеуге қабілеті
бар бірінші сыныпты клиентке беріледі. Ол (қамтамасыз етілмейтін несие),
әдетте, ... ... (бір ... үш айға ... ... ақша қаражаттарға
мұқтаж қарыз алушыға беріледі. ... ... ... ... ... жөні ... ... етілген міндеттеме несиені қарыз алушы өтемей
кеткен жағдайда оны несие берушінің өндіріп алуына құқығын бекітіп береді.
4. Банк ... беру ... ... оны ... және ... ... көрсетуге болады. Өтемақылық несие — қарыз алушының есеп шотына оның
тауарлық-материалдық ... ... ... ... ... ... ... үшін бағытталады. Төлемдік несие — банк ссудасы
қарыз алушыға несиеленген шара ... ... ... үшін ұсынылатын
ақшалай есеп айырысу құжатының төлеміне тікелей бағытталады.
5. Өтелетін әдісі ... ... ... ... ... ... өтелетін банк ссудасы және бір ... ... бір ... ссуда деп бөлінеді.
Банк несиесі шаруашылық жүргізуші субъектілердің және басқа да құқықтық
тұрғыдан ұйымдастырылған құрылымдардың ... және ... ... ... ... ... ... Несиелеу
қағидасы барлық жүйенің ең басты, әрі негізгі элементі ... ... ол ... мәні мен мазмұнын, сондай-ақ ... ... ... оның ... несие қатынасы саласындағы
заңдылықтың талаптарын бейнелейді.
Банк несиесінің мынадай формалары бар:
1. Мерзімді несие – ... ... ... ... ... да ол
бойынша пайыз барлық соманың есеп айырысуынан есептеледі, ал негізгі сома
кезеңдік жарнамен ... ... ... бір ... ... ... мерзімді несие, әдетте, тіркелген пайыз мөлшермесі ... ал ұзақ ... ... ... өзгермелі пайызбен беріледі.
Мұның біріншісі (қысқа мерзімді несие) шаруашылық жүргізуші субъектілердің
айналымдағы капитал қозғалысына қызмет етеді, есеп ... ... ... ... ... ... ... әрі қаржылық
жағдайды нығайтады. Оның қысқа мерзімді несиеден ... ұзақ ... орта ... ... ... ... ... етуге,
яғни негізгі капиталдың қозғалысына, құрылысқа, жаңа өндірісті жаңғыртуға,
игеруге және негізгі қордың ұлғайтылған ... ... ... жүзеге асыруға бағытталады.
2. Овердрафт бойынша несие – мерзімсіз несие. Оны ... ... ... етуі ... келісім-шарттың шарттарына сәйкес күн сайын есептелетін,
базалық ... ... ... ала ... Банк қарыз алушыға алдын-
ала хабарлап, овердрафт бойынша несиенің күшін жоюы мүмкін.
3. Ашық ... ... бар ...... алушының талап етуі бойынша
банктің келісім-шартта айтылған соманы беру міндеттемесі. Несие ... бір ... ... және ол осы ... ішінде жабылмайды. Несие
желісін компаниялар қажет болған ... ... ... ... ... мүмкін.
4. Жаңартылмалы несие (возобновляемый кредит). Несие желісі де, ... ... ... ... бола ... Бұл ... қарыз алушы соманы
ескертілген соманың шегінде тұрақты пайдалануына, әрі өтеуі мүмкін. Айта
кететін жайт, ... ... ... берешек лимитінің шегінде автоматты
түрде беріледі әрі өтеледі. Мәселен, егер банк ... ... үшін 300 ... сомасында үш жылға жаңартпалы несиесі бар несие желісін ашатын болса,
онда қарыз алушы 300 мың ... ... үш айға ... ала ... ... ... ... ең қысқа мерзімде пайдаланады. Үш ай өткен соң
сома өтелетін болса, қарыз алушы несиені 300 мың ... ... ... ... ... ... ... (синдицированный кредит). Дәстүрлі мерзімді банк
несиесі туралы келісім банк пен шаруашылық жүргізуші субъектінің арасында
бекітіледі. Яғни, оған екі ... ... ... ... ... ... ... арасында жеке несие келісімі бекітілді. Алайда,
субъектіге аса ірі сома ... ... ... банк көп ... ... беруден
бас тартатын болса, яғни үлкен тәуекелдік жүгін өз ... ... ... ... жүргізуші субъекті өзін-өзі қаржыландыру үшін тек ... ... ... ... келмесе, онда бірлестірілген несие қажет
болады. Мұндай несиені қарыз ... ... банк ... ... ... ... ... сызбасы.
Бірлестірілген несие — банк тобын құратын кепіл банк ... ... ... ... ... банк несие сомасының
белгілі бір бөлігін береді.
6. Ипотекалық несие – сатып алынған үйдің немесе жердің ... ... орта ... және ұзақ ... несие. Ипотекалық несие — қаржылық
қызмет көрсету нарығының ең серпінді дамып келе ... ... ... ... ... үлкен мәселе боп саналатын “баспана мәселесін”
шешудің бірден-бір жолына айналды. Жылжымайтын мүлік саласындағы ... ... ... ... жүйесін дамыту қажет деп санайды.
3. Коммерциялық банктер нарықтағы негізгі несие берушілерге жатады.
Олар жеке және ... ... бос ақша ... ... ... және
активтік операцияларды орындау үшін осы қаражаттың негізінде ресурс базасын
құрайды. Коммерциялық банктер өз ... ... ... ... есеп береді. Ұлттық банк коммерциялық банктерге ломбардтық
несиені, қайта қаржыландыру несиесін және өз ... ... ... ... ... ... Қайта қаржыландырудың мөлшерлемесін
Ұлттық банк белгілейді. ... ... ... ... өздерінің пайыз
мөлшермелерін Ұлттық банк белгілеген мөлшерлемеден ... ... ... ... ... мен ... ұйымдарды қадағалау және реттеу жөніндегі
Агенттігі несие нарығында реттеуші орган ретінде танылады. Мәселен, ... ... ... және т.б. банктердің негізгі
тәртіп ... ... ... ... ... банк және ... банк ... мүмкін екендігі белгілі. Отандық тәжірибеде бүгінгі
таңда, әмбебап банктердің артықшылықтарға ие ... ... ... ... ... мамандандырылған банктер алға шыға бастады. Мысал
ретінде, “Тұрғын үй құрылыс банкі” АҚ-ын айтуға болады. Оның негізгі бағыты
... ... ... беру ... табылады.
Несиені тек коммерциялық банктер ғана ... ... ... ... де және т.б. береді. Олар ссуданы аз ғана мерзімге
және аз ғана ... ... ... ... және халық
тұтынатын тауарлардың кепілімен береді.
Қазақстан несие нарығының институционалдық құрылымын былайша ... ... ... ... ... ... құрылымы.*
Қазақстанда осы уақытқа дейін қысқа мерзімді несиелер негізінен аса ... ... ... ... ... ғана ... ... ал қазіргі
күні елімізде ұсынылатын несиелердің ... ... ... болғаны
байқалады. Оның үстіне, ... ... ... ... ... ... алушы жеке және заңды тұлғалардың да саны өсіп
отыр.
Қаржы мекемелерінің несиелік ... ... ... ... ... көрсетуге болады (14-сурет).
14-сурет. ҚР-на тән несие нарығының сегменттері.*
Бүгінгі таңда басқа несие ... ... ... ... ... ... ... Ол халық тұтынатын тауарларды сатып алу үшін беріледі.
Сатып алынған тұрмыстық техниканың, машинаның және ... да ... ... ... ... ... ... бүгінгі күнде ең
қолайлы нұсқаға айналып отыр. Бүгінгі таңда банктер пайыз мөлшерлемелерін
көп төмендетуі, ... ... ... ... ... Бұл осы нарықтың
даму қарқынын арттыруға әкелді.
Құрылыс несиесіне келетін болсақ, ... ... ... ... ... оған ... қаражатқа қажеттілік артып келеді. Банктердегі
ссудалық пайыздардың кемуі мен несие беру рәсімдерінің оңайлатылуы несие
нарығының ұлғаюына себепкер ... ... ...... ... ... бөлігі. Басқа несие
нарықтарында банктерден ... бәрі ... ... ... ... тек
банктердің өздері ғана несие берушінің де, қарыз алушының да ... ... ... ... ... несие нарығы жылдам
өркендеп келеді. Алайда, халықтың көпшілігінде баспана алуға жеткілікті
қаржы ... тұр, ... да жеке ... үшін ең ... ... ... ипотекалық қамтамасыз етумен алу болып табылып отыр.
4. Қазіргі мемлекеттік тұрғын үй ... ... үй ... ... ... көмекке мұқтаж бөлігінің қажеттіліктеріне бағдарланған
бұрынғы ... ... ... ... бар және ... жекешелендірудің
нәтижесінде баспанасын өз меншігіне айналдырып алған баспанасы бар халықтың
негізгі бөлігіне жаңа екпін түсіріп отыр.
Ұзақ мерзімді ипотекалық ... үй ... ... осы ... шешудің негізгі тәсіліне жатады. Алайда, халық ... ... ... ... ... жоғары болуы, тұрғын үй
нарығының дамымағандығы және құрылыс бағасының ... ... ... ипотека механизмінің көмегімен шешілуі тиіс ... ... ... ... үй ... – ҚР азаматы болып табылатын ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын ұйымдардың) несие қаражатына біртіндеп бөліп-бөліп
немесе толық сатып алынған жылжымайтын мүлік кепілімен (жылжымайтын мүлік
ипотекасы) беретін ... ... ... үй ... ... ... көп
пәтерлі үйден жеке пәтер сатып алуы үшін немесе жеке үй сатып алуы үшін
беріледі.
Ипотекалық тұрғын үй ... ҚР ... ... банк ... лицензия алған банктер береді.
Кез келген елде ипотекалық несиелеудің дамуына мынадай ... ... ... ... ...... саяси жүйенің жалпы тұрақтылығы.
2. Құқықтық фактор — мемлекеттің құқықтық ортасының жалпы ... ... ... ... ... ... меншіктік қатынасты,
ең алдымен оның жылжымайтын мүлік объектілерін қорғай алатын ... ... ... оның ішінде, кепілдің объектісі болып табылатын мүліктен
салық өндіріп алуды және мүлікті ... ... ... ... ... мүліктің нақты тіркеу жүйесінің, сондай-ақ кепіл
тіркеуінің ... ... ... да мәні зор. ... операцияларды
олардың қатысушыларымен жүзеге асырудың мазмұны мен тәртібін ... мен ... ... блоктарын бөлгенде ғана ипотека ... ... ...... ... ... мен дамуы, инфляция деңгейі
мен валюталардың тұрақтылығы, халықтың төлем қабілеті.
4. ... ... мен ...... ... ... ... оның болмауы, сондай-ақ, халықтың несиеге көзқарасы, елдердің тарихи
даму ерекшеліктері.
Әр түрлі факторлар ипотекалық несиелеуді ... әр ... ... ... ... ... ... бұл жүйені
өзінің тарихи ерекшеліктеріне қарай қалыптастырады.
ҚР ... 1995 ... 23 ... ... N ... ... ипотекасы туралы” заңдық күші бар Жарлығы Қазақстандағы
ипотекалық дамудың ... ... Онда ... ... түрі ... анықталды
– кепілге салынған жылжымайтын мүлік немесе ондағы үлес ... ... ... тұлғаның иелігінде және пайдалануында болады. Халықты ұзақ
мерзімді ипотекалық тұрғын үй несиесімен қамтамасыз ... ... ... ... ... рөлі айрықша болды. Мемлекет жүйенің даму
тұжырымдамасын анықтап, оның сенімді әрі тиімді ... ... ... ... базасын қалыптастырды және қарыз алушыларды әлеуметтік
жағынан қорғаудың механизмін жасады, ипотекалық ... ... ... ... саясатты жүргізді, нарықты
ұйымдастыратын қажетті институттарды құрап, оларды ... ... ... 21 ... ҚР ... N1290 ... ... Республикасында ипотекалық несиелеу жүйесін дамыту және тұрғын үй
құрылысын ұзақ мерзімді қаржыландыру тұжырымдамасына ... ... ... ипотекалық компанияларды тұрғын үй ... ... ... ... ... ... формасында құруға негізделді. Бұл
жүйеде банктер ипотека тауарларымен ... ... ... ... жолымен қайта қаржыландырыла алады. ... ... 2000 ... 20 ... шешімі нәтижесінде “Қазақстан
ипотекалық компаниясы” жабық акционерлік қоғамы құрылды.
дербес қаржы ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамы несие беруші банктерден ... ... ... ... ... ету ... ... әрі осы құқықтармен ... ... ... ... ... негізгі функцияларына мыналар жатады:
• несие берушілерді белгіленген стандарттар мен талаптардың негізінде,
ұзақ мерзімді ипотекалық тұрғын үй ... ... ету ... алу жолымен қайта қаржыландыру;
• тіркелген немесе өзгермелі сыйақы мөлшерлемелері белгіленген
ипотекалық ... ... ... ... үй несиесі саласына инвесторлардың қаражатын тарту;
• ҚР Ұлттық банкімен несие беруші банктердің қаржылық жағдайы туралы
ақпараттармен қамтамасыз ету ... ... ... банктер үшін ипотекалық несиелеу бойынша әдістемелік ұсыныстарды
әзірлеу;
• несие берушілерге ипотекалық тұрғын үй несиесі ... ... ... және ... ... ... ... тәуекелі
төмен әрі оңтайлы тәжірибесін енгізуіне ықпал ету.
Компания несие беруші банктердің ипотекалық тұрғын үй ... ... ... ... ... ... үй ... сапасын
тексеруді жүзеге асырады және қарыз ... ... ... ... ... ... басқа да органдармен келісімді бекітеді, сондай-
ақ ипотекалық несиелеу саласындағы ... ... ... оларды оқытуды жүзеге асырады.
Ипотекалық несиеге тән кепілдікті жүйенің жұмыс істеу механизмі ... ... ... ... нарығының жұмыс істеу механизмі.*
1 – компания ипотекалық облигацияларды шығарады;
2 – ... осы ... ... ...... ... ... сұрау салуы бойынша беру;
4 – ... ... ... ... ... береді;
5 – қарыз алушы несиені жыл сайын теңдей етіп бөліп-бөліп өтейді;
6 – ... банк ... ... ... қайтарады;
7 – пайыздарды төлеу және ипотекалық облигацияларды өтеу.
Екінші деңгейлі банктер жеке ... ... ... өтей ... ... бағалай отырып, қарыз алушының табысын ескеру мен
несиенің ең көп шамадағы ықтимал сомасын ... ... ... ... ... ... қаражатының жететінін немесе жетпейтінін анықтап
алғаннан кейін және ипотеканың мәнін бағалағаннан соң, ипотекалық ... үйді ... алуы үшін ... Бұл ... ... алушының андеррайтингі
деп аталады. Несие беруші қарыз алушының берген ақпаратын тексереді, оның
төлем қабілеттілігін бағалайды және ... беру ... ... ... оған несие беруден себептер бойынша бас тартады.
Егер несие беруші жағымды шешім қабылдайтын болса, ... ... ... оны ... ... да ... ... (мерзімін, пайыздық
мөлшермесін, өтеу тәртібін) қалыптастырады.
Ұзақ мерзімді ипотекалық несие ... ... ... шарттарымен және
несие қаражатының пайдалануына қатаң бақылау ... ... ... ... үйді ... ... өтініш бергенге дейін де, өтініш
бергеннен кейін де ... құқы ... ... ... үйді ... ... алушы өздері белгілеген мерзімде келісілген баға бойынша, қарыз
алушының тұрғын үйді ... ... ... ... ... ... үйді
сату-сатып алудың келісім-шартына алдын-ала қол ... ... ... ... ... ... үйді бағалайды және қарыз алушының
табысына, әкелген бастапқы жарнасына әрі тұрғын үйдің құнына ... ... ... ... ... ... ... алушы несие беруші
есептеген несиенің шамасын біліп алғаннан кейін ... ... ... ... ... үйді ... Содан соң, өзінің сатушысымен сату-
сатып алудың мәмілесін бекітеді. Бұл мәміледе несие ... ... ... ... ... ... ете ... туралы келісімі міндетті түрде
болуы керек.
Несиеге сатып алынатын ... ... ... ... ... алушы төлейді. Бағалаушы таңдап алынған тұрғын үйді ... ал ... ... оны ... ... ... арақатынасын
белгілейді.
Несие беруші оң шешімге келген жағдайда қарыз алушымен несиелік келісім-
шартқа отырады. Ал, қарыз ... ... ... ... ... ... пайдалану үшін сақтап қойған жарнаны банктегі өз шотына ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүліктің
меншік иесіне айналады әрі оны несие ... ... ... ретінде ұсынады.
Ал, несие беруші осылар жүзеге асырылғаннан кейін несиемен қызмет көрсетуге
кіріседі.
Несиелік келісім-шартта екі жақ мына ... ... ... ... ... ... ... мерзім;
• қарыз алушының несиені пайдаланғаны үшін төлейтін пайыз мөлшері;
• несиені және несие бойынша пайызды өтеудің кезектілігі;
• келісім-шартты мерзімінен ... ... және ... мен оның пайызын
өндіріп алудың негіздері және т.б.
Несиелік қамтамасыз ету мәміленің нотариалдық растауымен, ... ... ... ... ... келетін сатып алынған тұрғын үй
ипотекасы бойынша келісім-шартпен ... ... ... ... ... мен сату-сатып алудың үш жақты (аралас) ... ... ... Мұнда мүдделі үш тарап пәтердің сатушыдан сатып ... ... ... бұл пәтердің несие берушінің пайдасына
ипотекаға ... бір ... ... түрде әрі нақты ... ... ... Немесе ол сатып алынған ... ... ... алу келісім-шартын тіркеу сәтінде несие қаражаты
есебінен ... үйді ... ... ... ... мүмкін.
Ипотека туралы келісім-шартта екі жақ мынадай шарттарды қарастырады:
• ипотеканың мазмұнын;
• ипотекаға берілген үйдің бағасын;
• ипотекамен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... және ... ақша қаражаттар үшін
алынатын пайыздың мөлшерін);
• ипотекамен қамтамасыз етілетін ... ... ... ... ... ... ... берілген мүліктің қарыз алушының пайдалануында жатқанын
көрсетуін (өйткені, ол ... ... ... ... ... ... табылады);
• ипотекаға берілген мүлікті сақтандыру жөніндегі талабын;
• ипотеканы және басқаларды өндіріп алуды талап етудің негізін.
Ипотека жөніндегі келісім-шарт пен ... ... ... құқықтары мен міндеттері несие берушінің және қарыз алушылардың
мүдделерін қорғауға әрі олардың өз ... ... ... ... ... керек.
Қарыз алушы бастапқы жарнаның және несие қаражатының сомаларын пайдалана
отырып, сату-сатып алу келісім-шарты бойынша тұрғын үй ... ... ... ... ... ... алу келісім-шарты бойынша есеп
айырысу процесіне тікелей қатысып, оған толық бақылау жүргізгені ... ... ... ... ... ... алушының өмірін сақтандыру,
сондай-ақ, сатып алынған үйге меншік иесінің құқықтық мүмкіндігіне ... ... ары ... ... ... ... ... жүргізеді, яғни қарыз
алушыдан төлемдерді қабылдайды, берілген ипотекалық несиеге ... ... ... ... жүзеге асырады.
Ипотекалық несиенің параметрлерін Компания мен банктер бір-бірімен алдын-
ала келісіп, белгілеп алады.
• несие ҚРҰБ жіктеуіне сәйкес ... ... ... ... алушы тұрғын үй төлемінің бір бөлігі болып табылатын бастапқы
жарнаны тұрғын үй құнынан 30% ... ... ... ... ... ... тең ... әкелген жағдайда соманың қалған 15%-ын ГПО
сақтандырылады;
• сатып алынған тұрғын үй несие бойынша кепіл болып табылады;
• ұзақ ... ... ... ... ... ... ... теңгемен беріледі;
• сыйақының мөлшерлемесі оның уақытылы төленуіне мүмкіндік беретіндей
нарықтық болуы керек, бұл арада ол ... ... ... ... ... компанияларына және ... ... ... ... ... сомасы мен оның пайызды аннуитеттік төлем формуласы
бойынша есептелген ай сайынғы төлем ... ... ... ... ... ... ... мен еңбек қабілеттілігі міндеті
түрге сақтандырылуы керек.
Компанияның облигациялары тек осындай (жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... етіледі.
Ипотекалық несие берілерде ұсынылатын қамтамасыз етудің құнына қарай
қарыз алушыға берілуі мүмкін ең жоғары шамадағы оның ... ... ... (К/3 ... Бұл коэффициент жылжымайтын
мүліктің сатылу бағасы немесе осы мүліктің бағаланған құны – ... осы ... ең аз шама ... анықталатын кепілдің құны мен ипотекалық несие
сомаларының ... ... ... Осы ... ... ... ең көп ... бағаланған құннан немесе сатылу бағасынан – екі
шаманың ... аз, ... ...... ... керек.
Бұл коэффициент несие беруші банк пен Компания өз мойнына ... ... ... өз ... тигізеді. К/3 неғұрлым жоғары
болса, тәуекелдік те соғұрлым жоғары болмақ. Белгілі бір қарыз алушы үшін
К/3 ... ... мәні оның ... ... ... ... ... аз болуы мүмкін. Компания К/3 ... ... ... үй
несиесінің типі, сыйақы мөлшермесі және басқа да фактордың негізінде
өзгерте алады. ... ... банк пен ... ... ... ... керек.
Компания банктерге ипотекалық несиені сатуына мүмкіндік береді.
Қайталамалы ипотека ... ... ... ... ипотекалық
айғақты сатып алу жолымен талап ету құқығын төлем негізінде ... ... ... ... ету ... ... банктің өзінде қала береді.
Банктер құқық-талабы Компанияға берілген ипотекалық ... үй ... ... ... ... ... пайдалануы қажет:
1. Қарыз алушының алдын-ала біліктілігінің парағы.
2. Ипотекалық несиеге анкета-өтініш.
3. Жұмыс орны бойынша сұрау ... ... ... салу.
5. Андеррайтингтің нәтижелері туралы есеп беру.
6. Кепілдің жағдайын тексеру турасындағы есеп беру.
7. Несиелік ... ... ... Тұрғын үйді сату-сатып алу келісім-шарты.
10.Сатып алудың және егер бар болса, ипотекалық айғақты кері сатып ... ... ... үй ... ... арналған құжаттардың
бұлардан басқа қосымша формаларын дербес пайдалана алады.
Компания ... ... ... пулдарымен қамтамасыз етілген
ипотекалық облигацияларды шығарады. ... ... үшін ... жеке пул ... Оның ... ... мен ... арасында
сатып алынған құқық-талаптарды сенімгерлікпен басқару келісім-шарты
бекітіледі. Бұл ... ... ... ... және ... салынған үйді
бақылауына, несиеге қызмет еткені үшін комиссиялық алымды алуына мүмкіндік
береді.
Стандартқа сәйкес келмейтін ипотекалық несие анықталған ... ... жоюы ... ... сапасыз несиені сатып алады.
Қарыз алушының тарапынан ай ... ... ... ... ... банк ай ... төлем мөлшерінде Компания несиесі бойынша төлемді
жүзеге асырады.
Егер ... ... ... деп ... ... онда банк бұл ... сатып алады және негізгі борыштың қалған сомасын өтеу ... ... жеке ... ... Несиені өндіріп алуды Компания және
соңғы инвестор емес, банк жүзеге асырады, яғни оның ... ... өз ... ... ... құн мерзімінен бұрын өтелетін
жағдайда ол жаңа несие ... ... ... ... іске қосу жолымен
немесе ҚР ... ... ... ... ... ақша немесе бағалы
қағаздар секілді өтімді активтерді өтеудің арнайы шотына орналастырумен
жүзеге асырылады.
Осыдан кейін институционалдық ... ... ... ... және т.б.) ... ... талап етудің құқықтарымен
қамтамасыз етілген ипотекалық облигацияларды ... ... олар ... ... ... ... және ... үй
несиесінің ақша қаражаттары құйылымымен қамтамасыз етілуін жүзеге асырады.
Компания өз қызметінің алғашқы ... ... ... ... бар, ... ... 3 жылдан 10 жылға дейінгі уақытты қамтитын
несиені ... ... ... ... ... ... ... 3 жыл
мерзіміндегі несие ... ... ... 10 жыл ... несие
бойынша 18,8%-ға дейін құрады.
Несиенің ең аз шамасы 3000 АҚШ долларының шамасында болды, ең көп ... млн. ... ... 30 мың АҚШ ... ... ... ... жағдайларда ғана ипотекалық тұрғын үй несиесінің ең көп ... ... ... ... 100 мың ... ... ... алады.
Сонымен, пәтердің құны 4300 доллардан 43000 ... ... бола ... тек ұлттық валютада теңгемен ғана беріледі.
Бүгінгі таңда Қазақстанның ипотека нарығында несие бойынша пайыздың
кемігені және оның ... ... ... ... ... Оның үстіне,
тұрғын үй несиесі бойынша мамандандырылған “Тұрғын үй құрылыс банкі” ... ... ... ... компаниясының серіктестері: “БТА-
Ипотека” ААҚ, ... ... ... ААҚ, “ЦентрКредитБанкі”, ААҚ,
“Казкоммерцбанк” ААҚ, “Нұрбанк” ААҚ және “Астана-Финанс” банктік ... ... ... ... ... мүлік агенттіктері. Бұл банктердің Қазақстан Ипотека Компаниясы
жағдайында ипотека беруімен қатар өздерінің ипотекалық ... ... ... ... Компанияның серіктестері болып табылмаса да, ипотекалық
несиені беруді жүзеге асырады. Қазақстан Республикасында әр ... ... ... ... ең көп ... ... банк –
“Тұрғын үй құрылыс банкі” АҚ.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Ысқақов У.М., Боқаев Д.Т., ... ... ... және ... ... – Алматы: Экономика, 2006. – 298
бет.
* Авторлармен құрастырылған.
* Авторлармен ... ... ... ... ... ... пайдалану
Ресурстарды босату
Қарыз алушының қарызды қайтаруы және несие бойынша пайыздарды төлеуі
Несие берушінің несие ... және бұл сома ... ... ... ... субъект
Кепіл-банк
А банкі
В банкі
N банкі
ҚР қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды қадағалау және реттеу жөніндегі
Агенттігі
Мамандан-
дырылған несие мекемелері
Ипотекалық несиенің кепілдендіру жүйесі
Коммерция-
лық банктер
Әмбебап
банктер
«Тұрғын үй ... ... ... ... ... ... несие нарығы
Құрылыс несиесінің нарығы
Өнеркәсіп несиесінің нарығы
Сауда-саттық несиесінің нарығы
Банкаралық
несие нарығы
Ауыл шаруашылық несиесінің нарығы
7 2 5 ... ... ... (1)
Коммерциялық
банктер
Қарыз алушылар

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 15 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ипотекалық несиелеу нарығы7 бет
Ипотекалық несиелеу – Қазақстан нарығындағы ұзақ мерзімді несие28 бет
Ипотекалың несиелеу Қазақстан нарығындағы ұзақ мерзімді несие26 бет
Микрокредиттік ұйымдардың несие нарығындағы рөлі25 бет
Несие нарығындағы коммерциялық банктердің кызметі26 бет
Қазақстан Республикасындағы ипотекалық несиелеу нарығының қалыптасуы мен дамуы51 бет
Қазақстан Республикасындағы несие нарығы мен несие ресурстарының жағдайы12 бет
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатының ерекшеліктері және оның нарық кезеңіңде тауарлар мен ақша нарығындағы тепе-теңдікке әсері28 бет
Қазақстандағы несие нарығы: қазіргі жағдайы мен даму перспективасы74 бет
Қазақстандағы несие нарығының құрылымы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь