Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал

Жоспар

І. Кіріспе

І. Тарау. Бүгінгі Тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал: қатынастар мен үрдістер.

І.1 Қазіргі таңдағы Қазақстан Республикасындағы дін
аралық негіз.
І.2. Қазақстандағы діни бірлестіктер және олардың қоғамдағы
алатын орны мен қызметілігі.
І.3. Қазақстандағы мұсылманшылықтың тарихы, жағдайы,
ролі.

ІІ. Тарау. Қоғамның даму заңдылықтары негізіндегі діни
институттар қызметтілігі.

ІІ.1 Қазақстан Республикасындағы миссионерлік
ұйымдардың қызметтілігі: саясаттанулық негіз.

ІІ.2. Қазақстандағы дәстүрлі емес діни бірлестіктер мен
ұйымдардың қоғамдағы ролі: салыстырмалы талдау.

ІІ.3. Дін бостандық: категориялық талдау.

ІІІ. Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
І. Кіріспе
Қазақстан тәуелсіз ел болғанына 16 жылдай уақыт болды, осы уақыт ішінде республикада саяси, әлеуметтік-экономикалық, рухани салаларда түбегейлі өзгерістер болып өтті. Республика халқының демографиялық құрамы өзгерді, қазіргі уақытта қазақ халқы басым этнос болып табылады.
Егер, 1989 жылдың 1 қаңтарына карай 30 діни бірлестікке енетін 700 діни бірлестік болса, 2003 жылдың 1 қаңтарына қарай республикада 62 діни бірлестікке енетін 5000 қауым бар. Олардың 75 % мұсылман қауымы құраса, 1300 қауымды басқа діни бірлестіктер құрайды. Олардың ішінде Евангельдік христиан –баптистердің 378 қауымы болса, 222 –сі орыс православиялық шіркеуінің қауымдары. Республикада барлық халықтың 70 % жуығы мұсылмандар, православиялықтар – 28 %, католиктер – 1 %, протестантар – 0, 5 %, басқалары – 0,01 %./1/
Қазақстандағы үлкен қоғамдық өзгерістер дін еркіндігіне жол ашты. КСРО тұсындағы діни құғындаудан кейін 70 жыл бойы қысылған халыққа қалаған дінін ұстануға рұқсат берілді. Қазақстан қоғамы полиэтникалық және полидінді болып келеді. Тәуелсіздік алғалы бері, өтпелі кезеңде көптеген діни бірлестіктер құрылып, көпшілігі жойылып кетті. Өзгерген жағдайда, түрлі дін үстанатын адамдардың бір-бірінің діни сенімін сыйлауға діни жанжалға жол бермеуге үйренуге тура келді. Қазақстан өкіметі діни келіспеушіліктердің болмауына барынша тырысып, осы бағытта дұрыс саясат ұстанып отыр.Қазақстан өкіметі діндер арасында бейбіт қарым-қатынас принциптерін еңгізіп, діни бостандықты қамтамасыз етуге кепіл болып отыр.
Қазіргі дүниеде діни шыдамсыздық салдарынан күн сайын мыңдаған адам зардап шегуде. Мысалға, айтсақ Үндістан тәуелсіздік алғалы бері, мұсылмандармен индуистер арасында үнемі қанды қақтығыстар болып 60 жылдан бері 10 мыңдаған адам қаза тапты. Таяу Шығыста араптар мен еврейлер арасындағы бітпес қарулы қақтығыстың негізінде діни келіспеушілік жатыр. Қазіргі кезде діни экстремизм мәселесі дүниежүзілік жаһандық мәселелердің қатарында.
КСРО құрамында болған Қазақстан халықтарының 70 жыл бойы жалпы болған атеистік ұстаным,діни дәстүрлерге үлкен соққы берген. Кеңестік атеистік идеология ұрпақтан ұрпаққа берілетін діни құндылықтардың көпшілігінің жоюлуына алып келді. Нәтижесінде, 1991 жылдан кейін Қазақстанда негізгі 3 әлемдік діннен бөлек, көптеген басқа діни ағымдар таратыла бастады. Негізгі діндердің өзін басқаша түсіндіретін діни ағымдар көбейіп кетті.
Діни дәстүрлердің болмауы көпшілік адамды, әсіресе жастарды діни экстремистік қауымдарға қосылуға жол ашты. Осындай жағдайда, Президент Н.Назарбаев басшылығымен діни экстремизімге және ұлтааралық және діни қақтығыстардың болмауына барлық күш салынуда.
Діндер бейбітшілік мақсатында сенушілер арасында жақсылықты уағыздау арқылы, түрлі ұлттардың адамдарының бір-бірінің діни сенімдерін құрметтеуге уағыздап, Қазақстанды гүлдендіруге шешуші көмек беруде. Осы шарттар Қазақстан Республикасының саясаты негізіне қойылып, ұлтааралық бейбітшілік және сенімнің тірегі болуда.
2003 жылдың қыркүйекте әледмік және дәстүрлі діндер лидерлерінің түрлі діни конфессиялар арасында бейбіт қатынастар, ынтымақтастық туралы дінаралық диалог болып, дүние жүзі Қазақстанның діни татулық бойынша үлгілі мемлекет екендігіне көзі жетті. Үш жыл өткен соң әледмік және дәстүрлі діндер лидерлерінің екінші съезі Астанада қайта болып өтіп, әлемдегі дінге қатысты мәселелер тағы талқыланды.
Соңғы кездері, Қазақстанның діни өмірінде бірқатар діни экстремистік ұйымдардың қызметтерінің күшейгені байқалуда. Қазақстандағы бейбітшілік өмірді бұзуға тырысушылар діни қақтығыстарды көбейту арқылы өз мақсаттарын жүзеге асыруда тырысуда. Бірақ, ондаған жылдар бойы бірін-бірі құрметтеген түрлі діни сенімдерді ұстанатын Қазақстан азаматары бұл араңдаушылықтарға ерімей, Еліміздің қоғамдық тірегі мықты болып отыр.
Көп ұлтты қоғамдағы рухани келісім, ұлыстардың өзаралық қарым-қатынасы, достығы бүгінгі күннің мәселесі. Себебі, олардың ұлттық және діни ынтымағы қоғамдағы басты проблема. Діни экстремизмның бүгінгі күні тудырып отырған кертартпа әрекеттері этносаралық кикілжің тудырып отыр. Бұл шиеленістер бүкіл дүниежүзі халықтары үшін, бақытсыздық тудырады. Сол себепті алдын алып тосқауыл қоя білуіміз қажет. Біздің көп ұлтты мемлекетіміз үшін ұлттық салт-дәстүрді және діни сенімді тарату басты мәселе.
        
        Жоспар
І. Кіріспе
І. Тарау. Бүгінгі Тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал:
қатынастар мен үрдістер.
І.1 ... ... ... ... ... ... ... діни бірлестіктер және олардың қоғамдағы
алатын орны мен қызметілігі.
І.3. Қазақстандағы мұсылманшылықтың тарихы, ... ... ... даму ... ... ... қызметтілігі.
ІІ.1 Қазақстан Республикасындағы миссионерлік
ұйымдардың қызметтілігі: саясаттанулық негіз.
ІІ.2. Қазақстандағы дәстүрлі емес діни бірлестіктер мен
ұйымдардың ... ... ... ... Дін бостандық: категориялық талдау.
ІІІ. Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
І. Кіріспе
Қазақстан тәуелсіз ел болғанына 16 жылдай ... ... осы ... республикада саяси, әлеуметтік-экономикалық, ... ... ... ... өтті. Республика халқының демографиялық құрамы
өзгерді, қазіргі уақытта қазақ халқы басым этнос болып табылады.
Егер, 1989 ... 1 ... ... 30 діни ... енетін 700
діни бірлестік болса, 2003 жылдың 1 қаңтарына қарай республикада 62 ... ... 5000 ... бар. ... 75 % мұсылман қауымы құраса,
1300 ... ... діни ... ... ... ... Евангельдік
христиан –баптистердің 378 қауымы болса, 222 –сі орыс ... ... ... ... ... 70 % ... мұсылмандар,
православиялықтар – 28 %, католиктер – 1 %, ... – 0, 5 ... – 0,01 ... ... ... ... дін еркіндігіне жол ашты.
КСРО тұсындағы діни құғындаудан кейін 70 жыл бойы ... ... ... ... рұқсат берілді. Қазақстан қоғамы полиэтникалық және
полидінді болып ... ... ... ... ... кезеңде көптеген
діни бірлестіктер құрылып, көпшілігі жойылып кетті. Өзгерген жағдайда,
түрлі дін үстанатын ... ... діни ... ... діни
жанжалға жол бермеуге үйренуге тура келді. Қазақстан ... ... ... ... ... осы ... ... саясат
ұстанып отыр.Қазақстан өкіметі діндер арасында ... ... ... діни ... ... етуге кепіл болып отыр.
Қазіргі дүниеде діни шыдамсыздық салдарынан күн сайын мыңдаған адам
зардап шегуде. Мысалға, ... ... ... алғалы бері,
мұсылмандармен индуистер ... ... ... ... ... ... бері 10 мыңдаған адам қаза тапты. Таяу Шығыста ... ... ... бітпес қарулы қақтығыстың негізінде діни келіспеушілік
жатыр. Қазіргі кезде діни ... ... ... ... ... ... болған Қазақстан халықтарының 70 жыл бойы ... ... ... ... ... соққы берген. Кеңестік
атеистік идеология ұрпақтан ... ... діни ... ... алып ... Нәтижесінде, 1991 жылдан ... ... 3 ... діннен бөлек, көптеген басқа діни ағымдар
таратыла бастады. Негізгі діндердің өзін ... ... діни ... ... ... ... ... адамды, әсіресе жастарды діни
экстремистік қауымдарға қосылуға жол ... ... ... Президент
Н.Назарбаев басшылығымен діни экстремизімге және ұлтааралық және діни
қақтығыстардың болмауына барлық күш салынуда.
Діндер ... ... ... ... жақсылықты уағыздау
арқылы, түрлі ұлттардың адамдарының бір-бірінің діни ... ... ... ... ... ... ... Осы
шарттар Қазақстан Республикасының саясаты негізіне қойылып, ұлтааралық
бейбітшілік және сенімнің тірегі болуда.
2003 жылдың қыркүйекте ... және ... ... ... ... конфессиялар арасында бейбіт ... ... ... ... ... ... жүзі Қазақстанның діни татулық бойынша үлгілі
мемлекет екендігіне көзі жетті. Үш жыл өткен соң ... және ... ... ... ... Астанада қайта болып өтіп, әлемдегі дінге
қатысты мәселелер тағы талқыланды.
Соңғы ... ... діни ... ... діни ... қызметтерінің күшейгені байқалуда. Қазақстандағы бейбітшілік
өмірді бұзуға тырысушылар діни қақтығыстарды көбейту арқылы өз мақсаттарын
жүзеге ... ... ... ... жылдар бойы бірін-бірі құрметтеген
түрлі діни сенімдерді ұстанатын Қазақстан азаматары бұл араңдаушылықтарға
ерімей, Еліміздің қоғамдық тірегі ... ... ... ... ... ... келісім, ұлыстардың өзаралық қарым-қатынасы,
достығы бүгінгі күннің мәселесі. Себебі, ... ... және діни ... ... ... Діни экстремизмның бүгінгі күні тудырып ... ... ... ... ... ... Бұл шиеленістер
бүкіл дүниежүзі халықтары үшін, бақытсыздық тудырады. Сол себепті ... ... қоя ... ... ... көп ... ... үшін ұлттық
салт-дәстүрді және діни сенімді тарату басты мәселе.
І. Тарау. Бүгінгі Тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал:
қатынастар мен үрдістер.
І.1 ... ... ... ... дін
аралық негіз.
Қазіргі таңда адамдардың діни ... ... ... ... ... былай делінген: «Әркімнің ар-ождан
бостандығына құқығы бар». ... ... діни ... ... оның ... ісі. Бұл ... президент Нұрсұлтан Әбішұл Назарбаев «Қазақстан-
2030» деген Қазақстан ... ... ... ... және діни
топтардың біреуіне мүмкіндік беріп, екіншісіне еркіндік бермеген елдің
болашағы ... ... ... ... дін және діни ... туралы былай
жазылған.
1. Мақсаты немесе іс-әрекеті Республиканың Конститутциялық құрылысын
күштеп өзгертуге, оның тұтастығын бұзуға, ... ... ... ... нәссілдік, ұлттық, діни тектік-топтық және рулық
араздықты қоздыруға бағытталған қоғамдық ... ... және ... ... ... ... әскерилендірілген құрамалар
құруға тыйым салынады.
2. ... ... ... ... партиялары мен кәсіптік
одақтарының діни негіздегі партиялардың ... ... ... мен ... одақтарды шетелдік заңды тұлғалар мен азамматтардың,
шет мемлекеттер мен ... ... ... жол ... Шетелдік діни бірлестіктердің Республика ... ... ... діни ... Республикадағы діни бірлестіктер
басшыларын тағайындауы Республиканың тиісті мемлекеттік органдарымен келісі
арқылы жүзеге асырылады.
Он төртінші бабта былай ... ... ... және ... ... жынысына,
нәсіліне, ұлтына, тегіне, дінге көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне
байланысты немесе кез-келген өзге ... ... ... ... ... ... ... құрылысын күштеп өзгертуді, оның
тұтастығын бұзуды, ... ... ... ... ... ... діни, тектік-топтық және рулық астамшылықты,
сондай-ақ қатігездік пен зорлық зомбылыққа бас ... ... ... жол ... дін және діни бірлестіктер туралы құқықтық конституциялық негіз
жасалған. Бірақ бүгінде 1992 жылы қабылданған «Діни сенім ... ... ... ... ... 1995 жылы ... соңғы конституция
негіздеріне сай етіп, қайта толықтыру мәселесі ... ... ... ... ... ел ... жарияланған соң, дін
бостандығы жаңа ... ... ... ... ... атеизм мемлекеттік
идеология болғандықан діни әрекетке ... ... ... ... ... ... кетуімен бірге атеизм бұрыңғы күшін жойды.
Атеистік дәстүр орнына дінге сену ісі өріс ... ... ... 46
конфессия мен дениминациядан өкілдік танытатын 2192 діни ... ... ... ... ... ... 246 шетелдік миссионер
республика көлемінде ... ... ... бәрі 1992 ... ... ... және діни ... туралы» заңмен реттелген. Соңғы халық
санағы бойынша қазақтардың ... үлес ... елу ... ... ... қоғам орнындағы орны ерекше./2/
Мұсылмандар діни басқармасының ... ... ... 24 ... ... ІІ ... ... бар. Мұсылмандар діни
бірлестігінің саны 1313. Қазір көптеген елді ... ... ... өз ... сай ... атқаруда.
Қазақстан мұсылмандарының діни басқармасы 1990 жылдан бастап ... ... ... ... ... Орта Азия мен ... мұсылмандарының
діни басқармасына бағынып келген. Осы уақыттан бастап Ислам дінін ... ... ... ... ... аса ... 1977 ... бері Алматыда
Ислам институты діни мамандар ... ... ... ... ... ... университеті сонымен қатар Түркістан
қаласындағы Қожа Ахмет Иассауи атындағы Қазақ-Түрік университеттерінде бар.
Діни басқарма тарпынан «Ислам әлемі» (1997 ... ... ... 2000
жылға дейін көпшілік бхаралық журнал шығарылып, кейін ол журнал « ... ... деп ... газет ретінде қайта жаңғырып көпшілік қауым
игілігіне ұсынылды. Сонымен қатар діни басқарма тағы да ... ... ... ... ... басқарманы араб тілі мен әдебиетінің маманы, дінтанушы профессор,
басмуфти Әбдісаттар Қажы Дербісәлі басқаруда.
Ислам діні Қазақстанда мемлекеттік дін болмағанымен жұртшылық арасында
беделі зор. ... ... ... ... ... ... елдері
ресми тұрғыдан ынта білдіруде.
Мемлекет аумағы 1,052,540 ... ... ал ... саны мемлекеттік
агенттіктің 2006 жылғы қаңтар айындағы статистикасына сай 15, 219, ... ... ... ... көп ... және әр ... діни ... Көшпенділік және кеңес тұрмыс-салтының ... ... ... ... өздерін ешқандай дінге жатқызбайды. Бірнеше
зерттеушілердің пайымдауынша және ... ... ... діни ... және діни ғибадат ету рәсімдеріне ... ... ... ... ... мен ... саны жөнінде статистика
жүргізеді, алайда әр бірлестіктің көлемі жөнінде мәлімет жоқ. Діни ұйымдар
жайында соңғы толық және ... ... ... 1999 жылы ... санағынан алуға болады. 1999 жылдан бері тіркелген, құрамы жағынан
шағын конгрегацияға жататын топтардың саны айтарлықтай ... ... ... бір ... ... ... ... деп санайды. /3/
Халықтың жартысын құрайтын этникалық қазақтар мен 10 пайызын құрайтын
этникалық өзбектер, ұйғырлар және қырғыздар ... ... ... ... 1 ... кем бөлігі біріккен басқа ... ... ... ... шешендер), шиаттар, суфисттер және ... ... ... деп ... ... көпшілігі елдің
Өзбекстанмен шекаралас оңтүстігінде шоғырланған. Құрамы едәуір үлкен
этникалық ... саны ... ... ... мен беларустар
православиялық христиандар болып табылады. Бұлардың барлығы бірігіп,
халықтың ... ... ... ... халықтың 1,5 пайызын этникалық
немістер құрайды. Олардың көпшілігі римдік ... ... ... статистика агенттігінің мағлұматтарына сүйенсек, протестандық
христиандардың конгрегациясы орыстардың ... ... ... ... ... протестандық дінді ұстанатындардың саны көп
емес секілді. Осы құжат қамтитын уақыт барысында ... ... ... ... христиандардың шіркеуі және осы шіркеулерге қызмет
ететін 45 шетел миссионері тіркелгенін хабарлады.
Елде баптистік екі топ: ... ... мен ... кеңесі («Шіркеулер кеңесі») және Евангелиялық христиандар мен
баптистер одағы («Баптистер одағы») болды. Алайда сенушілері 1000-ға жуық
«Шіркеулер ... ... ... ... болмағанымен, «Баптистер
одағының» сенушілер саны 10 000-нан ... ... ... Баптистік
одаққа қарайтын 198 шіркеуді және сол ... ... ... 22 шетелдік
миссионерді санаққа алғанын хабарлады.
Басқа айтарлықтай көлемді конгрегацияларға ... ... ... ... күн ... пентекосталдар және басқалар
жатады. Кішігірім методистер, меннониттер және ... ... Елде ... католик архиепископының епархиясы болды. ... ... 2 ... ... Оның ... ... украиндар және
немістер болды. Мемлекет елдің түкпір-түкпірінде тіркелген 83 римдік
католик ... және ... ... ... бар ... ... ... үкімет 198 римдік католик дін басын және миссионерін тізімге
алды. Құрамының көп бөлігі этникалық ... ... ... ... ... 3 ... ... Онда 9 шетелдік дін
қызметшісі мен миссионер жұмыс атқаруда.
Халықтың 1 пайызынан кем бөлігін ... ... ... Астана және Павлодар сияқты ірі ... ... ... Алматыдағы раввиндер діни рәсімдерге келушілер мен діни білімге
қызығушылар саны көбейгенін хабарлады. Үкімет 8 ... ... мен ... ... ... ... етті. Қазақстан үкіметі осы
баяндамада қамтылған уақыт аралығында 58 ... діни ... ... Оның ... харе ... бахаис, христиан ғалымдары және унификация
шіркеуінің өкілдері бар. Сонымен қатар, 4 ... ... да ... ... ... ... ... 2006 жылдың
қаңтар айында елде 413 шетелдік миссионер ... ... ... ... көпшілігі – Оңтүстік Корея, Ресей және басқа бұрынғы кеңес
елдерінен келген ... ... ... 8 ... дінін
уағыздаушыдан басқа, бірнеше тіркеуден ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Тәуелсіздік жылдары азаматтық қоғамның және нарықтық экономиканың
құрылуымен ғана емес, сондай-ақ діни серпілістің ... де ... діни ... ... күшеюімен бірге қазіргі Қазақстан
үшін беймәлім, жаңа “дәстүрлі емес” діни ... ... ... Атап ... ... және ... ... конфессиялар, сондай-
ақ “Агапе” “Жаңа аспан” сияқты протестанттық ... ... ... ... ... сияқты діни бірлестіктер көріне бастады.
Қазақстандағы қазіргі діни ахуал күрделі әрі сан-салалы. Кейбір деректер
бойынша, 1989 жылғы 1 қаңтарда 30 ... ... 700-ге жуық ... ... 2003 ... 1 ... 3206 діни ... жұмыс
істеген. Олардың арасында 1652 исламдық, соның ішінде 1642 суниттік, ... 2 ... 4 ... ... бар. ... қоса ... ... шіркеуге жататын 241 діни бірлестік (олардың 230-ы
Орыс ... ... ... 7 ... ... ... шіркеуінің 77 бірлестігі, бірқатар протестанттық бірлестік ... ... ... дәстүрлі емес діни қауымдарға ... 5 ... ... 24 ... 12 ... 23 бахаи, 2
трансценденталдық медитация қауымы, ұлы ақ ... 2 ... ... шіркеуі қауымы және т.б./4/
Еліміздің негізгі діни қауымы суниттік ислам және ... ... ... ... жуық ... бірлестіктері
бар. Оның басым көпшілігі суниттік бағыттағы бірлестіктер. Орыс православие
шіркеуінің үш епархиясына 214 ... 8 ... және ... ... тиесілі. Орыс православие шіркеуі приходтар санының ... ... ... ... ... ... ... бірнеше
қаласында православиелік ғибадатханалардың құрылысы жүріп жатыр.
Кейінгі ... ... ... және ... емес діни ... ... белсенді түрде жүргізуде. “Иегова куәлары” бірлестігінің
миссионерлік ... ... ... ... ... ... ... жағынан өсіп келе жатқан конфессия болып отыр. Оның діни орталығы Есік
қаласында ... ... ... діни ... ... органдарында
ресми тіркелген және 30-дан аса жергілікті қауымдары бар, оны ... 20 ... ... жылы діни ... ... мен ... ... Қазақстанның діни бірлестіктер қауымдастығы құрылды. ... 200-ге жуық діни ... ... қатар елімізде протестантизмнің жаңа апостолдық шіркеуі, елушілер
(пятидесятничество), методизм, меннонизм, пресветерианство сынды ағымдары
таралуда. Пятидесятничество ХХ ... ... ... ... ... ең ірі қауымдары Қарағанды және Алматы қалаларында орналасқан.
Апостолдар рухындағы евангелшіл христиандар өз жұмысын ... ... ... 3 ... жуық ... ... 40-қа жуық қауымдар бар.
Пресветериандық ағымы елімізде америкалық, ... ... ... ... ... ... Бұл ... шет елдегі
діни орталықтар көмек көрсетуде. Елімізде ... аса ... бар. ... ... ... шіркеуі,”
“Алматы аймақтық пресветериан шіркеуі” бірлестіктері ... ... ... күн ... ... ... ... Жетінші күн
христиан-адвентистерінің Солтүстік Қазақстан ... ... ... жағынан бұл бірлестік Алматы қаласында орналасқан
Жетінші күн адвентистерінің Оңтүстік ... ... ... бағыт
елімізде негізінен неміс этносының арасында таралған. Елімізде лютерандық
70-тен аса діни қауым бар.
Евангелшіл христиан-баптистердің ... 10 ... аса ... ... ... ... ... христиан-
баптистері шіркеулерінің одағын құрды. Бірлестіктің орталығы Қарағанды
облысының Саран қаласында. ... ... ... ... мен топтары бар. Евангелистер 2010 жылға дейін Қазақстан мен
Орталық Азия елдерін евангелшілдендіру ... ... ... ... миссионердің белсенді қызметі арқасында протестанттық
ағымдардың харизматикалық ... ... ... ... ... ... весть” және т.б. жұмыс істеуде. Елімізде дәстүрлі емес культтер
қатары өсуде. Саентология шіркеуі ... ХХ ... 50-ші ... ... Негізін салушы Лафайет Рон Хаббард (1911-1986). Ол өз ... ... ... ... ... бүгінгі заманғы ілім” атты
еңбегінде қорытындылаған. Саентология шіркеуі діни ... ... ... ... ... тіркелген. Саентология шіркеуі ... ... ... ... ... ұйымдармен тығыз байланыс
орнатқан.
“Кришна санасы” қоғамы елімізде ... етіп ... жаңа діни ... ... тармақталатын “Кришна санасы халықаралық қоғамының”
негізін салушы – Свами Прабхупада ... Бұл діни ағым ... ... ... ... ... ... жолындағы
Қасиетті рух ассоциациясы (Бірігу шіркеуі) 1954 жылы ... ... – Сан Мен Мун. ... ... миссионерлері әлемнің 100-ден аса
елінде қызмет етеді. Бұл ... ... ... ұйымдары бар. Бірігу
шіркеуі елімізде 1992 ... ... ... ... түрлі дәстүрлі емес культтар саны өсуде. Атап айтсақ, 1990
жылдары жаңа культтар саны 10-нан сәл асатын ... ... ... ... саны 160-тан асады. “Кришна санасы қоғамы”, “Соңғы ... ... ... ... өмір ... ... ХХ ... наным-
сенімдері үгіт-насихат жұмыстарын түрлі мерекелік және қайырымдылық іс-
шаралар ұйымдастыру арқылы жүргізуде.
Елімізде экстремистік бағыттағы ... ... ету ... заңға қайшы әрекеттері жұртшылықтың наразылығын тудыруда. Хизб-ут-
тахрирдің мақсаты — Ислам атын жамылып, дінаралық келісім мен үн ... ... ... өмір ... ... Хизб-ут-тахрир Орталық Азия
елдерінің мемлекеттік ... ... және осы ... ... ... ... ретінде ұстанады. Аталған ұйым күресі идеологиялық
күрес, идеологиялық төңкеріс, билікті өз қолдарына алу сынды үш ... ... ... мұсылмандар арасында жік салатын пікірлер мен
ұстанымдар көрініс беруде. Діни фанатизм, лаңкестік, пікір ... ... ... ... ... бауырлар”, “Талибан”, “Лашкар”, “Таиба”,
“Боз-құрт”, “Өзбекстан ... ... және т.б. ... ... ... ... – діни ... ілімдерін таратуға арналған діни және
саяси қызмет. Миссионерлік ұйымдардың шоқындыру ... ... және ... арасында қарқындап, мақсатты түрде жүргізіліп отыр. Миссионерлік
ұйымдарға бірқатар елдердің мемлекеттік құрылымдары, ... ... емес ... ... топтар материалдық және моральдық
тұрғыдан көмектесіп, ... ... ... ... ... ... ... тарихын, әдет-ғұрпын, ділі мен психологиясын зерттеп біліп
барады.
Көптеген миссионерлер жергілікті халық басым елді мекендерде тұрып, ... ... ... ... өз ... табысты атқару
үшін жетерліктей деңгейде зерттеп, үйренеді. Елімізде протестанттық және
неопротестанттық ... ... ... халқымыздың діни
бірлігі мен ынтымақты өміріне кері әсерін тигізеді.
Жұмыссыздар, ... өз ... ... ... ... жүргендер,
жеке басы және отбасындағы психологиялық ... төзе ... ... ... білмейтіндер, әсіресе жастар миссионерлердің үгіт-
насихатына тез ілігеді.
“Жаңа” культтардың бірі – Бахаи сенімінің ... ... ... ... атымен белгілі болған Сейд Әли Мұхаммед тұр. Ол өзін ... ... ... ... ... ... ... сенімін орнықтырып,
діни ілімін негіздеген Мырза Хусейн Әли (Баха-Улла) болды. Бахаи сенімі
құдайдың бірлігін, діни ... ... ... ... ... уағыздайды./6/
Бахаи сенімінің ең жоғары ұйымы – дүниежүзілік ... үйі ... ... ... ... ... сенімінің ұлттық рухани
мәжілісі елімізде 1994 жылы тіркелген. Қазіргі уақытта бахаи сенімінің 80-
нен аса ... бар. ... ... ... ... болғанына бір ғасыр
шамасы болған ... ... бес ... жуық ... ... қоғамының рухани тұрғыдан жаңаруында дәстүрлі діндер маңызды
рөл атқарады. ... ... және ... ... ... ... гуманистік құндылықтары ұлтаралық және конфессияаралық ... ... ... маңызы ерекше. Олар қоғамымызда достықты, өзара
құрмет пен түсінісушілікті нығайтуға ... ... ... ... мен ... ... ... мен дүниесінің ажырамас бөлшегі.
Елімізге ислам діні күшпен емес, бейбіт жолмен ... ... мен ... ... ислам мәдениеті мен өнерін
дамыту мен жаңарту ісіне қазақ халқы маңызды және зор үлес ... ... ... ... қалыптасуы мен дамуына қуатты
серпіліс берген қазақ даласының ойшылдары Әбу ... ... ... ... ... ... ... Хайдар Дулати, Жүсіп Баласағұни және
басқаларының мұралары ислам өркениетінің асыл қазынасы.
Қазақстан Республикасының Конституциясында ождан бостандығы мен ... ... ... ... жататын азаматтардың
өздерінің діни бірлестіктерін құрудағы ... ... ... ... ... бекітілген. Сондай-ақ діннің және діни
бірлестіктердің әлеуметтік қызметтерін реттеудің халықаралық тәжірибелеріне
негізделген өзге де ... ... ... бар. Соған
қарамастан, діннің мәртебесі, оның қоғам ... ... ... ... яғни ... қоғамның әлеуметтік-саяси, рухани салаларына тигізер
әсерінің мәртебесі, ... және ... ... дейін дәл
анықталмаған. Осындай белгісіздік, әсіресе оның теріс ... ... діни ... орын ... жаңа ... ... анық та айқын
аңғарылуда. Бұл, әрине, әсіресе дін мен діни сананың күдік туғызатын ... ... мен ... ... жаңа діни ... ... пайда болуына байланысты. Мұндай әсірешіл ... ... мен діни ... ... көрініс табуы мүмкін.
Қазақстанның зайырлы мемлекет болуына байланысты, ресми идеология дінге
мейлінше бейтарап қарайды: ол діншіл де, дінге ... да ... ие ... ... діннің жағдайы авторитарлық, тоталитарлық және
теократиялық ... ... бар ... ... ... бейбітшілік пен келісім көпұлтты, көптілді және
көпконфессиялы Қазақстан үшін ... ... ... ... ... ... форумның орталығы есебінде де таныс. Оған әлемдік
және дәстүрлі діндердің басшылары ... ... ... ... шешу үшін ... және дәстүрлі діндер басшыларының бірінші ... ... ... мен ... ... ... атап ... келісім мен диалогтың негізгі қағидаттары айқындалды. Олар:
толеранттылық, өзара құрметтеу мен түсінісу, ұлтаралық келісім мен ... Бұл ... ... ... ... да
негізін құрайды. Бұл туралы Елбасының Қазақстан халқына ... ... ... ... ... тең ... ... береміз және
Қазақстанда конфессияаралық келісімді қамтамасыз етеміз”./7/
Дін біріктірудің, интеграциялық үдерістердің күшті факторы бола алады. Ол
үшін діндерден ... ... ... ортақ белгілер мен
қағидаттарды, ортақ негіздер мен ортақ құндылықтарды, біріктіруші бастауды
іздеуге ... кету ... ... діни толеранттылық пен конфессияаралық
келісім ісінде игі ... ие. ... көне ... бері ... мен діндердің тоғысу мекені болған. Қазіргі Қазақстанның
аумағында ... ... бойы ... ... манихейлік,
буддизм, христиандық (оның әсіресе нестериондық және яковиттік тармақтары)
және ислам ... ... ... ... ... өмір ... ... пен конфессияаралық келісімнің үлгісі болған. ... ... ... атап айтқанындай: “...бізге төзімсіздік немесе
діни фанатизм жат. Бұл рухани дәстүр, бұл қандай шеңберде болмасын Құдайдың
Сөзіне деген ... Бұл — ... ... ... ... ... ... Біз әлемге өзіміздің толеранттығымызбен,
ұлтаралық, конфессияаралық келісім мен ... ... ... ... өскелең дүниетанымдық әлеуеті бұдан әрі ... ... ... ... Республикасындағы діни ұйымдардың өсу динамикасы
|Діни ұйымдар |1989|1993|1995|1996|1997|1998|2001|2002|2003|
|Барлығы |661 |977 ... ... | | | | | | | | | ... |46 |296 |483 |679 |826 ... ... |62 |131 |165 |185 |196 |220 |221 |222 |241 ... |42 |66 |66 |73 |74 |77 |68 |74 |90 ... |168 |161 |130 |140 |141 |242 |268 |281 |378 ... |171 |152 |117 |110 |81 |84 |100 |100 |100 ... | | | | | | ... |36 |36 |34 |41 |45 |64 |101 |104 |104 ... ... |27 |33 |27 |45 |52 |97 |117 |124 |131 ... |42 |36 |19 |18 |19 |37 |32 |42 |45 ... ... |13 |21 |82 |125 |131 |166 |293 |313 |342 |
|Пятидесятники |81 |92 |91 |96 |108 |110 |139 |94 |93 ... | | | | | | | | | ... | | | | | | | | | ... ... діни ... және ... алатын орны мен қызметілігі.
Елімізде барлық ұлт үшін ... ... заң ... ... ... ... бейбітшілігін, бірлігін сақтау туралы қаулы бар.
Бүгінгі күні 3000 діни ... 40 ... 100 ... ... этникалық
топтар бар, олардың әртүрлі діни ұйымдары жұмыс істеп ... Бұл ... өз ... ... ... діни ... таратады. Ал еліміздің
алға қойған мақсаты: ұлт арасындағы тыныштықты, әр ұрпақтың арасындағы
келіспеушілікті жою, ... ... ... жақсарту,
сақтау, кертартпалыққа жол бермеу. Қоғамымыздағы халықтардың ... ... ... 1652 ... ... 1523 ... бар. ... да
православиясында 3 епархия, 280 приход, 8 ... ... ... ... 31 ... ... ... Қазақстан жерінде 3 ... ... ... Олар ... ... ... ... шіркеуі Қазақстандағы өзінің баспаханаларын ұстайды, ай ... ... ... ... шіркеуі бойынша Қазақстандағы төрт
апосталдық басқармалары, 75 ... ... бар. 1994 ... ... ... ... Ватикандық – апостолдар келді. Қазақстанда
30 діни газет және журналдар шығарылады.
... Қазақстанда сол ... ... ... феодалдық қатынастарға
ислам дінінің кері әсері ... ... ол ... ... ... көре ... феодалдық үстем тап иелері ислам дінін
қуана қарсы алды. Өйткені бұрыннан келе ... ... діні ... ... ... ... ... алмады. Ал ислам діні болса
халықты рухани ... ... ... ... ... ... ... алатын
мемлекеттік дін бола алды. Осындай тиімді жақтарына қарамастан ... ... ... келе ... ... ... ата баба аруағын
қастерлеуді ұстанып, ислам діні қағидаларына мән бермеді./8/
Қауіпсіздік пен бейбітшілік жолындағы күреске әлемдік діндердің ... ... ... ... ... диалогты жолға қою мақсатында
өткен жылдың қыркүйек айында Астанада президент Н.Назарбаевтың бастамасымен
әлемдік және дәстүрлі ... ... ... съезі өтті. Оған
Еуропаның, Азияның, Таяу Шығыстың және Американың 17 елінен ірі ... ... ... ... декларацияда съезге
қатысушылар діни айырмашылықтарды жек көрушілік пен керісушілікті ... ... жол ... ... ... мен мәдениеттер
қақтығыстарынан сақтандыруға, адамдардың діни ... ... ... ... ... тұруға дайын екендіктерін
білдірді.
Қазақстанда Исламнан ... 2 ... ... діни бағыты тұр. 2003
жылдың қаңтарына қарай ... 222 ... ... 8 ... ... ... православиялық шіркеудің ресми бағытынан бөлек
10 астам ағымдары бар.Оларды атап ... Шын ... ...... христиане).
2. Шын провославиялық шіркеу – (Истинно-православная церковь).
3. Шын құдай ...... ... ... ... ... Попсыздар - (Беспоповцы).
6. Поморлық ұғым (Поморский толк).
7. Ақ кринициалық келісім - (Белокриницкое согласие).
8. Илиндықтар – (Ильинцы).
Қазақстандағы католиктердің 91 % ... ... ... ... 20 ... ... 90 ... қауым, 160 қатысу тобы,
жұмыс жүргізеді. Оларда 3 епископ, 60 монах, 72 ... ... діни ... ... ... ... ... неміс және поляктардан
бөлек, украиндықтарды, орыстарды, ... тағы ... ұлт ... ... ... 3036 діни ... жұмыс істейді. Республика
экономикасының бүгінгі ... ... ... оның ... 10-12 ... ... ең бірінші Алланың, сосын ел ... ... ... ... ... аян. ... ... әлем қазір
тұрақсыздық пен сенімсіздік, дінаралық және ұлтаралық араздық жайлаған
елдерде ахуалдың қандай ... ... ... ... ... кеткен Таяу
Шығыстағы Палестина мен Израиль, соғыстан кейінгі Ирак, сапты ... ... ... қарауыл қараған Ресей мен Шешенстан жағдайы, Исламға ... жоқ ... да, соны бет ... ... ... ... елді
қайғы жұтқызып, берекесін кетірді. Осының бәрін ... ... ... қиын ... ... келісім мен ұлтаралық, дінаралық
татулықты ту еткен көп ұлтты ... мен ... ... ... деп ... ... ... қымбат нәрсесі бар. Ол – елдегі
бейбітшілік. Бұл ретте, «алдымен –экономика, сосын саясат» деп ... ... ... ... бір ... елімізде тек татулық пен
ұлтаралық бірліктің, ал ... ... ... ... бар күш
–жігерін жұмсап келе жатқан Елбасының ... ... мен ... жүгінсек, жоғарыдағы тұрақсыздық жайлаған мемлекеттерде
халықтың басым бөлігі екі немесе үш қана ұлттан құралса және ... ... ... ... ... ... астам ұлттар мен ... ... діни ... бар. ... ... ... ... алаламай Конституция арқылы бәрінің тең құқығын, бостандығын
және заң жүзінде қорғалуын қамтамасыз етті. 1992 жылы ... ... мен ... ... ... ... ... дінді
таңдауына, құлшылық етулеріне еркіндік берілді. ... ... ... ... 2003 ... ... ... 1-іне дейін барлығы 3036 ... ... ... ... діни ... және діни ахуал жөніндегі кеңестің деректеріне қарағанда, 1990
жылы елімізде 671 ғана діни ... бар ... ... 46-сы ... 62-сі Орыс ... ... 42-сі ... шіркеуі
болған. Сондай-ақ, 168-і Евангельдік христиан-баптистерінің, 27-сі ... және 171-і ... ... ... ... ... бірлестіктері 2001 жылға дейін болмағанымен, тек 2002 жылдың
өзінде 20 шамасында тіркелген. ... ... діни ... ... ... Орыс православтарында 246-ға, ал Римдік-католиктерде
81-ге жеткен. Мұнымен ... ... ... діні ... ... ... 3 Тибеттік-будда орталығы, иудейлік сенім бойынша 23 еврейлік қоғам
тіркеліп, дәстүрлі емес түрлі ағымдар бойынша 18 діни-қайырымдылық қорлары
жұмыс ... ... ... жағдайы, ролі.
Имандылыққа қайта бет бұрғалы халқымыздың исламға деген құштарлығы
артып отырғаны ... ... ... Бұл ... ... жыл өткен сайын
халық жүрегінен тереңірек орын алып келе жатқандығы мен ... пен ... ... ... ... ... Осы ... дінінің маңызы артып, әртүрлі діни әдет-ғұрыптардың, жөн-жоралғы,
намаз, ораза, зекет, қажылық, құрбан шалу т.б. кең ... орын ... ... ... ... ... білу үшін ... оның
Қазақстанға қалай таралғанын білуіміз қажет.
Орта Азия және Қақазстан ... ... VІІ- ... ... Умеядтық халифа Муауия ибн Суфянның тұсында ... ... ... Құтайба Мүсілім ұлы еді. Ол жаулауды Бұхара,
Самарқанд, Насаф, Мерв, Хорезм, Баласағұн ... ... ... орналасқан
Маверенахрдың төңірегінен бастаған еді. Аз қазіргі Қазақстан ... ... Әбу ... ... ... ... 751-ші жылы
шілде айында Талас маңындағы Ахлет деген жерде болған ... ... ... ... ... ... ... аумағы Қарахан хандығына қарасты болатын. ... ... ... ... ... қабылдауымен нығая
түсті. Бұл процесс Береке (1255-1266ж.) ханның тұсында басталған еді. ... ... әмір ... ... де ... ... болды.
Араб тілі негізінен VІІІ-ші ІХ-шы ғасырларда дамыған ірі қалаларда,
мемлекет басқарушы ... діни ... қна ... ... әдебиеттер жазуда да кеңінен қолданылды.
Бүкіл ислам әлемінде түгелдей дерлік араб тілі ... ... ... түсінікті, жалпыға бірдей әдеби тіл қызметін атқарды.
Осы араб тілінің арқасында түркі дүниесінің ... ... ... ... ... ... болды. сондай ғалымдардың біразы Әл-Фараби, Әл-
Хорезми тағы басқалары./11/
Ислам мәдениеті сонымен қатар түркі мәденетінің негізгі ... ... ... да елеулі әсерін тигізді. Осы жанрдың ең ... ... ... бірі ІХ ... ... ... ... «Құтты
білік» еңбегі. Э. Наджиптің айтуынша: «бұл еңбек түркі дүниесінде ең алғаш
ислам діні негізінде, ислам діни ... ... ... ... болып
табылады». Алайда мұнда араб-парсы тілдерінен енген сөздер де аз емес.
Ал ... ... ... ... ... ... Ислам дінін дәріптеуші мистик, ақын әрі ойшыл Ахмет
Иасауи шығармаларын жатқызуға ... Оның ... ... ... ... ... көне ... тілінің оғыз-қыпшақ диалектісінде
жазылған.
Қазақ ... ... және қара ... ... ... қамтитын, халық
ауыз әдебиетінде де Ислам дінінің өзіндік ... ... бұл ... ... өз ... ... қарастырған. Оның аутынша көпшілік
ақындар Исламдағы Алланы, пайғамбарды мадақтаушы өлеңдерді халық әндеріне
салып ... ... ... салт-дәстүрлік поэзиясы да, оның ішіде бата
жанры Құран аяттарымен кеңейтіліп, исламдандырылған. Қазақ фольклорінде аса
жиі ... ... ... ... ... ... Алла ... пайғамбар Мұхаммед, Ілияс, Сүлеймен, Дәуіт ... ... ... ... ... жиі ... адам ... аздырушы
немесе керісінше қолдап-қорғаушы періштелер, шайтандар./12/
Қазақ аңыздарына Құран кәрім, хадистерде баяндалған бірқатар ... ... ... ... Исламға дейінгі Талмудтық, Інжілдік
көріністермен үндесіп ... ... ... ... ... ... археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінен көре аламыз.
Онда ІХ-ХІІ ғасырдағы ... ... ... тән ... ... бар қала ... ... Ең алғаш салынған мешіт
ғиматартары Оңтүстік Қазақстан облысындағы Құйрық-Төбе (Хғ.) елді ... ... ... да осы ... ашылған. Қалай болғанда да
Ислам түркі дүниесінде ежелден қалыптасқан құлышылқ, ... ... ... ... Соның нәтижесінде әйгілі ғұламалар мүрделерінің
басына кесенелер тұрғызылып, олар зиярат етілуде. Ондай кесенелер ... ... Қожа ... ... ... ... баб, ... (Хғ.),
Қарахан (ХІғ.) кесенелері. Қазақстандағы Ислам мәдениеті жайлы айтқанда
оның Исламға дейінгі ... ... ... бір ... ... ... орта қалыптастырғанын көреміз. Бұл қалыптасқан мәдениет Қазақстан
халқының барлық шаруашылық, ... ... ... ... ... ... оңтүстік өңірінде орналасқан отырықшы халықтың
арасында етек алды. Өйткені бұл елді ... сол ... Орта ... ... орталықтары болып саналатын жоғарыда ... ... ... ... үнемі тығыз мәдени-экономикалық
байланыста болды. біздің елімізге ... дін ... ... ... ... Ислам дінінің имам Ағзам бастаған Ханифит мазхабындағы
сунниттік бағыты. Бұдан әрі Исламның ... араб ... ... ... болды.
Ал қазақ ұлты өзінше ел болып хандық құрған ... ... (ХVғ.) ... ... ... ... шығыстанушы Әлкей Марғұланның
«Таңбалы тас жазуы» еңбегінен алынған мына бір үзінділер ... ... ... ... екен: «Осыған орай бұрыннан көріп жүрген ғажайып тасты
жаңадан ... онда ... ... ... Тасқа жазылған ұран сөзін Л.
Кузнецовпен бірлесіп көшіріп алады. ... араб ... ... ... ... найман, алшын, арғын, қаракесек, үйсін, табын Иләһи ... ... хайа ... қыл сен ... ... түрде айтқанда: «О ием!
Үмітіңе жету үшін осы ... ... бере ... ... орта және таяу шығыста қалыптасқан «мұсылман әлемі» деп
аталатын мәдени-саяси қауымдастықтан, қазақ тектес тайпалар ... ... ... ... ... ... болды. сонымен қатар,
Қазақстан территориясындағы исламдандыру деңгейі де әр түрлі ... бұл ... ... ... ... ... ... болды. исламдандыру негізінде Ислам ... ... ... ... түсті. Ең алдымен, бұл әрекеттер араб ... ... ... ... тілі ... таралуымен кеңірек танылды. Кейінірек
Қазақстан ... ... ... араб елдерінен келген дін
таратушыларға және жергілікті халықтың исламды ... ... ... ... ... ... байланысты Патша
үкіметі алғашқы кезде Қазақстанда христиандықты ... ... ... ... бұл ... ... шықпағаннан соң ХVІІІ ғ. соңы ... ... ... ол ... ... бастады. Мысалға Уфада муфтиат құрылды,
Қазақстанға негізінен татарлар мен ... ... ... ... ... және ... ... молдалары қазақ балаларын араб тіліне
және ислам негіздеріне үйрете бастады. Бірақ ХІХ ғ. екінші ... ... ... ... ... деген көзқарасы өзгерді. Молдалардың
өкілеттіктері шектелді, мысалы, олардың жанұялық ... ... ... ... ... әр ... бір ... ғана болуы тиіс
болды, молдаларды губернатордың ... ... ... ... ... ... құру тек қана патша үкіметінің рұқсатымен ... бір ... бір ... ... ... тиіс болды. Оған қоса
молдалар мемлекеттен ешқандай көмек алмады, ал ... ... ... ... Осы сияқты шаралардың барлығы
Қазақстандағы ислам дінінің тірегін шайқалтып, христиан ... ... ... тиіс болды. Бірақ қазақтар мұсылманшылықтан қайтқан жоқ.
1897 жылы ... рет ... ... ... ... ... ... үлес салмағы өте үлкен болып қалды: Торғай облысында- 90,99.
Орал- 74,15. Жетісуда- 90,18. Семей- 89,71. ... 64,43. ... ... ... ... мақсатымен патша үкіметінен қазақ
жерінде арнайы муфтиаттың құрылуын талап етті. Мысалы, 1888 жылы ... 1899 Орал ... 1891 ... ... ... ... патша үкіметінің құзырлы орындарына өтініш білдірді. Бірақ бұл
әрекеттерінің барлығы ... ... 1905 ... 17 ... ... шыдамдылықтың негізін нығайт туралы»
Николай ІІ патшаның ... ... соң ... ... ... және ... саны өсті. Мысалы, 1911 жылы Орал ... ... және 50 ... ... Жетісуда 288 мешітпен 189 молда болды. Бірақ
қазақ ... ... ... ... құру ... жылы Кеңес үкіметі орнағаннан соң басқа діндер сияқты Ислам дініде
қуғын ұшырады, көптеген мешіттер жабылды және ... ... Ұлы ... ... ... үкіметі халықты біріктіретін діннің күшін түсініп,
атейстік бағыттан қайтпасада дін ... ... ... ... 1943 жылы Орта Азия және ... мұсылмандарының діни басқармасы
қайта ашылды. Кеңес ... ... ... 1990 жылы ... ... ... діни басқармасы құрылды.
Қазақстанның алғашқы бас муфтиі Ратбекқажы Нысанбайұлы болды. 2000 ... ... ... ІІІ ... ... ... ... Әбсаттарқажы муфти болып сайланды.
Әбсаттарқажы Дербісәлі муфти болып сайланғаннан кейін діни ... ... ... және мұсылман құқығы, халықаралық байланыстар,
қажылық, уағыз және оқу-ағартушылық жұмыс бойынша бөлімдер, мешіттерді құру
бойынша комиссия құрылды. ... ... ... ... ... ... ... өркендету үшін арнайы бағдарламамен жұмыс ... ... ... кең ... ... ... ... бастады.
Бұрыңғы мешіттер қалпына келтіріліп, жаңалары ... ... ... ... ашу қолға алынды. Қазақстандағы ең ... ... ... мешіті 1999 жылы ашылды. Ол ТМД бойынша ең ірі
мешіттердің бірі, онда 3 ... ... адам бір ... өз ... ... Діни ... ... бойынша Қазақстанда 11 миллионға
жуық мұсылман бар, олардың ішінде 24 ұлт бар, яғни ... ... 65 ... ... ... Қазақстан бойынша 2003 жылдың қаңтарына қарай
1652 мешіт болса, 2006 жылы бұл ... ... ... жалпы мешіт
саны 1750-ден асты.
ХХ ғ. 60 жылдары мен ХХІ ғ. тіркелген ... өсу ... |1965 |1968 |1972 ... |1 |46 |2 ... |1 |59 |13 ... |4 |409 |19 ... |6 |555 |28 ... |8 |692 |39 ... |10 |725 |29 ... |13 |986 |38 ... |14 |971 |- ... |21 |1100 |- ... |34 |1300 |- ... |64 |3 ... ... |- ... |104 |3252 |- |
1. ... ... ... ... ... шіркеуі.
Бұл дәстүрлі емес ағымның негізі 1830 жылдың сәуірінде салынды.
Иегова куәгерлері (Издательская общество ... ... ... ... ... АҚШ та Ч. Рассель құрған діни ұйым.
Көптеген Христиан дінтанушылары бұл ағымды христан дініне ... ... осы ... Христосты құдай демей оны құдайдың
баласы деп ... ... ... ... Игеова деп атайды. Қасиетті
үштік және жанның өлместігін ... ... ... ... өсу ... ... ... ... |15 |329 ... |15 |529 ... |19 |663 ... |12 |555 ... |16 |688 ... |17 |690 ... |28 |1124 ... |28 |1219 ... |29 |1347 ... |27 |1374 ... |27 |1381 ... |27 |1290 ... |97 |10100 ... |131 |13428 ... ... ... атын ... діни ағымдардың ... ... ... бірі «ХИЗБУТ-ТАХРИР» партиясы. Арабша «Хизб»-
ұйым, партия, ал «Тахрир»-азаттық ... ... ... негізін Таки ад-Дин набахани 1952 жылы Палестинада қалаған. ... ... ... ... ол ... атауына исламды да қосып,
алдарына 13 жылда халифат құру ... ... ... ... ... ... саны ... бірде-бір араб мемлекетінде халифат
құрылған жоқ. Тіпті араб ... өзі ... ... ... ... ... ... атынан таратқан
әдебиеттерді де (кітапшалар, парақшалар) мұсылман әлемінің ғұламалары ... ... ... ... ... да ... ... фи-л-адиян…» кітабындағы:
— Қабір азабын теріске шығаруы;
— Жалаңаш бейнелерді, суреттерді (порнография) көруге ... ... ... ... ... ... ... ораза ұстамауына болады
деуі;
— Мұсылман еместер (кәпір) мен ... ... ... мүшелікке
қабылдайтыны;
— Мұсылман емес кісінің мұсылман елін басқара ... деуі және т. с. ... ... келеді.
«Хизбут-Тахрир әл-Ислами» партиясы біздің мемлекетіміз ... да жік ... ... ... ... ... мәселенің мән-
жайына бармай, теріс уағызға көзсіз көбелектей ілесіп, олардың қатарына
қосылып қалғанын аңғармай жүр. ... ... ... ... (70
пайыз) екеніне қарамастан олар жұртымызды «кәпірлер елі» деп атайды.
Жоғарыда айтылған деректерге ... ... ... бет перде
еткен, халифатты аңсаушы, саяси керітартпа партия деуге толық ... ... ... ... халифат туралы: «Мен дүниеден өткеннен кейін
халифат 30 ... ... ... соң ... пен ... басталады», —
деген, (Имам Тирмизи мен Имам Ахмад ибн ... ... ... ... ... ҚҰРУ ... ... мақсаты емес», — деп атап
көрсетілген. ... ... ... ... ... Қасиетті
Меккеде исламды насихаттап жүргенде мүшіріктер Әбу Тәліпке ... «Ей, ... ... ... айт, ... ... ... егер
байлық пен билік қаласа, біз оған ондай мүмкіншілікті береміз», — дейді.
Сонда пайғамбарымыз (с.а.у.): ... ... та, ... те ... ... ... он, ... күнді, ал сол колыма айды берсе-дағы мен өзімнің жалғыз
Аллаһқа деген уағыз-насихатымнан бас тартпаймын», — ... ... ... ... мен билікті немесе халифа құру туралы емес, тек
бір Аллаға иман ... ... ... сақтау қажеттігін айтты./19/
Мұнан көрініп тұрғандай «Хизбут-Тахрир» партиясының мақсаты ... бұл ұйым ... ... болса да саяси билікке жетуді көздейді.
Баршаға ... ... діні бір ... ... және ... пен ... Құран Кәрімде: «Алла тартқан желіден (діннен) бекем ... ... ... ... ...... ... үгітіне құлақ аспауға, соңынан ... ... ... қызметі Ислам қағидалары мен ұстанымдарына
сәйкеспейді. Ол мұсылмандар арасына жік салу үшін арнайы құрылған партия;
2. ... ... ... ... (кітапшалар,
парақшалар) исламдық ілімге қайшы, кертартпа болуы себепті пайдаланылмасын;
3. Барлық мешіттің ... ... ... ... «Хизбут-Тахрир»
партиясы насихатының мұсылмандар үшін жат ... ... ... ... үзбей жүргізсін;
4. Әр имам мешіт жамағатымен бірлесе отырып, мұсылмандар арасында «Хизбут-
Тахрир» партиясы үгітінің таралуына жол бермесін;
Салафилер ... ... ... ... оның ... ... күн тәртiбiнен түсiп
көрген емес. Ел егемендiгiн ... ... ... ... да бұл мәселе
алдымыздан тағы шықты. Кiм-кiмге де белгiлi Орта Азия мен ... ... ... ... сан ... бойы ... өркен жаюы бұған дейiн
Исламдағы өзге ағымдар мен топтардың бiзге дендеп енуiне жол ... ... ... пен ... ... ... өзара бiр-бiрiн толықтырып,
ара-жiгi ашылмай келдi. Кешегi атеистiк ... ... ... ... ... бұл ... елiмiзге дiн атын жамылған неше ... мен ... ... мен салдарын байыптап талғамастан
«соқыр ... бәрi ... ... ... ... бара ... ... жоқ шындық./20/
Рас, елiмiз зайырлы. Кiм-кiмнiң де сенiмдi таңдау еркi өзiнде. Ислам:
«Дiнде зорлық жоқ» дейдi. Алуан ағымдар мен ... дiни ... ... өз таңдауларын асықпай алды-артын байқап, ата-
бабалары сан ғасыр ұстанған дiнi мен мәзһабын тереңiрек зерттеп, ... көз ... ... ... қателеспесi хақ. Әйтпесе, түбi ертең
өзi ғана емес ұрпағы да, бұған қоса халқы, елi оның зардабын ... ... ... ... ... ... ... отыздан астам
конфессия тiркелген. ... ... өзге ... ... ... iстейдi. Өкiнiштiсi сол, қазақ топырағында өнiп-
өспеген, күнi кеше 90-жылдардың ... ... дiн ... ... ... ... жат ... миссионерлер арқылы жеткен секталар мен
ағымдардың бүгiнгi ... ... өз ... ... Шетелдiк
миссионерлер кетiптi де олардың iсiн ендi өз ағайындарымыз жалғастыруда.
Мұнан өткен ... ... ма?! Ал, бұл аз ... ... ... ... ... атын жамылған тәкфиршiлер мен салафилер де
бiрте-бiрте ... жаю ... ... ... мешiтiн жеке бiрлестiк етiп бiржола
иемденiп те алған. Тәкфир және ... ... тек ... ғана нағыз
мұсылман деп, ал өзгелердi ... ... ... аты да ... ... ағым ... арасында жiк туғызуға бейiм. Оның идеологиясы ең алғаш
өткен ғасырдың екiншi ... ... ... өрiс ала ... ... ... Әбдiнәсiрдiң бұйрығымен Саид Құтб пен пiкiрлестерi
өлiм ... ... соң, оның ... өз ... бiр қисынға
келтiрiп, тұжырымдаған. Жамағаттың негiзгi құрамы тәкфир, яғни кәпiрге
шығару, ... деп ... ... Олардың пайымдауынша үлкен күнәларды
iстеген, басынан аяғына дейiн күнәға батқан адам ... әрi оның ... ... деп ... ... қатар, Алланың шариғатымен үкiм
шығармайтындар да және оны разылықпен қабылдаушы да, бұлардың ұстанымымен
келiспейтiн жамағат та, дiн ... да ... ... ... ... шыққан адамды сатқын дейдi. Оны өлтiруге де болады деп есептейдi.
Бұл жамағаттың екiншi ұстанымы - ... Оның ... ... тәрк ... ... ... ... Олардың түсiнiгiнше, һижрат - надан елден,
қоғамнан өзiн алып қашу, олармен барлық ... үзу. Олар ... ... ... да: ... мен мекен Расулуллаһ (с.ғ.с.) пен
сахабалардың кезiндегiдей болуы ... ... ... ... ... оқу ... да ... мекенi» көрiнедi. Жұма намазы
мен жамағат намаздары қасиеттi төрт мешiттен (Мекке мен ... ... Ақса ... ... ... оқылуға тиiстi емес екен, өйткенi
қалғандары зиянды-мыс. Бұл жамағат өз әмiрi Шүкри Мұстафаны осы ... ... ... берi күткен имам Мәһдиi деп санайды. Әбдiрахман Әбу
Әл-Хайрдың «Мұсылмандар жамағатының зiкiрi» кiтабын ең қадiрлi де ... ... ... ... деп ... ... дiннiң ақиқатын бiлмейдi, дәлел құжаттарды түсiнуге зер
салмайды, харам туралы үкiмдерiнде шектен ... дiни ... ... ... ... өмiр ... мен ... және әһл
сунна уәл жамаға бағдарламасын түсiнгiсi келмейдi. Осыдан барып ... ... ... ... ... мен ынтымағын бұзады, дау-жанжал
шығарады, мемлекеттiң саяси-экономикалық бағдарламасының жүзеге асуына
бөгет жасайды, әр ... ... ... ... ... ... ... кемiтедi.
Ал, салафилiк (уаһһабилiк) - дiни-саяси ағымның бiрi. ... ... ... бiрнеше жерiнде кездеседi. Ол, «бұрынғы өткендер» деген
мағынаны ... ... ... ... пiкiрiнше мұсылмандардың
алдыңғы үш толқыны «салафилер» деп аталады. Олар - ... ... ... ... көргендер) мен табаға
табиғиндер (табиғиндердi көргендер). ... ... деп ... бастапқы үш ғасырында өмiр сүргендер сияқты «Құран Кәрiм мен
сүннетке ғана сүйенемiз»,- дейдi. ... ... - ... ... ... олар хақ ... ... Ал қазiргi «салафилер» өздерiн
бұрынғы үш толқынның жолындамыз дегенiмен, шын мәнiнде олай емес. ... ... ... ... Ислам дiнiн хүрафат-бидағат
амалдардан тазалау, ... ... ... заманындағыдай
қалпына келтiру, араб әлемiн бiрiктiру сияқты мақсаттарды ұранға айналдырып
алған. Олар ... ... ... ... театр, көркем сурет және
т.б.) қарсы. Оны кешiрiлмейтiн күнә санайды. Өз ... iске ... ... ... ... ... Осы ... жету жолында дiндi тек
жамылғы ретiнде ғана пайдаланып, содырлық iс-әрекеттерден де ... ... ... ... ... емес деп ... Тәспi
тартуға, мешiтке садақа беруге болмайды деп санайды. Пайғамбарлар мен
әулиелер зираттарына зиярат етуге де, ... ... ... ... оқып ... да ... Бұл ағым ... шашын тықырлап
алдырып, сақалын өсiрiп, шалбарын ... ... ... не ... мәзһабтарды мойындамайды.
Ахмадия немесе Қадияни тобы
Қадияни тобы адасқан ... ... ... ... ... деп ... ... олай емес. Қадиянилік 1900 жылдары
Үндістанды отарлаған ағылшындардын, жоспары бойынша отаршыларға қарсы ... ... ... ... діннен алыстату мақсатында пайда
болған діни бағыт. Қазіргі таңда бұл діни қозғалыстың іс-әрекеттері ... ... ... ... таратылып отырады.
Осынау діни бағыт басшы ретінде таңдалып алынған Мырза ... ... ... ... ... Ол Үндістанның ... ... ... елді ... ... ... Оның ... діні мен отанына жасаған қиянаттары арқылы және отаршыларға шынайы
қызметімен ... ... Ол ... ... қолында өсті.
Құран оқуды меңгеріп, араб және ... ... ... логика және
филисофия пәндерін оқып, әкесінен әкімшілік істерімен де қоса ... ... ... ... «Барахин Ахмәдия», «Ануар ... ... ... атты өз ... ... жазылған кітаптардың
авторы.
Ғулам Ахмад еңбектерінде өзін 14-ғасырдың (Хижра жыл санауы бойынша)
реформаторы етіп көрсетеді Алла оған ... ерер бір ... ... ... Сөйтіп оны мұсылмандардың күткен Масихі және Махдиі ретінде
жіберген деп уағыздалады.
Ғулам ... өзі ... ... ... ... ... шәкірттерін
екіге айырып, араларында қақтығыстар туғызады. Мысалы. Қадиян тобы ... ... ал ... тобы Ғулам Ахмадтың реформатор, әрі ... пен ... ... ғана мойындайды.
Ғулам Ахмад дүние салғаннан кейін орнына Хаким Нуриддин сайланып, ол ... ... ... болып саналады. Ағылшындар оған өздерінің
патшалары ... тәж ... Ол ... атты ... ... ... басшысы Мұхаммед Али Құран кәрімді ... ... ... ... ... ... деген журналдың ең
алғашқы сандарын жарыққа шығарды. Оның "Хақиқат ... ... және ... да ... ... ... деген кісі қадиянилықтардың мүфтиі лауазымында қызмет
атқарған Ол "Хатим ән-Набийм» атты ... ... ... ... тағы бірі - ... ... ибн Ғулам.
«Сиратул-Махди», «Калиматул –фасл» деген кітаптардың авторы.
Қадиянилардың сенімі бойынша, Мырза Ахмад ... ... имам ... ... яғни Иса ... деп ... Бұл мүлдем дұрыс емес. Алла
Тағала жөніндегі ... ... ... ол ораза ұстайды, намаз оқиды,
ұйықтайды, оянады, жазады, тіпті қол қояды, ... т. б. Алла ... ... тағы бір ... бойынша олардың құдайы ағылшын. Уахиді
ағылшын тілінде жеткізеді. Мұхаммед соңғы пайғамбар емес, Алла ... ... ... ... ең ... ... Қадияни.
Жәбірейіл (ғ.с) періште Ғулам Ахмадқа Құран сияқты уахи алып түсуші. Ғулам
Ахмадқа түскен кітаптан басқа Құран жоқ. Оның ... ... ... жоқ. Ғулам Ахмадтан басқа пайғамбар жоқ. Оларға түскен кітаптың
аты – «Китабул-мубин». Қадиянилар өздерін жеке бір дін және ... ... ... ... ... шәкірттері Мұхаммед (с.а.у.) пайғамбардың
сахабалары сияқты дейді. Олар үшін Қадиян елді ... ... ... да ... ... Мекке тәрізді харам саналады. Қадиянилықтардың
құбыласы және ... орны да сол. ... ... ... ... парыз емес.
Отанды қорғау қажет деген түсініктен қашық. Дүние жүзі ... ... ... ... ... әр бір ... ... санайды.
Сондай-ақ ахмадилықтарға қызын әйелдікке бермеген адам кәпір. Арақ ішу,
апиын, ... ... мас ... нәрселерді қолдануға, сатуға,
сатып алуға рұқсат беріледі
Үндістан исламға ... ... ... ... ... ... қарсы мақалалар, кітаптар, пәтуалар жазылды. Олар Ғулам
Ахмадтың жазған еңбектерінен ислам ... ... ... ... ... ... елдерінде Ахмади тобы мұсылман ағымдарына кірмейді.
Мысалы, Пәкістанда ахмадилардың лидері Мырза ... ... пен шайх ... ... ... ... ... Отыз сағатқа созылған бәсекеде
ахмадилықтардың лидерінен бірде-бір жауап алынбағандықтан, бұл топ ... ... ... ... деп самауға тыйым салынған. Ислам
әлеміндегі «Рабита әл-ислам» ... 1974 жылы ... ... «ислам дінінің
жауы» деп жариялап, қадиянилар туралы ... ... ... ... жат, ... қыз ... ... алуға болмайды.
Олардың сойған етін жеуге болмайды Біреуі қайтыс болса мұсылмандардың
мазарына көмуге ... ... ... мұндай іс-әрекеттен кейін олар негізгі атауларын жасырып,
Қадияии емес, Ахмади. Ғулами, Мирзаи деген лақап аттарды иемденіп жүр.
Қазіргі ... ... ... ... ... бар. ... қатар Африка елдерінде, АҚШ-та. Үндістан, Пәкістанда ... ... ... ... де ... тобы ... түрде
тіркеуден өтіп алған. Олар өздерін Ахмадия тобы, ... ... ... ... ... ... ... қорының
өкілдері етіп көрсетеді. Қадиянилар Құран Кәрімді, басқа да кітаптарды
орыс, қазақ ... ... ... Бұл кітаптарды ахмадишылар
жазғанын тек мамандар ғана ажырата алады. Соңғы он жылдың ... ... ... ... жиынына ТМД мемлекеттерінің өкілдері де қатысқан.
Исматулла кім және ол Қазақстанға ... ... ...... ... ... ұстазы, пірі. Оны
«тақсыр» деп атайды, «қасиетті әке» cанайды, жамағаттың әрбір мүшесі құлдық
ұрып, ... ... ... ... ... кім болғаны, не істеп, не
қойғаны, не кәсіппен айналысқаны туралы ақпарат жоқтың қасы. ... ... ... Шах ... ... діни ... ... деген сөз
бар. Жақында ғана жарық көрген оның «Құран ... ... ... ... ... ... ... екені, ата-бабалары –
Шалқар әулие, Маймақ ишан Сыр бойы, Ақтөбе өңірінде ... ... ... ... бұл ... әлі екшелене жатар. Бізге анығы – ... ... ... ... ... азаматтығын алған-алмағаны
белгісіз. Исматулланың Қазақстанға келуіне бірден бір себепші болған адам —
Ғалым ... Ғ. ...... ... ... әкімінің идеология жөніндегі
орынбасары. Бұған дейін ол «Қазақстан» ұлттық телеарнасының ақпаратты-
сараптамалық ... ... ... ... «Мезгіл» хабарын
жүргізді. 1997 жылы, ол кезде Ғ. Боқаш ҚазМҰУ-дің шығыстану факультетінің
студенті, тәжірибеден өту үшін Пәкістанның ... ... ... Исматулланы жолықтырып, арбауына түседі. «Ақырзаман боларда ... ... ... ... 1997 жылы ... жанындағы Қарасу
мешітіне келіп, «медресе» ашып, мүридтер дайындай бастайды. Мүридтер ... ... ... ... Оны ... ... деп ... Исматулланың «бірінші крест» жорығы сәтсіз аяқталды. ... ... ... үшін 1999 ... ... құқық қорғау органдары
«медресе-шілхананы» жауып, Исматулланы ... ... ... Сол ... ... құралдарында айтылып, қоғамда
үлкен дүрбелең туғызған бұл оқиғаны тағы бір еске сала ... ... ... ... ... оқып жатқан ұлы Алмастан хабар алуға
келген Бақытжан Фазылова ... күн бойы ... ... ... ... ... Ақырында құқық қорғау органдарына ... ... ... ... үшін ... ... ... ішкі істер бөлімі арнайы операция ұйымдастырды: ... ... ... ... «жамағатты» таратты, Исматулладан басқа төлқұжаты жоқ
екі ауғандық азамат ұсталды. Тақсыр «дін ... ... ... ... ... қарсылық көрсетті. Ал Алмас көзінше өзін ұрып-соғып,
қолын қайырып, тілін тартқанын полиция мен ... зар ... ... Бұл сюжеттер НТК мен 31 – ... ... ... ... іс ... ... ... жүрген «Төле би»
қоғамдық қорын жапты. Былтыр осы оқиға турасында сол кездегі ... ...... және ... ... министрі болған
Алтынбек Сәрсенбайұлынан сұраған едім. Ол Қарасу ... ... да ... ... ... ... ... Исматулланың
Қазақстандағы миссиясына нүкте қойылғандай еді. Бірақ тамыр ... ... ... ... ағым ... жойылып кеткен жоқ. Исматулланың
орнын Нарымбай Разбекқажыұлы басты. Елде қалған ... ... ... жиындар өткізіп, кейбірі оны қорғап мақалалар ... ... бірі – Ғ. ... Оның ... адамның қадірін білмедік»
деген сыңайдағы мақалалары «Қазақ ... ... ... ... ... Еміл ... мүридтер оңтүстік, батыс өңірлерді ... ... ... ... ... өзара жазысқан
хаттары мен басқа да материалдарға қарасақ, ... ... ... келіп-кетіп жүрген. С. Керімбай былай дейді: «… ... ... міне ... үште ... ... ұшып келе жатыр. Ал
шәкірттерінің ол кісіні алып барып ... ... үйі жоқ. ... сен ... сезініп көрдің ба?../24/ Бүкіл жамағаттың «Менмін» деген жігіттері
тақсырды қайда кіргізерін білмей ... ... дал ... Ал ... ... ... ... тақсырға менің көзімше. «Ей Сматулла, ... ... алып ... жоғал» дегені есіңнен шығып қалды
ма?! Тақсырдың түн ішінде алтын ... ... ... ... ... ... ... өле жаздағыны саған әсер етпей ме?». (Хаттың
стилі мен орфографиясы қаз-қалпында сақталды, ... ... де ... да ... — О.Ә.). Бұл хатта айтылған «ақшалы қазақтың» үйі (Школьный-
2, 240 үй, «Мамыр» ықшам ... маңы – О.Ә.) ... ... әрі ... күндік курстан өткізетін «шілханасы». Басқосу,
мәслихат, алдағы аптада жасалатын шаруаның ... ... ... ... ... ... деп ... осында өтеді. Исматулла да, одан кейінгі
«тақсыр» Нарымбай да, өзін ... ... ... деп таныстыратын
«Қазақ» радиосының ақпарат бөлімінің жетекшісі Еркін Стамшалов та осында
отырады. Бұл үйдің иесі ... ... ... ауқатты адам
деседі. Әуелде ыңғай бермей жүрсе де, артынан мүкаммалын «жамағатқа»
басыбүтін ... ... ... ... ... ... ... тастайтындай
Исматулланың не құдіреті бар?» деген сұрақтың туары сөзсіз. Әрі оның еш
құпиясы жоқ. ... ... ... ... діни фанатқа айналдырып жіберетін
«Аль-каеда» мен ваххабшылардың технологтары туралы айтылып та, жазылып та
жүр. ... да ... ... ... ... ... Оны мүридтері
әулие санайды. Нарымбай «ол – бос жолдыбай адам емес, ... ... ... ... ... Тіпті кейбір «зікіршілер»: «Мәді пайғамбар, біз ... ... ... оның елді аузына қаратып, ... ... ... ... дау жоқ. Шау ... ... шапшаң, оқыс
қозғалады. Дембелше, ызбарлы жүзі дін адамынан ... ... ыссы ... ... ... өткір, зәрлі, шаңқылдап сөйлейді. «Зікір» ... ... ... ... бір ... ... ... Гитлер ғой»
дегені бар. Жалпы, «Исматулла кім, неғылған адам?» дегенде, ... ... ... ... ... ... діни-конспирологиялық
массондық ложаның өкілі деген де пікір ... ... ... ... ... ... дінінің өз
отанында қарқынды дамуының алдын алу үшін. Тарихта ... ... ... ... дінге кірмеген сенімі таза ұлт болатын. Сол ел ... 40 ... ... Бұл ... тек ... ғана ... отырмын. Ал,
басқа діндердің ағымы қаншама. Олар сайнтология, хара кришна, будда ағымы,
Батыстан келіп ... ... ... сатанизм шіркеуі/25/ т. т.. Бұлардың
барлығын қосқанда қазақтың діни бірлігі жайлы сөз қозғау қиындау секілді.
Қайта діни ... ... ... ... ... сияқты және оған мәжбүрміз.
Шіркеулер ұйымдасқан түрде үгіт жүргізіп жатыр. Нәтижесінде бір деректерде
50 мың қазақ, ал ... 500 мың ... ... дінге кірген делінген. Оның
нақты санын дөп басып ешкім айтып бере алмайды. Барлығы да мемлекетіміздің
тұтастығы, халқымыздың береке-бірлігі тұрғысынан ... өте ... бес жыл бойы ... елімізде қарқынды жұмыс істеді. Он мыңдаған
қандасымызды өзінің дініне тартты. Бұған қандай көзқарастағы адам да болса
қарсы тұру ... ... ... ... ... асқандықтың,
тасығандықтың, еркіндіктің, демократияның, адам құқықтарының, ... ... Бұл ... мен ... айғағы. Бұл бақытты өз дінінен
емес, ... ... ... ... ... ... ... дінге
кеткен азаматтар басқа этносқа айналатындығын ... ... ... бар. Осы ... ... ... ... дін айналасында
бас қосады. Секталарда бүгін мың адам ... ... 10 мың, 100 мың, ... ... дейін өсе береді. Басқа діннің ... ... өмір сүру ... ... киімі, ішкен асы, той-томалағы,
өлім-жітімі, өмірге деген көзқарасы, ... ... ... ... ат ... да, ... ұлтқа айналады. Оған тарих дәлел. Мысалы:
Югославиядағы хорват, серб, босния халықтарын алайық. ... ... ... ... ... ... бірдей. Бөлінген себебі сербтер —
православие, хорваттар — католик, босниялықтар болса — ... ... ... ... оны ... ... Ата-бабамыз қабылдаған ислам
діні 1250 жыл бойына қазақтармен бірге жайылып келеді. Қазақ халқы моңғол
шапқыншылығы кезінде де ... ... ... жоқ. ... ... хан
бастаған моңғолдар біздің салт-санамызға сіңісіп ... ... ... Одан ... жоңғарлармен болған ғасырлық соғыста
қазақ жоңғардың ... ... жоқ. ... ... ... ұлттарға
сіңді. Ресей Патшалығының бодандығында екі ғасыр ... ... ... жоқ. ... ... де ... бөлінбедік. Бұл тарихи деректердің
барлығы да қазақтың дінге бөлінбегендігін көрсетеді.
Ендігі мәселе басқа діннің жетегінде кеткен қандас ... өз ... ... ... ... ... ... келіп тіреледі. Осы уақытқа
дейін оларды ... ... ... ... мен ... жоқ. Бірлі-жарым мұсылман қоғамдары жұмыс істеген болады. Бірақ
олар халыққа исламды түсіндіруден ... бара ... ... ... ... ішкі тұрақтылығын ескере отырып, орта және ұзақ
мерзімді жоспарлар жасап, басқа дінге кірген ... өз ... ... ... Бұл үшін ... ... ... атқарылуы керек.
Біріншіден, бұл азаматтар неліктен ... ... ... ... Оның ең басты екі себебі бар тәрізді. Оның біріншісі экономикалық,
ал ... ... ... Экономикалық себептерді жою үшін не
істеуге болады? Әлеуметтік мәселелердің біразын жоғарыда айттық. Бұл ... ... өз ... ... ... ... Еш діни білімі
жоқ қазақ азаматтары жеткілікті. Осыған орайластырып, жоспар жасауымыз
керек. Олар ... ... ... ... Ал ... ... ... жол табу керек екендігін жақсы біледі.
Қазірдің өзінде қаламызда ағылшын тілін үйретіп жатқан көп ... ... ... ... Африка елдерінде, Таяу ... ... ... ... қорыққан миссионерлер бастапқыда өздерін
ағылшын тілінің мұғалімдері ретінде танытқан. Бұл мәселені де ... ... ... Мына ... ... ... емес ... (ҮЕҰ) шын
мәнінде қандай бағытта жұмыс істеп жатқанын бақылауымыз керек. Дүниежүзінде
20-дан астам бүкіл әлемге хабар тарататын миссионер телеарналары бар. ... ... орыс ... және ... ... ... таратады. Бір қазақ
тілінде хабар тарататын 3 миссионер радиосы бар екенін ескерелік.
Бір қорқынышты мәселе тағы бар. Бөтен дінге өткен азаматтарымыздың ... ... өте келе ... айналады. Мұсылман кезінде дінімізге
шорқақ болып ... ... ... кіргенде олардың жан-тәнімен беріліп
кететініне таң қаламын. Олардың ішінде, ... ... көп. ... ... ... ... бауырларын, әке-шешесін оңай тартады.
Қазақ халқы әйелге жауапсыз да бодаусыз ... ... ... ... ... секілді бауырларымыз қыз баланың тәрбиесіне ерекше көңіл
бөледі. Басқа дінге дендеп енуде мұның да ... орны бар ... ... рәсім кезінде домбыра және гитарамен хор болып өлең ... ... ... ... бар ... Осы жерден өз кемшілігімізді іздеуіміз ... ... ... ... басқармасына үлкен жауапкершілік артылып
отыр деген сөз. ... ... ... дінге бөлінді. Қайтадан біріктіру өте
қиын шаруа. Ол үшін шоқынған қазақтың жүрегіне, ... ... жол ... емес діни ... ... ... ... мақсаттарын жүзеге
асырып, өз жоспарларын жасап келуде. Кез келген бұрышта ... ... ... ... ... ... «қайырымды және мәңгілік
өмірге жетелейтін», майда тілімен ділің мен рухыңа ... ... ... жат ... сұқ ... ... қоғам көзімізді үйретіп
үлгерді. Әбден ... ... емес діни ағым ... ... батқан күнәсінен арылтатын жалғыз бізбіз» деп ашық мәлімдеуге
көшті. Оған осыдан 13 жыл ... ... ... «Діни бірлестіктер мен
сенім бостандығы» туралы заң жобасының мән ... өз ... ... отырғандығы белгілі. Статистика деректері «қазақ жерін
мекендеп жатқан тұрғылықты халықтың 11 ... ... ... ... ... ... ... үлгерген» дейді. Мамандар «қазіргі қолданыста
жүрген дінге қатысты заңнама тетіктері қазіргі ... ... ... олардың шектен шығып дандайсуының себебі сол» дейді. Оған ... жоқ ... 1995 жылы ... 8 ... 4 ... 4
католиктік, 26 протестанттық бірлестіктер тіркелді. Ал бахай, ... ... ... емес діни ... ... саны сол
жылы 10 болса, 1996-1997 жылдары 40-тан асып кеткен.
Үстіміздегі ... ... ... ... ... ... Мәжіліс
депутаты Мұхтар Шаханов республика тәуелсіздік алған ... ... көп ... елге ... ... ... тіпті
бірқатар мемлекеттер есігінен сығалауға мұрсат бермейтін ... ... ... ұя ... ... ... ... ашып айтқан.
«Жат ағымдардан келетін қауіп-қатер соғыстан жүз есе ... ... ... ... ... жыл сайын 12 млрд. доллар
жұмсалады. Мол қаржының батпандай сұрауы бар. Не керек және нені ... ... де ... ... ... ... библия орталығы интернет-
сайттарында жазылған мәлімдемелерінде Қазақстанды Орталық Азияда ... ең ... және ... ... ... ... ... Азияның
кейбір аймақтары үшін жергілікті өкілдерінен дайындалған ... ... ... ... айтқан. Байқап тұрсыз ба, «жергілікті ұлт
өкілдері» деп қазаққа шоқтың қоламтасын маздататын көсеуі ретінде ... осы ... дау туа ... әлем ... ... жаманатты етуге
таптырмас дәлел.
Ал АҚШ-тың Лос-Анджелесіндегі евангелистер ... ... ... ... ... ... сөзі ... халқының ақыл-ойын өзгертеміз» дейді. Мақсаттары 2010 жылға дейін
бүкіл Қазақстан халқын евангелистік ... ... ... ... да. ... ... жұмыстарын жалғастырып жатқан мектептер мен орталықтар саны ... ... Бұл ... ... ... Ел ішін ... ... ұзынқұлақ
әңгімелер «көше-көшелерде кітап тарататын насихатшылардың айлық жалақысы 30
мыңның үстінде» дейді. Егер қатарын көбейтіп, ... ... ... ... ... тағы ... осы тәсілмен жұмыстарын жандандырып жатқан «Иегова куәгерлерінің» ... ғана ... ... оқу ... ... ... жұмыс істеп тұр.
Салыстырмалы түрде қарасақ, Алматыда 14 шіркеу, 38 ... ... ... ... ... ... ... куәгерлері мүшесі бола қалсаңыз,
азаматтық, тіпті жанұя, жар ... ... бас ... ... Ел ... ... Ата Заң, ... туған бауыр сіз үшін кім, не ... ... ... ... зат есім ғана ... тек ... ... ғана мансұқ тұтқан Айтматовтың Мәңгүртіне айналасыз. Бұл есігімізге
батпандап еніп жатқан, мысқалдап шығу ... ... ... жоқ ... ... ... ... Философия және саясаттану институты
философия ғылымы және мәдениет бөлімінің меңгерушісі, ... ... ... ... жылдары-ақ ешқандай дабыра қылмай-ақ,
әлемдік қауымдастықтың ықтимал қарсылығына қарамай-ақ, 20-дан ... емес діни ... ... ... тыйым салғанын айтады.
Ал қазақ елінде тәуелсіздікке қол ... ... ... ... ... қайтарып алынбаған. «Мұнымызға басқа не ... сол ... ... Сол жалтақтықтың иегінің астында жат ағымдар,
діни идеологиялық, тіпті ұлттық мүдделер мен ... ... ... тірес жағдайында тұр. Ол ушығып кетсе, саясат сахнасында әлдебіреулер
үшін қолайлы тіркес – ислам фундаментализмінен келер ... ... Дін ... ... ... ... ... таман, атап айтқанда, 1898 жылы Рим қаласында Италия
мемлекетінің ұсынысы мен ... рет ... ... ... күресу
қажеттілігі туралы дүниежүзілік І – ші Халықаралық конференция өткізілген
болатын. Осы конференцияның жұмысына ... 20 ... ... ... ... әкімшілік, құқықтық және саяси сипаттағы
актілерге қол қойды. Бірақ өкінішке орай, көп ұзамай дүниежүзілік ... ... ... екі ... бөлінуі ланкестікке қарсы І-ші
Халықаралық конференцияда қабылданған ... іс ... ... ... Міне, сонан бері, 100 жылдан астам уақыт өтсе
де ланкестік дүнижүзілік масштабта күн тәртібіне ... ... ... да ... ... ... ... жолымен бір қалыпты дамуына
қатер тудырып отыр.
Әртүрлі өркениетті даму жолдарын ұстанған мен, түпкі мақсаты ... елін ... ... ... ... ... ... мен Қазақстанда да тұрақсыздықтың уын ... ... ... өз ... ... ... Дей тұрғанмен,
террористік-ланкестік, діни-экстремистік топтардың Орталық ... ... ... ене бастауын тек қана ... ... ... ... ... аз. ... ... ендей бастауының объективті де, субъективті де себептері баршылық.
Олар мыналар:
1. ... ... ... ... ... ... байланысты
аймақтың барлық елдерінде орын алып отырған жұмыссыздық әлеуметтік
теңсіздік;
2. Билік басындағылармен бұқара ... ... ... ... әділетсіздік, адам құқықтарының аяққа тапталуы;
3. Өмірден жеріну, жатсыну, ... ... ... ... төмендігі, саяси мәдениеттің жоқтығы, ұлтаралық араздық,
діни бөлінушілік, мемлекеттік емес қоғамдық ұйымдар ... және ... ... ... өмір сүруге құлықсыдығы, ал ... ... ... ... ... басындағылардың сыбайлас жемқорлығы, бұқара халықтың ... ... ... ... ... Аймақтағы мемлекеттер арасындағы мемлекетаралық ... ... екі ... ... ... келе ... туындап
отырған шекара төңіріндегі ірілі-уақты қақтығыстар;
7. Аймақтағы мемлекеттердің аумағында мұнай, газ, түсті металдар мен
басқа да ... ... ... ... бұл ... ... ... байланысты ірі мемлекеттердің
геосаясат тұрғысынан «ойын» алаңына айналдыруға мүдделіліктері;
8. Аймақтағы белгілі мемлекет ішіндегі элитаралық қайшылықтарға ... ... ... ... оларды бір-біріне айдап
салуға, трайболизмді қоздыруға ұмтылушылық, билік ... ... ... ... Азия ... орын алып отырған осындай келеңсіз объективті
және субъективті факторнлармен себепші жағдайларға да ... ... ... ... ... ... ... топтар отрядтары Орталық Азиямен Қазақстанның оңтүстігіне
де біртіндеп ене ... ... ... ... Азия ... ... топтардың ондаған бөлімшелері жұмыс
істейтіндігі-құқықтық органдар мен қауіпсіздік ... ... ... ... мерзімді баспасөз ақпараттарында молынан кездеседі.
Мысалы, Оңтүстік Қазақстан облысының «Оңтүстік Қазақстан» ... ... ... тахрир» ұйымы мүшелерінің әрекеттері, шекара бойындағы
шиеленіскен жағдайлар, еліміздің ұлттық, эканомикалық ... ... ... ... ... ... қону, кантрабандалық тауарларға
және ланкестік әрекеттерге үндейтін әдебиеттерге тосқауыл қою ... ... ... жылдары номер сайын жариаланып келеді. Осы мерзімді
басылым беттерінде жарияланған мәліметтерге ... ... 1 ... ... ... «Хизбут тахрир» діни бірлестігінің идеялогиясын
насихаттайтын баспа ... ... күрт ... 2003 жылы осындай 27 оқиға
тіркелген./27/ «Хизбут» мүшелері ашықтан-ашық таратып ... 1285 ... ... Ал 2004 жылдың алғашқы 3 айында ғана «Хизбут»
мүшелерінен 1086 ... ... ... «Хизбуттың» идеяларын
насихаттаумен айналысқан 24 факты есепке алынған. «Хизбут тахрирдің» үндеу
қағаздарын тарату бойынша 6 ... іс ... ... 3 ... Ең ... бұл ұйым ... дені жұмыссыз, бос сандалып
жүрген 19-25 жас аралығындағы жастар.
Ел ішіндегі осындай әлсіз нүктелерді таба білген діни ... ... ... итермелеуде. Қазіргі таңда Қазақстанда көптеген діндер
бар. ... ... ... ... ... діни ұйымдар өз
міндеттерін атқарып жатыр. Оған ... ... ... ... Н. ... -2030» ұзақ мерзімдік стратегиясында да мәселеге баса көңіл бөле
отырып, барлық діндердің бір-біріне төзімділік көрсетуі ... ... ... ... ... ... ... да «Дінде зорлық жоқ»дей
отырып, оң бағыт сілтейді. әлем мұсылмандары бір ... ... өз ... ... ... «Хизбут тахрир» деп жікке бөлінеді.
Ертең арамыздан «Әл-Ихуан әл-Муслимун», «Хизбуллах» ... ... ... ... ғой. Бір ... атап ... ... ол қандай да бір
адамның өзі өкілі болып табылатын ... ... ... ... ... мен ... ... жоқ екендігі. Біз мұны Құраннан
үйренеміз, ал Құран бір адамның болса да қанын төгуге тиым салады.
ХҮІІІ ғасырда ... ... ... 1928 жылы ... шейх ... ... ... «Әл-Ихуан әл-Муслимун», Палестинада құрылған «Хизбут ... оның ... ... ... ... ... бәрінің мақсаты
бірінші кезекте өз ұлттарының тәуелсіздігіне қол жеткізу болды.
Діни экстремистік ағым ... ... ... ... жоғарыда
айтқанымыздай шейх Хасан әл-Банна. Ұйым 1928 жылы Мысырда құрылған. ... ... ... Ол ... ... ... құрғаннан
бастап, өмірінің ақырына дейін оның «жоғары тәлімгері» болды. Хасан ... көз ... ... Әбу ... ... сондай-ақ
Мұхаммед Абдонның, Жамал ад-дин әл-Ауғанидың, Рашид Риддің еңбектерінің зор
ықпалы болды. Хасан әл-Банна ... ... ... ... ... әл-
Ауғанимен Риддің панисланизм идеяларын одан әрі өрістетті, яғни ... ... ... ... ... ... ... идеалогиясының негізінде панисланизм жатыр. Ол
ислам діні тараған елдерде ... ... ... ... ... ... ... парыздарын қатаң сақтайтын қоғам құруды
өзінің басты ... етіп ... ... және ... Азия, Африка
елдерінде тұрақты бөлімшелері жұмыс істейді. ... ... ... ... ұйымы 3 бағытта жұмыс жүргізіп келеді: 1. «Салауаттылар» - бұлар
Хасан әл-Банна мен Сайд Құтбанның ... арқа ... 2. ... - «ислам социализмін» жақтаушылар тобы бірлестіктері; 3.
Экстремистік топтар, бұл негізінен ланкестікпен айналысады.
Исламды ... ... осы ... топқа жатады. Олар «мұсылман бауырлар»
ассоцияциясының өткен ғасырдың 50-ші ... ... ... қазіргі уақытта
барлық мұсылман елдерінде бар әрі жасырын жұмыс істейді. Бұл топтың идеясы
мен саясаты реакциялық мәнге ие. Ұйым ... ... ... ... ... ... ал ... «әл-Каиида» мен «Мұсылман
интегризмі» атты ... ... ... ... ... ... ... біріктіріп «Ислам империясын» құру, діни тұрғыда
ислам дінін алғашқы таза нұсқасында ... ... ... ... ... саяси өмірдегі орны мен рөлі туралы ұйым-түсініктері, исламды
насихаттау әдіс айлалары мен ... ... ... ... ... ... ... олардың алдын алу шараларын қарастырған жөн.
Сонымен қатар, қазіргі заманның жаңа ... мен ... ... ... ... ... күресте байқап отырғанымыздай, асыра
сілтеу жағдайларына жол бермес еді. Мысалы, экстремизм үшін айыпталған діни
ұйымдармен күрес ... ... пен ... ... ... ... шақыратын ислам дінін айыптауға жол беріліп жатады.
Қазақстанда экстремизм мүлдем жат ... ... ... ... ішкі ... ... діни ... және өзара
түсініспеушілікті сақтауға әрі ... ... ете ... және ... ... тиіс. Ол ішкі және сыртқы саясаттың сындарлы ... ... ... ... ... ой ... вербалды түрлерінде
айқындалған. Оның тарихи дамуында қазақ философиясы ... ... әсер ... Оған ... ... ... белсенді
ролді мұсылмандылыққа сенушілер алды. Қазақстан Ресейге қосылғаннан кейін
ислам ... ... ... ... ... ... ... философиясының
дамуына бір мағыналы әсер етпеді. Мазмұны былай анықталды, бір жағынан
ақсүйек діни ... ... ... ... айналдыруға тырысты,
екінші жағынан халықтың өзінен шыққан ойшылдары мен олардың көзқарастарын
жақтайтын ... және ... ... ... мен оның мүдделерін
қорғайтындардың мұсылмандыққа деген көзқарастары мен өзіндік философиялық
тұжырымдамалары болды.
Қазақтың рухани мәдениеті ... ... ... ... ділі, тілі, оның
ойлау құрылымы және әлеуметтік-мәдени мүдделері біртіндеп жалпы мұсылмандық
типті көрсете ... ... ... ... инабаттылық
бетбұрыстары қалыптаса бастады./28/ Имандылыққа қайта бет ... ... ... ... ... да ... отыр. Бұл – Ислам
дінінің жыл өткен сайын халық жүрегінен тереңірек орын алып келе жатқандығы
мен қазақ ... ... ... ... ойы ... Ислам діні өз сипатына қарай өзіндік
ерекшелігі бар. Жаңа тарихи ... ... ... ... тән
тұрмыс-салтын, әдет-ғұрпын, дәстүрлерін ескереді. Бір жағынан осылардың
негізінде ... ... ... ... ескі нанымларын бойына
сіңіре отырып дамыған.
Қазақ халқының ұлттық дәстүрінің ғасырлар бойы ислам дінімен ... ... ... ... ... ... діннен айналып өтіп,
дамытудың мүмкін еместігінде айта кету аса маңызды. ... ... ... ... ... өсуі ... ... лингвистикалық
фонетикасының күшеюіне әсер етті. Қазақстанда тығыз топталып, орналасқан
өзбек, ... ... ... тілінің маңызын терең түсініп, оның ... ... ... ... ... ... қазақ тіліне жақын болған соң
балаларын қазақ мектептеріне беруде. Орыс тілі ... ... ... ... ... ... айырылып, орнын қазақ тілі
басуда.
Қазақ халқының ділін айтқанда, оның басты бір ерекшелігі – ол ... ... ... ... ... ... ... жырлары, ойын-сауығы айналып келгенде, тәрбиелік мәселеге келіп
тіреледі. Олар адамгершілікке, имандылыққа, ... ... ... ... ... әділдіктің, үйлесімділіктің, білімнің
және құліретті ... иесі ... бар ... ... ... сан ... жер бетіндегі адамдар жүрегін баурап, оларды таза ниетке, ізгі
істерге, ... ... ... ... ... ... Бұл – қазақ халқының
ең үлкен алғысы./30/ Дүниені апаттан ізгілікпен сұлулық қана ... ... бір ... ... ... сену – ... бес
парызының ең алғашқысы «Аллаһқа сену». Ислам діні бір ... ... ... нақтылаумен қатар, адамның қоғам алдындағы міндеттерін де
айқындап берген.
Сол міндеттердің бастысы – адам ... ... діні адам ... оған ... жасаудың әр мұсылманға парыз екендігін ескертеді.
Дініміз адам баласының тәрбиесіне ... мән ... ... ... ... ... ... материалдық жағынан ғана қамтамасыз
етіпқоймай, баланың жүрегіне иман сенімін орнықтыруы қажет. Үлкенді сыйлау,
кішіге мейрімділік көрсету – бұл ... ең ... ... ... ... ... қолқабыс көрсетуге байланысты ұғымдар үлкен мәнге ие.
Адамзат болмысының бір ерекшелігі – қоғам құрып, бірге өмір ... ... ... ... Қоғамда әр адамзаттың басты міндеті – қоршаған
ортада бірлік пен ынтымақты сақтап, бөлінушілікке, ... ел ... ... жол ... ... адам өз қоғамына қандай да ... ... ... болуы керек.
Адам имандылығын қалыптастыруға талпынады, өзін-өзі тәрбиелейді. Өмірде
әртүрлі адамдар кездеседі. Бірі – ... мол, ... ... ... имандылығы бар таза пәк адам, енді бірінің үлкенге, кішіге
деген инабаттылығы, қайырымдылығы, мейірімділігі ... ... ... т.б. керісінше болуы. Осының бәрі діни ... ... ... ... ... ... үшін, өркениетке қолы жетуі үшін ілгеріректе
сөз еткеніміздей адамгершілік, инабаттылық қасиеттерді әрбір жеке ... ... ... ... қалыптастырып жетілдіру қажет. Сонда ғана
даму, өрбу болады.
Сонымен қатар имандылық жеке ... ... ... әсер ... қоршаған
ортада өзін-өзі тәрбиеленуіне үлкен көмек көрсетеді. Қоғамдық ... ... жеке ... ... ... ... ... қажет. Сонда ғана адам өз белсенділігін арттырып үлкен игі істерге
қатысады. Адам өмір сүру үшін, ... ... ... ... ... ... бірге ол өзінің болашақ өмірінде де еркін өмір кешу
үшін де әртүрлі жағдайлар жасайды. Жеке адамның өмір тіршілігінде оның ... ... ол өмір ... оңды-солын аңғарып, пайымдап, қорытындылай
білу қажет.
Адамдардың сана-сезімін адамгершілігін ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады. әрбір жеке адам
бойында иманы бар, өмірдегі ... ... ... ... ... ... тырысады./29/ Егер адамның түсінігі жеткілікті дәрежеде
болмаса, білімі жетпесе, онда ол ... ... ... сын ... ұғына алмайды, оған сын беруге тұжырым жасауға қабілеті жетпейді.
Сонымен бірге егер адам ... ғана ... ... ... көңіл
аудармаса онда оның алған білімі жеткіліксіз сыңаржақ ... ... ... ... адам ... ... мәдениетінің барлық бағытынан нәр
алып жан-жақты толық дамыған салауатты ... ... Ол адам ... ... ... саласында, діни салада барлық әлеуметтік
құрылымды өзгертуге атсалыса алады.
Әрине мұның барлығы бір ... ... бола ... жәйт ... Бұл ... діни конфессияларға төзімділігі қажет еді. Сонымен ... әрі ...... ... пен ... өсім ... туғызады. Елбасы
Н.Назарбаевтың срабдал саясатының нәтижесінде түрлі діндердің бейбіт қатар
өмір сүруіне жағдай жасалды. ... ... ... конфессияаралық
үнқатысудың ерекше үлгісін көрсетіп отыр. Барлық ... өмір ... ... ... ... ... түзілеті. Онда экстремизмның
таралуына кедергі ... ... ... ... ... және ... ... лидерлерінің тұңғыш съезін
шақыруға бастамашы болғаны белгілі. Соның нәтижесінде осыдан үш жыл бұрын
Астанада І съезд ... Ал ... ... ... және дәстүрлі діндер
лидерлерінің ІІ съезі ... Осы ... ... ... – Бейбітшілік
және келісім сарайы тұрғызылды. Оны салу идеясын Мемлекет басшысы І съезде
көтерген болатын. Ол ... іс ... ... ... ... кеззде
тұрақтылық өмір салтымызға айналғаны тамыры тереңде жатқан ... ... ... ұлттар мен ұлыстар ұлықтап, қадір тұтатын
қағидамыз болып қалыптасқаны айшықтай ... ... ... ... айғағы –
Астанадағы съезге әлемдік және дәстүрлі діндер өкілдерінің, сонымен қатар
көрнекті қоғам қайраткерлерінің келуі болса ... ... және ... діндер лидерлері, Қазақстанның елордасы
Астанада Екінші съезде бас қосып:
- 2003 ... 23-24 ... ... өтіп, дінаралық үнқатысудың
маңызды бастамасына әлемнің танымал діни лидерлерін тартқан бірінші ... ... ... ... ... ... негіздерін білдіретін әлемдік
мәдениеттердің, діндердің және этностық топтардың өзара ықпалдастығына ... ... ... ... және діни ... ... жол бермеуге ұмтыла отыры;
- дін адам өмірі мен қоғамның аса маңызды қыры ретінде жаңа ... ... пен ... ... ... жаңа ролге ие
болғанын негізге ала отырып;
- діни ... ... және ... ... ... ... ... үшін зор жауапкершілігін, олардың өзара құрмет рухын орнықтырудағы,
осы заманғы жаңа сынақтардың алдында басқаларды ... мен ... ... ... отырып;
- әрбір дін мен мәдениеттің бірегей сипатын қуаттап, мәдени және діни
әрқилылықты адамдар қоғамының аса маңызды ... ... ... ... бейкүнә құрбандықтарға соқтыратын күш ... ... ... діни және ... ... ... салушылық
шиеленістің өсуіне алаңдаушылық білдіре отырып;
- дінді шынайы түсінушіліктің және күш ... ... ... ... және ... ... ... құрметтеуге және бейбіт қатар
өмір сүруге ... ... ... ... ... және
фанатизммен шықандай қатыс жоқ екенін атап көрсете отырып;
- дінаралық және мәдениетаралық қатынастардағы қиындықтарды халықаралық
саясаттағы, ... ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ дінді саяси мақсаттарда
пайдалану туындатады деп санай ... ... ... проблемалар бойынша съездің «Дін, қоғам және
халықаралық қауіпсіздік» атты негізгі тақырыбы ... ... ... ... және ... ... ұстаншыларды құрметтеу;
ІІ. «Діни лидерлердің халықаралық қауіпсіздікті нығайтудағы ролі» деген
екі арнаулы топтама ... ... ... ... отырып, планетадағы
барлық діндердің және ізгі ниет адамдарына қайырыламыз және:
- ... ... ... ұрыс-керістен, жеккөрушіліктен бас тартуға
және ... ... ... және ... діни және өркениеттік
саналуандылықты тану ахуалында өмір ... ... ... не ... ... ... не ... айрықша назар
аудара отырып, соқыр нанымды, басқа діни ... ... ... ... еңсеру үшін бірлескен күш-жігер қолдануға деген
өз табандылығымызды жариялаймыз;
- барлық формадағы лаңкестікті айыптаймыз, өйткені, әділдікті ... адам қаны ... ... ... ал мұндай құралдарды дін
мақсатында пайдалану ізгілік пен үнқатысуға шақыратын кез ... ... ... білдіреді:
- діннің агрессияшыл болмысы туралы барлық жалған ... ... ... ақ ... да бір ... ... ... қабылдамаймыз:
- бүкіл діндерді азаматтың аман саулығын, қадір-қасиеті мен бірлігін
уағыздай отырып, лаңкесшілдіктің барлық ... жою ... ... ... бір ... ... екіншісіне айналдыруға бағытталған қандай да
бір қысым көрсету мен күштеу әрекеттерін өзіміздің қабылдамайтынымыз ... ... ... ынтымақтастық пен әлеуметтік үйлесімге қол жеткізу
ісіндегі білім берудің, жастар саясаты мен ... ... ... ... ... сондай-ақ халықаралық қоғамдастыққа, халықаралық және өңірлік
ұйымдарға, ... ... ... мен ... ... ... ... үнқатысуының үрдісіне белсенді қолдау білдіріп, ... ... ... ... оның қағыидаттарын халықаралық
саясаттың және барлық адамдар өмірінің берік негізі ... ... ... ... әділ дүниенің орнауына, халықаралық заңдылықтың нығаюына, БҰҰ қарарлары
мен халықаралық шарттардың орындалуына, сондай-ақ бүкіл әлемде ... ... ... үшін тиімді шараларды әзірлеуге жәрдемдесу;
- езіп-жаншу мен лаңкесшілдік құрбандарының үніне құлақ ... ... ... ... жою мақсатымен орын алып отырған
жанжалдардың әділ шешімін іздестіру үшін ... ... ... ... ... қаруын әзірлеуден, өндіру мен ие болудан толық ... ... ... ... ... ... ... жәрдемдесу;
- діни киелі нәрселер мен нышандарды құрметтеу және қорғау, сондай-ақ бұл
үшін тиісті шаралар қолдану.
Жоғарыда айтылғандарды негізге ала ... Біз ... және ... ... ... деп ... бірлескен кездесулер, семинарлар өткізу, БАҚ-та материалдар жариялау,
Интернетті және басқа құралдарды пайдалану жолымен ... ... ... мен ... ... бойынша бірлескен нақты ... ... ... арасында дінаралық төзімділіктің таралуына және оның
жалпыадамзаттық құндылықтарды серпінді ... ... ... ... жас ... діни және ... айырмашылықтарды құрметтеуі мен
өшпенділіксіз қабылдауына көмектесу үшін өркениеттер мен діндер ... ... ... ... беру ... оқу ... ... өзіміздің рухани ықпалымызды, біздің діни бірлестіктердің билігі мен
ресурстарын бейбітшілікті, қауіпсіздік пен ... ... ... діни ... ... проблемаларды болдырмауға және шешуге
бірлескен үлесімізді қосу үшін байланыстарды нығайту керек;
- шиеленісті бәсеңдетуге ... және ... ... жағдайда олармен
келіссөздер жүргізуге бірлескен делегациялар құру үшін біздің тәжірибеміз
бен ... ... ... үкіметтерге, халықтарға, түрлі
топтар мен күштерге ұсыну керек;
- осы делегацияда жарияланған мақсаттарды тарату мен іске ... үшін ... ... және съездің хатшылығына бұл ұсыныстарды барынша тиімділікпен
жүзеге ... үшін ... ... ... ... діни ... ... тұрақты негізде өткізіп, әлемдік және дәстүрлі
діндер лидерлерінің ІІІ съезін 2009 жылы ... ... ... ... ... мен ... арасындағы үнқатысуды
ілгерілетудегі тұғырнамалық және практикалық роліне және оның дінаралық
өзара түсіністікті жолға ... ... ... мен ... ... қызметіне қолдау білдіруге БҰҰ бас ассамблеясының назарын аудару
керек.
Қорытынды.
Қорыта айтқанда қазіргі ХХІ ғасырда дін мәселесі өзектілердің ... ... діни ... ... ... ... өмірін қиып
жатқан діни қақтығыстар өте көп. Діни қақтығыстар сол мемлекеттердегі
үкіметтің діни ... ... ... шығады. Мемлекет басшылары
көп жағдайда діни қақтығыстардың басталуына өздері итермелейді.
Көп ұлтты қоғамдағы рухани келісім, ... ... ... ... ... мәселесі. Себебі, олардың ұлттық және діни ынтымағы
қоғамдағы басты проблема. Діни ... ... күні ... ... ... ... ... тудырып отыр. Бұл шиеленістер
бүкіл дүниежүзі ... ... ... ... Сол ... ... тосқауыл қоя білуіміз қажет. Біздің көп ұлтты мемлекетіміз үшін ұлттық
салт-дәстүрді және діни ... ... ... мәселе.
Елімізде барлық ұлт үшін біотұтас принцип, заң жұмыс істейді, ... ... ... бірлігін сақтау туралы қаулы бар.
Бүгінгі күні 3000 діни ұйым, 40 ... 100 ... ... ... бар, ... ... діни ұйымдары жұмыс істеп жатыр. Бұл ... өз ... ... ... діни кітаптар таратады. Ал еліміздің
алға қойған мақсаты: ұлт ... ... әр ... арасындағы
келіспеушілікті жою, бір-бірімен ынтымақты ... ... ... жол ... ... ... ... дәрежеде көтеру.
Дін мен білім әр уақытта бірін-бірі қолдай ... ... Ал ... жағынан дамуына және санасын, мәдени ... ... ... терең сусындауы керек. Біз сонда ғана діндегі әртүрлі бағыт-
бағдардың дұрыс-бұрыстығын шеше ... Осы ... ... біз
ғылыми сана-сезімге жақындай түсуіміз қажет. Ағайын туыс бір-бірімен тату-
тәтті ынтымақты ... ... ... ... ... осының өзі бақыт. Ертедегі адамдар туысшыл, көргендері көп,
бөліп жеген, менікі ... ... ... ... ... ... қоғамдық
өмір қарым-қатынас мүлдем ... ... ... ... ... ... қатыгездік, қайырымсыздық әдеттер бүгінгі
күні көбеюде. Осындай зорлықты болдырмау үшін діннің ролі зор. Дін адамдары
үлкенге кішіге ... ... ... ... ... ... оның имандылық негіздерді таратуында. Тәуелсіздігімізді
алғаннан кейін де көптеген қиындықтарды басымыздан өткердік. ... ... өз ... жету үшін ... ... ... керек. «Ағайын тату болса мал көп абысын тату болса ас көп».
Дінтану – адам ... мен ... ... әсер ... фантастикалық,
табиғи емес күштерге сенуге негізделген ... ... ... ... түрі бар. Дін – ... ... ар-ұятын сақтап
отыратын ереже ... ... ... ... Діни ... ... ... бір бітімі, дүниедегі тәрбие
туралы бағдар немесе жол. ... ... ...... ... белгілі бір тәртіпке келтіріп, оның құдіреттілігі ... ... ... дін ... өсуі ... ... ... Дін мен
нанымның қозғалысы қоғамдық үрдіске әсері болмай қоймайтын құбылыс. ... ... одан әрі ... ... ... ... Дін адамдар арасында бірлік пен ... ... ... ... ... ... әдістерін өмірге келтіреді. Ислам дінінің қазақтар
арасында кеңінен тарауы және ... ... ... ... ... ... келе ... ұлттық қасиет, үлгі өнеге. Қазақ халқы ... ... ... ... ... ... қалған
игі мұраларға ұлағатты әсеріне ерекше мән берген.
Қазақстан Республикасының президенті Н.Назарбаев ... он жыл» ... ... күні ... ... діни сана-сезімнің ... ... ... Дін ... және мәдени біртектілікті сақтаудың
негізіне айналып отыр» - дейді.
Елбасымыз Н.Назарбаев діни бостандыққа жол ... өзі бас ... осы ... іске ... ... ... ... Қазақстанның қоғамдық
өміріндегі діннің алатын орны мен ролін сараптай ... оның ... ... оған ... ықыластың артып отырғандығын түсінеміз. ... ... ... алып қарағанда өз алдына діни немесе ұлтаралық
қайшылықтар ... ... ... ... ... ... әсіресе
фундаменталистік және модернистік ағымдардың бір-біріне қарама-қарсылығы –
барған сайын күрделеніп күшейе түсуі.
Қазақстан полиэтникалық және ... ... ... ... әлемді
өзінің тату-тәтті өмірімен мойындатып отыр. Осы ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі
1. Ақназаров Х.З. Ислам діні және өмір шындығы , ... ... ... ... Д. ... ... ... бүгін, ертең. Алматы, Ғылым,
1999, 160 бет.
3. Ислам әліппесі, - Азбука Ислама ЖШС Фараби – ... ... 3 ... Бес ... ... екі ... ... 1989, том 1, 93-97 б.
5. Назарбаев Н.Ә. «Сындарлы он жыл», Алматы, 2003, 110б
6. Т.И. Юраскина. «Религия в истории мировой ... ... ... ... ... Зариф. Хикматзада. Б.3.2. Біз неге мұсылман болдық? Алматы
«Әуен». 2002ж.
8. Құран . Наср сүресі.
9. ... А. ... А. ... ... ... Ислам энциклопедиясы Бас редактор Р. ... ... ... ... ... ... ... негіздері. Анкара, 1999ж. 144-б.
12. Мұхаммед пағамбарымыздың ғадистері, Алматы., «Жазушы» 1993. 64-б.
13. Религии мира. ... М. ... ... ... по ... М., ... ... Пол Оливер. Мировые религиозные верование. Пер.с ... ... М., Фаир ... 2003.
16. Сейфеддин Языжы. Негізгі діни мағлұматтар. Алматы 2004.
17. Фурқан сүресі, 53 аят.
18. Рахман сүресі,19-20 аяттар
19. ... ... ... Ясин ... с ... 2005жыл.
21. З. Каражигитов. Ислам в Америке тоже есть. Алматы .
22. Московский Центр ... ... ... на ... ... ... №184. ... Ислам шагает по планете.
24. Ахмет Абдірахманұлы, Рахмет самалы, «Мұсылман елдеріне саяхат» № 3
тамыз 2004ж. ... Өмір ... 2000 № 7-8 ... во франции».
26. Ахмет Абдірахманұлы, Рахмет самалы журналы Мұсылман өлкелеріне саяхат.
Маусым № 2 2004ж.
27. ... ... ... самалы журналы, Мұсылман өлкелеріне саяхат. Сәуір № 1 2004ж.
29. Рахмет самалы журналы, Мұсылман ... ... ... ... ... самалы журналы, Мұсылман өлкелеріне саяхат. қазан № 4 2004 36-
бет.
31. ... ... ... ... ... и ... мира»
32. Қазақстан Республикасының Конституциясы. А., 1995ж. «Қазақстан»
баспасы.
33. О. Көбеева. «Дінтану негіздері» А., ... ... ... мәдениеті, діни сенімдеріне қарай түрленіп
дамиды. Дін және өркениеттер философияның ... өте ... ... ... ... ... қатысты көзқарас және бағаландыру
жолы болып табылады. Әрбір адам ... және ... өз ... ... және мәдениет, сенім және ой-пікір құрылымына қарай
жорамалдайды. Міне, осындай ... және баға ... ... ... ... ... ағым ретінде қалыптасады және бір атауға
ие болады. Философиялық ағымдардың қалыптасуында діндер мен мәдениеттер
және ... мен өмір сүру ... ... ... ... ... - ... діншілдік: әр түрлі діндерден ... мен ... ... ... ... дін немесе
діни түсінік. Бірқатар діндер мен мезхептер осындай ерекшеліктерге ... мен ... ... ... ағым: жеке адам және қоғам болмысына пайдасы жоқ түсінік, діни
сенім, ... ... ... құрылымы және жорамал. Саяси, ... ... ... ... және философиялық түрде пайда болады.
Терроризм (лаңкестік): жеке адам және қоғам тәртібін, ... ... ... ... және үрей ... ... мен ... Терроризм ұйымдасқан және ұйымдаспаған түрде пайда болады; әр
түрлі әдістер мен көріністерде ... ... ... ... ... ұлты және ... болмайды. Терроризм адамзат өмірінің қай
кезеңінде болмасын ең басты проблемалардың бірі ... ... ... іс-шараларды жүзеге асыратын кісі,
ұйым, мемлекет, ел немесе қоғам. Қоғам тыныштығын ... ... мен ... ... ... заңға қайшы іс-шаралармен
айналысатын жеке және заңды тұлғалар.
Миссия ... ... ... ... ... және ... батыс
тілдерінде қолданылатын миссия ұғымы тілде, ... ... ... ... ... ... емес халықтарға тарату»
мағынасына келеді. Яғни, «миссия шіркеу ... ... ... ... ... Хз. ... сенбейтін халықтар мен ... ... ... және ... тыйымдарын тарату үшін мойындарына алған
арнайы бір міндет.»
Миссионер: жалпы алғанда өзін-өзі бір ой-пікір немесе идеологияның, атап
айтқанда інжіл және ... ... ... ... ... кісі.
Миссионерлер белгілі бір білім алғаннан кейін ... ... ... ... ... ... бітіргендердің арасынан
іріктеліп алынады. Миссионерлік: техникалық термин ретінде ... ... және ... ... не ... діни ... ... бір сенімге,
саяси және мәдени идеологияға уағыздайтын іс-шара. Бірақ, тарихта бұл ... ... ... ... ... ... мен ... үстем етуге бағытталған ұйым мен соның іс-шаралары деген
мағынаны береді.
Евангелизм: сөздік ұғымы ... ... ... ... ... ... ... негізі - грек тілінде жақсы хабар немесе ... ... ... мағынасына келетін, Евангелиеден алынған. Бүгінгі күні
евангелизм ұғымы Америкадағы христиандық қоғамның кертартпа мағынасын
береді. ... ... ... ... ... ... ... болмаса насихаттаушысы. Інжілге сенетін, оның шақыруларын әлемге үстем
қылуды қалайтын және адамдарды соған сәйкес өмір ... ... деп ... ... ... дінінің насихаттаушысы және
кертартпа христиан үшін де осы атау қолданылуда. Евангелистер көбінесе
миссионерлік ... ... ... ... ... ... Құрама Штаттарында 70 миллион, ал дүние жүзінде ... ... ... бар. ... куәгерлері: Христиандықты және
Қасиетті Кітапты әр ... ... ... ... ... Ал ... бір анықтамаға жүгінетін болсақ, христиан ... ... ... кейбір элементтерін біріктіріп, жаңа бір діни-
философиялық түсініктің шығуына ... ... ... қоғам болып
табылады. Ал Йегово куәгерлері деген сөз - өздерін ... ... ... ... ... ... кісілер деген мағынаға келеді.
Мұсылман мемлекеттерінің ұлғаюына және дамуына паралелль ислами ... ... жаңа ... ... ... ... бір жағынан жергілікті
салт-дәстүрлер және әр түрлі мәдениеттердің ықпалында ... ... ... алу кезеңдерінде көп бағыттағы мәдениет ортасында болды. Бірақ,
ислам дінінің дәстурі әр түрлілігіне және ... ... әр ... бір ... ... ... ... жылдар бойы қиын
жағдайда қалдырмаған және ... ... ... қамтамасыз еткен де,
міне, осы діни бірлік болды.
Өйткені, ислам мәдениеті мен ... ... ... ... ... ... кез болды, бірақ оларды өзіне
бағындыра ... ... ... саны бір ... ... асады. Бақыт
кезеңінен (Асыр-ы Саадет) келген ислами мәдениет және ... ... ... ... ... ... тапты және ұрпақтан
ұрпаққа беріліп отырды. ... ... ... және ... ... әр түрлі тілде жазылған шығармалар да ортақ мәдениет пен ғылымның
негіздерін ... ... ... ... ... ... ұшырамай, осы
күнге дейін келіп жетті.
Сонымен, ұрпақтан ... ... ... діни және ... яғни ... ... және ... қатысты өмір сүру түрі уақыт
өте келе және ... ... ... ... айырмашылықтардың
туындауына себеп болды.
Мұсылман қоғамдарда өзгеше бір мәдениет ... өмір ... ... ... ... бар осы мәдениет дәстүрі және
өмір сүру түрі «дәстүрлі исламды» қальштастырды. Жаңа мұсылман қоғамдар ... жаңа ... ... ортада дамып жетілді.
Ислами дәстүр бұл жаңа мұсылман болған қауымдарда басқа ... кез ... және ... біте ... ... ... өткізді.
4. Ислам түсініктері
Мұсылмандық «дін» түсініктері мәдениет дәстүрі және өркениет түсінігі
сипатына ие болды. ... ... ... ... ... ... ... пайда болды. Ислам мәдениеті де әр түрлі ұлттық және ... ... тіл, ауа райы және ... ... ... ... ... ислам мәдениеті мұсылман халықтардың ... ... ... және ... ... Үнді мұхитына дейінгі
жерлерде өмір сүретін мұсылман қауымдарды біріктіріп өкілдік ... және ... ... бір ... болып табылады.
Ұзак жылдар бойы тамаша және ауқымды түрде болып ... ... ... ... ... ... ... манызды әсер етті және өз
үлесін қосты, ... және ... ... ... ... қалыптастырды.
XX. ғасырда Ислам діні нәсіл, тіл, түс және территория жағынан мұсылман
қауымдардың әр ... ... ... өте ... ... ... ... және
ыстық Арабстанда пайда болған, қарқынды түрде ... ... бір ... ... және жақтастарының саны ұдайы артып отырған бұл дін
әлемнің барлық жерінде ... және ... ... ... ... ... күш ... мақсатында әрекет еткен мұсылман қауымдар
сол жердегі исламдық өзара ... ... ... ... осылайша
исламданған мәдениет мирасының пайда болуына күш ... ... ... ... түкпір-түкпірінде өмір сүруде және әр
түрлі ... ... Араб ... ... ... Йеменде,
Мысырда, Суданда, Ливияда, Тунисте, ... ... ... ... ... өмір ... Олар негізінде арабша, кейде
жергілікті тілде сөйлейді. Еуропада, Австралия мен ... да ... жуық ... ... өмір ... ... ... саны
қазіргі кезде 170 млн-ға жуық.
Парсы мұсылмандары Иран, Әзірбайжан, Ауғанстан және ... ... ... ... ... ... өмір ... елдердің тілдерінде де
сөйлейді. Парсы мұсылмандарының жалпы саны 80 миллион шамасында.
Ал түркі тілдес мұсылмандар ... ... Ұлы ... ... ... Қырғызстан, Тәжікстан), Әзірбайжанда,
Шығыс Түркістанда, Ауғанстанда, ... ... ... ... ... ... Алжирде, Америкада, Австралияда, Еуропада
тұрады. Олардың жалпы саны 300 миллионнан ... ... ... басқа
жергілікті тілдерде және диалектілерде сөйлейді.
Үндістан мұсылмандары Бангладеште, Оңтүстік Үндістанда, Пәкістанда, ... мен Ганг ... ... ... Жалпы халық саны жарты
миллионға жуық. Урду, индус, бенгал, тағы сол ... ... ... ... елдері Индонезияда, Малайзияда, Қытайда, Филиппинде, Бирмада,
Таиландта да мұсылмандар өмір сүреді. Бұл жерлердегі ... ... саны ... ... ... ... Малай, қытай, ява, ... ... ... тыс ... ... ... ... болсақ,
Мысыр, Судан, Мавритания, Сомали, Сенегал, Мадагаскар, Піл ... ... және ... ... ... ... ... «Қара
Африка мұсылмандығы» деп те аталатын Африка құрылығындағы мұсылман әлемі
халқының саны қарқынды ... ... ... ... ... саны ... ... Құрама Штаттары, Латын Америкасы, Австралия және Еуропадағы
жергілікті халықтар карқынды және ... ... ... бет ... ... тек Шығыста ғана емес Батыста да қарқынды түрде даму үстінде. Бұл
жағдай өркениеттер мен әр ... ... ... ... Орта ... кезеңінде бар жағынан христиан дінінен ... ... ... ... мен ... ... ұйымдар таңдаулы
ғалымдар мен олардың шығармалары арқылы Батыстағы жандандыру ... ... ... Крес ... ... ... ... мәдениеті мен
өркениетін жақыннан танып білуіне мүмкіндік берді. ... ... ... ... ... ... және ... Үндістан
мұсылмандарының және Қара ... ... ... ... көп әсер ... Осы жаңа ... өз ... апарып,
көптеген салаларда пайдаланды.
Еуропадағы «жаңарту және қайта құру» әрекеті - қазіргі Батыс мәдениеті
мен өркениеті негіздерінің бірін ... ... ... танылған
Ислам мәдениеті және өркениетінің қалыптастырғандығы ғылым адамдарының
басым көпшілігінің ортақ ой-пікірлері болып табылады.
5. Ислам ... және ... ... ... ... ... және ... құндылықтар,
Ислам кеңінен таралған кезеңде, мұсылман қатарындағылардың кейбірі миынан
бірден алынып тастала алмады. Ұлттық құндылықтар мен ... ... ... бойы араласып кетті, нәтижеде келісімге ... ... ... ... тікелей исламияттың өзі деп қабылдау ... ... ... ... ... ... ... деп қарамау керек және
ол оның орнына қойылмайды. Алланың уахиінің жемісі ретінде дінде ... ... де адам ... ... діни ... қате ... дұрыс болған нәрселер де бар. Осы тұрғыдан ... ... ... ... құндылықтары арқылы Құраннан бұрынғы және ... ... ... ... және ... ... ... керек.
Дін мен мәдениеттің, әдет-ғұрып пен ... ... ... ... ... бір-бірінен ажыратыльш түсінілмеуі, жүзеге
асырылмауы және бағыттаушы жөнде болмауы, бәлкім, Ислам мәдениеті ... ... ... ... ... мен ... ... үшін алдымен адамдардың
атқарған рөлін қарастыру керек. Өйткені, әлемдегі барлық пайда ... мен ... ... өзі ... етеді және өз әсерін
тигізеді. Сондықтан адам әрі ... әсер ... әрі ... жауапты болып
табылады. Барлық адамдар сияқты мұсылман да апаттан не аяқ астынан болған
бақытсыздықтан жапа ... адам ... ... етпеген, жауапты да болмайды.
Мұсылмандар болашақ ... құру үшін ... кез ... ... ... де ... күнін сынақтан, ой елегінен өткізбей, бүгінгі күнін
түсіне алмайды». Бүгінгі күнін түсіне алмаған, келешегін де құра ... ... ... ... мен қоғамдық айырмашылыққа түрткі
болған саяси істердің себептерін ... табу ... ... ... ... ... ... адамдар мұсылмандық жолдағы бір үмбет еді. Бірақ ... ... ... нәтижесінде олардың біразы бұл діни сенімнен
алыстап, шайтан жолына түсті. ... сол ... ... адамзат баласы
мүминдер және кәпірлер болып екіге бөлінді. Кең пейілді Алла бұны былай ... ... ... ... еді. ... Алла ... қорқытушы
пайғамбарлар жіберді. Адамдардың араларындағы ... ... үкім ... ... ... хақ Кітап жіберді. Сол кітап берілгендер, ашық ... ... ... ... ғана ... ... Сонда Алла
иман келтіргендерді, олар тартысқан шындыққа өз ұйғаруымен жеткізді. Алла
қалағанын даңғыл ... ... ... ... ... бола ... Орта Азия түрік қауымдастықтары әсіресе
аббасидтер заманында жаппай ... ... ... еді. ... ... ... діни түсініктерін, саяси және әлеуметтік, философиялық
және мәдени көзқарастарын да Түркістанға өздерімен бірге алып келді.
Кейбір ... IX ... ... ... Исламиятты алғаш
таратқандар Хз. Алидің ұлдары ... б. ... ... Баба ... ... Баба ... ... кісілер екендігі, ал алғашқы
таралған діни ағымның «Мүбейидие» екендігі айтылады. Осы көзқарас ... ... ... кезеңінде (IX ғ.) Түркістанда (Фараб, Исфиджаб.
Тараз т.б.) осы ағым ... оның ... ... исмаилік, карматилік,
батынилік, саббахилік және керрамилік секілді шииттік діни-философиялық
ағымдар мен ханефилік және ... ... ... ... ... және ... сияқты келам мектептері өздеріне сәйкес жерлерді
және жақтаушыларды таба ... ... Ибн ... Туси және ... сынды
философтар жетекшілік еткен философиялық көзқарастар мен Қожа Ахмет Яссауи,
Бахаеддин Накшибенди секілді ... ... ... ... ... ... ... тариқаттар да Ресейдің Орта
Азияны басып алғанға дейінгі кезеңдерінде ... ... ... ... ... ... ... Азияның Ресей басқыншылығына дейінгі діни-философиялық құрамы міне
осындай еді.
ә. ... ... ... ... ... ... ... кезеңде социалистік-коммунистік жүйе
бойынша жоғарыда атальш өткен діни-философиялық түсініктер мен ... ... ... ... ... не ... жақтастары
қалмағандықтан, тарихта тек аты ғана қалды. Олардың орнына ... ... ... Орта ... не ... ... ... не
мұсылман халықтар өз діндері мен сенімдері бойынша өмір сүре алмайтындай,
ғибадаттарын жүзеге ... ... ... ... XX ... соңында
Горбачевтың «Гностизма политикасын» енгізуіне байланысты жалпы кеңестік
социалистік ... өмір ... ... ... Орта ... халықтарының өмірінде жаңа бір ... ... ... ... ... ... да ... басқарудың орнын жұмсақ басқару
түсінігі алды, атеистік-деистік философиямен бірге дін және ... да ... ... ... ... кезеңінде Ұлы Түркістан халықтары дін, тіл және
мәдениеттерін қорғап, оны жасату үшін көп қиындықтар көрді. Түрік ... ... ... ... ... және басқа да мәдениеттердің
қысымына түсті. Лениндік-сталиндік негіздегі коммунистік философиямен ... ... ... экономикалық және әлеуметтік ағымдар түрік
халықтары арасына таралып ... ... ... ... және ... бірге осы діндерден шыққан кертартпа (фанатик-радикал) ... ... ... да ... жүргізіле бастады.
Міне, осындай кертартпа немесе атеистік-экстремистік топтар немесе «зиянды
діни-философиялық ағымдар» мұсылман түрік ... ... өз ... қосу мақсатында әрекетке кірісті.
б. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең
1990 жылдардың аяғында кеңестік ... ... ... ... ... ... ... республикалары құрылды, сонымен бірге саяси,
әлеуметтік, мәдени және діни салаларда жаңа ... ... ... жуық ... және ... ... ретінде өмір сүруге мәжбүр болған
тәуелсіз түрік ... ... жаны мен ... ... ... және рухани
құндылықтарын іздеп табатын еді. Өйткені, олардың рухани өмірі бос бір
кеңістік ... ... ... ... ... бір ... ... түрік республикаларында халықтың жүздеген
жылдардан бері ... ... ... және ... ... ... ... дініне бет бұруларына түрткі болса, бір жағынан ислам
дініне деген ... ... ... ... үшін кейбір орталардың
исламиятқа қарсы ... ... ... оны ... және ... ... ... жол ашты. Сонымен қатар, вахабилік, миссионерлік,
радикализм, экстремизм, ... ... ... және сол ... діни және ... ағымдарды Орта Азия халықтарына
бағыттауға себеп болды. Яғни, ... ... ... бір ... өздеріне
Азияда жаңа коммерциялық және экономикалық нарық іздесе, бір ... ... және ... ... шығаруға тырысты.
Бұл қауымдар рухсыздық және руяаниятсыздық негізінде құрылған социалистік-
коммунистік басқарудың отаршыл ... ... ... ... ... құшағына беруге, арам пиғылды мақсаттарына ... ... ... жүзеге асыру үшін көптеген қаржылық, ... ... ... ... және ... ортатар құрьш, Орта Азия
тәуелсіз ... ... ... ... ... бұл діни-
философиялық қауымдар халықтарға бейбітшілік, азаттық, өзара ... ... ... ... ... ... ... кіруді және олардың
көзқарастарына үстемдік етуді мақсат етті. Тәуелсіздікке қол ... ... осы ... және ... діни ... ... және ... құру үшін жарыс жеріне айналды.
Осылайша саяси және ... ... ... және ... ... көптеген салаларда қайтадан құрылымдануы ... ... ... жаңа ... ... кез ... Бұл күштер
отаршыл басқару кезеңінде болғандықтан, дінін, тілін, үлттық және рухани
құндылықтарын жеткілікті түрде білмейтін ... ... яғни ... ... ... тәжіктерді және Орта Азия аймағында
өмір сүретін басқа да түркі тілдес қауымдардың дін, діни сенім, философия,
мәдениет және ... ... ... ала ... пайдалануды
жоспарлаған еді.
1990 жылдардың соңында тәуелсіз түркі тілдес республикаларда, әсіресе
христиан миссионер топтар мен ... ... ... ... ... ... бехаизм, кадианилік, исмаилилік сияқты діни-саяси ағымдар,
хизбуттахрир және талибан сияқты экстремистік саяси және діни ... ... ... ... өзара көмек және қолдау көрсету, кішіпейілділік және
тәуелсіздік ... ... ... ... ... мен
идеологияларын таратуға тырысқан бұл ... ... ... ... және панасыздық ... ... ... ... ... ... осы ... халықтарын, олардың
басынан кешіріп отырған қиын жағдайларын пайдалана отырып, өз ... ... ... ... ... ... ұлтгық және рухани
құндылықтарынан хабары жоқ жастарды өздері үшін мақсатты көпшілік ... ... және ... ... ... ... діни-
философиялық қауымдар әр түрлі салаларға таральш, ... ... ... ... ... ... ... және
миссионерлік ұйымдардың, исмаилилік, бехаизм және кадианилік ... тыс ... ... ... ... және
университетте оқитын жастардың ... ... ... ... көз ... ... Азия аймағын тиімді насихат жүргізу жерлерінің бірі ретінде таңдаған
христиандық миссионер ұйымдар еуропалық немесе орыс ... ... ... ... ... ... орыс ... іс-
шараларын жүргізуде. Шіркеулердің және христиан жамағаты орталарымен ... ... ... жеке ... ... және ... ... ауруханаларда, фабрикаларда және
басқа да қоғамдық орындарда әр түрлі қызметтер көрсетіп, ... ... және ... ... ... ... конференциялар және
конгрестер өткізіп, газет, журнал және ... ... ... ... және экономикалық тұрғыдан көмек көрсете отырып, ... ... ... ... ... ... ... ұйымы 2003 жылы қазан ... 10 күн бойы ... ... ... ... студенттер мен қызметкерлерге
арналған ұлттық ... ... ... қатысушылардың әр түрлі
жұмсалымдарын өтеді; кештер және ... ... ... ... ... ұйымдар мен сол сияқтылар жыл сайын ... ... ... және Еуропаға шақырып, 2-3 немесе 6 айлық ... ... ... ... тәрбиелеп жетілдіруде. Нәтижеде 2003 жылы
көктемде (наурыз, сәуір айларында) 2 айлық курсқа оқуға 50 ... ... ... орайда бір сұрақ туындайды: Ғаламданған әлемде миссионер ... ... 100 %-ке ... теориялык түрде және жүздеген жылдар бойы
мұсылман ретінде өмір ... Орта Азия ... ... ... ... ... диалогтық жұмыстарына мән берілген кезеңде бүкіл әлемде
және Орта Азияда мұсылмандарды ... ... не деп ... ... ... Азия және ... ... жақтастары барған
сайын азая түскен, ғибадат ... ... ... және ... ... ... діні осы жол арқылы Орта Азияда жаңа клиенттер ... ... ... ... ... өз ... іске асырып
отырған бұл зиянды діни-философиялық ағымдар екі негізден түрады:
1. ... ... ... ... ... болған діни-философиялық
ағымдар.
2. Христиандық ілімнен бастау алатын, христиандық ... ... ... ... ағымдар. Орта Азиядағы түркі тілдес республикаларда
материалдық мүмкіндіктерін қолдана отырып, ... ат ... ... ағымдардың бірі Аға Хандар басқаруындағы Исмаилилік больш
табылады. Батыни философиясы негізінде ... бұл ... ... ағым ... ... ... мемлекеттері не болмаса
үкімет басшылары тарапынан «ханзада» атағы берілген Аға ... ... ... ... ... көрмей таралып, орнығу мүмкіндігіне ие
болды. Орта Азиядағы ... ... ... орта ... ... ... оқу орындарының құрылуына, әлеуметтік және
мәдени мекемелердің ашылуына материалдық тұрғыдан ... ... Аға ... ... ... осы аймақта таралуына тікелей басшылық
етті.
Мирза Хусеин Али құрған бехаизм атты дін және ... ... ... ... ... ... ... ортақ әлем діні мен тілі, әлемдік
мәдениет және өркениет, гуманизм атты ... ... ... ... ... ... жақтас етіп алу жұмыстарын жалғастыруда.
Біраз адамдарға тамақ және киім жағынан көмектесіп, жұмыс тауып беріп,
әлеуметтік және ... ... ... тегін тәлім-тәрбие беріп,
ғылым және мәдениет орталарын ... ... ... ... ... ... өздерін жаны ашыған немесе құтқарушы ретінде керсетіп
отырған аталмыш діни, саяси және ... ... ... ... ... ... ... барған жерлеріндегі елдерді
басшылары мен жергілікті жердің жетекшілерінің көрсеткен қолдауларының
арқасында ... өз ... іске ... Орта Азиядағы исламның
қорғаушылары мен өкілдері мұсылман қырғыз халқының 10 %-і, қазақ халқының ... ... ... ... кейін христиандандырылғандығын ескеретін
болсақ, миссионерлік жұмыстарының Орта Азия аймағында қаншалықты ... ... ... ... үшін ... ... төндіретіндігін
көзді жұмып-ақ көруге болады.
Орта Азиядағы түркі тілдес республикаларда ұлттық тарихтың жазылмауы,
қоғамға ... және ... ... және ... ... ... орта
мектептердің немесе жоғары оқу ... ... және ... институттар, колледждер) ... дін ... ... беру бағдарламаларында ұлттық және рухани
құндылықтарға жеткілікті түрде мән ... ... ... ... болған фактілерге деген бейтараптылығы түркі ... ... ... діни-философиялық ағымдардың
жұмыстарының мақсаттарына ұласуын жеңілдете түсуде.
3. Қазақстандағы зиянды діни-философиялық ағымдар
Орта Азиядағы түркі ... ... ... тек қана ... ... әрі ... Халық Республикасымен шекараласып жатыр. Яғни,
Қазақстан Республикасы стратегиялық және ... ... аса ... ... Бір жағынан православиелік халықтар көп орналасқан
Ресей ... бір ... екі ... жуық ... бар Қытаймен
көршілес болып, екі жақты қарым-қатынас ... ... де, ... да
қазақтардың өмір сүруі Қазақстанның әлеуметтік, ... және ... ... өте ... ... ... діні ... бастап казақ халқы мұсылман болды
және бүгінгі күнге ... ... ... халықтары арасында өз болмысын
жалғастырып келеді. Бүгінде ... ... ... және ... ... басым көпшілігі мұсылман. Олар әр түрлі дін
өкілдеріне түсінікпен және құрметпен ... Сол ... де ... ... ... де, ... бір ... сорпа да ішпейтін түрлі
мезхептердің де ғибадатханалары, еврейлердің синагогтары да бар бұл ... ... ... тұрғыдан көрсететін болсақ,
төмендегідей мәліметтерді байқауға болады: 1600 ... 230 ... және 8 ... 38 католиктік шіркеу, 70 лютерандық ұйым
және қауымдастықтар, 20 протестанттық ... 34 ... ... ... ... қоса ... мен басқа діни топтарды да айта кету керек.
Аталмыш діни қауымдардың барлығы елдің ... мен ... ... ... іс-шаралардан аулақ болулары керек.
Діндарлық, түсінушілік, қауымдасушылық дегеніміз қауіпсіздік деген сөз.
Қазіргі кезде 244 ... 2 ... ... христиан, ал 172
мемлекетте 1,5 миллиардтан астам мұсылман, 86 мемлекетте 700 миллионға жуық
буддистер тұрады.
Исламият бір ... дін. Бір ... ... ... көптеген
маңызды ұқсастықтар бар. Бұл діндердің ... ... ... ... ... ... да ... ұқсайды. Осы тұрғыдан тек
Тәңірілік діндердің ... да ... ... бір-біріне жақын
болып келеді.
Исламият басқа дін өкілдерімен төмендегідей қарым-қатынас жасауға ... ... ... ... ... ... ... көрсету;
игі ниетте болу; әділ болу; Құран Кәрімде мұсылмандар және олардың
құқықтары ... ... ... қарым-қатынасы туралы көп
айтылады. Мұсылмандардың дін және ар-ождан тәуелсіздігін, ғибадат ... да ... ... ... әділеттілікпен қарау, жақсылық жасау,
кешірімді болу, мұқтаж нәрселеріне көмек көрсету, ... ... ... ... анық ... ... және қазіргі кезде де мұсылмандар ... ... және ... ... Олар мұсылман елдердегі осы
жағдайларды жеткілікті түрде ... ... ... ... ... ... өздеріне берілген дін және ар-ождан тәуелсіздігін жаман
пиғылда қолданды. Бұл да жетпегендей аталмыш ... ... ... христиандықты насихаттап, миссионерлік іс-шараларды жүзеге асырды.
Қазақстан Республикасы Дін істері Төрағасы және Бас мүфти ... Иман ... ... (№ 3-10) ... сату - ... сату»
атты мақаласында осы жағдайға байланысты былай деді:
«Ислам басқа діндерге және олардың ... ... ... түсінікпен
қарауды бұйырады. Қазақстанда әр түрлі діндер мен мезхеп өкілдері тәуелсіз
және кешірімді ортада өмір сүруде.
Қазақстанда жан-жақтан келіп, ұйым ... ... ... «компьютер,
ағылшын тілін үйретеміз» деп алдап, айлакерлікпен, қулықпен мұсылмандарды
христиан дініне және өз мезхептеріне енгізген миссионерлер де ... ... ... пен ... сақтау үшін жасалып отырмағандығы
бесенеден белгілі. Миссионерлердің негізгі мақсаты - ... ... ... және діндестік қарым-қатынас дәнекері арқылы бір-
бірімен байланыс жасап, тыныштықта және бейбіт өмір ... ... ... ... Орта Азия және ... Республикалары мұсылмандарын
дінінен бездіріп, христиандандыру».»
Миссионерлер өздеріне ... ... ... ... күштерге
сенеді. Миссионерлік тек қонақжай және мүмин қазақ ... ғана ... ... ... ... халқының да жанын жаралап, миын улауда.
Негізінде, «Дінін сату, елін сату демек, ал ... ... ... ... Бұған мысал ретінде Ливанды келтіруге болады. Олар қазір
халқының барлығы дерлік араб, тілі және ... де бір, ... ... ... бар ... Олар 70-жылдары қолдарына қару ... ... ... Міне бұл, бір ұлттың әр түрлі діндерге бөлінуінің ... ... ... бола ... ... ... ашқызбай, бір-біріне дұшпан қылмау үшін
бүкіл халық ... ... ... қарсы күресуіміз керек. Бұл күрес
заңды түрде ... ... Бұл ... ... ... қана ... және
кешіктірмей дереу қолга алу қажет. Сондай-ақ, Атазаңымызда діндер мен
мезхептерге қатысты жаңа ... де ... ... ... ... ... қалмай, мұсылман халқымызбен бірге күрес жүргізуге aт ... ... біз ... Қазақстан Республикасы жерінде өткізіліп
отырған миссионерлік іс-шаралар мен ... ... ... ... ... ... да ... алатындай дәрежеде екендігін
көреміз. Ал егер уақытында тиісті шаралар ... ... не ... ... ... ... бүгінге дейін жалғасып келе жатқан және «Исламнан
қол үзу» ... ... ... таю» деп ... Орта Азия ... арасында құрылған саяси-діни мезхептер мен ... ... ... ... ... және ... XVIII ғасырда Мұхаммед б. Абдулуақап (1115-1206/1703) тарапынан
Араб жарты аралында құрылған саяси-діни бір ... ... ... Сауд
Арабиясының ресми мезхебі болып табылады. Мысырда, Үндістанда, ... ... ... ... елдердің барлық жерлерінде жақтастары
бар және олар өздерінің жұмыстарын жүргізуде.
Бұл қозғалыс құрушысының атымен ... деп ... ... өздерін «монотеист» деп атайды. Белгілі мұсылман
ғалымдар Ахмет б. Ханбел, Ибн ел-Жевзие және Ибн Теймиенің
көзқарастарын ... ... ... сүннет дін ілімін
ұстанатынын айтуда. Бірақ бұлардың діни сенімде және өз
жұмыстарында көптеген жаңа негіздер қабылдағандарын,
лаңкестіктен қан төгісіне дейін ... ... ... ... ... ... келмейтіндіктерін айтқандар
да баршылық. Вахабизм және вахабистер өздерін жағымсыз
жақтарынан ғана көрсетті, көзқарастары да пиғылдары да түзу ... ... ... ұлы Мұхаммед 1740 жылы
әкесі қайтыс болғаннан кейін Хуреймила касабасында
«жақсылықты ... ... ... ... ... ... Нежд
аймағында өз жұмыстарын бастады. Осы ... және ... да ... мен ... ... ... ... адамдар барып ... ... мен ... ... дейін барды.
Халықты қорқытып, фанатиз мен зорлап-күштеуді негіз етіп алған осы іс-
шаралардың нәтижесінде Уйейне аймағында оның аты ... ... ... жақын
Дария деген жерде Әмір Мұхаммед б. Саудпен ... ... ... Осылайша мемлекет басшысынан қолдау тауып, Сауд халқы арасында
пікірлерін тарату мақсатында өзіне тиімді орта ... Сауд ... ... мемлекет болуына жол ашады.
Көзқарастары және діни сенімдері
Вахабизм діни ... ... ету ... көзқарастарын Мұхаммед ибн
Абдулуақаптың «Тевхид Кітабы» (Kitabu't-Tevhid) атты кітабына ... ... ... ... атты тағы бір басқа кітабы
бар.
Вахабизм сөзінің негізі «монотеизм» (tevhid) ... ... ... айтуынша, тевхид жүрекпен және тіл арқылы әрі іс жүзінде болу
керек. Егер де бұлардың бірі ... адам ... деп ... ... ету ... бөлінбейтін бір бөлігі деп саналады, әрекет
ету тевхидін орындамаған адам кәпір немесе көп құдайға сенетін деп ... ету ... иман мен ... арасындағы сызық ретінде қараған.
Ғибадаттарын жасамаған, арам нәрселерді қолдамайтын, жақсы нәрселерді
насихаттап, жамандыққа тыйым салмаған, ... ... ... ... үшін құрбан шалған, қабірлер мен ... ... ... ... ... әулиелерге барып, олардан шапағат күту,
ғибадаттары мен ... ... ... үшін ... бас ұру да ... ең кеп мән ... мәселелердің бірі бір нәрсеге ... ... ... жоқ. Өйткені, бір нәрсеге жақындау, қарым-
қатынастарда дәнекерлік жасау ... ... бұл ... ... ... ... күпіршілікке, тіпті кеп Тәңіріге
сенушілікке итермелейді. Вахабизм жақындау туралы ... ... ... яғни ... ... бір деп ... сенімін жоққа
шығарады. Әулиелерге, шайқыларға және ұлы адамдарға табыну ... ... ... ... ... дәнекер бола алмайды; яғни ... ... ... ... ... кіре алмайды, екеуінің арасына
дәнекерші бола ... ... ... ... ... етуі керек, бір нәрсе
қаласа, тікелей ... ... ... ... және ғибадаты тікелей Аллаға
байланысты болу керек, Раббымен қарым-қатынасында жақындастырушы болмау
керек.
Осы жақындасу түсінігіне ... ... ... тасаввуф ехлинің
көтерілуіне, тариқаттардың болуына және іс-шараларына ... ... ... ... ... және завте сияқты ұйымдардың мұсылман қауымдарда
кейіннен пайда болғанына және олардың ... ... ... Хз. ... кейін пайда болған әр түрлі үкімдер және негіздер) екендігіне
сенеді. Осы тұрғыдан ... ... мен ... салынуын, ол
жерлерге барып құрмет көрсетілуін күпіршілік және ... ... ... ... ... пұтқа табынушылық, мазарға зиярат етуден
пайда болған сияқты, еврейлер мен христиандар да ... ... ... түсінікке ерген. Олай болса, Алладан басқасынан көмек сұрап, дұға
тілеу, өлілерге жалбарыну, әулиенің кереметіне сену, ... ... ... ... ... зиярат етіп, қасиетті деп санау, Алладан ... ... шалу ... ... ол - ... ... ... деуге де
болады. Әдет-ғұрып, салт-дәстүрлерден шыққан көптеген әрекеттер де ... ... ... ... тыйым салуды және мұсылман қауымның өмірінен
біржола шығаруды ««жақсылықты уағыздау және жамандыққа тыйым ... ... ... ... ... ... деп есептейді және барлық
мұсылмандар үшін парыз екендігін айтады.
Қорыта келгенде, вахабизм - Құранды және Сүннетті негізге ... ... ... ... және ... бағытталған,
түрлендіруге және көрініске мэн берген, мұсылмандарға қарсы қан ... ... ... ... ... ... ... қалдырған бір
ағым. Осындай сипаттардың себебінен христиандық әлемде болсын, мұсылман
елдерде болсын діни ... және ... ең ... болып
саналады. Сонымен, адамдарды өздері сияқты сенуге және емір сүруге ... ... ... ... ... ... мен өмір ... көзбен қарамады, керісінше оларды өздері сияқты өмір сүруге және сенуге,
ғибадат етуге, сақал қоюға, ... және ... ... етпеулерін,
бидаттардан міндетті түрде аулақ болуын талап ... осы ... ... күш те ... Осы ... ... және олардың айтқандарын
орындамаған көптеген мұсылмандарды, әсіресе Нежд ... ... деп ... ... ... және ... тыйым салу» (el-emru
bil-maruf ve'n-nehyu ani'l-munker) принципімен өлтірді.
Дінді түсіндіруде тек қана ... тар бір ... ... қалу барып
тұрған фанатизм. Ал лаңкестік айна қатесі жоқ экстремизм сияқты өзін жаңа
бір дін секілді көрсеткендіктен, ол ... яғни ... ... ... ... ... ... қарым-қатынастардың бейбітшілік және
достық негіздерінде дамыған ортада мұсылман қауымды өз үйіне қамап ... ... ... ... ... ... тар ... және таяз
сеніммен өмір сүруге зорлау исламияттың адам мен ... ... ... ... ... Вахабизмнің осындай жағымсыз сипаттарына,
фанатик және экстремистік діни ұғымына байланысты ... және ... да оған бір ... ... ... ... ... тілдес республикаларда, сондай-ақ мұсылман түрік
қауымдарда да вахабизмді қош көрмейді; экстремистік және ... ... ... ... ... Мемлекетке және халыққа зиянды діни ... ... ... ... отыр. Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы қай
жағынан болмасын ... деп ... бұл ... және оның жақтастарына қарсы
күресуде, халықтың оларға жанаспай, көзқарастарын қабылдамауларын, ешқандай
қолдау ... ... ... және ... ... білім
беру ұйымдары, әлеуметтік және мәдени мекемелер халыққа вахабизм жайында
мәлімет беріп, оларға ... ... ... ... ... ... және ... Азиядағы түркі тілдес республикаларда іс-шараларьщ жүзеге асырып
отырған діни-саяси ағымдардың бірі - исмаилилік. Экстремистік шиит ... ... Шиит ... ... ... ... имамы Жапар әс-Садық
қайтыс болғаннан кейін (765) пайда болды. Шиит Имамие тобы 7-ші имам ... ... ... ... 7-ші имам ... ... әс-Садықтың үлкен
ұлы Исмаил екендігін айтады. ... 7-ші имам деп ... ... ... жеті имам ... «Себбие»
(жетішілдер) деп аталған.
Иран, Үндістан, ... ... ... ... Африка елдерінде көптеген
жақтастары бар исмаилилік тарихи кезеңде өзіне қолдау көрсеткен саяси және
әлеуметтік куштер ... ... және ... атты ... ... ... ... да, олардың жалпы саны жарты миллионнан
аспайды. Бұның ең басты себебі, исмаилиліктердің басынан бастап осы ... ... және ... ... ... ... күш пен ... арқа сүйеген, мемлекет пен халыққа
залалын тигізген ағымдарға мән бермеуі болып табылады.
Қазіргі кездегі әлемнің ең ... ... мен ... ... жоқ. ... ... мен ... лаңкестік пен анархизмге қарсы
материалдық және рухани тұрғыдан күресуде. Міне, осындай қауіпті де ... ... ... X-XIII ... ислам әлеміне қасірет тартқызды.
Хасан Сабах, оның құрған ... ... ... ... ... ... пен ... желін естірді. Адамдардың жаны мен ... ... ... мемлекет пен халықтың, қоғамның бірлігі мен
тұтастығына зиян келтіретін іс-шаралар жүргізді, қарақшылық ... ... ... өткізу арқылы адамдарды қан қақсатты.
Араларында Меликшах, Низамулмүлк ... ... ... басшысы және басқа
да мемлекет адамдарын, Газали сынды ірі ғалымдарды және жүз ... ... ... ... ... ... т.б. істерді өздеріне
жат деп санайтын, ... сый ... ... уәде етілген исмаили
патриоттары немесе Хасан Сабах және Аламут патриоттары қанды террористік ... ... ... Жол ... ... салу, адам өлтіру,
шапқыншылық жасау, тонау олардың басты ... ... - ... ... тәрбиленіп жетілдірілген исмаили патриоттары,
кірпіктерін қақпастан адам ... өз ... пида ... бірі.
Олардың бұл террористік іс-әрекеттерінің арқасында жас ... ... жаны ... барады деген сеніммен гашиш қолданғандары
байқалады. Гашиш не болмаса есірткі ... діни ... ... ... ... ... ... дәмін қазірден бастап тату үшін
жәннат бақшасында ... ... ... ... және Исмаили патриоттарының адамзат өміріне лаңкестік іс-
шараларының тигізген ... тек ... ... ... Хан ... ... ... патриоттардың көзін жойып азайтса да, исмаилилікті
Иран, Сирия және Орта Азияда жалғастырған.
Ираннан ... және ... ... ... ... кеткен исмаилилік
(әсіресе Низари тобы) 1840 жылы Бірінші аға хан Хасан Али ... ... жаңа бір ... аяқ ... ... ... ... үшінші
аға хан Сұлтан Мұхаммед Шах Алидің имамдық еткен кезінде ... ... қол ... ... ... исмаилиліктері төртінші аға хан Керим Шах ... ... (1957 ... осы ... ... өз жұмыстарын жалғастыруда.
Үндістаннан басқа Еуропа, Азия, ... ... әр ... ... ... миллионға дейін барып жығылады. Үндістанда «Қожалар» деп аталса,
Пенчапта «Шемси» немесе ... деп ... хан ... ... ... исмаилиліктердің ең ірі саяси қолдаушысы
Англия болып табылдады.
Көзқарастары мен діни сенімдері
Исмаилилік, оның діни ... ... және әр ... ... ... Көне грек ... мен көне ... арқа сүйейтін бірнеше сенімдерді өзше тән ... ... ... отырып, исламның діни сенім, ғибадат және ... ... ... ... Исламға әрі мұсылмандарға
бағытталған зиянды бұл діни-философиялық ағым ... ... ... ... ал ... кезде уағыздаушылар арқылы көрсетуде өзің
Аллаь, Пайғамбар, Құран және ... ... ... ... ... Хз. Алидің әулиелігін (Алланың досы) және оның өсиетін (Мұхаммед
пайғамбардың міндеті) діни ... ... ... ... ... ... ... ислам дініндегілер болса
да, түсінігі және жүзеге асырылу тұрғысынан Сүннет Ехлиден басқаша. Намазды
күніне үш рет ... ... ... ... Жұма ... және хутба
оқымайды. Осылайша исламның парыз ғибадаттарының бір бөлігін бұзып, бір
бөлігін мүлдем жоқ ... ... ... ... ... ақша және мал беріледі; уағыздаушылар жинап, бас ... Mutlak) ... Ал ... ... ... Мустали исмаилиліктер
рамазан айында отыз күн ораза ұстайды, барлық ғибадаттарды ... ... ... ... ... бір рет (Рамазанның 21-де) ораза
ұстайды. Қажылық ... ... ... ... ... жоқ, дегенмен де Низариліктерге қарағанда, имамның қабірін
зиярат ету керек. ... ... ... ... зиярат етуге бармайды,
алайда Кербала және Нежефке Хз. Хусеин мен Хз. ... ... ... барады. Ал джихад - иман негіздерінің бірі болып ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Қазіргі кезде Аға хандар басқаруында, әсіресе Үндістанда, Пәкістанда
Қожалар деген ... ... ... жүзеге асырып отырған
исмаилиліктер барлық жердегідей Орта Азиядағы түркі тілдес ... ... ... кооперативтері, білім беру ұйымдары, баспасөз
органдары және ... ... ... ... ... ... ... қаржылык күштері болғандықтан, бұл елдерде осыған асқан қызығушылық
танытуда және адамдармен ... ... ... ... мен ... ... Кадианилік
XIX ғасырдың аяғына таман Үндістанда, Пенчап аймағындағы Кадианда пайда
болған діни-саяси ағым. Құрушысы кадиандық Мирза Гулам ... ... ... ... ... ... ... қатысты
хабарлар арқылы қалыптастырған. Құрушысының атына байланысты «Ахмедшік»,
туған ... ... ... деп ... бұл қозғалыс исраилият
деп аталатын бірнеше сенімдер, ойдан шығарылған ... ... ... мен ... ... аңыздар негізінде көпшілікке ықпалын
тигізуде. Надандық, рухани құндылықтар жөнінде хабары болмау, ... ... ... ... ... ... кеңінен таралуын жеңілдетуде.
Ағылшындардың отаршылығында ұзақ жылдар бойы ... ... ... ... ... ... ... халқы Мирза Гулам ... ... атты бес ... ... ... ... ... болды. Ағылшын үкіметі тарапынан қолдау көріп ... ... ... аз ғана ... ... ... және Азияда өзіне
жақтастар тауып алды.
Үндістандагы саяси, әлеуметтік және мәдени ортаны тиімді деп ... ... ... өзін ... ... ... құтқарушы» (Махди),
одан кейін «пайгамбар» ретінде танытты. Бір жағынан өзінің дін ... ... ... бір ... ... ... және ... жақсы жағынан еске алады.
Кадианилік исламияттың қиямет сеніміне ... ... ... діни ... мәселелері мен ғибадаттарға ... ... ... Яғни оның ... ... ... (muceddidlik),
«месихтік» және «махдилік» мәселелері қалыптастырды. Осы орайда, Мирза
Гулам Ахмет те ... ... ... ... ... және махди болғандығы
жөнінде айтады. Оның бұл түсіндірмелерін бір топтың ... ... ... және ... ... ... деп
атайды.
Ахмедилік ислам әлемінде жағымсыз қарсылыққа ұшырады. ... да ... ... ... ... ... осы ... кәпір
екендігіне байланысты фетва берді. Ал Пәкістан үкіметі Ахмедиліктің ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан,
ахмедилер Пэкістаннан бастап мұсылман елдерге қарсы ... ... ... үкіметі тарапынан материалдық және рухани тұрғыдан қолдау
көріп, орталығы Лондоннан исламға және ... ... ... ... асырды. Үндістан мұсылмандарының отаршыл ағылшын үкіметіне
қарсы бас ... үшін ... әр ... етіп ... ... ... Дін, мемлекет, халық және отан үшін соғыстар осымен
аяқталды; қалай да болса басшыларға (ulu'1-emir) ... ... өз ... ... тырысты.
Кадианилік басқа діни-саяси ағымдар сияқты ықпалды болмады, Орта ... ... ... өз ... ... ... жүргізуде.
IV. Бабизм-Бехаизм
а. Шығу тарихы және дамуы
Бабизм экстремистік шиит мезхептерінің ... ... ... ... ... ... шейхилік атты бір тариқаттың ... ... ... ... Ахмет ел-Ахсай (1826 ж. қайтыс болған). Ол
қайтыс болғаннан ... ... оның ... ... Шеид ... ... ... одан әрі дамытты. Ал ол қайтыс болғаннан кейін Ахмет әл-
Ахсайдың басқа ізбасарлары мен балалары жалғастырды.
Қазіргі ... Аға ... ... деп ... және ... жүзеге
асырып отырған исмаилилік мезхебінің басында отырған Шейх Әбу'л ... ... (1896 ж. ... ... әл-Ахсайдың бесінші мұрагері. Бұл ... - Аға ... пен ... ... ... көрсетеді,
сонымен бірге бабизм-бехаизмнің де осы шиит ... ... ... XIX ғасырдың алғашқы жартысында Иранда пайда болды.
Құрушысы шираздық Сеид Али ... (1845 ж. ... ... ... ... кезеңінде шииттердің «huccetullah» ретінде ... ... ... ... және ... ... ... шииттің» болмысының негізіне сүйенеді. Шейхилік тариқатының
құрушысы Ахмет ... (1826 ж. ... ... осы ... арқылы пайда
болды. Әл-Ахсай Мұхаммед пайғамбардың ... ... ... ... ... кейіннен тікелей өзінде (Мұхаммедте)
және он екі имамда, ал қазір өзінде, ал өзінен кейін ... ... ... ... (1843 ж. ... ... ... болғанын айтады.
Оның түсініктемесіне қарағанда, ... ... ... ал ... ... ... және Казым әр- Решитке көрінген
бұл ақиқат Аллаһ, ... ... тек қана ... мен ... ... болатын және оларға қарсы күнә жасау тікелей Аллаға
қарсы күнә жасау болып ... ... ... ... ... ... ... кейін осы хабар және ақиқаттың орталығы «камил шиит» болған Ахмет
әл-Ахсай мен Казьш Решти.
Бабизмнің құрушысы Али ... осы шиит ... ... және ... ... еді. ... ... бұл дүниеден өткеннен кейін Мұхаммед ... өзі оның ... ... ... айтады және «Баб» менікі деп
айтқан. ... ... ... ... есік ... ... Ол бұл жерде
иудаизм және христиан дініндегі «миллениум» сенімін ... ... да ... ... жүз ... яғни ... ... екінші мың жылдықтың басталган кезеңінде «махди»-дің
келетіндігін, құтқарушы және жаңартушының ... ... ... ... Мұхаммед бір жағынан мұсылман ... мың ... ... бір ... Шиит ... ... он екінші имам сеніміне
негіздеген. Яғни, құпиялылық кезеңінде махдиде ашылған есіктің ... ... ... ... қолданған.
Мирза Али Мұхамедтің бұл айтқандары XIX ... ... ... ... және зұлымдыққа ұшыраған үміт оты болып көрінген және
олардың арасында кеңінен қабылданған. Яғни, Мирза Али Мұхаметтің махдилік
және ... ... ... ... ... бағынышты қарапайым
халық арасында қабылданып, ағылшындар тарапынан да қолдау тапқан. Бірақ
Әзірбайжандағы ... оның ... ... ... ... ... ... Мұхамет те бірнеше рет түрмеге түскеннен кейін, 1850 жылы 9 ... атып ... ... ... ... да, діни ... ... арқылы осы күнге
дейін келіп жетті.
Мирза Али ... ... ... ... ... ... Мирза Яхия Нури
мен Мирза Али Хусейн лелді. Мирза Яхия Нури ... «Subh-i Ezel»5 ... Али ... ... ... аталды. Бабтың (Мырза Али
Мұхаметтің) мүриттері ретінде ... бұл екі кісі ... ... ... ... ... рет ... алынып, кейіннен
олар Бағдатқа айдалды. Бағдат халқы Осман падишахына ... ... ... ... ... ... бұл жерде 4 айға
дейін тұтқында болды. Кейіннен, 1864 жылы оларды ... ... ... келгеннен кейін «Subh-i Ezel» лақабынан айрылған Мирза ... ... ... ... ... әкелетіндігін) кісі екендігін
айтып, бабиліктерді өзін қолдауға уағыздады. ... ... ... ... өз ... шақырған адамдармен бірге «Subh-i Ezel»-re қарсы ... ... ... Бұл күрестің соңы қан ... ... ... ... сұлтаны Абдулазиз 1868 жылы «Subh-i Ezel» мен ... ... ал ... пен оның ... ... айдап
жіберді.
Бахауллах 1892 жылы 29 мамырда Аккаяда қайтыс болады, сөйтіп оның орнына
«Абдулбаха» ... үлы) ... ... ... ... Аббас Ефенди
келеді. Ол 1921 жылы 28 қарашада Хайфа деген ... ... ... ... кейін бахаиліктердің басына Бахауллахтың үлкен немересі, ... ... ... ... ... ... ... келді.
Бахаиліктердің рухани басшысы және аяттарының ... ... ... ... ... ... оның ... қалған баласы
болмағандықтан, Бахаиліктерді басқару ... ... ... ... ... әрі ... ... «Қоғамдық Әділет
Басқармасының» қарамағында бірнеше ... ... бар. ... махфиль ретіндегі бұл орындарды 21 жастан асқан 9 бахаи бар ... ... ... ... ... ... махфильдері бар және
бахаилер жүрген барлық елде «Ұлттық ... ... өз ... ... ... кезде әлемде 60 ұлттық рухани махфиль және 6 200
жергілікті рухани махфиль бар.
Хайфадағы Қоғамдық Әділет ... ... ... ... бір
маңызды орталығы Америкада Иллионс деген жерде Чикаго маңайындағы Вилметте
орналасқан.
Бехаизм Орта ... ... ... республикаларда қарқынды түрде
ұйымдасуда және әр түрлі іс-шаралар өткізіп, өзіне ... ... осы ... әрбір түркі тілдес республикада ... ... және ... ... ... ... ... мен діни сенімдері
Бехаизм өзін басқа елдердегі сияқты тәуелсіз бір дін ретінде ұсынады.
Бехаизм өзінің ... дін ... және ... ... ... ... әл-Акдес, Кітабу'л-Икан атты кітаптары да Құранды жоққа
шығарады, оның орнына жаңа негіздер мен үкімдер әкелетін ... ... ... ... ... ... ... қолданып отырған экстремистік сенім және
ғибадат түсінігіне байланысты Исламиятпен қарым-қатынасы ... ... ... және ... ... ... ... өзін жеке бір
дін ретінде ұсынуда. Діннің ... ... ... ... Али), ... ... - Кітабу әл-Акдес, Икандағы негіздер.
Хуруфилік бехаизм діни сенімінде өте маңызды болып табылады. Мысалы, Баб
Али Мұхаммедке сенген ... 18 ... ... ... (aІ-hurufu'l-
Hayy) деп атайды. Ал бұлардың 19-шысы Бабтың өзі. Сол себептен бабизмде де,
бехаизмде де 19 саны ... ... ... Жыл - 19 күн, ... - 19 ... ... жерлердің де (мабед) 19 есігі және бұрышы бар.
Бехаизмде Аллаһ әрдайым ... ... ... ... ... ... бар. Сол
себептен, алдымен Бабта пайда болған Тәңірі бұл ... ... ... Олай ... ... де, ... да ақыр аяғы ... да, не Хз. Мұхаммед - соңғы пайғамбар, не ... - ... ... ... ... ... емес, Расулдардың соңғысы.
Бехаизм сеніміне қарағанда, ұлттық ... және ... ... әр
түрлі діни сенімдер адамдар мен қоғамдардың дамуына, сондай-ақ бірлік пен
тұтастықта өмір ... үшін аса ... ... ... ... Әйел-
еркек теңсіздігі, ұлттық саясаттар да осындай.
Бехаизмде намаз, ораза, қажылык және зекет сияқты ислам дінінде ... ... ... бар. ... ... ... және ... әр түрлі. Намаз дегеніміз шын журектен Тәңіріні еске ... ... және ... ... сондай-ақ үш түрлі намаз бар:
Үлкен намаз күніне бір рет, Аллаға жалбарыну үшін қажет ... ... ... ... ұзақ бір ... ... ... күніне үш рет оқылады, Бахауллахтың кітабынан орташа ... ... ... ... бір рет оқылады және Бахауллахтың кітабынан қысқа бір
сөйлем оқылады. Осы үш түрлі намаздың бірін оқыса да ... ... ... ... ... мазары құбыла болып саналады.
Ораза Ала атты он тоғызыншы айда 19 күн ... 21 ... ... айт
болады. Қажылық еркектерге парыз, Бабтың Шираздағы үйіне не ... ... ... үйіне барып зиярат ету керек. Қағбаны зиярат
ету шарт емес.
Ал зекет ... ... ... ... ақшаның бестен бір бөлігі
алынып, махфильдерге тапсырылады. Жиналған салық кейіннен Қоғамдық Әділет
Басқармасына жіберіледі.
Бехаизмде алкогольдық ішімдіктерге ... ... ... да ... Үйлену өте маңызды және арнайы салтанатты турде өткізіледі.
Мейрам ... ... ... харам.
Бехаиліктердің ғибадат ететін жерлерін «Зікір салатын жер» ... деп ... Дұға ... ... ... сұралған,
Бахауллахтың кітаптары оқылған бұл жерлердің әлемдегі саны ... және ... ... ... ... ... ... және экономикалық жағдайлары мен
діни және ұлттық сана-сезімі ... емес ... көп ... ... ... ... қарағанда, қазіргі кезде 270 ... ... жуық ... бар. Өзін ерекше бір дін ретінде ұсынуда, сол
себепті соңғы дін деп есептелетін исламиятты жойғандығын ... ... ... ... ... ... танымайды, Хз. ... ... ... ... сенбейді. Масон корпорациясы әдісімен
ұйымдасуда және іс-шараларын жүргізуде. Әйел құқығы, ұлтшылдық, ... дін ... ... ... ... ... көзқарастарына тиімді
хабарларымен әлемнің әр тарапына, ... ... ... ... ... ... зиялылар өз ісін білетіндер арасында таралу күшіне
ие болды.
Бехаизм түркі ... ... ... ... ... ... ... орнығып таралуда. Алматы, Астана, Шымкент, Қарағанды,
Атырау және басқа қалаларда, университет және басқа ... беру ... және ... ... жұмыс орындарында, сауда және өндіріс мамандары
арасынан өздеріне жақтастар жинауға тырысуда. Бір ... ... ... ... ... ... ... ағымдар жайында мәдени
білімі жеткіліксіз адамдардармен бірге өздерінің мүмкіндіктерін жүзеге
асырғандар бүлардың ... ... ... Өзін ... бір дін ретінде
танытқан, бірақ қайнар көзі, ... ... және ... ... ... әр түрлі діни және философиялық ағымнан қасиетті ... діни ... ... ғибадат және моральдық негіздері бар бехаизм дін
түсінігін қарапайым халге түсіруде, ... сай ... ... ... ... солардың арқасына жасырынуда. Адамды тәңірілендіріп,
намаз, ораза және қажылық ... ... ... ... және ... ... ... құлдылықтарды жойып, ұлттық болмысқа
халықаралық болмысты қарсы қоюда. ... ... ... ... дін ... ... қабылдамайды; олардың орнына әлемдік дін, әлемдік
мемлекет және ... ел, ... тіл ... ... құндылықтар
ретінде ұсынуда.
V. Хизбуттахрир
а. Атауы және қүрылуы
Хизбуттахрир исламға және ... ... ... және діни ... ағым ... ... XX ғасырда Палестинаны Израильдің
басқыншылығынан және террорынан ... ... ... ... ... әрекеттің экстремистік түрі. Құру мақсатының
шегінен шығып кетті; әлем мұсылмандарын «халифат» атты ... ... ... дау ... және осы ... құрылымданып, өздерінің
жұмыстарын жүргізді.
Алайда Исламият адамдарға ... ... және ... жүйелерін
іске асыру құқығын берсе де, оларға ... да бір ... ... ... ... ... ерік және сол сияқты сау-саламат ... ... ... ... және ... сай түрде өмір сүру,
басқару және басқарылу құқығы берілген. Яғни, қандай ... және ... ... ... және мәдени өмірде өмір сүретіндігі жөнінде адам
өзі ... ... ... ... ... ... да исламда халифат,
патшалық деп аталатын сипаттағы немесе басқа ерекшелігі бар қандай да бір
басқару түрі, ... жүйе ... ... ... да, ислам тарихында және қазіргі ... ... мен ... «дін ... ... «діни мемлекет», «халифат»,
«ислам халифаты», «ислам патшалыгы», «әлемдік ... ... және ... ... дін және діни ... ... саяси-әкімшілік жүйелер іздеуде
немесе адамзат ... ... ... ... ... бірі ... ... партиясы) 1953 жылы орталығы Мысырда
орналасқан «Мұсылман бауырластар ... ... ... ұйымдастырылған саяси-діни қозғалыс. Құрушысы ... ... ... ... ... ен-Набхади. 1997 жылы ол
қайтыс болғаннан кейін орнына ... ... ... ... ... ... - Палестинадан бастап бүкіл ислам елдерін
құлдықтан, отаршылдықтан құтқарып, тәуелсіздікке қауыштыру, ... ... қол ... ... ... ... ... Африка елдерін
Англия, Франция және Италияның, Үндістан, Пәкістан және басқа ... де ... және ... ... ... ... құру, отарлаушы елдердің басқаруынан шығару аталмыш ... ... ... уақыт өте келе бүл негіз мақсаттан сырт қалды; құлдықтағы мұсылман
елдерді ... ... ... ... ... ... идеясы бір жақта қалды, сөйтіп әлем мұсылмандарын біртұтас басқаруға
(ислам халифаты) ... ... ... ... ... Ал
бұл жағдай тәуелсіз мұсылман елдерінің әрі батыс әлемінің қарсы шығуына
түрткі болды. Осыған ... ... ... ... ... ... ... уағыздау қауымдастығы, исламның құтқарушы әскері және
т.б. атаулармен пайда болған ... ... ... мен ... ... ... қоғам деп жарияланып, зиянды діни-саяси экстремистік
қозғалыс ретінде бағаланды.
ә. Орта Азия түркі республикалардағы хизбуттахрир
Хизбуттахрир 1992 ... ... тура ... зиянды саяси-діни ағымдар
сияқты тәуелсіздік алғаннан кейін Орта ... ... ... орын тебе ... ... осы ... тән сипаттар мен
жазбаша ... ... 1980 ... ... ... ... ... құрылып, жүргізілген ... ... ... ... ... көздері жеткілікті болғандықтан, кітап,
мақала, брошюра, ... ... ... және ... шығарып, өздерін
танытты және үгіт-насихат жүргізді.
Хизбуттахрир Қазақстанға да дәл осындай ... ... ... ... ... құра ... Алматы, Қызылорда, Тараз және Шымкент
қалаларында ауқымды іс-шаралар өткізді. Хизбуттахрир Оңтүстік ... ... ... ... ... 1500 жылдығын тойлау
барысында экстремистік-лаңкестік әрекеттерімен көзге түсті. Олар ... 2003 жылы ... ... да ... ... ... тарапынан қолға түсті.
Хизбуттахрир басшыларының ... ... ... қарағанда, бұл партияның Орта Азиядағы мемлекеттерді
күшпен құлату ниеті жоқ, ... ... тек ... ... ... арқылы жүргізу болып табылады. Бірақ, олар айтқандай болып шықпады.
Әсіресе Өзбекстанда, Түркменстанда және Қырғызстанда ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылды;
осындай қанды іс-әрекеттерде көптеген адамдар өлді. ... ... және ... ... осы ... ... артында
діни экстремистік күштердің, яғни ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздік органдарының
мәліметтеріне қарағанда, діни-саяси экстремизм және фанатизм Қазақстанда да
бар, ал бұл әрекеттердің ... ... мен ... ... ... ... ... жылдары өз жұмыстарын нығайта
түсіп, осы елдің қалаларында ... ... ... ... Осыған
байланысты айта кететін бір жайт, хизбуттахриршілдер 27 іс-әрекет жасаған,
олардың 17-сі Өзбекстанда, Қырғызстанда және ... ... ... ... Шымкент қаласында болған. Ал 2004 жылы ... 24 ... ... ... да ... жағдай Қазақстан Республикасының Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев бас болып
басқа да мемлекет адамдарының әрекет етуіне ... ... шара ... ... ... ... бұйрығымен «Терроризммен күрес жүгізу
ұйымы» атты орган ұйымдастырылды. Сондай-ақ, Н.Ә.Назарбаев, тәуелсіздіктің
11 жылдығын құттықтау ... ... ... ... ... ... ел үшін маңызды мәселелердің бірі «діни ұйымдар және
олардың өкілдерінің жүргізген жұмысшарының ұлттық қауіпсіздік ... ... ... ... ... айтты.
Елбасы Нүрсүлтан Назарбаев «Сындарлы он жыл» атты кітабында бұл жөнінде
былай деп айтады:
«Фундаменталистер мен экстремистердіц мақсаты ... ... Осы ... ... үш ... ... діни ... 40-тан аса
діни мезхептердің бар екендігін естен шығармау ... және ... ... жөнінде үгіт-насихат жүргізіп
отыргандар көбінесе ... оның ... ... ... Үйлер,
мешіттер, университеттер және колледждер, сонымен бірге жұмыс ... ... ... ... үгіт-насихат өткізетін орындары болып
табылады. 2003 жылы ... ... ... ... ... ... ... митинг өткізеді, қолдарына «мұсылмандар бір-біріне
бауырлас, барлық мұсылмандар бас ... ... ... ... ұстап көшеге шығады. Қауіпсіздік органдарының адамдары олардың
көпшілігін ұстап, тергеуге алады. Соттық іске жататын 3-4 ... ... ... ... ... ... ... бюллетенъдер немесе брашюралар шыгарып, әр
түрлі мәселелер жайында өз көзқарастарын білдіруде. ... ... ... және ... елдерінің Иранға шапқыншылығы және т.б. ... ... ... ... ... қазақ тілінде жарияланған бір
бюллетеньде шапқыншы күштерге қарсы түру үшін әлем ... ... ... ... керектігі айтылған. Онда мынадай бір үндеу де
орын ... ... ... ... өршуіне жол бермейді.
Батылдардың батылы Аллаһ Тағала, ислам ... ... ... оның ... ... күш ... қалайша рұқсат береді?
Аллаға, Расулына және мүминдерге ... ... ... ... ... ... қалайша мүмкіндік берсін?
Ей, мұсылмандар! Сіздерді Американы таң қалдыратын үрейін ұшыратын іс-
шаралар өткізуге, олардың ... жол ... ... ... ... ... бір жолы ... мемлекетін «Тура жолдағы
Халифатты қайтадан құру. Міне, сол кезде сіздер адамдар үшін жіберілген ең
қайырлы ... ... ... ... ... ... ант беріп, соның артынан еріп джихадқа қатысасыз.
Ей, мұсылмандар! Хизбуттахрир Алланың ... ... ... уәдесі
жүзеге асырылғанға дейін Пайгамбар жолында жүріп, уағыздауды ... ... ... ... ... ... шешім қабылдады. Оған көмек
беріңіз, оны қолдап, күги беріңіз! Алланың, Расулының және ... ... ... бір күш ретінде әрекет етулері сіздерді
қорқытпасын! Олай болатын болса, олар бел алып кетеді.».
Аталмыш ... мен ... Орта ... түркі тілдес
республикаларда, әсіресе Қазақстанда көптеген саяси діни ... бар ... ... ... ... ... халықтарының және
елдерінің ұлттық бірлігіне және біртұтастығына, бейбітшілік ... ... ... ... ... ... мен үкіметтер «діни
терроризмді» өз ... үшін ең ... де ... ... ... ... ... мен Хизбуттахрир олар үшін ең қорқынышты ... ... ... дәлелдер арқылы көрсеткеніміз бойынша терроризмнің діні және
ұлты болмайды. Орта Азиядағы түркі тілдес республикаларға ... ... ... ... ... ... ... талибан, ел-Каиде және т.б. ... діни ... ... ... әр ... күрес жүргізіліп, алдын алу шаралары
өткізілуі тиіс.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бүгінгі тәуелсіз Қазақстан Республикасындағы діни ахуал: қатынастар мен үрдістер. Ислам діні62 бет
Зейнетақы реформасы туралы20 бет
А.Құнанбаев, Ш.Құдайбердиев, М.Әуезов шығармаларындағы педагогикалық идеялардың сабақтастығы және оны оқу-тәрбие үрдісіне ендіру 21 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Зейін теориялары және олардың физиологиялық ерекшеліктері (Н.Н.Ланге, В.В.Вундт, И.П.Павлов, А.А.Ухтомский)5 бет
Мектеп пен мүмкіндігі шектеулі балалары бар отбасы ынтымақтастығың қызметі мен формалары (конспект)3 бет
Психика туралы түсінік, оның даму эволюциясы8 бет
Тәуекел. Тәуекел түрлері6 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь