Сүт және сүт өнімдерінің өндірісін басқару

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

4
І БӨЛІМ. СҮТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДЕРІНІҢ ӨНДІРІСІН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Нарықтық экономикада сүт және сүт өндірісін басқарудың теориялық және практикалық тұжырымдамалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6
1.2 Отандық кәсіпорындардың нарықтық экономикада сүт өнімдерін басқарудың ерекшелігі мен жаңа технологияға негізделуі ... ... ... ... ... ... ... .
10
1.3 Сүт өнеркәсібіндегі отандық кәсіпорындардың БСҰ кіруі және сүт өнеркәсібіндегі стандарттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
14
ІІ БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СҮТ ӨНІМДЕРІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ МЕН ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ
2.1 Шетел мемлекеттері мен Қазақстан Республикасындағы сүт өнімдері нарықтарының жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
19
2.2 Қазақстан Республикасындағы сүт өнеркәсібінің бәсекелік қабілетін талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
25
2.3 «ФудМастер . Шымкент» ЖШС басқару қызметініне талдау ... ... ... ... .. 32
ІІІ БӨЛІМ. СҮТ ӨНЕРКӘСІБІН БАСҚАРУДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЖОҒАРЛАТУДЫҢ БАҒЫТТАРЫ

3.1 Кәсіпорын қызметінің пайдалылығы мен тиімділгін жоғарлату ... ... ... .. 39
3.2 «ФудМастер . Шымкент» ЖШС қызметін жетілдіру бағыттары ... ... ... . 43
3.3 «ФудМастер . Шымкент» ЖШС жаңа өнімі «Мереке» қоймалжыңына бизнес.жоспар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 46

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТlЗlМl ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 54

ҚОСЫМША 56
КІРІСПЕ
Еліміз тәуелсіздік алғаннан кейінгі қысқа мерзімнің ішінде қоғамның өмір тіршілігін өзгертіп, жаңа саяси жүйе қалыптастыруда экономика мен әлеуметтік салаларды реформалауда іргелі табыстарға қол жеткізді.
Қазақстан Респубикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтің Қазақстан халқына Жолдауында атап көрсеткендей «Қазақстан ауыл шаруашылығы мен экономиканың басқада салаларын дамытуға үлкен мүмкіндігі бар. Ауыл шаруашылық шикізатын өндіру және өңдеу саласында аграрлық өндірісті тұрақтандыру экономикалық дамудың негізі ретінде үлкен көңіл бөлу қажет» (2000 – 2002 ж.ж. Ауыл шаруашылық өндірісін дамыту бағдарламасы). Сонда ғана Отандық агробизнес ұлттық экономиканың, әсіресе Қазақстан халқының 44 пайызының әл-ауқатының артуына жағдай жасай алады, жеңіл және тамақ өнеркәсіптерін отандық ауыл шаруашылық шикізатымен жабдықтау көлемі мен сапасын ұлғайтып, экономиканың шикізаттық бағытын жоюға мемлекеттің азық - түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
Республикалық кеңесте (31.01.05.) Қазақстан Президенті ауыл шаруашылығының өркендеуі - халықтың өркендеуі, Отанымыздың өркендеуі екендігін баса айтып, атқарушы органдардың алдына нақты міндеттер қойған болатын. Атап айтқанда: «Агроөнеркәсіп кешені мен ауылдық елді мекендердің дамуын мемлекеттік реттеу туралы» Заң жобасын әзірлеу: ауыл шаруашылық өнімін өндіру мен өңдеуде кластерлік тәсілді кеңінен қолдану; ауылдық тауар өндірушілерге ақпараттық - консультациялық қолдауды күшейту, шетелдік тәжірибелерді игеру, ауыл шаруашылық құрылымдарының халықаралық стандарттарға көшуін жеделдету; ауылдың көліктік инфрақұрылымын дамыту; ауыл шаруашылығын несиелеудің тиімді әдістерін ойластыру; ауыл шаруашылық құрылымдарында тиімді менеджментті дамыту; ауыл шаруашылық ғылымын басым дамыту; орта және ірі ауыл шаруашылық кәсіпорындарын дамыту; әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту.
Қазақстан - мал шаруашылығы дамыған ел болып табылады және ол республиканың алдыңғы қатарлы саласы ретінде жалпы ұлттық өнім құрылымында 32% үлеске ие, ол ауыл шаруашылығы өнімдерінде -15% алады.
Сүт өнеркәсібі халық шараушылығының маңызды саласы, сондықтан сүт және сүт өнімдерін өндіру тиімділігі халықтың өмірсүру деңгейіне әсер етеді.
Елдің азық – түлік қауіпсіздігі елдің тәуелсіздігін қамтамасыз ете отырып, халықтың сапалы өнімдерді тұтынудың тұрақты кепілі болады.
Бұл жұмыста Республика және Оңтүстік Қазақстан облысындағы сүт өнеркәсібінің жалпы жағдайы және оны басқару тиімділігі, маңызы қарастырылады.
Әсіресе сүт саласының Облыстағы және Қазақстандағы негізгі көрсеткіштеріне, «ФудМастер – Шымкент Компаниясы» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің пайдасы мен халыққа көрсететін қызметтеріне талдау жасау арқылы, оны жетілдіру жолдары бойынша ұсыныстар берілген.
Әлемдегі сүт өнеркәсіптерінің даму жағдайын ескере отырып, сүт және сүт өндірісінде инновациялық технологияны ендіру арқылы алға шығуға болатындығын атап өтуге болады, себебі бұл салада потенциалды оның дамуына мүмкіндік берітінін көрсетеді және ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу бойынша келесі елдердің тәжирбесін қолданса болады: Канада, Франция, Ұлыбритания және т.б.
2007 жылы сәуір айында Қазақстан Республикасының Президентінің Халықа Жолдауында атап өткендей 2005 жылы ауыл шаруашылығы секторында өнім бәсекелестігін қамтамасыз ететін өндірістің негіздері құрылуы қажет, өнім өндіру және тұтыну нарықтарының теңдігі сақталып, экспортқа бағыттылықты дамыту бойынша жұмыстар жүргізілуі қажет. Сүт өнеркәсіптерінің қазіргі уақыттағы негізгі мәселесі, жоспарлау қызметін ұйымдастыру мен ауыл шаруашылығы және өндірістік кәсіпорындардың бірігуінің қиындығы болып табылады. Сондықтан бұл жұмыста сүт саласындағы негізгі мәселелер қарастырылып, оны шешу бойынша ұсыныстар берілген.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1. Агентство Республики Казахстан по статистики 2000г.
2. Агентство Республики Казахстан по статистики 2001г. Информационно – аналитический сборник под редакций А.А. Смаилова, Алматы, 2001г.
3. Ассоциация производителей молока и молочных продуктов Казахстана // Молочная промышленность. – 2001. №8 – с.52-54.
4. Ахметов Р. Совершенствование структуры управления регионалыюго
АПК // АПК: экономика, управление, 2003, №2, б12-19.
5. Балабанов И.Т. Финансовый анализ и планирование хозяйствующего субъекта. 2-е изд. М: Финансы и статистика, 2001
6. Б. Барақбаев Сүт және сүт тағамдары. Алматы «Қайнар» 1989ж.
7. Б.Садықов, И. Сарыев, А. Отарбаев Ақ дастархан. 1987ж.
8. Информация о ТОО «Компания «ФудМастер-Шымкент» 2007г.
9. Крусь Г.Н., Шалыгина Методы исследования молоко и молочных продуктов: Учеб. для вузов 2002.
10. Қазақстан 1991 – 2001 ж.ж. Алматы 2002ж.
11. Макин Г. Организация управления в АПК в современных условиях //
АПК: экономика, управление. М., 1999, №1, 26-32.б
12. Назарбаев Н.А. Қазақстан - 2030: Барлық қазақстандықтардың өсіп-
өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің
Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы: Білім. 2001. - 96 б
13. Президенттің Қазақстан халқына биылғы Жолдауы. “Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан”. Егемен Қазақстан 2007ж.
14. Нурмухамедова Ш.С. Организация управления производством и сбытом
сельскохозяйственной продукции в АПК региона. Москва, 2001. - 173 б
15. Основные закономерности развития системы управления молочным комплексом А.Л. Комышев //Экономика сельскохозяйственных и переработывающих предприятий. – М.,2004-№5, -с. 33-35
16. Продовольственное обеспечение населения регионов Казахстана продуктами питания / Л.Семенова, С. Жантасова // АльПари. – Алматы, 2003. - №2. – с. 127-130
17. Регионы Казахстана. Информационно – аналитический сборник под редакцией А.А. Смаилова – Алматы, Агентство Республики Казахстан по статистике 2004г.Молочная промышленность / А.И. Манелле // Россия. 2003 г. С49.
18. Репп Х.О. Управление в агропромышленном комплексе (вопросы
теории и практики). М.: ВНИИЭСХ, 1994.
19. Репп Х.О. Реформирование управления в АПК // Экономист, 1993, №9.
. 8-12.б
20. Тажитаев К. Экономический механизм хозяйствования в аграрном
секторе. Дис.к.э.н. Алматы, 2001, с. 62-64, с. 85, с. 100-103. - 123 б
21. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия. М: ИНФРА –М, 2003.


22. Сулейменов Ж.Ж. Управление аграрным сектором Казахстана в
условиях рыночных отношений. А., 2001. - 219 б
23. Халуа Ертазин – Становление и развития агробизнеса в Казахстане. Алматы, 1999г. с. 50 -51.
24. Ювица Н.В. Система управления промышленными предпрлятиями в
условиж рынка. Дис. д.э.н. Алматы, 2000, с 155-156. – б
25. Оңтүстік Қазақстан облысының Web-сайты: www.uko.kz.
26. Чаянов А.В. Организация сельского хозяйства. М.: Колос, 1993. - 274 с.
        
        МАЗМҰНЫ
| | ... |4 ... ... | ... ... СҮТ ЖӘНЕ СҮТ ... ... БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ| |
|1.1 Нарықтық экономикада сүт және сүт өндірісін басқарудың теориялық | ... ... |6 ... ... | ... Отандық кәсіпорындардың нарықтық экономикада сүт өнімдерін | ... ... мен жаңа ... |10 ... | ... Сүт ... ... кәсіпорындардың БСҰ кіруі және сүт | ... |14 ... ... | ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СҮТ ӨНІМДЕРІНІҢ ҚАЗІРГІ ЖАҒДАЙЫ | |
|МЕН ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУ | ... ... ... мен ... ... сүт ... | ... |19 ... ... | ... Қазақстан Республикасындағы сүт өнеркәсібінің бәсекелік қабілетін | ... ... | ... ... - Шымкент» ЖШС басқару қызметініне |32 ... | ... ... СҮТ ... БАСҚАРУДЫҢ ТИІМДІЛІГІН ЖОҒАРЛАТУДЫҢ | ... | ... ... ... ... мен ... |39 ... | ... ... - ... ЖШС қызметін жетілдіру бағыттары.............|43 |
|3.3 «ФудМастер - Шымкент» ЖШС жаңа өнімі «Мереке» қоймалжыңына |46 ... | ... ... | ... |52 ... ... ... |54 ... |56 ... ... ... ... ... ... ішінде қоғамның
өмір тіршілігін өзгертіп, жаңа саяси жүйе ... ... ... салаларды реформалауда іргелі табыстарға қол жеткізді.
Қазақстан Респубикасының Президенті Н.Ә. ... ... ... атап ... ... ауыл ... ... басқада салаларын дамытуға үлкен мүмкіндігі бар. Ауыл
шаруашылық ... ... және ... саласында аграрлық өндірісті
тұрақтандыру экономикалық дамудың негізі ретінде үлкен көңіл бөлу ... – 2002 ж.ж. Ауыл ... ... дамыту бағдарламасы). Сонда
ғана Отандық агробизнес ... ... ... ... 44 ... әл-ауқатының артуына жағдай жасай ... және ... ... ... ауыл ... шикізатымен
жабдықтау көлемі мен сапасын ... ... ... ... ... азық - түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз
етуге мүмкіндік береді.
Республикалық ... ... ... ... ... ... - халықтың өркендеуі, Отанымыздың ... баса ... ... ... ... ... ... болатын. Атап айтқанда: «Агроөнеркәсіп кешені мен ауылдық елді
мекендердің дамуын мемлекеттік ... ... Заң ... ... ... ... ... мен өңдеуде кластерлік тәсілді
кеңінен қолдану; ... ... ... ... ... ... күшейту, шетелдік тәжірибелерді игеру, ауыл
шаруашылық құрылымдарының халықаралық стандарттарға ... ... ... ... ... ауыл ... несиелеудің
тиімді әдістерін ойластыру; ауыл шаруашылық құрылымдарында ... ... ауыл ... ғылымын басым дамыту; орта және
ірі ауыл ... ... ... әлеуметтік инфрақұрылымды
дамыту.
Қазақстан - мал ... ... ел ... табылады және ол
республиканың алдыңғы қатарлы саласы ретінде жалпы ұлттық өнім құрылымында
32% үлеске ие, ол ауыл ... ... -15% ... өнеркәсібі халық шараушылығының маңызды саласы, сондықтан сүт және
сүт өнімдерін өндіру тиімділігі халықтың өмірсүру ... әсер ... азық – ... ... ... тәуелсіздігін қамтамасыз ете
отырып, халықтың сапалы өнімдерді тұтынудың тұрақты кепілі болады.
Бұл жұмыста ... және ... ... ... сүт
өнеркәсібінің жалпы ... және оны ... ... маңызы
қарастырылады.
Әсіресе сүт саласының Облыстағы және ... ... ... – Шымкент Компаниясы» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігінің ... мен ... ... ... ... жасау
арқылы, оны жетілдіру жолдары бойынша ұсыныстар берілген.
Әлемдегі сүт өнеркәсіптерінің даму жағдайын ескере отырып, сүт ... ... ... технологияны ендіру арқылы алға шығуға
болатындығын атап өтуге болады, себебі бұл салада ... оның ... ... ... және ауыл ... ... ... бойынша
келесі елдердің тәжирбесін қолданса болады: ... ... ... ... жылы ... ... ... Республикасының Президентінің Халықа
Жолдауында атап өткендей 2005 жылы ауыл шаруашылығы ... ... ... ететін өндірістің негіздері құрылуы қажет, өнім
өндіру және тұтыну ... ... ... экспортқа бағыттылықты
дамыту бойынша жұмыстар жүргізілуі қажет. Сүт өнеркәсіптерінің ... ... ... ... ... ... мен ... және өндірістік кәсіпорындардың бірігуінің қиындығы ... ... бұл ... сүт ... ... ... оны шешу бойынша ұсыныстар берілген.
І БӨЛІМ. СҮТ ЖӘНЕ СҮТ ӨНІМДЕРІНІҢ ӨНДІРІСІН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ
НЕГІЗІ.
1.1 Нарықтық экономикада сүт және сүт ... ... ... ... тұжырымдамалары
Сүт – адамзаттың ежелден келе жатқан тағамы. Тарихи ... адам ... ... ... ... ... қоректенуді үйренген
секілді. Келе – келе біздің ата – бабаларымыз сүтті рәсуә етпей ... да ... Осы ... ... сүт ... ... келсе»
керек.
Сүт – өте бағалы өнім. Олай ... ... оның ... 95–98 пайызы сіңеді. Сүт, сондай–ақ, амин қышқылдарының, макро
және микроэлементтердің, витаминдердің таптырмайтын көзі.
Адамзат баласы ... сол ... де, ... ... ... ... күйінде де іше алады.
Сүттің тағы бір қасиеті – түрлі азық – түлікпен керемет үндесіп, ... ... ... ... ... сүт организмге түсетін
қоректік заттардың көлемін арттырып қана қоймайды, ... ... ... ... ... ... тағы ... бірлесе, үндесе отырып,
әлгі қоректік заттардың организмге сіңімділігін жақсартады.
Шаруашылық жүргізудің нарықтық жүйесіндегі меншіктің әр ... ... ... тарту мүмкіндіктері мен нысандарының
көптігіне, ұжымның өзін өзі ... ... ... Меншікке ие болу
адамға деген ...... ... ... ол адамның ... да ... ал бұл, ... ... өзін өзі ... ... өршуі мен қаржы қиыншылықтары, нарықтық қатынастар жағдайында
аграрлық өндірісте кәсіпорындарды дамытудың басқа да ...... ... ... ... дәрежеде болуын қажет етеді.
Сондықтан ... ... ... үшін адам капиталы басым ... ... ... ... жұмыскерлердің меншікті иеленуге және басқару
ісіне, әсіресе өзін өзі басқаруға қатысуы еңбекті ұйымдастырудың ... ең ... ... ретінде көрінеді. Зерттеулер көрсеткендей, жұмыскерлер
басқару үрдісіне тартылып және ... ... ... етіп ... жақсы қарым – қатынас орнап, ... оңай ... өзін өзі ... ... ... болады.
Міне осыған орай өндірісті басқарудағы негізгі мақсат – кәсіпорынның
алдында тұрған міндеттерді жүзеге асыру және нақты ... жету ... ... және ... да ... ... ... – ең әуелі басқарушылық ықпалдың объектісі ... және ... әр ... ... ақпарат ретінде көрінетін еңбек қызметі, ... ... ... ... ... және ... ... да қырларын: нарықтарды зерттеу мен ... ... ... ... мен ... басқарудың,
қоршаған ортаны қорғаудың және басқалардың тиімділігін арттыру қажет.
Басқаша ... ... ... қосалқы жүйелер мен тұтастай кәсіпорынның
тиімді жұмыс істеуі туралы болып отыр, ал оны басқару ... ... ... ... менеджменттің тиімділігі дегенде ең әуелі ... ... ... жұмыс атқару мен дамуының тиімділігін, барлық бастауыш
буындар қызметінің ... ... ... ... ісі ... ... ... өлшеу мен бағалау әдіснамасын түсіну үшін ұйым қызметінің
теориялық байыптамалары мен үлгілерін қарастыру қажет.
Ұйым ... ... ... ... ... байыптамалардың өзгеруін, менеджменттің ролін және ... мен ... ... төрт үлгі ... атап ... ... ... теориялық негізі – ... ... ... ... ... құрал–жабдықтары, жұмысшы күші
шикізат және материалдар сияқты негізгі ... ... ... тетік іспетті. Оның мұраттары
– пайданың, табыстылықтың, күрделі қаржының, жалпы ... ... ... ... ... менеджмент ең әуелі өндірістік факторлардың және
бүкіл ... ... ... ... ... ... ... Осыған байланысты ұйым жұмысының тиімділігін бағалау
өндірілген өнімнің жұмсаған ресурстарға ... ... ... ... ... ... ... екінші тұрапаты – ұйымды еңбек бөлінісі принципімен құрылған
ұжым ретінде анықтауға, ал адамды еңбек өнімділігінің ең ... ... ... ... ... бұл үлгі жұмыскерлерге деген ілтипат,
олардың уәждемесі, ... ... ... ұйым ... ... ... ... элементтерден тұрады. Менеджерлердің
басты міндеті – ... ... ... ... ... және алға ... ... орындауға, дер кезінде шешім қабылдауға
қажетті үрдістерді үйлестіріп отыру.
Осы үлгі бойынша жұмыс нәтижелілігінің өлшемі ... адам ... ... оның тиімділігін арттыру болмақшы. Бұл ... ... және ... ... арттыру жөніндегі ішкі үрдістерді
айқындауға мүмкіндік беретін арнаулы әдіс – ... ... ... аталған екі үлгі сыртқы ортаның тиімділікке ... атап ... ... ... ... ... идеясы қосалқы жүйе мен тұтастай ... ... ... ... өзара байланысын және өзара
ықпалдастығын мойындауда жатыр. Осы ... ... ... ... ... ... қарастырылады, ал ол ... осы ... және екі ... ... ... қоса ... ... түрлері алынатын) және ішкі ... ... және ... жағдайларын туғызатын) саладағы басқару жүйесін айқындайды.
Ресурстарды стратегиялық басқару менеджерлер ... ... ... ... ... ақша ресурстарынан басқа бұл жүйеге кәсіпорынның
бағдарламаларын, өнімдерін және саясатын қоғамдық қолдау да кіреді.
Үлгінің төртінші тұрпаты ... ... ішкі және ... ... ... мүделері болатын қоғамдық ұйым деп ... Осы ... ... ... ... ... ... ол ұсынатын
қызмет құнының басымдық өлшемі пайдаланылады. Бұл, мәселен, табыс, ... ... тағы сол ... мән–маңызы әр қилы мақсаттың арасындағы
белгілі бір тепе–теңдікті сақтау қажеттілігін ... ... ... ... мен ұйым ... күшейту арқылы жоғары өнімділікке және тиімділікке ... ... ... ... ... ... ұйымның
құндылықтарын таңдауға және саяси бағдарын белгілеуге ... ...... ... ... ... бірге
ұйым жұмысты өз мүдделерін бизнес жөніндегі ... ... ... ...... ... ұжымның және тұтастай
қоғамның нормаларымен және құндылықтарымен үйлестіру бағыттары бойынша ... үлгі ... ... ... ... ... құрамын, серпіні
мен басымдықтарын және қоғамдық құндылықтарды ... ... ... ... құрамында көптеген атқарымдылық қосалқы жүйелердің
(маркетинг, инновациялар, персоналды басқару және басқа) болуы олардың
өзіндік ... ... бар ... және ... ... ... ... білдіреді. (1 – сурет)
Ұйымның тиімділігін өлшеу және бағалау тәсілі
1 – сурет.
Тиімділік өлшемі мақсаттың әр алуандығы мен әр ... ... ... ... ... ... тиіс. Пайда, оның өсімі
ұйымның тиімді жұмыс атқарғандығының ... – бір ... ... Басты назар бір акцияға шаққандағы табыс серпініне, ұзақ
мерзімді инвестициялар ... ... ... ... ... экономикалық
қана емес, әлеуметтік жағдайын да анықтайды.
1.2 Отандық кәсіпорындардың нарықтық экономикада сүт өнімдерін басқарудың
ерекшелігі мен жаңа ... ... ... соң өнеркәсіптік деңгейде сүт өнеркәсібі үшін келесі жаңа
технологиялар маңызды орын ... ... ... ... ... ... ... генетика, экзимді реакция,
терминалдық емес консервілеу және орамдарды бірнеше бөлімдерде өндіру т.б.
Тамақ ... ... ... үш ... бар: дәм, ... ... құндылығы. Соның ішінде тұтынушы шешім қабылдауына дәм ... ... ... ... ... ол ... дәмді келтіріп,
өнім туралы жалпы ... ... ... ... ... ... ... ретінде қолданылады және адамның
ағзасының жалпы жағдайы мен денсаулылығына әсер етеді.
Сүт ... дәмі ... ... үшін ... тұрақтандырып әртүрлі дәм
келтіретін қоспаларды қосу қажет. Дәмнің сәйкес болмауы көп тұтынушыларға
жағымсыз әсер етеді. Сүт өнімдері өздеріне тиісті ... сай ... ... ... ... «Камбера» консистенциясы сай келмейді.
Тағамдық жағынан сүт өнімдері жақсы теңестірілген себебі онда ақуыз
(белок), майлар, көмірсулар, ... және ... ... ... бар. Қазіргі уақытта нарықта қосымша тағамдық қасиетке ие өнімдер
сатылады және ол ... ... ... ... ... ... жоғары қан қысымына қарсы;
ісік ауруына қарсы, бактерияларға қарсы; вирусқа ... т.б. Бұл ... ... ... ... ғалымдар сүттің жаңа қасиеттері мен ... ... ... ... ... ... тез ... сондықтан консервілеу мен
қаптау маңызды орын алады, ал дәмді, ... және ... ... ... ... қорғауға мүмкіндік береді.
Бұл химиялық бұзылудан, микробиалды белсенділіктен және ферменттік
реакциядан сақтайды. Тұтынушы қөзқарасы бойынша ... ... ... әрі
берік болувы қажет.
Консервілеу технологиясы ұзақ мерзімде сақталатын өнімдер үшін
микроорганизмдерді бұзып, ... ... ... кез ... ... ол ... өнім ... әсер етеді. Сонымен қатар өнімнің
биологиялық қасиеті де сақталып қалу да ... ... ... Бұл екі
қарама қарсы талапқа байланысты компромисс табу қажет, ол ... ... ... ... Консервілеу технологиясы тұтынушылар
үшін қолайлылықты қамтамасыз етеді, мысалы сәулелендіру технологиясы сирек
қолданылады.
Зерттеушілердің ... ... жаңа ... ұзақ ... ... ... қабылдауға жағдай жасайды. Кейбір жаңа
технологиялар ... ... ... ... ... басқа тағамдарды
даярлау технологиясында қолданылғанымен, сүт саласында ол қолданысқа енген
жоқ. Сондықтан біз лабароториялық және эксперименталдық ... ... ... ғана ... олар ... ... салаларында аз немесе шектеулі қолданылады.
Жаңа технологияларды пайдалану арқылы сүт өнімдерінің сапасын жақсарту
мен дәмін ... 2 ... бар. ... - ... ... ... дәмін аз өзгерту, екіншісі – жаңа дәмді қосу. Мысалы, ультра
жоғары қысымды пайдалану арқылы электрондық ... ... ... ... ... дәмін азайтуға болады. Микромоликуляция болса сүтті
құрғату кезіндегі қажетті сапаны сақтап қалуға ... ... ... ... байланыстыру микробтардың физиологиясы
мен эндримологияда терең білімді талап етеді. Қазіргі уақытта микробиалды
генетика үлкен ... ие, ... ол ... әр ... ... ... мүмкіндік береді. Бірақ бұл мүмкіндіктер жақын арада
әлі жетуге ерте. Сүт өнімдерінің дәмдік сипаты ... ... ... өте ... Ол көп жақты метаболикалық процестің нәтижесінде дайын
өнімнің арнайы дәмге ие болуымен байланысты. Сонымен қатар ... ... ... ... ... байланыстары бар. Сондықтан барлық дәмдік
байланыстардың сипатын білу үшін ... ... тегі ... терең білу
қажет.
Сүт өнімдерінің ... ... жаңа ... ... деп ... және ... дәмді енгізетін немесе жоятын
дистиляция деп аталатын технология қолданылады.
Осы уақытқа дейін сүт өнімдерінің консистенциясын ... ... ... ретінде қажетті дәмді микроинкапсуляция ... ... ... сүт өнімдерінің консистенциясын анықтау үшін оның құрамына
бақылау жасайды. Мысалы йогурт үшін компоненттердің ... ... ... ... ... ... ... денатурациясы,
ақуыздың байланысы, негізгі минералды тұздардың ... мен ... әсер ... ... ... байланысы, мысалы
ақуыздың трансглутаминазамен байланысы, қосылатын ... ... ... ... ... таңдау және құру үшін мысалы дәнді
дақылдар өндірісінде ингридиенттердің байланысын бақылау үшін ... ... ... ... ... ... және ... өндірісінде үлкен
жетістікке жетті.
Сонымен қатар гидроколлойдтарды, ... ... сүт ... бақылауда қосымша мүмкіндіктерді береді. Тексеру және
қателесу әдістері арқылы гидроколоидтардың түрлері мен ... ... үшін ... ... құндылығын арттыру үшін және сүт өнімдерінің ... ... үшін ... үш ... анықталды:
1. Сүтті байыту, ол үшін сүт өнімдеріне фиол ... ... ... ... ... ... ... сүт экстронциясы – ол сүттің қатығынан
пантофиринді немесе сүт ... ... алып ... ... қосуды білдіреді;
3. Сүт құрамын өзгерту – ... ... ... ... ... ... ... ағзасына сүттің нутрацептикалық компонентері ... ... ... ... ... ... ... олигосахарид, фосфолипид және т.б.
Молозивод құрамында нутрацевтикалық ... ... ... ... ... жоғары консентрацияларда кездеседі.
Адам ағзасына пайдалы жаңа сүт өнімдерін жасау – бұл ... ... ... пәні ... табылады.
Зерттеулердің негізгі бағыттары: қосылу технологиясы және оны өндіріске
ендіру; ... ... ... үшін ... ... ... ... өткізу, ол үшін invitro тәжірибесін пайдалана отырып клиникалық
жағдайда адамдармен жануарларға тәжірибе өткізеді; ... ... ... ... сақтау технологиясы.
Сүт сусындары – инновацияға дайын. Сүт ... мен ... ... ... сегмент болып табылады. Сүт өнеркәсібі инновация
бойынша 8,5% үлеске ие болып 2001 жылы ... ... ... ... ... ... тез ... тағамдар және соустарды қамтыды.
Барлығы 21 топ ... ... ... ... ... сүт ... ... 11% улеске ие.
Жаңалықтар жылдан жылға артуда, қолда бар өнімдерді қарапайым
модификациядан өткізу жеткіліксіз. ... ... ... ... Ол ... ... жаңалықтардың болжамды өсуін анықтады. Жаңа
өнімдер дәстүрлі мақсатты сегменттерге ғана бағытталмайды. ... ... жаңа ... да ... өнімдер дайындалады. Сүт және жеміс
қоспалары дәстүрлі ... жаңа ... ... ... ... өсу ... жаңа тауарларды нарықта тұрақтандыру мен
жаңа сегменттерді анықтау үшін тұтынушылардың арнайы тобының ... ... дәл ... ... ... өзгерсе, онда сатып алу мотиві де өзгереді. ... тек ... ... ... Ол үшін ... комбинация
қолданылады:
денсаулық + қанағаттану + көтеріңкі көңіл күй = толық ... ... ... денсаулық бірінші орынға қойылатын барлық тағам өнімдері
үшін қолданылады. Мәліметтерге ... сүт ... 65% ... ... ... салқындатылған сусындар келесі орынға
ие. Нарықты зерттеушілер функционалдық өнімдерді ... ... ... 15-20% дан ... ... ... ... өткізу үшін қосылудың ... ... ... ... ... ... полимерлер;
диффузия – мембрана бөлгіші ретінде; түйіршіктерді фракциялау; коллоидты
газды қолдану; суперкритикалық сұйықтықтарды экстракциялау; ... ... ... ... ... ... ... және жоғары өнімділікке
ие сұйықтық хралотографиясы, қоспаларды магниттік бөлу т.б.
Жоғарыда аталған технологиялардың біразы сүт ... ... ... ... ион ... ... тағы ... мысалы
сұйықтық хранотографиясы өнеркәсіптің көптеген салаларында қолданылады. Ал
кейбір зерттеулер ... ... ғана ... ... ие ... ... зерттеу нәтижелерінің қайсысы ... ... ... ... ... ... жетістікке ие болады, соны
анықтайды.
Қазіргі уақытта ғалымдар консервілеудің ... емес ... ... жүргізеді: ультра жоғары қысым, электронды ... ... ... ... ... ультра дыбыс,
сәулелендіру т.б.
Бұл бағыттағы зерттеулер барлық ... ... ... жүргізілуде. Оның ... аз ... ... ие ... ... оларды өндірісте кең көлемде қолдану
үшін әліде болса зертеулер жүргізіледі. ... ... ... емес ... ... сүт ... ... қолданылады.
Оны ірімшік жасау үшін сүтті фильтирациядан өткізу үшін қолданылады.
Соңғы уақытта құрғату және булау бойынша жаңа ... ... ... ... құрғату, рефракциялық терезені пайдалану арқылы
қоспаны ... ... бөлу мен ... ... т.б. Бірақ жоғары
бумен құрғату немесе ... ... ... сүт өнеркәсібінде
өндірістік қолданысқа ие ... деп айту ... ... ... – бұл ... ... зерттеулерді, әрдайым
жаңалап отыруды қажет ететін сала болып табылады. Қазіргі ... ... жаңа ... ... ... ... ... оттегі
арқылы тазаланатын сақтау мерзімі біткені туралы ақпарат беретін қораптар,
олардың ассортиментін ұлғайтып отыру. Мысалы кесілген сырлар үшін т.б. ... ... тағы бір ...... ... ... ... пайдалану болып табылады, ол фармацептика саласында қолданысқа
ие болды. ... ... ... ингридиенттер қорапта немесе
бөтелкелерде орналасқан сұйықтыққа салу құралдары да қолданылады.
Сусындағы витаминдер уақыт өте ... ... ... оларды таблетка түрінде шығарып, қораптың ... ... ... ... кесу ... ... кесіп, таблетканың сұйықтыққа түсуіне мүмкіндік береді. Бұл
кестені сүт өнімдеріне де қолданса ... Сүт ... ... ... БСҰ ... және ... стандарттау.
Қазіргі уақытта кәсіпкерлік қызметтің дамуы өте ... ... ... ... бір жағынан заңдық және нормативтік талаптарды
орындаса, екінші жағынан заңдық және нормативтік актілерге ... ... бұл ... ... пен ... ... негізгі міндеті.
Кәсіпорынның бәсекелік қабілетіне ие болуы, нарықта өз орнын, үлесін
алуы ондағы ұйымдастырылған ... ... ... ... ... көптеген факторларға тәуелді, оның ішінде негізгі
орынды нарықты білу және түсіну маңызды. Өндіруші ... ... ... ... ие ... ... қажет. Толыққанды нарықта
бәсекелестік қабілетке ие өнім келесі ... ... ... орындау
қажет. Ол сапа және баға. Қажетті ... ... ... ету үшін
кәсіпорында менеджменттің жаңа әдістерін пайдаланады.
Әлемдік тәжірибеде көрсеткендей, менеджменттің жаңа әдістерін қолдану
кәсіпорынның ... ... ... ... Оған ISO ... да ... болады. Ол ISO 9000 сапа ... ... мен ISO 14000 ... ... ... стандарттары қамтиды.
Қазіргі уақытта ISO стандарттары барлық елдерде танылған, ұлттық сапа
жүйесі ретінде қабылданған. Менеджмент сапа жүйесін сертификациядан өткізу
ол ... ... өз ... ... ... болып табылады. Бірақ
қазіргі уақытта сапа ... ... ... ... сыртқы
нарыққа шығуына негізгі кедергі болады. Трансұлттық компаниялар өздерінің
еншілес компанияларына ISO 9000 ... ... ... одақ, АҚШ, Канада және т.б. өндірістік дамыған еледерде
қабылданған нормаларға сай өнім ... және ... ... ... ... ... жағдай жасау қажет, ол үшін олар
сапалы өнім ұсынады. Компаниялар сенімділікті менеджмент сапа ... ... ... ... ISO 9000 сапа ... барлық қызмет түрлерінде қолданылады.
Жүргізілген зерттеулерге сәйкес осы стандарттарға сертификаттаудан әлемде
барлық салалар бойынша 600 мыңға жуық ... ... Ең ... ... ... мұнда 70 мыңға жуық кәсіпорындар саны менеджмент жүйесін
енгізген, Қытайда 60 мың кәсіпорын, ... 45 мың ... ... алатын болсақ: Ресейде 1500 кәсіпорын сапа ... ... ... өткізген;
Украинада 200 ден жоғары, Белоруссияда 100 ге ... жылы ... ... ... сапа ... ... және ... елдердің ұлттық жүйесінде қабылданған.
Кеңес беруші фирмалардың ақпараты бойынша 90 жуық ... ... ... өтуге дайындық барысында.
Отандық тауар өндірушілердің ең алғаш ISO 9000 сапа ... ... ... ... ... ... ... мебель»
ААҚ, «Институт энергия» – Теміртау қаласы т.б.
ISO 9000 стандарт жүйесі әмбебап, себебі ол ... ... ... ... ... ... кіру ... жұмыстар
жүргізіліп жатыр. Оның басты себебі әлемдік ... ... ... ... үшін ... ... жасалады.
Балмұздақ жасайтын Алматы зауыты 2003 жылы тамыз айында ISO 9001 –
2000 сапасына сай ... ... ... ... ... «TUV Rһren
Land InterCert» ... ... ... ... ие болды, 2003 жылы сонымен қатар осы сертификатты «ФудМастер-
Шымкент» иеленді. Біздің ... ... ... ... ... жоғары көрсеткішке ие болған жоқ. Бұл қадамдар біздің
еліміздің БСҰ кіруі үшін ... ... ... сүт ... ... ие ... сапаның халықаралық стандарттарына сай болуы
қажет.
Қазақстандағы 7 кәсіпорын 8 ... өз ... ... ... тек ішкі ... ғана емес, сыртқы нарықтарға
Қырғыстан, Тәжікістан, Ресей елдеріне өткізеді. 2003 жылы «Brand of ... -2003» ... ... ... ... ... емес
конкурстың нәтижесінде «2003 жылы ... ... ... ие ... ... ... ... және республикалық деңгейде
өткізілген тамақ өнеркәсібі ... ... ... ... ие. Өткен жылы Компания Қазақстанның Мәскеудегі өткізілген
Ұлттық көрмесіне қатысты. Ресейліктерге «ФудМастер» компаниясының өнімдері
дәм ... да, сапа ... да өте ... Ал ... ... ... өте жақсы пікірге ие болды. ... ... көп ... яғни 40 қа жуық ... сүт өнімдері, сырлардың
түрлері, ... ... ... ... ие ... Ресейліктер
«ФудМастер» өнімдерін өз нарықтарында қуана қабылдайтындықтарын атап өтті.
Сүт өнімдерін стандарттаудағы он ... ... ... ... ... ... ... теориялық жұмыстар үзілген емес. Озық
ойлы ғалымдар мен өнеркәсіп өнімдерінің баспаға ... ... ... нормавтивті базасының мәселесін шешудің екі жолы ... ... ... мәні бір ... ... ... қарапайым түрін
ұсынады, оның негізі ... ... ... жағдайлардың мемлекеттік
стандарттары алынған, ал өнеркәсіптер техникалық құжаттар арқылы ... Бұл жол ... ... ... ... өз техникалық құжаттарын
дайындау қажет болады (ТУ, ТИ, ... ... ... ... осы
құжаттарды дайындайтын ұйымдарға тәуелді болады.
Сонымен қатар жалпы техникалық жағдай түріндегі ГОСТар (МЖС) ... ... ... азық - ... ... құрудағы мемлекеттік
қажеттілікті ескермейді.
Екінші көзқарас бойынша, стандарттар жүйесі техникалық жағдайды
қамтамасыз ететін ГОСТар мен ЖТЖ ... ... ГОСТ ... ... ... ... ТУ ... ГОСТар өнім топтарына өз
талаптарын қояды, олар:
... азық - ... ... құру және ... ... тұтыну кәрзінкесіне ену;
– саланың кәсіпорындарының көпшілігі арқылы сериялық түрде
көп өндірілуі;
– өнімнің ұлттық түрін қамсыздандыру.
Біз тек ... ... ... үшін қажет талаптарды
енгізу барысында барлық 2000 жуық ... өз ... ... ... емес ... еді.
ТУ мемлекеттік стандарттарының жаңа түріне өту үшін елде ... ... мен ... ... ... жүйесі
енгізіледі, ол жаңа ГОСТармен бірге жасалып, бекітіледі.
Жоғарыда аталған тізімге ... ... ... ... өндірушінің
техникалық құжатына сәйкес өндіріледі. ... ... ... ... ... ... үшін берілген тәртіпте
ОТУ түріндегі мемлекеттік стандарттар қабылданады.
Мұндай қадам мемлекеттік талаптарды орындаумен ... ... ... ... ... түріндегі ГОСТарды қабылдау өндірушіден атқарушы тәртіпті орындауды
ғана талап етеді. Мұндай үлкен мәселелер туындамайды.
ОТУ түріндегі ГОСТарды ... ... ... ... ... ... ... кодтауды, идентификациялауды, өнімнің сапасын
бақылауды қиындатады.
Жоғарыда атап өткендей Қазақстанда жаңа стандарттар жүйесін ... ... ... ... ... осы уақытқа дейін бұл ... ... есеп ... ... баспаларда баспаға шыққан жоқ.
Мемлекеттік стандарттау жоспарындағы ... ... өнім ... ... жүйені көрсетеді, әрбір стандарт біртекті тауарлар
тобының жүйесін, оның түрлерін қамтиды. Әрбір ... ... ... мен ... ... ... ... басты мақсаты тарихи ҚР құрылған сүт өнімдерін
қорғау болып табылады және ол ... ... ... мен әдісіне
байланысты құрылады.
Қазақстанның дамыған елдердегі сүт және сүт ... ... ... артта қалуы жаңа технологиялар қолдану мен ауыл ... ... ... ... ... ... мал ... экстенсивті дамуына мүмкіндік
бермейді.
ІІ БӨЛІМ. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ СҮТ ӨНІМДЕРІН ... ЖӘНЕ ... ДАМУ ... ... ... мен ... ... сүт өнімдері
нарықтарының жағдайы.
Ұзақ кезеңде сүт өнімдерін тұтыну оның ... тең ... ... өндіру адамдардың тұтынуына бағытталады, ... онда ... ... ... мен ... ... қолданылу деңгейі
ескерілмеді.
Соңғы жылдары сүтті жалпы тұтыну жалпы ... ... ... ... ал ... 1, кесте 2 де көрсетілген. 2001 мен 2002 ... одақ ... мен АҚШ та май ... ... ... ... ... деңгейден әлдеқайда асып кеткені байқалады. Ішуге бағытталған сүт
өнімдері нарығында ... даму ... және ол адам ... ... ... әліде төмен. Бұл келесі факторлар арқылы
түсіндіріледі.
Оның бірі фермада тұтынылатын ... ... ... ... ... ... Фермалардың саны азайған жағдайда тұтынудың жалпы
көлемі де азаяды. Келесі себебі – сүттің тұтыну ... ... ... ... ... табылады. Соның нәтижесінде сүтті тағамдарды
дайындауда аз қолданады, сондықтан сүт өнеркәсібі өз ... ... ... ... ... ... бұл топта сүт өнімдердің басқа
түрлерімен алмастырылады. Сүтті үйге жеткізіп сату көлемі азайды, ал ... ... ... ... ... отыр және ... соңғы
әдістерін пайдалану арқылы сүттің сақталу мерзімі ... ... ... жағдайды атап өтуге ... ... ... бөлу ... ... ... ... ал ол тұтынушылардың
мүмкіншіліктерін арттырды. Мектеп оқушыларын сүттен қамсыздандыру ... ал ол ... ... ... ... бір ... ... табылады.
Сүтті пайдалану ауа райы жағдайларына да байланысты. 1999 ... ... ... ... ауа райы ... одақ пен АҚШ та сүт
өнімдерін тұтынуды ... ... ... ... өсуі Қытайда
байқалады, бірақ ол әлі де болса қажетті деңгейден төмен.
Шет мемлекеттерінің сүтті тұтыну деңгейі
Кесте 1
|Елдер |Мың ... |Жан ... ... кг. |
| |2004 ж. |2005ж. |2006 ж.|2004 ж. |2005ж. |2006 ж. ... |600 |620 |618 |74,2 |76,5 |76,8 ... |651 |632 |647 |63,8 |62,0 |62,8 ... |508 |513 |518 |95,8 |96,7 |96,78 ... |740 |730 |737 |143,5 |141,5 |141,7 ... |5600 |5560 |5576 |95,1 |94,3 |94,5 ... |7240 |7360 |7347 |95,1 |94,3 |94,1 ... |400 | |387 |38,2 | |36,1 ... |559 |571 |578 |151,0 |152,5 |152,7 ... |4916 |5200 |5187 |85,3 |90,0 |90,8 ... |1912 |2012 |2059 |121,8 |127,3 |132,3 ... |831 |885 |874 |83,0 |88,5 |88,8 ... |3693 | |3654 |94,3 | |93,7 ... |1028 |1010 |1014 |116,4 |114,1 |114,8 ... |6986 |6977 |6964 |117,9 |117,3 |116,7 ... |529 |485 |494 |119,4 |109,4 |111,4 ... |678 |650 |664 |94,0 |90,0 |92,4 ... |42 | |39 |153,6 | |153,2 ... |512 | |489 |61,0 | |59,1 ... Республика|726 |764 |758 |72,4 |76,2 |76,9 ... |666 |687 |674 |65,7 |67,8 |66,8 ... |3211 | |3196 |83,1 | |82,6 ... |440 |433 |437 |81,5 |80,2 |80,6 ... |118 | | |81,6 | | ... |3492 |3350 |3465 |69,6 |67,0 |68,0 ... |2764 |2790 |2802 |91,7 |92,8 |93,8 ... |25069 |25242 |25408 |92,8 |91,8 |93,6 ... |2325 |2533 |2547 |64,6 |69,6 |69,8 ... |463 | |- |30,3 | | ... |245 | |- |78,4 | | ... |2095 |2106 |2156 |111,1 |110,4 |111,2 ... |405 |412 |436 |67,8 |67,4 |69,4 ... ... |1250 |1306 |1378 |28,2 |28,9 |29,2 ... |104 |109 |114 |8,3 |8,6 |9,2 ... ... ... өнім, йогуртты пайдалану көлемі
Кесте 2
|Елдер |Мың тонна |Жан ... ... кг. |
| |2004 ... |2006 ж. |2004 ж. |2005ж. |2006 ж. ... |119 |122 |146 |14,7 |15,1 |16,2 ... |193 |207 |223 |18,7 |20,3 |21,2 ... |145 |159 |176 |27,3 |29,8 |31,4 ... |198 |203 |221 |38,8 | |43,1 ... |1582 |1630 |1718 |26,9 |27,4 |24,2 ... |2049 |2100 |2192 |25,0 |25,5 |26,4 ... |707 |710 |733 |45,0 | |48,2 ... |109 |115 |134 |11,0 |11,5 |12,1 ... |570 |600 |642 |14,5 |15,4 |16,3 ... |265 |268 |258 |30,0 |35,4 |32,3 ... |85 |88 |92 |19,3 |30,2 |36,2 ... |7 | |12 |25,3 | |28,6 ... |132 | |148 |15,6 | | ... |109 |137 |123 |10,6 |13,3 |12,4 ... | | | | | | ... |95 |110 |134 |9,4 |10,9 |11,2 ... |285 |310 |298 |7,4 |7,9 |65,3 ... |35 |37 |42 |6,4 |15,0 |16,2 ... |170 |172 |193 |3,4 |3,4 |6,3 ... |111 |130 |298 |3,7 |4,2 |4,6 ... |224 |251 |278 |6,2 |6,9 |7,2 ... |106 |112 |132 |5,6 |5,8 |6,4 ... ... |138 |140 |165 |3,1 |3,4 |- ... сүт, ... сүт ... және ... тұтыну барлық нарықтарда
өскені байқалады. Тек Ресейде бұл өнімдерді Батыс Еуропадан ... ... ... ол ... өсуде. Сонымен қатар орталық және Шығыс
Еуропада сүт ... ... өсуі ... ... олар ... ... ... қажет.
Сүтті өндірістік өңдеу және қайта өңдеу үшін сүт ... ... 390 ... сиыр сүті ... ол жалпы өндірістің 68% құрайды. Батыс
Еуропа, Солтүстік Америкада және ... ... ... ... өте ... және ол ... ... ұлғаю мүмкіндігі жоқ емес. Орталық
және Шығыс Еуропа елдері мен ТМД елдерінде сүт ... ... ... себебі олар сүт өнімдерін өздері нарыққа алып келіп өткізетін
фермалар мен бәсекелес болып отыр. Соңғы жылдары бұл ... ... ... жақсарды, ал Ресей, Белоруссия және Украинада ал ... ... бұл ... ... ... ал негізгі мәселе болып отыр.
Құрғақ және ішілетін сүт, жаңа сүт өнімдері, сыр ... ... ... ... |
| |2004 ж. |2005ж. |2006 ж. ... 15 |123733 |123683 |13222 ... |119 |129 | ... |1670 |1674 |1534 ... |3068 |3008 | ... |532 |549 | ... |464 |405 | ... |1474 |1465 | ... |701 |711 | ... |929 |936 | ... |420 |435 |459 ... ... |2450 |2387 |2567 ... |12730 |12760 | ... |4690 |4830 |5643 ... |7234 |7242 |7355 ... |1793 |1688 | ... |456 |382 | ... |7467 |7533 | ... |8289 |8534 | ... |70755 |72334 |75389 ... |8978 |9593 |9235 ... |1754 |1514 | ... |1263 |1174 |1234 ... |8497 |8553 | ... |3856 |3965 | ... |75 |84 |97 ... |9834 |10433 |11105 ... ... |10200 |11233 |12324 ... |167 |177 |185 ... фермалар өздерін кіші кәсіпорындарын құру арқылы сүтті өздері
өңдеп сату мүмкіндігі ... сүт ... ірі ... өндіріске өз
капиталдарын салу арқылы өндіріс көлемін ұлғайту және ... сүт ... ... ету ... ... Сүт ... өңдеуге
өткізу көлемінің статистикасының барлық елдерде нақты ... оны 60 ... ... ... ... ... ... ұсақ шаруашылықтар тұтынушыларды сүт және сүт өнімдерімен
қамсыздандыруда үлкен үлес қосып отыр. Бұл ... ... ... ... ... ... орын алған. Сүтті қамсыздандырудың мұндай ... ... ... ... ... де кездеседі. Бірақ ол уақыт өте
жойылады., себебі фермерлік шаруашылық құрлымы ... ... ... ... ... бұл процесті тездетеді.
Сүтті пайдалану ұзақ мерзімдік қарқынға сәйкес ... ол тек ... ... мен 2002 ... ... ғана өзгерді. Оны 4- кестеден
көруімізге болады. Бұл ... ... ... сүт ... ... және
құрғақ сүт, май және құрғақ майсыз сүт өнімдерінің өсуі күтілуде.
Қазіргі ... ... ... ... нарықтағы
өнімдер үлесі өсті. Әсіресе сүт өнімдері нарығында йогурт, сүт сусындары,
десерттер үлесі өсіп ... және ... ... ... ... ... ... станциясы орын алды, ал өткізу жүйесінің кеңеюі мен ... ... ... ... ... ... мен ТМД елдерінде сату
көлемі төмендеді. Жалпы ... 81 ... ... оған 11,5 ... ... қаймақтарды қосса болады.
Ішуге арналған сүт пен сүт ... ... ... және қосымша
құндылыққа ие өнімдерден болса болады. Дәстүрлі ішуге арналған сүт – ... ... ... 2. Оны ... ... өте жоғары және жақын арада ... ... ... жоқ. Ал ... ... ... ... деңгейі
байқалған нарықтарда сүт өткізу көлемінің өсуі күтілуде, оның ... ... ... сүт ... ... ... ұлғайту болып
табылады.
2000 және 2001 жылдары сүт өнімдерін өткізудің көп каналды (арнайы)
нарықтың жүйесі ... Сүт ... ... ... 2003 ... ... салыстырғанда мемлекеттік сатып алулар бойынша кәсіпорындар мен
ұйымдарға сату ... ... ауыл ... ұйымдары үшін бұл сүт өткізу арнасы негізгі болып
қалды, сол себепті сүт зауыттары өндірушілерге ... ... ... ... ... Сүт өнімдерінің нарықтық арналар бойынша өткізу көлемі ұлғайған
(нарық, жеке дүкен, палаткалар т.б.).
Қоғамдық тамақтану жүйесі ... сүт ... ... ... ... ... қатар бартерлік келісім арқылы сату үлесі де төмендеді.
Сүт саласы бойынша бағаларды басқа ... өнім ... ... ... сүт ... мен ... ... басқа сала
өнімдерінің бағаларынан өсу деңгейінен төмен ... ... ... отын
– энергетикалық ресурстар бағасының өсуімен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... жеке және өндірістік тұтыну
болып табылады. Бұл екі бапқа (статьяға) сүт ... 95% ... ... ... ... ... үш жылда өндіруге қарағанда тез
өсті, ал өндірістік тұтыну төмендеді. ... сүт және сүт ... ... ... ... ... Сүт және сүт өнімдері
бойынша ... төрт ... ... ... ... 12,4% ... болды.
(Кесте 4)
| |2002 ... ... |2001 ... 2002 ... ... ... |- 10,4% |-4,5% ... 2
Сүт және сүт өнімдерінің импорт ... ... ... үшін аса қауіпті емес, бірақ Қазақстандық тауар ... ... ... пен мал майларының импортын шектеу қажет.
Статистикалық мәліметтерге сәйкес 2002 жылы 2001 жылмен салыстырғанда
сүт және сүт өнімдерінің ... және жеке ... ... ... ... ... ... сүт өнімдері үшін. Бұл халықтың төлем қабілеті
сұранысы мен сүт ... ... ... ... Сүт өнімдерінің
нарықтық айналымының өсу қарқыны 2003 жылы ... ... ... ... ... сапасы импорт өнімдерімен салыстырғанда 2002 ... ... ... ... ... ... көрсеткіштердің динамикасын қарастыратын
болсақ 1980-2003 жылдары кезеңінде сүт өнімдерін ... 17,1% ... ... орта жылдық өсімі 130,7% өскен, бір адамға шаққандағы сүт өнімдерін
өндіру 74% ... және ... ... 1980 ... ... 39,3% ... көрсеткіштерді талдау арқылы сыртқы факторларды ескере отырып
сүт өнеркәсібіндегі өндірістік кәсіпорындар шетелдік ... ... ... ... анықтадық, ол үшін олар отандық ... ... ... орнатты. Көп ... ... ... ... интегратор қызметін өз қаржыларын
отандық шикізат базасын кеңейтуге жұмсау арқылы орындайды.
Сүт және сүт өнімдерінің ... 2000 ... ... 2003
жылы өсуі халықтың ақшалай табысының жоғарғы өсу қарқыны мен түсіндіріледі
және Қазақстанда сүт және сүт ... ... адам ... ... жылына
211 кг 264 кг өсті.
Дамыған елдермен салыстырғанда Қазақстандағы сүт және сүт өнімдерін
жылына 264 кг ... ... ... ... АҚШ та бұл ... 2000
жылы 305 кг құраса, Францияда 424 кг, ... 288 кг, ... кг және ... 294 кг болды.
2.2 Қазақстан Республикасындағы сүт өнеркәсібінің бәсекелік қабілетін
талдау
Әлемдік қауымдастықта ... ... ... ету ... ... ... бірі болып табылады.
Кез-келген мемлекеттің даму ... ... ... қажеттілігін
қанағаттандыру қабілетімен, екіншіден, қорғаныс ... мен, ... мен ... жағдайында елдің ... ... ... қанағаттандыру азық-түлікпен және ... ... ... ... ... ... ... қаблеттілікті қамтамасыз ету басымды міндеттердің
бірі. Бәсекеге қабілеттілік жай ғана ... ... ... ... көп ... ететін сапалы өнім өндірісін жолға ... ... ... әлемдік экономикада бәсекелестік
отандық өндірістің ... ... ... ... ... сәйкестікті қамтамасыз ету үшін отандық жетістіктер
мен ... ... озық ... кеңінен пайдалану қажет.
Агробизнестің бәсекеге қабілетін ... ... ... ... ... даму ... Ауыл ... өнімінің нарығындағы қалыптасқан жағдай;
• Өндіріс тиімділігі;
• Еңбек ... ... ... ... ... Ауыл ... ... сыртқы экономикалық қызметке қатысуы;
• Сала ішіндегі өзара қатынас;
• Сыртқы факторлардың әсері.
Тұтастай ... сала ... ... ... ... ... өсу жеткіліксіз.
Республикалық кеңесте (31.01.05.) Қазақстан Президентті ауыл
шаруашылығының ... - ... ... Отанымыздың өркендеуі
екендігін баса айтып, атқарушы органдардың алдына ... ... ... Атап ... ... ... мен ... елді
мекендердің дамуын мемлекеттік реттеу туралы" Заң ... ... ... өнімін өндіру мен өңдеуде кластерлік ... ... ... тауар өндірушілерге ... ... ... күшейту, шетелдік тәжірибелерді ... ... ... ... ... ... жеделдету;
ауылдың көліктік инфрақұрылымын дамыту; ауыл шаруашылығын ... ... ... ауыл ... құрылымдарында тиімді
менеджментті ... ауыл ... ... ... ... орта және
ірі ауыл шаруашылық кәсіпорындарын дамыту; ... ... ... ... айтқанда - жаңа ... ... ... жоқ, ... ауыл шаруашылық ғылымындағы ... ... ... ... ... кластерлік даму жобасы жаңаша
ойлауды қажет етеді.
Кластер - аяқталған ... ... яғни ... ... ... ... және қызмет көрсетумен айалысатын өзара
байланысты субьектілердің шоғырлануы, ... Бұл - ... ... ... мен дамытуға, экономиканың ... ... ... жоба ... ... ... ең маңыздысы, аса ... ... ... - инновациялық көзқарас. Яғни, агробизнестің
бәсекеге қабілетін ... ету ... ... өнім ... Осы ... өнімділікті арттыру, менеджмент пен ... ... жаңа ... мен технологияны игеру, ғылыми
техникалық прогресс ... ... озық ... ... ауылдық тауар өндірушілерге аса ... ... ауыл ... ... үшін жаңа ... алады. Осы бағытта ... ... ... ... ... ... ... елшісі К.Жигаловтың
Нидерланд корльдігінің ауыл шаруашылығы, ... ... ... сапасын бақылау ... ... бас ... ... ... де ... ... Онда
ауыл шаруашылығы саласындағы ... ... ... және ... Голландиялық агрокластер тәжірибесін
пайдалану ... ... ... алдымен астық, мақта өндірістерінде
дамытуға болады, әрі ... ... мал ... да ... өнім ... ... ... қажет.
Отандық ауыл шаруашылық ... ... ... арттырудың
басты бағыты оның сапасын жақсарту және жаңа ... ... ... ... ... өндірушілер Бүкіл әлемдік сауда
ұйымына кіру қарсаңында ... ... ... ... ... ... табысқа қол жеткізілген өзге елдердің тәжірибесін ... ... ... ... - бұл ... ... ұйымдастырудың жаңа
нысандары. Соңғы ... ... оған ... ... Дамыған
елдерден Германия, АҚШ, Жапонияда және ... ... мен ... ... ... ... озық жетістіктері белгілі бола
бастады.
Кластерлік жүйе ... ... ... ол ... әсер еткен.
АҚШ - тың азық - түліктік ... ірі ... ... ... саны 157 мың, яғни 8 ... ғана болса да
АҚШ бойынша жалпы ... 73 ... ... Ірі фермалардың 90
пайызының қызметі пайдалы - рентабельді.
Жалпы алғанда, ірі және орта ... ... ... ... ... ... 8 - 17 пайызға арттырады.
Тұтастай алғанда сала ... ... ... өсу ... агробизнесті дамытудың барынша тиімді ... ... ... ауылдық тауар өндірушілер арасында кеңінен насихаттау
керек. ... ... ... инновацияларға
негізделген жағдайда ғана тиімді болмақ.
Президентіміздің Қазақстан халқына Жолдауында ... ... ... ... шикізатын өндіру және өңдеу саласында
аграрлық ... ... жүйе ... индустрияландыруға
ерекше көңіл бөлу қажет". Сонда ғана Отандық ... ... ... ... ... 44 ... әл - ... жағдай жасай алады, жеңіл және ... ... ауыл ... ... жабдықтау көлемі мен ... ... ... ... жоюға мемлекеттің азық -
түліктік қауіпсіздігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... сай бола ... Портер ұлттық деңгейде ... ... ... дамып жетілуіне қарап ... Егер ... ... ... тек ... факторлар және сол сияқтылар
айқындаса, онда іс ... ал ... ... ... ... - ол бір басқа, ал енді қозғаушы күш ... ... ... деген ынталық болса, онда іс ... ... ... ... ... ... ... отырып, біздер өз еліміздегі бәсеке жағдайларын ... ... ... ... ... екенін ұмытпауға, осы
тұрғыдан ... ... және ... ... ... ... ... анықтауға тиіспіз.
Салалардың толып жатқан кластерлерінің болуы - ішкі ... бар ... ... тудыру процесін тездетеді. Өзара
байланысты салалар кластерінің ... ... ... ... ... технологияларға , ақпаратқа, инфрақұрылымға, адам
ресурстарына ... ... бұл өз ... жаңа
фирмалардың жаппай пайда ... ... ... Кластер тұтас
алғанда ірі капитал ... және ... ... ... ... ... ... оның жеке бөліктерінің
жәй ғана қосындысынан үлкен болып ... Оның ... ... ... бір ... қабілетті сала басқасын туындатады.
Мұндай өсудің ... ... ... бағынышты және олар
әр елде ... екі ... ... ... ... ... даму
тенденциясы байқалады, өйткені, танылған Жапон ... ... ... ... ... ... бұған олардың мақсатының
табиғаты мен ішкі ... ... ... мүмкіндік
туғызады. Италияда кластерлер тік бағытта ... ... ... ... да ... маманданған орындарға ... үшін ... ... және жабдықтаумен шұғылдана бастайды.
Кластерлер даму ... ... ... ... ... ... ... мен технология жөнінде ақпарат алмасу
жатыр. Осындай ... ... ... асырылған ... ... ... тапқанда бәсекеге қабілеттіліктің өсуі үшін ең
қолайлы жағдай ... ... ал ... ... - ... ... сипатында және ... ... ... ... Қай ... ... ерекшеліктер кластер
ішінде ... ... ... ... ... маңызды артықшылыққа
қолы сол жерде жетті
Ақпараттың жеңілірек қозғалысына сондай - ақ ... және ... ... ... ... ... ... арасында өзара алмасуға мүмкіндік беретін ... ... ... ... ... тудыратын тетіктер
болып табылады.
Ақпарат қозғалысын жеңілдететін факторлар:
• Бірге оқу ... ... ... ... ... негізінде
қалыптасқан жеке қарым - қатынас;
• ғылыми ... ... ... ... ... ... ... жақындастықтан туған байланыс;
• салалық ассоциациялар, қызмет көрсетуші кластерлер;
• фирмалар ... ... және ... ... байланыстар;
• өнеркәсіптік топ ішіндегі жалпы ... ... ... ... ... ... ... арасындағы қарым - қатынастар;
• ұлттық ... ... ... ... ... фирмалардың сол елге тән ... ... ... ... ... қабілетті салалар үшін
қозғаушы күш ... мен ... ... ... қойылатын талаптың
жоғары деңгейі болып табылады.
Қазақстанда осы уақытқа дейін ... ... ... емес.
Әзірге бары - Қазақстанның 2015 ... ... ... ... ... стратегиясын жүзеге асыруға байланысты таяу
болашақта бірнеше кластер құру ... ... ... мен идеясы
ғана. Осы ниеттер жекеменшіктегі ... ... ... таба ... пен жеке ... арасында тиімді қарым - қатынас жөнге келе
ме, мұндай ... - ... ... ... ... ... бірлесе отырып таба ала ма ?
Қазіргі кездегі Қазақстан өнеркәсібі ... ... ... ... ... құрамында бәсекеге қабілетті дайын тауар
жоқ, экспорт ... ... ... ... өңделмеген немесе
шала өңделген қара және түсті металдар ғана ... ... үшін сүт ... ... ... ... ... табылады, және де оның жағдайы мен ... ... ... ... сүт ... даму ... ... тәуелді. 1990 жылы Республикада 57 ірі сүт комбинаттары ... ... ... сүт өндіру қуаттылығы 263 тонна болып, қуаттылығы
105 - 100% ... ... ... ... сүт өңдеуші 265
кәсіпорын жұмыс істейді, оның ішінде ірі және орта ... ... 5774, 3 ... ... және пайдалану деңгейі 25% қазіргі күнге
есептегенде.
Кәсіпорындар саны әрдайым өзгеріп отырады, ... ... ... ... ... жаңа ... ащылып, жұмыс
істеуде. Кәсіпорындарда моральды ... ... мен ... олар өз ... ... ... бірақ жаңа және
біріккен кәсіпорындарды жоғары өнімділікке ие ... ... ... ...... Германияның технологиясын
қоланады, олар 1990 -1995 жылы шыққан). «Космос» ЖШС – Германия, Швеция
технологиясы, ...... ... «Келешек және К» ЖШС – «Тетра
Пак» технологиясы, «Валео Пак», Франция; «Меркендік сыр ... ААҚ ... және ... ... 1998 жылы - Жамбыл облыс т.б.).
Бұл кәсіпорындарда жұмыс істейтін жұмысшылар саны 10200 адам ...... ... сүт ... мини ... ... етеді. Сүт
саласының кәсіпорындары 1991 жылы сүттің 60% өңдеуден өткізді, ... ... 85% ... ... шикізаттар қолданылды, олардан сүт
қанты (қоспасы), казеин, казеинат, майсыз сүт ... Сүт ... ... ... ... және 150ге жуық ... қамтиды.
Республика өзін қажетті сүт өнімдерімен толық қамсыздандырды және ол
өнімдер ... да ... ... ... ... 70 мың ... сары май
өндіретін, 1 тоннаны импорттаса, 2 тонна майды экспортқа шығаратын еді. ... сүт ... ... ... ... ... ... құрғақ және майсыз сүт запастары қысқы уақытқа дайындалатын.
Қазіргі уақытта 1990 жылмен салыстырғанда барлық шаруашылық түрлерінде
сүт ... ... 27% ... ал - 60% дан 6% оны ... өткізу көлемі кеміген. Бұл өз кезегінде халықты сүт ... ... ... Адам ... ... сүт және ... ... көлемі 1990 жылы ұлттық нормадан төмен болды, 2003 жылы ол
260 кг құраса, 2004 жылы 265 кг ... ... ... ... ... ... көлемі артты, адам ... ... сүт және ... ... ... үш ... 2002 жылы 235 кг болса, 2005 жылы ... және ол ... 1,92 ... ... ... ... өсуімен
қатар өңдеуден өткізілген өнімдерге сұраныс өсті. (құрғақ сүт, ... сыр т.б.). ... ... ... дамуына қарамастан ішкі нарықта
2004 жылы сүт өнімдерінің импорттағы үлесі ... ... сары май ... ... сүт – 90%, ... сүт – 68%; 2005 жылы сары май – 39%,
табиғи сыр – 18%, ... сүт – 88%, ... сүт - ... жылы 2004 ... ... сүт ... негізгі түрлеріне
импорт көлемінің төмендегені байқалады, бірақ сұйық сүт, қаймақ және құрғақ
сүтке өнім көлемі өссе де, әлі ... жоқ. ... ... сүт өнімдерін өңдеу, экспорттау көлемі
Кесте 5
| |Өндіріс ... ... ... ... |
| |2003 |2004 |
| | |2004 |2005 |2006 |
|1 ... ... (млн ... |36,648 |62,087 |283,3 |
|2 ... өнім ... (млн |172,4 |271,5 |284,49 |
| ... | | | |
|3 ... ... қызметкерлер |140 |130 |145 |
| ... адам | | | |
|4 ... ... ... ... |14214 |22548 |29706 |
|5 ... % бен |60,0 |62,0 |65,0 ... ... ... ... ... өнім көлемі
жылдан жылға табиғи және ... ... ... өсіп ... 2006 жылы 2004
жылмен салыстырғанда өнім көлемі 7,7 есеге өскен. Ал өткізу ... ... 6 ... ... Өнім ... мен ... ... өсу қарқынының әр
түрлі болуының себебі 2003 жылы сатылмай қалып кеткен өнімдер 2004 ... ... ... қызметкерлер саны 3,6% немесе 5 адамға артқан. Бұл
«ФудМастер»ЖШС жоғары ... ... ... ... Өнім өндіру көлемі мен өнім өткізу ... ... ... пен жаңа ... ... себебінен болды.
Орта айлық жалақы 2,1 есеге өскен. Ол ... ... 7,46 ... жоспарының орындалуын талдау үшін өнім өткізу ... мен ... ... ... ... ... ... өнім көлемі мен өткізілген өнім көлемін біз
құндық, табиғи көрсеткіштерді қолдану ... ... ... ... үш
жылға жасалды. (2004-2006 жж). Тауарлы және өткізілген өнім ... ... ... ... 7- де ... ... нақты өндірілген өнім көлемі.
Кесте 7.
|Көрсеткіштер |2004 |2005 |2006 |2005 ж |2005 ж |2005 ж |
| | | | |2004 ж |2004 ж |2004 ж |
| | | | |%бен |%бен |%бен ... ... |270,2 |283,3 |169,4 |104,9 |177,6 ... | | | | | | ... | | | | | | ... |172,4 |271,5 |284,49 |157,5 |104,8 |165,0 ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... тауар және өткізу көлемі жылдан жылға
өскенімен, ... ... ... емес. Тауар өнімдерін өндіру ... келе ... ... Өнім өткізу көлемі тауар өндіру көлемінен
жоғары болғанымен, өнім өткізу көлеміне былтырғы жылдан қалған ... ... әсер ... ... ... өнім ... ... 8 - кестеде өндірілген өнімнің ... ... ... ... ... өнім ... 8.
|Өнім түрі ... |2004ж |2005 ж |2006 ж |
| ... | | ... сүт |Л |209520 |358720 |497250 ... ... |Л |250260 |420080 |556920 ... |Л |- |6419,2 |10343 ... |Кг |52380 |7740,8 |10873,2 ... сүт |Кг |6984 |9345,6 |96798,0 ... сыры |Кг |5238 |7882,4 |- ... |л |- |2360 |47736 ... үш ... 2,5% сүт өндіру көлемі 2,37 есеге өскен, 2,5% айран
-2,2 есе өскен, ірімшік ... 79,3% ... ... сүт ... 13,9
есеге өскені байқалады. 2006 жылы жаңа ...... және ... ... Бұл ... адам ... ... жұмысын
жақсартуға және салмақты азайтуға ықпал етеді.
ҚР Президентінің 28 ақпанда 2007 ж ... ... 50 ... ... қатарына қосылу үшін қазақстандық тауарлар халықаралық
стандарттар жүйесі бойынша сапаға сай болу ... атап ... ... өнімдері ИСО 9001 сапа менеджмент жүйесіне сай келетін
халықаралық ... ... ... сүт ... даму ... қарастырылған. Өндіріс қарқыны
- өнім өндірудің жыл, ай, күн ішіндегі өндіру қарқынын көрсетеді.
Қалыпты өнім өндіру деңгейі өнім ... мен ... ... ... ... ... ... Онда тауарлар ассортименті
мен сапасы, өнім өткізу кезеңдері көрсетліген, олар ... ... ... ... ... ... сақталуы, өнім өндірудің
қалыпты өндірілуі және өткізілуі.
Кесте бойынша жұмысты ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру мен бірдей
қарқынды қамтамасыз ету болып табылады. Ол үшін ... ... ... айға ... бөлу ... ... өнімдердің жеткізу мерзімі,
қуаттылықты ұлғайту арқылы өнім көлемінің артуы, барлық бөлімдердің бірдей
қамтылуы, әрбір кезеңдегі жұмыс ... ... ... ... ... өнім ... ... байланыстылығы, негізгі қорлардың есептен
шығарылуы және ескі өнімдерді істен шығару қарастырылады.
Талдау барысында абсолютті және салыстырмалы көрсеткіштер қолданылады.
Абсолютті ... ... ... ... көрсеткіштен ауытқуды
анықтаса, салыстырмалы көрсеткіштер өсу ... ... ... ... ... ... өнім көлемінің өсу қарқыны
байқалады, яғни салыстырмалы шамаға ие.
Еңбекті талдау барысында кадрлармен қамтылу деңгейі, ... ... ... ... ... мен ... ... орналастыруды,
қажетті мамандық бойынша ... ... мен ... ... ... басты мақсат жұмысшылардың санын азайту мүмкіндігін
қарастыру болып табылады. 9 - кесте еңбектік көрсеткіштерді ... ... ... ... ... ... ... |140 |130 |145 |
| ... | | | | |
|2 ... қоры |Мың ... |23879,5 |35176,4 |51688,8 |
|3 ... ... ... |14214 |22549 |29706 |
| ... | | | | |
|4 ... ... ... |339,8 |576,3 |541,4 ... көріп отырғанымыздай 2006 жылы 2004 жылмен салыстырғанда
компаниядағы қызметкерлер саны 5 адамға ... Орта ... ... 109%,
еңбек өнімділігі 59,4% өскен. Еңбек өнімділігі ... ... ... ... ... нәтижесінде артып отыр. Өндірістегі өнім көлемінің
артуына байланысты орта айлық жалақы мен сыйақы ... ... ... соң ... өзіндік құнын
талдадық. ЖШС бірнеше түрдегі тауарлар өндіретін болғандықтан өнім ... ... ... ... талдадық. (Кесте 10).
Өнім өндірудің шығындар сметасы (мың теңге)
Кесте 10.
|Көрсеткіштер |Жылдар |
| |2004 |2005 |2006 ... және ... |16768,1 |42691,9 ... | | | ... ... |6269,2 |8724,0 |9046,8 ... |7073,6 |7990,9 |8278,5 ... ... |6035,0 |6355,1 |6564,1 ... |8090 |9521,7 |9956,1 ... ақы |23879,5 |35173,4 ... ... ... |4475,9 |7035,3 |10337,8 ... | | | ... ... |41903,7 |52002,5 |62518,0 ... | | | ... ақша ... |43436 |33501 ... сметасында ЖШС қызметіне қажетті барлық шығындар
қарастырылған. Шығындарды абсолюттік ... ... ... ... барлық өнімдер бойынша өскенін анықтадық. Бұл барлық өнім түрлері
бойынша өнім көлемінің өсуімен түсіндіріледі.
Салыстырмалы ... ... ... шамада өзгерістер бар.
Шикізаттар мен материалдар бойынша шығындар 2% ... ол сүт ... ... Отын мен ... шығындар 2,4% төмендеген, ол
өз ЖЭО ... ... ... ақы ... қоса 17% дан 22%
өскен, бұл ЖШС үшін маңызды ... ... да ... жаңа ... ... ... оқытуға іс
сапарлардың азаюы мен жаңа өнімдер бойынша ... ... ... ... СҮТ ... ... ... ЖОҒАРЛАТУДЫҢ
БАҒЫТТАРЫ
3.1 Кәсіпорын қызметінің пайдалылығы мен тиімділгін жоғарлату.
Пайдалылық пен рентабельділік ... ... ... ... ... ... ... пайда мен рентабельділіктің өсу
қарқынының динамикасы, ... ... мен ... ... ... ... мен рентабельділік динамикасы
Кесте 11.
| |Көрсеткіштері |2004ж |2005ж |2006ж |2006ж % |
| | | | | |2004 ж |
|1 ... өнім |172,4 |271,5 |284,49 |165,0 |
| ... | | | | |
|2 ... ... шығындары|146,540 |227,080 |234,58 |164,5 |
|3 ... ... ... |44,42 |46,91 |167,5 |
| ... | | | | |
|4 ... % |17,6 |19,7 |20,0 |11,6 |
11 ... де ... ... ЖШС ... жылға пайдамен жұмыс
істеді. Бірақ пайданың абсолютті ... ... ... дәл ... ... ... абсолютті көрсетікішті салыстырмалы ... ... ... Өнім рентабельділігі өнім бойынша
алынған пайда мөлшерін кеткен ... ... ... ... ... өнім ... ... сияқты жылдан жылға өсуде, бұл ... ... ... ... көрсетеді.
Пайдаға үш көрсеткіш әсер етеді, олар: баға, өзіндік құн, және
оның ... ... ... бұл үш ... ... бірақ факторлы
талдауды жүргізу мүмкін емес, себебі ол үшін барлық өндірілген өнім көлемін
шартты бірліктермен алу қажет болады. ЖШС ... баға және ... ... нақты ақпаратты бермей отыр, себебі ол құпия болып табылады.
Түскен пайдадан ... ... ... ... ... ... өзгерді.
3.2 ЖШС қызметін жетілдіру бағыттары
ЖШС өндірістік - ... ... ... талдау жүргізу арқылы резервтер анықталды. Талдау барысында ... ... ... баға ... ... анықталған резервтерді жалпылау көрсеткіштер
жүйесін есептеумен байланысты, ол өнім көлемін ... және өнім ... ... сыйымдылығын, өзіндік құнды төмендету арқылы анықталады.
ЖШС көрсеткіштерін келесі іс шараларды жүргізу арқылы
арттыруға ... ... ... ... сүт көлемін ұлғайту арқылы қуаттылықты
80% арттыру. Мұндай мүмкіндік бар, себебі Төлеби ауданында 37 млн литр ... ... ... 43 мың бас ... саны ... ... негізі
ретінде 2006 жылғы өнім өндіру көлемі алынды. 2006 жылы 2,5% ... ... 497,25 мың литр ... Егер ... ... ... 15%
арттыратын болсақ, онда 2007 жылы сүт өндіру көлемі 432,4 мың литр болады
(497,25*1,15). Басқа өнімдер үшін де ... ... ... ... ... ... ... өлшеммен келесі таблицада көрсетілген.
ЖШСтің өнім өндіру көлемінің 2007 ж болжамды ... 12
| ... ... |
|1 |2,5% сүт, литр |432391 |
|2 |2,5% ... литр |640458 |
|3 ... |11894 |
|4 ... |12504 |
|5 ... сүт, кг |111318 |
|6 ... л |54896 |
2) ... сыр өнімдерінің өндірісін 2005 ж деңгейге жеткізу, себебі
ол өнімге тұтынушылардың ... ... Оның ... кәсіпорында сыр
жасаудың әдіс-тәсілін білетін білікті мамандар жұмыс ... ... ... ... 2006 ж ... ... олар өндірістің шығындар сметасында 10,5% дан артық болмауы қажет.
Өнім көлемін арттыру барысында бір ... ... ... ... ... азаяды. Оны өз жеке жылу электр орталығын
құру мен ЖШС ... ... ... ... ... ... 2007 ж 1 ... бастап барлық мемлекеттік қызметкерлердің еңбек
ақысын 30% көбейту туралы ҚР Президенті Жарлығы шыққандықтан, кәсіпорындар
да ол жарлықты орындау ... ... ... ақы 30% өседі деп күтуге болады. 2006 деңгейінде
қызметкерлер саны ... ... онда ... ... ... түрде
анықталады: 29706*1,3*12*145=67,2 млн.
Мұндағы: 29706- бір жұмысшының орта айлық жалақысы;
1,3 – еңбек ақының өсу коэффициенті;
12- жылдағы ай саны;
145 – ЖШС ... ... ... саны, адам.
5) Басқа да шығындарды келесілерге қаржы бөлуді азайту арқылы азайтуға
болады, олар: жарнама, сыртқа орамы мен ... ... іс ... , т.б ... ... ... ескере отырып, 2007 жылдың шығындар
сметасын келесі түрде ұсынамыз, Кесте ... жылы ... ... ... шығындар сметасы
Кесте 13.
| |Көрсеткіштер |2006ж |2007ж |2007ж% 2006ж |
|1 ... және ... |42691,9 |50323,1 |117,9 |
|2 ... материалдар |9046,8 |10310,3 |114,0 |
|3 ... |8278,5 |8278,5 |100,0 |
|4 ... ... |6564,1 |6564,1 |100,0 |
|5 |Су |9956,1 |9956,1 |100,0 |
|6 ... ақы |51688,8 |67195,4 |130,0 |
|7 ... ... ... |10337,8 |13439,1 |130,0 |
|8 ... ... |62518,0 |62518,0 |100,0 |
| ... | | | |
|9 ... ақша шығындары |33501 |303501 |91,0 ... өнім ... ... ... ... 17,5% өседі. Оның
ішінде 15% -өндірістік қуаттылықты тиімді ... ... ... 2,5%
тұтыну тауарларына баға индексі мен инфляцияның өсуі ... ... ... өнім ... 2006 ж ... өнім ... 2007 ж ... көбейту арқылы анықтайды, яғни 284,49*1,175=334275,8 мың теңге. Бұл
көрсеткіштерді келесі кестеде көрсетсе болады:
Негізгі қаржылық көрсеткіштер
Кесте 14.
| ... |2006ж |2007ж |2007ж% 2006ж |
|1 ... ... ... мың |284490 ... |117,5 |
| ... | | | |
|2 ... ... ... |234580 ... |110,4 |
| |мың ... | | | |
|3 ... мың ... |46910 |75190,2 |162,8 |
|4 ... % |20,0 |29,0 |145,0 ... ... ... ... ... ... жақсарғанын байқаймыз. Және бұл компания Қазақстандық
тауарлардың әлемдік сапасын ... ... ... ... ... ... жоғары нәтижесі болып табылады.
2007 ж ЖШС қызметін жақсарту іс-шаралары
Кесте 15.
| ... ... |
|1 ... ... 80% өсіру |Өнім өндіру көлемі 15% артады |
|2 |Ленгер сыр ... ... ... және өткізу көлемдері |
| |деңгейін 2005 ж жеткізу |354,7 мың ... ... |
|3 ... ... ... ... ... 15% |
| |шығындарды 2006 ж деңгейде |төмендейді |
| ... | |
|4 |2007 ж 1 ... ... ... ... еңбек ақы 463,4 мың |
| |еңбек ақыны 30% көбейту |теңге ... ... ақы қоры |
| | |67,2 млн ... болады. |
|5 ... ... ... ... ... байланысты |
| |шығындарды азайту ... ... 3 млн ... |
| | ... ... ... - ... ЖШС жаңа ... ... ... бизнес-
жоспар
1. Аннотация
Бизнес – жоспар тақырыбы: «Мереке» қоймалжын сүтін (сгущенка) өндіру.
Фирма аты ...... ОҚО, ... ... ... ... Төлеби көшесі, 535
Телефон: 8(32547) 51107,
Кіммен жасалған: Асель
Бизнес сферасы Жауапкершілігі шектеулі серіктестік
Қызметтің негізгі ... ... ... ... сүт ... ... мерзімі 11 ақпан 2007 жыл.
Бизнес – жоспар 3 жыл ... ... ... Резюме
Қызмет түрлерінің сипаттамасы: «Фуд Мастер Шымкент» ЖШС тағы бір ... ... ... сүті.
Өнімді ЖШСтер «ТрейдМастер» және ЧП Таубаев Компаниялары арқылы сауда
дүкендері мен ... ... ... ... ... ... тұрғындар санының артуына байланысты,
«Мереке» қоймалжын сүтіне ... көп ... ... ... ... ... ... мен оның негізгі
компонентерінің пайдалылығы әр түрлі жастағы ... үшін оның ... ... ... мүмкіндік береді.
Жалпы түсім 2007 жылы 2627500 теңгені құрайды. Жобаны жүзеге асыру
үшін 1620000 теңге көлемінде ақша қаржаты ... Оның ... ... 1000 000 теңге, ал қалған 620000 теңге банктік несие алу көзделіп
отыр. Несиені қайтару мерзімі 2 жыл. ... ... ... ... ... қажет сүт дайындау техникасы, арнайы аппараттарды сатып алуға кетеді.
Жобаны талдау жобаның өтімді екендігін ... ... ... ... ... ... жұмыс орындарын ашады.
Инвестиция тиімділігі
|Көрсеткіштер ... ... |
| ... ... ... ... ... |
|Жобаның өтелімділік кезеңі. |1,3 ... ... ... |0,6 ... индексі |2,7 ... ішкі ... |45% ... ... ...... құрудың негізгі мақсаты – «Мереке» ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның сипаттамасы
(млн. тенге)
| |Көрсеткіштері |2007ж |2008ж |2008ж % |
| | | | |2007 ж |
|1 ... өнім |271,5 |284,49 |12,99 |
| ... | | | |
|2 ... ... шығындары|227,080 |234,58 |7,5 |
|3 ... ... ... |46,91 |2,49 |
| ... | | | |
|4 ... % |19,7 |20,0 |0,30 ... жалақысы
|Лаузымы ... саны |1 айға ... |1 ... ... |
| | ... ... |жалақысы (теңге) |
|Директордың |1 |40000 |480000 ... | | | ... |1 |35000 |420000 ... ... |1 |35000 |420000 ... ... |35000 х 4 = ... |
|Жұмысшылар |25 |25000 х 25 = |7500000 |
| | |625000 | ... |32 |875000 |9380000 |
4. ... ... сүтінің жоғары биологиялық құндылығы мен оның негізгі
компонентерінің ... әр ... ... ... үшін оның негізгі
тағам ретінде қолданылуына мүмкіндік береді.
Біз үшін сапа – ... ... ... соның негізінде біздің
өніміміз:
– Денсаулыққа пайдалы және қауіпсіз;
– Тәтті;
– Экологиялық таза;
– Сенімді және ... ... ... ... ... негізінде мынадай потенциалды тұтынушылар
айқындалды: Республикамыздың басқа облыстарымен жергілікті тұрғындары.
«Мереке» қоймалжыңының ... ... ... ЖШС,
«Молосервис»ЖШС, «Ден» ЖШС.
«Фуд Мастер ... ... ... ... ... ... қолданады және ИСО 9001: 2000 ... сапа ... ... ие ... ... ... ... халықтың
сенімінен шығатын өнім болатына сенеміз.
6. Өндірістік ... ... ... үшін ... әкімшілік ғимаратын жалға алу:
1 айға – 30000 ... ... ... ... ... - жабдықтардың көлемі
келесі кестеде көрсетілген.
Инвестицияға қажеттіліктер есебі.
Қажетті құрал жабдықтарды жалға алу:
|Аталуы ... ... ... |
| ... ... қайта жөндеуден өткізу |110000 ... ... |90000 ... |150000 ... |120000 ... ... лабороториялары |100000 ... орау ... |154000 ... сүт ... машиналары |145000 ... |869000 ... ... үшін ... ... 1 ... |Пайдалануы 1 |Соммасы |
| ... | ... | ... |15000 |75000 |180000 |900000 ... | | | | |
|5 ... | | | | ... |200 |22500 |247500 |270000 ... |- |5000 |- |60000 ... | |112500 | |1230000 ... ... ... ... үшін ... ... 8 сағат
(09.00 – 18.00) жұмыс істейді, техникалық демалыс 13.00 ден - 14.00 ... ... ... деп ... ... ... ... жоспары. Жоба күнтізбелік жоспарға сәйкес ... 2007 ... ... кварталында фирманы құру және тіркеу,
сәйкес ғимаратты жалға алу, қажетті техника – ... ... ... ... іске ... Осы ... аралығында сондай–ақ қажет қажет
құрал – жабдықтар сатып – алынып орналастырылады, персоналды үйрету шарасы
жүргізіледі. Аталған өнімді өндіру осы ... ... ... ... Ұйымдастырушылық жоспар
Ұйымдастырушылық – құқықтық формасына сәйкес «Мереке» қоймалжың ... ... ... ... ... ... түскен пайда
құрылтайшылар арасында салған капиталына сәйкес пропорционалды түрде
бөлінеді.
Қызметкерлердің ... ... ... үшін ... сый ақылар беру
қарастырылады.
8. Қаржылық ... (млн. ... ... |2007ж |2008ж |
|1 ... ... ... мың |184490 ... |
| |теңге | | |
|2 ... ... ... |134580 ... |
| |мың ... | | |
|3 ... мың ... |56910 |65199 |
|4 ... % |19,0 |28,0 |
|5 ... ... құны |62518,0 |62518,0 |
|6 ... ... пайда | 158,09 |182,11 ... ... ... |Барлығы |Соның ішінде ... есебінен ... | | |
| |1400000 | |
| | ... ... |
| | |1000000 |400000 ... |200000 | |220000 ... | | | ... |1620000 |1000000 |620000 ... ... көзі 24 ай ... 20% ставка негізінде
берілетін банк несиесі ... ... Ол екі ... 868000 ... ... жабу ай ... 36167 ... төленіп отырады.
Келесі кестеде несиені өтеу мерзімі, негізгі өтелетін сомма және ол
бойынша өтелетін пайыздық төлемдер ... ... ... өтеу ... ... ... |2007 жыл |2008 жыл ... несие |620000 | | ... | | | ... ... |20% | | ... ... |868000 | | ... | | | ... ... ... | |744000 | ... ... | | | ... | | | ... ... төленетін| |36167 |36167 ... | | | ... ... ... | |36167 |0 ... ... | | | |
9. ... орындалу тізбесі
Жоспарлау мен құрастырудың соңы 2007 жылдың тамыз айы.
Өнімді өндірудің басталуы 2007 жылдың қыркүйек айы.
Өнімге ... түр ... ... ... ... ... ... материалдарға тапсырыс беру Итальяндық қорап өндіруші
«Umberto Rovtrsi» фирмасына тапсырыс бер.
Өндірісті және өнімді шығаруды ... ... 2007 ... қыркүйек айы.
10. Жобаның тәуекелділігін (сезімталдығын) талдау
Қызмет барысында фирма әртүрлі тәуекелдіктерге жолығуы мүмкін. ... ... ... ... Ол ... ... ... ... ... ... техникалық
процестердің қарқынды дамуымен байланысты.
Тәуекелдікті төмендету шаралары:
– Кәсіпқой кадрларды іріктеу;
– Қызметкерлердің біліктілігін жоғарлатуды тұрақты қолдау;
– Өнім сапасын бақылау ... ... және оны ... Қажетті жабдықтарды сатып алу үшін жеткілікті қаржы ... ... ... ... мен қаржылық институттармен байланысты.
Инфляция тәуекелділігі. Өндірілетін өнім көлемі біздің болжамымыз
бойынша 17,5% өседі. Оның ... 15% - ... ... ... ... ... 2,5% тұтыну тауарларына баға индексі мен инфляцияның
өсуі салдарынан болады.
Басқа да жобада болатын сияқты бұл жобада да ... ... ... сүт және сүт өнімдерін өндіру деңгейі бойынша ... ... ... ауыл ... ... мен ... ... жақсарту арқылы азайтуға болады.
Нарықтық қатынастар мал шаруашылығының экстенсивті дамуына мүмкнішілік
бермей отыр. Қабылданған даму бағдарламасында ... ... ... ... мен ... ресурстарды тиімді пайдалану, өнімділікті
әлемдік деңгейге жеткізу, мал ... ... ... ... қарастырылған. Бұл интенсивті дамуды білдіреді.
Сүт өнімдерінің өндіру көлемін арттыру ... ... ... түйе, қой
және ешкі сүттерін де пайлануды атап өтсе болады. Егер 9000 ... ... ... шұбат, 12000 тонна қой және 34000 ... ешкі ... ... онда қосымша 188000 тонна сүт өндірілетін еді, ол 2005
ж барлығы 3730,2 мың ... ... Бұл ... өндіріске жаңа
технологияны енгізу арқылы жүзеге ... ал ол ... бұл ... ... ... шаруашылығындағы сүт өндіру саласын дамытуды ынталандыру үшін сүт
өнімдерін өндіру мен өңдеудің тігінен интеграциялық процесін қолдау ... ... ... сүт ... үшін ... шикізат базасыг
құру, отандық және шет елдік инвесторлардың қаржыларын тарту ... ... ... сала үшін ... ... бағаның өсуін
шектеуді қолдану.
Сондықтан мемлекеттің саясаты келесілерге бағытталады:
1. ауыл ... ... ... және ... ... ... ... және институционалдық
инфрақұрылым құру, ... ... пен ... ... ... ... ... жүргізу;
2. тиімді жоғары өнімділіктегі технология мен жаңа техниканы қолданатын
шаруашылық формаларын құру, нарықтық жүйеге ... ... мен ... ... ... ... ... құру;
3. ауыл шаруашылығына мемлекеттік көмек берудің рационализациясы мен оның
ынталандыруға бағыттылығы
4. ауыл ... ... ... ... және ... құруды
рационалды мамандандыру мен ауыл шаруашылығы өндірістік күштерін
концентрациялау арқылы кезеңге бөліп өткізу;
5. ... ... ... ... ауыл ... байланыстыру;
6. ауыл шаруашылығы өндірістерінің технологиялық деңгейін ... ... және ... таза ... ... ... ... ауыл шаруашылық өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту.
Сонымен азық-түлік өнімдеріне, ... ... ... ... либерализациясы өндірістік процестер мен өткізу
нарығындағы ... ... ... сүт ... ... ... алып ... ал ол жалпы ауыл шаруашылығындағы өнім
көлемі, еңбек өнімділігі және табыстың төмендеуіне алып ... ... ауыл ... қолдау саясатының нақты қажет ... мен ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның жеке айналым қорлары мен ... ... ... ... ... үшін қымбаттатып
жіберді.
Нарықтық қатынастарға өту барысында ауыл ... ... ... ... және ... да кредиторлар алдында өз қарыздарын
өтей алу мүмкіндігін қамтамасыз ететін қаражатка ие ... ... ... ... ... ... үшін тиімді салық жүйесін
қолданады. Нарықтық экономикасы дамыған елдердің тәжірибесі көрсеткендей
ауыл шаруашылығы саласының ұдайы ... үшін ... ... 6% дан ... Салық бойынша жеңілдіктер «Бюджетке төленетін салық және ... ... ... ... ... ... ... экономиканың негізгі
элементі ретіндегі ауыл шаруашылығы тауарөндірушілерінің мүлкін сақтандыру
қанағаттанарлықсыз жағдайда. Сол үшін ауыл ... ... ... ... ... ... «ҚР ... туралы Заңы»
шет елдік тәжірибені ескермегенін атап өтсек болады.
Сонымен республикадағы сүт кәсіпорындарының тиімділігін ... деп ... атап ... ... ... ... нормативті-құқықтық базасының жетіспеушілігі,
оны өткізу әдістері мен формаларындағы ... ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық кәсіпорындарын қайта құру т.б.
- ауыл халқының нарықтық қатынастарға бейімделуі ... ... ... баға беру, жаңа шаруашылық
түріне өтудегі ... ... ... ... мал ... ... ... техникалық
жетістіктерді ендіру арқылы қолда бар ресурстарды тиімді ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандыратын және елдің
азық түлік бойынша қауіпсіздігін қаматамасыз ететін сүт ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бағдарламаларда
қарастырылуы қажет. Ол үшін келесі мәселелер шешіледі: қаржы-экономикалық
жағдайдың тұрақтылығы, отандық тауарөндірушілерді ... ... ... ... мен ... салалардың теңдік жағдайдағы даму
деңгейіне жеткізу, ауыл шаруашылығы кешенінің салалааралық ... ... ... ... ... ... ... по статистики 2000г.
2. Агентство Республики Казахстан по статистики 2001г. Информационно ... ... под ... А.А. ... ... ... Ассоциация производителей молока и молочных продуктов Казахстана //
Молочная промышленность. – 2001. №8 – ... ... Р. ... ... управления регионалыюго
АПК // АПК: экономика, управление, 2003, №2, б12-19.
5. Балабанов И.Т. Финансовый анализ и планирование хозяйствующего ... изд. М: ... и ... ... Б. ... Сүт және сүт ... Алматы «Қайнар» 1989ж.
7. Б.Садықов, И. Сарыев, А. Отарбаев Ақ дастархан. 1987ж.
8. ... о ТОО ... ... ... Крусь Г.Н., Шалыгина Методы исследования молоко и молочных продуктов:
Учеб. для вузов 2002.
10. Қазақстан 1991 – 2001 ж.ж. ... ... ... Г. ... ... в АПК в ... условиях //
АПК: экономика, управление. М., 1999, №1, 26-32.б
12. ... Н.А. ... - 2030: ... ... ... ... және әл-ауқатының артуы: Ел Президентінің
Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы: Білім. 2001. - 96 б
13. Президенттің Қазақстан халқына биылғы Жолдауы. ... ... ... ... ... 2007ж.
14. Нурмухамедова Ш.С. Организация управления производством и сбытом
сельскохозяйственной продукции в АПК региона. ... 2001. - 173 ... ... ... развития системы управления молочным комплексом
А.Л. Комышев ... ... и ...... -с. ... ... ... населения регионов Казахстана продуктами
питания / Л.Семенова, С. Жантасова // АльПари. – ... 2003. - №2. – ... ... ... Информационно – аналитический сборник под редакцией
А.А. Смаилова – Алматы, ... ... ... по ... ... / А.И. ... // ... 2003 г. С49.
18. Репп Х.О. ... в ... ... ... и практики). М.: ВНИИЭСХ, 1994.
19. Репп Х.О. Реформирование управления в АПК // Экономист, 1993, №9.
. 8-12.б
20. Тажитаев К. ... ... ... в ... ... Алматы, 2001, с. 62-64, с. 85, с. 100-103. - 123 б
21. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности ... М: ... ... ... Ж.Ж. ... ... ... Казахстана в
условиях рыночных отношений. А., 2001. - 219 б
23. Халуа ...... и ... ... в ... 1999г. с. 50 -51.
24. Ювица Н.В. Система управления промышленными предпрлятиями в
условиж рынка. Дис. д.э.н. Алматы, 2000, с 155-156. – ... ... ... ... ... ... Чаянов А.В. Организация сельского хозяйства. М.: Колос, 1993. - 274 с.
-----------------------
Тәсіл: тепе–теңдіктің сыртқы және ішкі ... ... ... алу
бойынша
Негіз: тұжырымдама
Тиімділікті бағалау: мүдделі топтарды қанағаттандыру бойынша
Тәсіл: жүйелік ресурстар бойынша
Негіз: ... ... ... ... ... ... ішкі ... бойынша
Негіз: адамдар қарым–қатынасының мектебі
Тиімділікті бағалау: адамдардың қарым–қатынасын қолдау бойынша
Тәсіл: түсім көрсеткіштері бойынша
Негіз: ғылыми менеджмент мектебі
Тиімділікті бағалау: өнім өндіру мен ... ... ... ... 2002 ... ... 2003 жылға
- 4,5%
- 10,4%

Пән: Ет, сүт, шарап өнімдері
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 49 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық саясат9 бет
Ешкі шаруашылығы21 бет
Күкіртсутекпен тазалау қондырғысы44 бет
Сүт индустриясы4 бет
"Жігер Ақ" сүт өнеркәсібі кәсіпорындарының қазіргі жағдайы және даму тенденциялары23 бет
"Қайсар Сүт" ЖШС-де өнімді жаңарту және оның тиімділігі24 бет
Iрiмшiктi өңдiретiн және сүттi ұйытатын жабдықтардың негiзгi есептеулерi6 бет
« сүтқышқыл өнімдерінің биотехнологиясын әзірлеу және зерттеу»18 бет
«Адал» ЖШС өндіретін сүт өнімдерінің микрофлорасын зерттеу33 бет
«Бек+» ЖШС шарттарындағы әр түрлі ізге жататын сиырлардың сүт өнімділігі49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь