Қазақстан Республикасында шетелдік инвестицияны пайдаланудың қажеттілігі және ерекшеліктері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3.7

1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯНЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .7.28
1.1 Инвестицияның теориялық мәні . Инвестициялық
климаттың рөлі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...7.17
1.2 Шетелдік инвестициялар және олардың Қазақстан экономикасындағы атқаратын қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17.28

2 МҰНАЙ ӨНДІРУШІ КӘСІПОРЫНДАҒЫ ШЕТЕЛДІК
ИНВЕСТИЦИЯНЫ АЙМАҚТЫҚ ЖӘНЕ
САЛАЛЫҚ ТАРТУДЫҢ ТИІМДІЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ...28.53
2.1 “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қызметiне аймақтық баға беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28.42
2.2 Микроэкономикалық көрсеткiштермен өзара байланысты “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ инвестиция тартуды басқару ... ... ... ... 42.53

3 ЭКОНОМИКАНЫҢ НАҚТЫ СЕКТОРЫНА ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫН ТАРТУДЫҢ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ..53.60

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 60.63

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 63
КІРІСПЕ

Зерттеу жұмысының актуалдығы: Өнеркәсiп өндiрiсiнiң дағдарыс жағдайында инвестициялық тартушылықты жақсарту мәселесi экономиканың нақты секторын басқарудың тиiмдi экономикалық құралдарының қатарында аса актуалды болып табылады, яғни бұл “Қазақстан – 2030” стратегиясымен анықталған ұзақ мерзiмдi басымдылықтармен жауап бередi /1/.
Бүгiнгi таңда экономиканың нақты секторының алдында өндiрiстi модернизациялау, құрылымдық қайта құру, жаңа өнiмдi жетiлдiру бойынша және тағы басқа да бағдарламаларды қаржыландыру мәселесi тұр. Бұндай бағдарламалар капитал салымын қажет етедi және кәсiпорынның жеке қаражаттарының шектеулiгiнiң себебiмен қаржыландырыла алмайды. Сонымен қатар орташа және ұзақ мерзiмдi сипатқа ие. Кәсiпорынның жеке қаражаттарының жетiспеушiлiгiнен инвесторлардан, банктерден және мемлекеттен қаржылық қолдау көрсетудi сұрауға мәжбүр, бiрақ мұндай қолдауды алу жолында кәсiпорын үлкен қиыншылықтармен соқтығысады. Экономиканың тұрақсыздығы жағдайында кредиторлар қайтып келу тәекелдiгiне ғана емес, ұзақ мерзiмдi салымдардың тиiмдiлiгiнiң төмендеуiнiң тәуекелдiгiне душар болады. Осындай жағдайларға байланысты потенциалды кредиторлар банктер немесе инвесторлар қысқа мерзiмдi және ликвидтi қаржылық салымды қалайды, ал мемлекеттiк несие мен мемлекеттiк қаржыға қазiргi кезде сенiм арту қиын.
Экономиканың нақты секторының инвестициялық тартушылық мәселесiн шешудi талап ету мен қаржылық-экономикалық талдау нәтижелерiмен сәйкес жүзеге асырылуы қажет. Нақты сектордың инвестициялық тартушылығының маңызды жағдайлары болып, инвестициялық жобаның мақсатын дұрыс анықтау, iшкi өндiрiс үшiн потенциалға ие жаңа өнiмдi шығаруда мүмкiндiктердi көрсету. Бәрiмiзге мәлiм, инвестициялық салымның негiзгi мақсаты – бұл шығарылатын өнiм көлемiн максимизациялау немесе тұтынатын ресурстарға шығынды минимизациялау емес, жобаның техникалық тиiмдiлiгi немесе пайданы максимизациялау да емес, яғни өндiрiстi (бизнестi) ұзақ мерзiмдi бағдарлаудың мақсаты болуы тиiс техникалық және экономикалық аспектiлердiң оптималды үйлесiмдiлiгi.
Сонымен бiрге инвестициялық iс-әрекеттiң дамуы экономиканың нақты секторындағы дағдарыстың алдын алу үшiн қажеттi шаралар жүйесiнiң құрамдас бөлiгi болып табылады, өйткенi экономиканың, жеке кәсiпорынның бiртұтас дамуы экономикалық потенциалдың өсуiнсiз, сондай-ақ қазiргi технологияларды пайдалану және қызметтi ұлғайту мүмкiн емес, яғни бұларды жүзеге асыру инвестициялық процестi бейнелейдi. Инвестициялық ресурстар, сондай-ақ қаржылық және өндiрiстiк ресурстарды тиiмдi пайдалану қажеттiлiгi туып отыр, сонымен бiрге осы инвестицияларды пайдаланудың тиiмдiлiгiн бағалау да байланысты. Бұл бағытта шетел инвестициясын тарту сферасындағы әлемдiк тәжiрибенi танып бiлу және пайдалану маңызды. Шетелдiк тәжiрибенi танып бiлу және оны қолдану экономиканың нақты секторын көтеруге айтарлықтай себебiн тигiзедi, және инвестиция сферасының дамуындағы кедергiлердi оңай жеңуге көмектеседi.
Экономиканың нақты секторының даму процесiндегi одан әрi технологиялық артта қалуды жеңу сұрақтары орын алуда, бұның бiрден бiр себебi болып терең қаржылық дағдарыс, яғни бюджеттiң тез қысқаруы әсiресе өндiрiстi техникалық дамыту бойынша шығынды (жұмсалған қаржыны) қаржыландыру және айналыс сферасына инвестиция үлесiнiң көп бөлiгiнiң бағытталуы. Бұл сферада инвестициялық iс-әрекеттi мемлкеттiк реттеудiң қазiргi механизмi жағдайын түпкiлiктi түрде өзгертуге жағдайы жоқ. Бұған себепшi елiмiздiң инвестициялық климатын жақсартуда кедергi жасап тұрған заңдылық базаның реттелмегендiгi. Экономикадағы нақты құрылымдық өзгерiстердi одан әрi реформалау және жүзеге асыру тек қана рыноктық қатынас механизмiнде түпкiлiктi өзгертулердi талап етпейдi, сонымен қатар инвестициялық белсендiлiктi күшейту үшiн жаңа стимулдарды қалыптастыру, отандық және шетелдiк тiкелей инвестициялардың келуiнен бұрын
Қолданылған әдебиеттер :


1) Назарбаев Н.А. Казахстан-2030. Процветание, безопасность и улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны народу Казахстана // Казахстанская правда, 1997, 21 октября.
2) Сагандыков С. Иностранные инвестиции в Казахстане: анализ и прогноз инвестиционных процессов в экономике. – Алматы, Ғылым, 1994, с.138.
3) Сагадиев К., Канатчинова А. Развитие инвестиционного процесса в РК как фактор преодоления экономического кризиса. – Алматы, Азия - Экономика и жизнь, 1996, №12, 13, 14.
4) Сысоев Л., Сутюшева Н. Инвестиционный климат, привлечение и регулирование иностранных инвестиций // «Саясат», 1999, № 3, с.7.
5) «Инвестиция туралы» Қазақстан Республикасының заңы // 20 қаңтар 2003 жыл.
6) Инвестиции в реальный сектор экономики: проблемы оценки и развития: Монография. – Алматы «Экономика», 2000, с.92-170.
7) Мамыров Н.К. Макроэконмические аспекты стабилизации и развития экономики Республики Казахстан // Проблемы стабилизации и развития экономики. – Алматы: Ғылым, 1999, с.29-38.
8) Долженкова Л.Д. Иностранные портфельные инвестиции в развивающихся странах // Деньги и кредит, 2001, № 10.
9) Указ Президента РК № 2035 «О мерах по повышению эффективности государственного управления и регулирования процессов привлечения иностранного капитала в экономику РК» от 19 января 1995 года.
10) Указ Президента РК «Об утверждении перечня приоритетных секторов экономики Республики Казахстан для привлечения прямых отечественных и иностранных инвестиций» от 5 апреля 1997 года.
11) Камшыбаев Р., Марчевский В. Иностранные инвестиции и интересы Республики // Мысль, 1998, № 3.
12) Плышевский Б. Проблемы воспроизводства в современных условиях // Экономист, 1998, № 1, с.25-38.
13) Яковцев Ю. Стратегия инвестирования // Экономист, 1998, № 9, с.30-37.
14) Ашимбаев Т.А. Экономика Казахстана на пути к рынку. – Алматы: Казахстан, 1999, с.168.
15) Челекпаев А. Пути привлечения, использования и возврата иностранного капитала // Финансы Казахстана, 2000, №6, с.59-66.
16) Основы инвестирования. – М., 1999, с.88.
17) Постановление Правительства РК «Об инвестиционной программе РК на 1997 год» от 4 февраля 1997 года №38.
18) Коммерческая оценка инвестиционных проектов: основные положения методики «Альт-Инвест». – М., 1998, с.63.
19) Хамитов Е.Н. Современная инвестиционная политика и ее основные направления. – Жн. «Тауар», 1997, №3, с.9.
20) Баймуратов У.Б. Методы анализа и оценки экономической эффективности капитальных вложений. – Алма-Ата: Наука, 1991, с.319.
21) Иванов И., Рогов С. Воспроизводство основных фондов и его инвестиционные источники // Экономист, 2000 г., № 7, с.20-30.
22) Статистический ежегодник Казахстана. – Алматы, 1997, с.5.
23) Ирниязов Б. Финансовая оценка инвестиций на расширения производства и замены оборудования в условиях рынка. М., «Бизнес и банки», 2000, 6 апреля.
24) Бочаров В.Б. Финансово-кредитные методы регулирования рынка инвестиций. – М.: Финансы и статистика, 1996, с.144.
25) Смирнов А.Л. Организация финансирования инвестиционных проектов. АО «Консалтбанкир». – М., 1997, с.103.
26) Бабак В.Ф., Новгородов А.А. Финансирование и кредитование инвестиций коммерческими банками // ЭКО, 1999, №4, с.42-50.
27) Курс переходной экономики: уч. для вузов / под редакцией академика Л.И. Абалкина М:ЗАО «Финстатинформ», 1998, с.452.
28) Сейтказиева А.Н., Байкадамова А.Б., Сариева Ж.И. Инвестиционная деятельность предприятия. – Алматы: Экономика, 1999, с. 198.
29) Шаукенбаев Т.Ш., Акдаулетов М.Р. «О новой экономической реформе в нефтеразведке». Алматы, АИНХ, 2001, с.138.
30) Нурланова Н.К. Формирование и использование инвестиций в экономике Казахстана: стратегия и механизм. – Алматы, Ғылым, 1998, с.45,235.
31) В.Я. Горфинкель. Экономика предприятия. Уч. М. «ЮНИТИ», 1998.
32) Затраты на ненужные бюрократические процедуры и задержки. Консультативная служба по инвестициям. Совместная служба международной финансовой корпорации и Всемирного банка. Октябрь 2001.
33) «Нефтяной Клондайк на грани социального взрыва». Н. Фомин «ЦАБ» «Центрально-азиатский бюллетень», 2002, №7
34) Хамитов Н. Проектное кредитование и его использование в Казахстане. Сб. «Развитие открытой рыночной экономики Казахстана». – Алматы, «Экономика», 1999, с.127-134.
35) Кошанов А.К., Рамазанов А.А., Мурзалина Ш.С. Основные направления формирования рынка ценных бумаг в РК // Деловая неделя, 1998, №52; 1999, №1, 2, 3, 4.
36) Инвестиции в реальный сектор экономики: проблемы оценки и развития: Монография. – Алматы «Экономика», 2000, с.92-170.
37) Кошанов А.К., Рамазанов А.А., Мурзалина Ш.С. Основные направления формирования рынка ценных бумаг в РК // Деловая неделя, 1998, №52; 1999, №1, 2, 3, 4.
38) Направления формирования и развития рынка корпоративных ценных бумаг в РК (Концептуальные положения). Кенжегузин М.Б., Додонов В.Ю., Шалгымбаев Г.Н. – Алматы ИЭ МН-АН РК, 1998, с.20.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ....................................................................
..................3-7
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯНЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ ҚАЖЕТТІЛІГІ
ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
.....................................................................7-28
1. ... ... мәні . ... ... ... және олардың Қазақстан экономикасындағы
атқаратын қызметі............................................17-28
2 МҰНАЙ ӨНДІРУШІ ... ... ... ... ... ... ... АҚ қызметiне аймақтық баға
беру........................................................................
........................28-42
2.2 Микроэкономикалық көрсеткiштермен өзара байланысты “Маңғыстаумұнайгаз”
АҚ инвестиция тартуды басқару................42-53
3 ЭКОНОМИКАНЫҢ НАҚТЫ СЕКТОРЫНА ШЕТЕЛ ИНВЕСТИЦИЯЛАРЫН ТАРТУДЫҢ ЖЕТІЛДІРУ
ЖОЛДАРЫ..53-60
Қорытынды...................................................................
.............................60-63
Қолданылған
әдебиеттер.......................................................... ... ... ... ... ... дағдарыс
жағдайында инвестициялық тартушылықты жақсарту мәселесi экономиканың нақты
секторын ... ... ... ... ... аса ... табылады, яғни бұл “Қазақстан – 2030” стратегиясымен анықталған ұзақ
мерзiмдi басымдылықтармен жауап бередi /1/.
Бүгiнгi ... ... ... ... ... өндiрiстi
модернизациялау, құрылымдық қайта құру, жаңа өнiмдi жетiлдiру ... ... ... да ... ... ... тұр. Бұндай
бағдарламалар капитал салымын қажет етедi және ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар орташа және ұзақ мерзiмдi сипатқа ие. ... ... ... ... ... және
мемлекеттен қаржылық қолдау көрсетудi сұрауға мәжбүр, бiрақ мұндай ... ... ... үлкен қиыншылықтармен соқтығысады. Экономиканың
тұрақсыздығы жағдайында кредиторлар қайтып келу ... ғана ... ... ... ... ... ... душар
болады. Осындай жағдайларға байланысты потенциалды кредиторлар банктер
немесе инвесторлар қысқа мерзiмдi және ликвидтi ... ... ... ... ... мен ... ... қазiргi кезде сенiм арту қиын.
Экономиканың нақты секторының инвестициялық тартушылық мәселесiн ... ету мен ... ... ... ... ... қажет. Нақты сектордың инвестициялық тартушылығының маңызды
жағдайлары ... ... ... мақсатын дұрыс анықтау, iшкi
өндiрiс үшiн ... ие жаңа ... ... мүмкiндiктердi көрсету.
Бәрiмiзге мәлiм, инвестициялық салымның негiзгi мақсаты – бұл шығарылатын
өнiм көлемiн ... ... ... ... шығынды
минимизациялау емес, жобаның техникалық тиiмдiлiгi немесе ... да ... яғни ... ... ұзақ мерзiмдi
бағдарлаудың мақсаты болуы тиiс техникалық және экономикалық ... ... ... инвестициялық iс-әрекеттiң дамуы экономиканың нақты
секторындағы ... ... алу үшiн ... ... ... ... болып табылады, өйткенi экономиканың, жеке кәсiпорынның бiртұтас
дамуы экономикалық потенциалдың өсуiнсiз, сондай-ақ ... ... және ... ... мүмкiн емес, яғни бұларды жүзеге асыру
инвестициялық процестi ... ... ... ... және ... ... тиiмдi пайдалану қажеттiлiгi туып
отыр, сонымен бiрге осы инвестицияларды пайдаланудың тиiмдiлiгiн бағалау да
байланысты. Бұл ... ... ... ... ... әлемдiк
тәжiрибенi танып бiлу және пайдалану маңызды. Шетелдiк тәжiрибенi танып
бiлу және оны ... ... ... ... ... ... тигiзедi, және инвестиция сферасының дамуындағы кедергiлердi оңай
жеңуге ... ... ... даму ... одан әрi технологиялық
артта қалуды жеңу сұрақтары орын алуда, бұның бiрден бiр себебi болып терең
қаржылық дағдарыс, яғни бюджеттiң тез ... ... ... ... бойынша шығынды (жұмсалған қаржыны) ... және ... ... ... көп ... бағытталуы. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайын
түпкiлiктi түрде өзгертуге жағдайы жоқ. ... ... ... ... ... кедергi жасап тұрған заңдылық базаның
реттелмегендiгi. Экономикадағы нақты құрылымдық ... одан ... және ... ... тек қана ... ... механизмiнде
түпкiлiктi өзгертулердi талап етпейдi, ... ... ... күшейту үшiн жаңа стимулдарды ... ... ... тiкелей инвестициялардың келуiнен ... ... ... дамуының жоғарғы тиiмдi жобасы және оның техникалық қайта
жабдықталуы.
Инвестиция нарығында пайда ... жаңа ... ... ... секторында инвестициялық климатты жақсарту сапалы жаңа механизмдердi
тәжiрибеге тез ... ... ... Әсiресе қаржылық-несиелiк реттеу
ерекшелiгiн есепке ала отырып инвестициялық жобаларды бағалау механизмiн
түпкiлiктi реформалауда ... ... ... ... жобаларды
қаржыландырудың тиiмдi механизмдерiн таңдап алу үшiн ... ... ... ... зерттеуде әлемдiк және отандық
тәжiрибенi пайдалану қажет болды.
Инвестициялық сферадағы жағдайдың динамикалық ... ең ... ... ... ... ... және сандық баға
берудi, инвесторлардың жеке ... ... ... ... ... өз кезегiнде ғылыми өңдеудi және оны қаржылық қамтамасыз етудiң
нақты көздерiн ... ... ... мерзiмдi болжаудың жаңа
әдiстемелiк құралдарының кешенiн тәжiрибеге енгiзудi талап еттi
Экономиканың нақты ... ... ... ... тез арада талап етудi қысқарту инвестицияны қаржыландырудың
экономикалық тиiмдiлiгiн анықтау және ... ... ... ... ... анықтау тапсырмаларын шешудiң
актуалдылығы мен қажеттiлiгi негiздi. ... ... ... негiзделуi
қажет, яғни өндiрiске капитал салу үшiн қолайлы жағдай жасау мақсатында
рынокта табысты инвестициялаудың альтернативтiк ... ... ... ... ... экономиканың нақты секторын инвестициялық
сферасын зерттеудiң актуалдығы көбiнесе жаңа объективтi ... ... ескi ... қайта құру жаңа ... ... ашу ... қаржылық жағдайын тұрақтандыру жолымен жалпы экономикалық
дағдарысты жоюдағы оның ... ... ... ... ... жалпы құрылымдық-инвестициялық
саясатты ... үшiн ... ... ... ... ... ... даму перспективасын ғылыми алдын ала көру
мүмкiндiгiн ... ету ... ... ... мемлекеттiк
қолдаудың адекваттық шараларын жасау мақсатында экономикадағы инвестициялық
белсендiлiктi жоғарлату қажет.
Инвестиция ... оның ... ... ... экономикалық
тиiмдiлiгiн жоғарлату туралы төмендегi ғалым-экономистердiң еңбектерiнде
қарастырылған: К.Маркстiң, Дж.М.Кейнстiң, Р.Холттың, П.Хавроненоның, ... Дж, ... ... ... ... Лу ... Л.Абалкиннiң, М.Агарковтың, Б.Алехиннiң,
А.Астахова, С.Жуковтың, Я.Квашидiң, В.Красовскидiң, А.Мартыновтың,
Д.Палтеровичтiң, ... ... ... және ... ... анықтау және инвестициялық ... ... ... ... жалпы инвестицияны пайдаланудың
тиiмдiлiг, сонымен қатар экономиканың нақты ... ... ... ... ... ... ... көрiнiс тапқан. Олар: А.Ашимбаев, Т.Ашимбаев, У.Баймұратов,
А.Есентугелов, М.Кенжегузин, А.Қошанов, ... ... ... ... ... ... Н.Сағадиев,
О.Сабденов, С.Сатубалдин, П.Посаченко және т.б. Сонымен ... ... айта ... жөн, ... ... ... ... сектордың қазiргi түсiнуге қатысты бiрқатар теориялық ... ... ... ... инвестиция тарту, осы
сфераға шетел ... ... ... ... ... ... негiзiн жетiлдiру және оларды ... ... ... ... ... жанамалау, жобаның несиелеудi
ұйымдастыру және ... әлi де ... ... ие ... ... ... ерекше маңыздысы ең алдымен шаруашылық субъектiлердiң
инвестициялық белсендiлiгiн қаржыландырудың iшкi ... ... ... ... ... ... салудың рефлексивтi ынталандыруға
өтуi. Бұл өз кезегiнде экономиканың нақты ... ... ... ... ... мен ... тұжырымдауды талап еттi. Өйткенi
экономиканың нақты секторы экономиканың тұрақты өсуiнiң негiзi ... ... ... ... ... ... ... мен
тенденциясын зерттеу, тiкелей шетел инвестициясын тарту үшiн қолайлы климат
жасау ... ... ... ... ... ... ... дамыту жобаны несиелеудiң дамуы және оны қолдану механизмiн
жетiлдiру ... ... ... ... ... қаражат
салуының тұрақты рефлексивтiлiгiн қамтамасыз етуге концептуалды әдiстерi
қазiргi уақытқа дейiн жасалмаған.
Зерттеу жұмысының ... оның ... ... ... ... ... ... мен ғылыми пайымдауда, сондықтан негiзгi
жағдайларды Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... мен оны ... ... пайдалану мүмкiндiгiнде.
Зерттеу тақырыбының мақсаты: шетелдiк инвестицияны экономиканың нақты
секторына тартудың теориялық және практикалық ... ... ... алынған теориялық нұсқауларды iс жүзiнде жүзеге асыру ... ... ... ... нақты секторына шетелдiк инвестицияны ... ... ... ... ... ... ... Шетелдiк инвестицияларды тарту үшiн экономикадағы ... және ... ... ... ... экономикасына шетел инвесторларын ынталандыру мен
реттеудiң мемлекеттiк жүйесiнiң бағытын ... ... ... ... ... инвестициялық тартымдылығы
көзқарасы жағынан экономикадағы жағдайды талдау.
Зерттеу нәтижесiнде алынған қорытындылар мен ұсыныстар нақты мәселенi
одан әрi ... ... ... қатар Қазақстан экономикасы алдында
тұрған өзектi мiндеттердi шешуге бағытталған ... ... ... ... жұмысының құрылымы: жұмыс 3 бөлімнен, 4 бөлімшеден, ... 4 ... ... ... ... және ... тұрады.
Бірінші бөлімде шетелдік инвестициялардың ұғымы мен мәні, олардың
атқаратың ... яғни ... ... ... ... ... көрсетілген.
Екінші бөлімде мұнай өндіруші кәсіпорындағы шетелдік инвестицияны тарту
тиімділігі мен инвестицияларды ... ... ... ... ... ... ... шетел инвестицияларын
тартудың жетілдіру жолдары көрсетілген.
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ШЕТЕЛДІК ИНВЕСТИЦИЯНЫ ПАЙДАЛАНУДЫҢ
ҚАЖЕТТІЛІГІ ЖӘНЕ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
1.1 Инвестицияның теориялық мәні . ... ... ... ... ... ... республика
экономикасында күрделі бұрын соңды болмаған өзгеріетер болды. Реформа
экономикада әлеуметтік жағдай да бағыт алуды ... ... етіп ... ... ... ... қалыптасқан экономикалық қатынастардың барлық
жүйесін өзгертуді кажет етеді, ал оны жүзеге асыру, күрделі де ауыр ... ... ... ... ... ... жтйеге
мамандандырылғанда жаңа технология жағынан ... ... ... өз ... қажетті өндіріс салалары қалыптасқан,басқа
республикадағы ең алды Ресей федерациясына тәуелді ел ... ... ... ... болғанындай, Қазақстанның әлемдік
экономикалық жүйеден бөлектенген, болашағы жоқ, ... ... ... ... ... өте ... ... негізінде дәлелденгеніндей, капиталдың халыкаралық
миграциясы, шаруашылық өмірі(интернационализацияға) барлық ұлттардың қарым-
қатынасының тендігінің тереңдеуіне ... Бұл ... ... ... ... әсіресе өндірісі дамыған елдер ... ... ... ... ол бір елде ... жата ... өнеркәсібі
дамыған елдердің ірі компаниялары ұлттық шеңберден өтіп, ... ... ... ... ... бар, ірі транснаииоиалды
компаниялардың ... ... ... мен ... тездетілуіне, жеделдеуіне әкеліп соқтырды. ... ... ... қозғалысы негізінде елдердің экономикалық
өзара байланысын тереңдететін фактор болады.
Егср дүниежүзілік бірлестікке көңіл ... ... 80-ші ... ... жылдығына өнеркәсібі дамыған елдердің инвестициясының өсуінің
тез ұлғайғаның көрсетеді. Тек 1986-1990 жылдарда ғана төрт ірі ... ... АҚШ, ГФР және ... ... ... ... ... жылына -20,8% болды, бұл керсеткіш 1982-1986 жылдары 10%
ғана ... еді. ... ... ... ... шығарудың жалпы көлемі 419
млрд доллар, соның ішінде Жапонпя - 78,8 млрд, АҚШ - 58,8 млрд, Германия ... ... ... -- 35,3 млрд болды. 1990 жылы төрт ірі ... ... ... ... мөлшері 1101 млрд доллардан артты.
Бұл мәліметтерден қазіргі кезеңде әлемде капитал қозғалысының ауқымды
көлемін және шетке шығарылатын капитал бірінші ... ... ... ... ... ... ... инвестицияда жылына
жұмсалатын 200 млрд доллардың 70%-ы Еуропаның ... ... ... АҚШ
экономикасына, ал қалғандары дамушы елдер экономикасына жұмсалады.
Дамушы елдердің ішінде ... ... ... ... көп ... (60% ... ... ішінде жаңа индустриалды елдер
АСЕАН және КХР ... ... ... ... және ... ... бұрынғы социалистік
елдерге нгетелдік тікелей инвестиция мөлшері 18,3 млрд доллар болса, ... млрд ... 2,5 млрд Чех және ... ... үлесіне тиді.
1992 жылы Шығыс Еуропа елдері тікелей ... ... ... тек
2,4% ғана алған еді, ал Азия елдеріне 20,9% ... ... ... ... ... капиталдың көптеп
келуіне бірнеше факторлар қолайсыз әсер ... ... ... ... салудың дұние жүзіндегі ең үлкен дәрежесі; -бес жыл
бойы жүріп жатқан жалпы экономикалық дағдарыс, оның ... ... ... ... өсуі, инфляцияның деңгейінің
жоғарылығы және т.б.).
Рынок инфрақүрылымы толық қалыптаспады. Инфляцияның көтеріңкілігі және
айырбастау курсының ... де бұл ... ... ... ... ... ... бір жақты субъективті себептерде кедергі жасауда:
1) шетелдік инвестордың инвестиция жасауға ... ... ... шетелдік инвестиция ... ... ... ... Қазақстан ұлтымызға меншік құқығы туралы түсініктің жеткіліксіздігі
(жер туралы, жекешелендірілетін объектілерге, ... ... ... ... ... кредит пен қор қызметтеріне кірудегі (байланысуға)
қиындынтар;
5) инвестициялық жеңілдіктердің жеткіліксіздігі;
6) саяси және ... ... ... ... ... ... ... төменгі дәрежесі.
Сондықтан шетелдік кәсіпкерлік капиталды ... мен ... ... өте қажет.
Рынок экономикасы дамыған елдерде қалыптасқан шетелдік инвесторлар
үіпін ұлтгық ереже ... ... ... ... ... ... ... үшін жетекші бағыт беретін принциптер"
(1972) құжатында жэне "Халықаралық ... ... және көп ... ... мәлімдеме" (1976) құжаттары.
Атап айтқанда, мәлімдеме ОЭСР мүше елдерге кеңес беріп, ұсыныс жасайды.
"Өз ... ... ... ... басқа елдердің азаматтарына
тікелей немесе қосалкы бақылауындағы ... ... мүше ... ... жергілікті кәсіпорындардан кем түспейтін ыңғайлы жағдай
жасауды, халықаралық құқықты, әкімдік іс-әрекеттерді және ... ... ... ... ... Сонымен қатар мәлімдемс ОЭСР-ге мүше
елдерге ұлттық ережені сол елдерге таратуға және ... ... ... ... ... елдерінде шетелдік инвесторлар ... ... ... ... ... ... ... істі орындау тәртібімен
реттеледі. Ұлттық заң шығару жүйесі, шаруашылық ... ... ... және шетелдік компаниялар арасын (қызметтерін) ... Олар үшін ... тек ... ... және сауда құқығы,
нақты айтқанда акционерлік заң ретінде қолданылады.
Сондықтан батыс елдердің көбісіне шетелдік инвестиция туралы ... мен ... жоқ, оның ... ... әкімшілік қаулылар мен оған
қатысты бірсыпыра заңдардың баптары ғана бар, арнаулы заңдар мен кодекстер
тек бірер жерорта теңізі елдерінде және ... ... ... болған
елдерде бар.
Ұлттық ереже шетелдік ... ... ... ... ... ... ... компаниясының нсгізін құруда және шаруашылық
жүргізуде жергілікті ұлттыкқ товар өндірушілермен тек жағдайда ... және ... ... ... Олар ... қызметін жүргізудің
сол елдегі кез-келген ұйымдастырушылық құқықтық түрін жүргізуге болады,
жергілікті жеңілдіктердің ... ... ... ... ... табиғат ресурстарын және т.б. пайдалануға, қолдануға
мүмкіндіктері бар.
Рыноктық экономикадағы әртүрлі ... ... ... мен ... ... ... үш ... осы елдің Конститутциясы негізінде; б) екі жақты мемлекеттік
шетелдік инвестицияны екі жақты мемлекетгік өзара корғау мен сыйлық беруге
келісімдер ... в) ... пен ... азаматтар арасындағы инвестиция
туралы келіспеушілікті реттеу конвенциясына (арнаулы мәселе жөніндегі
халықаралық ... ... ... ... ... ... құқығына кепілдік
беріледі және меншікті еріксіз тартып алу тек ... ... ... ... ... және тез ... ... өтеп беру міндетінің орындалуы
қамтамасыз етіледі. Сонымен қатар ... иесі ... алу ... мен
көлемін өтеп беру мерзімімен келіспеушілігін шешу әдістері қарастырылған.
Бұл құкық ережеде, шетелдік меншік иелеріне де ... ... ... мен ... бар ... ... кұқықтар сол заң мен кодексте
көрсетілген.
Батыс елдерінде шетелдік елдермен, ... ... ... ... инвестицияны өзара қорғау және дәріптеп сыйлау
келісімдері бар. ... ... ... ... ... ... 1987 жылы КСРО Министрлік Кеңесінің № 1353 қаулысын қабылдағаннан
кейін басталлы. Сонда келісім шарттық үлгі жобасы ... ... ... ... бірінші 1989 жылы Финляндия, Канада, Нидерландия, Бельгия,
Люксембург, ФРГ, ... ... ... ... қол ... ... жылы Австрия, Испания, ІПвейцария, Қытай, Оңтүстік Корея жәнс ... ... ... ... ... ... негізгі жағдайы өзара ұқсас және халықаралық
практикаға сәйкес келетін еді. Жалпы бұған мынадай ... ... ... ... ... жақтар басқа жағының қаржылық мүдделеріне
ынғайлы жағдай жасауға міндеттенеді, сонымен қатар ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету; күрделі қаржыдан
түскен ... ... ... ... мүмкіндік жасау; өзара күрделі
қаржы мәселелеріндегі келіспеушілікті халықаралық сотта карау.
Казақстан Республикасының 1991 ... ... ... ... сәикес, шетелдік инвесторлар товар өндіруге және басқа қызметтерге
әкелген ... ... ... мен ... қаржылары жатады . Арнаулы
қаржы мекемелерінің (мысалға МВФ, МБРР) берген несиесі бұл занда қаралмаған
және капиталмен келісімге келу категориясына жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... инвестиция реинвестиция
(инвестиция бойынша табыс түрінде алынған қаржыны инвестициялау) ... ... ... серіктестіктердің өндіріске жұмсалғандығын
білдіреді.
Бұл категорияны өте кең талдағанда бұған қаржы салудың мынадай ... ... ... ... ... өндіріс салаларында тауар өндіруге
қолданылатын құрал-саймандар, станоктар, механизмдер;
2) ... ... ... ... және ... ... жұмыс
та жатады;
3) ой еңбегінің өндірісті басқару тәжірибесін, мамандар ... ... ... еңбектерді жасау "ноу-хау" және бұған
бүкіл шетелден әкелінген капитал жатады.
Шет елдердегі әр түрлі экономикалық мектептер шетел ... ... ... ... және ... ... бүл ... біркелкі емес. Мысалға экономистердің айтуынша "инвестиция" сөзі
барлық уақъггта экономикалық ... ... бере ... ... ... ... ... капиталдың калыптасуы, қоғамдағы
нақты капиталдың, ... ... ... ... қор ... таза өсуі ... Тұрғын адам пікірінше "инвестициялау" ол жер
сатып алса, ... ... ... ... меншіктің басқа түрлері. Ал
экономистер үшін трансферттік (валютаны немесе алтынды бір елден екінші
елге ... ... ... ... баска біреу
реинвестициялайды. (инвестиция бойынпіа табыс түрінде ... ... База ... тек ... ... ... ғана ... Кейнс өзінің "Жұмыспен қамту, процент және ақша туралы жалпы
теория" еңбегінде инвестицияны ... ... ... негізгі,
айналмалы, өтімді капиталдан құрылуына қарамастан оның ... деп ... және ... ... ... микроэкономикалық
үлгісін кітабында инвестинияны экономикалық жүйедегі қызмет атқарып жатқан
капиталдың, яғни адамдардың жасаған өндіріс құрал-жабдықтарының ұсынылған
санының ... ... ... деп ... ... айтуынша, "инвестиция" түсінігі ... ... мәні ... ... каржы салу", "қаржылықты" (портфельді
инвестиция), яғни ... ... және ... ... ... ... ... алуға байланысы бар бөлігіне каржы бөлуді қамтиды.
В.В. Бочаровтың пікірінпіе "Инвестицияны белгілі бір ... ... ... соңғы өнімінің және меншік түрінің өзгеру процесін
тек ... ... ғана емес ... өсіп ... ... түсінген дүрыс дейді/
5 /. Демек, пайдалануға болмайтын ... ... ... анықтамасын
ғылыми әдебиеттерде сан-алуан. "Жекешелендіру және ... ... ... ... ... әр ... және материалдық емес) активтерге- бухгалтерлік баланстың сол
жағына қаржы ресурстарын салу ... ... ... ... ... деп ... ұдайы өндіріске жұмсалған ақша
қаржысын ,яғни күрделі қаржыны ұлғайтуды айтады.
Р.Кареновтың терминдік сөздігінде инвестиция деп ... ... ... ... және ... ... ... табыс қалыптасатын немесе әлеуметтік тиімділікке жеткізетін
ойды көздеген құндылықтар. Құндылыққа автор ақшаны, ... ... ... ... ... құқықты, (ноу-хау) өнеге-тәлім және
өндірістік тәжірибе түрғысында әзірленген техникалық және технологиялық,
сауда, коммерциялық т.б. ... ... және ... ой-көзқарастар
құндылықтары және құқық .
Бұл категорияны белгілі "Экономикс" кітабының ... ... ... және Стенли Р. Брю анықтамасы бойынша "Инвестиция дегеніміз -
өндіріске жұмсалған шығын, ... қор ... және ... ... , яғни шын ... ... ... шығыны мен қор бөлігі.
Шетелдік инвестиция түсінігі туралы бірегей ... ... ... ... ... әр ... жақтар өзара
келісімдерге қол қойып бекіту кезінде әуелі инвестицияға не жататыны туралы
анықтап алады.
Іс-жүзінде ... ... ... ... инвестицияға кең
көлемдегі сөз түсінігі ... ... және ... ... ... ... табу үшін ақыл-ой еңбегін қосқанда, кәсіпкерлік және
басқа құралдар мен қызмет түрлері жатады.
Біздің ойымызша инвестицияны анықтауда тек оның ... ... емес ... ... оның ... ... да ... керек.
Сонымен, мыналар иинвестицияға жатады: ақшалай қаржылар, мақсатты
банктік салымдар, пайлар, акциялар және басқа бағалы ... ... ... мүліктер (технологиялар, машиналар, соның ішінде тауар
белгілері, пайдалануға, табиғат байлықтарына, бағалы ой еңбегіне, авторлық
құқыққа және т.б.).
Бөлінген инвестициялар және оның ... оны ... ... инвестициялық қызметті білдіреді. Инвестициялық қызметтің
субъектілері болып белгілі қабілеті бар адам мен ... ... ... шетелдік азаматтар да, мемлекет және халықаралық ұйымдар саналады.
Инвестициялық қызметке қатысушылар болып, инвесторлар, ... ... ... ... ... объектілерін пайдаланушылар,
сонымен қатар жабдықтаушылар, банктік сақтандыру және делдалдық мекемелер,
инвестициялық ... және ... ... ... ... ... маңызды орынды иивестор алады. Инвестор ... ақша ... ... ... және ой еңбегіндегі ... ... және оны ... ... қамтамасыз ететін заңды
және жеке тұлга. Инвестор болып:
1) мемлекеттік және ... ... ... ... ... құққықа
ие мекемелер;
2) азаматтар ,соның ішінде шетелдік тұлғалар;
3) кәсіпорын, кәсіпкерлік бірлестік және ... ... ... ... шетелдік заңды тұлға, мемлекет және халықаралық ұйымдар.
Инвестициялық процестің ... ... ... ... ... ... ... болып инвесторлар және инвестициялық жобаны
жүзеге асыруға инвесторлармен ... ... ... кез ... ... ... ... бола алады.Бұл жағдайда тапсырыс беруші егер басқадай
мәселелер олар арасында шартты ... ... ... ... және басқа қатысушылар ісіне араласуына болмайды.
Егер тапсырыс беруші ... ... ... мен ... ... ... үлесі құқығын шартта көрсетілген кезең күші бар
заң көлемінде бөлісіп қолданады.
Инвестициялық процеске ... ... - ... инвестициялық
қызметтің объектілерін пайдаланушылар. Олар инвестиция қызмет объектілерін
пайдаланушы инвесторлармен қатар басқа да жеке ... ... ... ... ... піетелдік мемлскет, халықаралык, үйымдар болады
/3/.
Инвеситициялық кызметтің субъектілері (адамдар немесе әлеуметтік
топ) ... ... ... екі ... одан да ... ... ... құқы бар». Инвестициялық кызметтің
объектілері мыналар:
Барлық ... мен ... ... ... ... және
жетілдірілген негізгі қорлар мен айналмалы қаржылар, бағалы қағаздар,
максатты ақша ... ... ... ... ... ... ... мүліктік құқық пен интеллектуалды меншік құқығы,
яғни заңмен тыйым ... ... ... ... ... түрі
есептелінеді.
Біздің оиымызша, иниестициялық қызмет ... ... ... ... асырылуы кажет.Өмірде колданылып жатқан заңға қайшы қелмейтін
инвестициялық қызметке заңды тұлғалар мен азаматтар, ... ... мен ... ... ... кедергі жасап араласпауы
қажет;
1) инвестициялаудың өз еркімен болуы;
2) меншік және ... ... ... инвестициялық қызметке қатысушылардың тең құқығы;
4) инвестицияның қорғалуы;
5) инвестициялық қызметті жүзеге асыру жолдарын еркін ... ... ... ... ... ... ... мен құқығын
бұзбай сақтау.
Инвестициялық қызмет ашық бағытта каржылық сипат алуы мүмкін. Бұндай
жағдайда қаржылық ... ... ... және ... ... ... банктік депозиттерге (сақтауға салынған ақша ... ... ... ... қызмег инвесторлар арқылы жүзеге асады. ... ... ... ... (мөлшері) мен тиімділігін өз
еркімен анықтайды. Сонымен қатар инвеспщияны жүзеге асыруда өзіне ... ... ... шартты немесе кебінесе конкурсты (жарыстырып
таңдау) әдіспен қызметке алуға құқығы бар. Инвестор өзінің ... мен оның ... шарт ... жеке ... ... және ... және ... мекемелерге заңда белгіленген тәртіп бойынша
бере алады.
Инвестор инвестиция объектілерін және нәтижесін иемденуге, пайдалануға
және баскаруға құқығы бар. ... ... ... ... ... ... ... және қосымша капитал салуға, бағалы қағаздар
және ... ... ... ... яғни ... ... ... табысқа құқығы бар.
Егер инвестор инвестициялық объектілерін пайдаланушы болмаса, ол оның
мақсатты ... және ... ... жүрген заң мен
келісілген шартта көрсетілгендей бақылау жасауына құқығы бар.
Инвестициялық қызмет субъектілері арасындағы ... ... ... ... шарт ... ... Шарт ... қызметтегі
субъектілер арасындағы өндірістік-шаруашылық және басқа қызметтерді
реттейтін ең ... ... ... саналады.Бұл жерде мемлекеттік мекемелердің
араласуына жол берілмейді.
ІІІарт өзінің қызметін иннестициялық қызметтің бүкіл ... ... ... Егер шартты жасасып болғаннан кейін серіктестер
жағдайын нашарлататын заң тәртібінде өзгерістер пайда болған ... ... ... климат дегеніміз - инвестордың тиімді қапитал салуға
жұмсау саясаты, экономиканы, мәдениетті барлық жағдай мен шараларды ... ... ... ... ... ... - инвестицияны
бөлуге жайлы жағдай жасайтын, капиталды ... ... ... ... ... ... және арнаулы іс-әрекеттерінің
жиынтығын білдіреді. Біраз біздің пікірімізше бұндай ... әлі ... ... және жергілікті экономистер инвестициялық ... ... ... ... ... ... қозғаушы күші)
түсінігіне, геосаяси орналасу орынын, басқа ... ... ... ... ... талдау барысында күрделі қаржы бөлудің барлық
параметрлерін балмен бағалайды, содан ... ... ... ... инвестициялық тәуекел ... ... ... ... көрсеткіші арқылы инвестициялық климатты сандық
жағынан өлшеу мүмкін болады.Бұл көрсеткіштер ... ... ... ... ... капиталды тартудағы тұтынушы елдің шығынын
білдіреді.
Елде инвестициялық климат нашар болған сайын, ... ... ... ... болады. Демек, инвестициялық климат жағдайы дерексіз түсінік
емес, керісінше өзінің материаддық келбетін ... ... ... ... әр ... ... ... бар.
Себебі әр түрлі инвесторлар инвестициялау жағдайына, оның маңыздылығын
бағалауға әр түрлі ... ... /14/. ... ... ең ... себептерді және шетелдік инвестициялау жағдайын
анықтауға бірсыпыра талпыныстар жасалды.Бұл ... ... дс ... ... ... ... ... байланысты. Оны ұлттық
рыноктар ұлғайған сайын салыстырмалы түрде тартымдылығын ... ... ... мен шетке шығаруды, яғни капиталды сыртқа шығарудан гөрі
жиі алдын алатынын ескеріп, ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде қарауға болады. Күрделі қаржыны
салудың табиғатында, сауда қызметтеріне карағанда иннестициялық климат ... ... ... ... ... қаржыны салып, одан ... бас ... тез ... кысқа мерзімдік іс-әрекетгерге күшуіне
мүмкіндік жоқ. Сондықтан инвестициялық климатты талдау өте ... ... ... қажет етеді.
Инветициялық климатты жан-жақты және соған сәйкес ... және ... және ... ... ... ... климат кіші дәрежеде нақты ... ... ... шаруашылықтық тұлғаның, соның ішінде мемлекеттік мекеменің екі
жақты қатынасы арқылы ... ... ... нақты экономикалық және
әлеумеітік-саяси жағдайды бағалау арқылы жүзеге асырылады.
Макродәреже мен ... ... су ... ... ... ... ... жиынтығында капитал салып жұмсауда жақсы ыңғайлы ... ... оның ... ... ... біріккен саясаты ретінде үғынуға
болады.
Инвестициялық климаттық ... ... ... орынына
біріншіден экономиканың жалпы жағдайы (көтерілуі, құлдырауы, тоқырауы)
қаржы жүйесі, валюта-несиелік ... ... ... ... ... жүйелер әсер етеді.
Қаржы механизмінің жағдайы несиелік-рейтингтің ... ... ... категорияға жатқызу) және оның банктерінің көрсеткіштерін
білдіреді. Рейтинг қаржы рыногының даму дәрежесіжәне тереңдігін көрсетеді,
тәуелділік жағдайды ... және ... ... ... капитал
рьшогынан қаржылар тартуға әсерін тигізеді. Елдің рейтингісі неғұрлым
жоғары болган сайын жалпы инізестициилық тәуекелдік ... ... ... ... ... үш ... ... (Стандарт энд Цур жіктеуі
бойынша) бұрынғы КСРО-ның ұлттық банкісінде болды.
Атап-айтпай өтпеске ... ... ... ... (ТНК) өзінің
салалық өндірістік комплексін қосымша жетілдіріп ұлғайту үшін ... ... ... ... күрделі қаржы енгізу арқылы жүргізіп
жатыр. Сондықтан инвестициялық климатты бағалауға ... ... ғана ... экономикадағы құрылымдық езгерістер, мемлекет иелігінен
алу мен жекешелендіру процесі жұмыс істеп тұрған ... ... ... де әсер ... ... ... өте үлкен әсер ететін себептер -ол
ұлттық экономиканың даму деңгейі болып саналады.
Қазақстанда дамыған рыноктық ... әлі ... жоқ, ... күрделі қаржыны кәсіпкерлікке тарту кең таралмағандықтан және жаңа
технологияны игеруде баяу жүріп жатыр.
Иифрақұрылым "физикалық" (заттай) объектілер ғана ... ... ... ... ... ... ... "материалдық емес"
бөліктерден де тұрады. ... жаңа ... ... және ... ... ... хабарламалардың қозғалыс жүйесі; техникалық қолдау және
түсініктеме беру жүйесі; жұмыс күшін дайындау бағдарламалары. Олар ... ... ... ... ... ... ... басқару-ұйымдастырушылық жүйесін жетілдіруге өте ... ... ... ... өндіріс шығыны көлеміне (мөлшеріне, құнына)
және жұмыс күші сапасына әсер ететін әлеуметтік жағдай ... ... әсер ... күшінің құны жоғарғы дәрежедегі ... ... ... ... органикалық құрылымын төмендетеді, сөйтіп пайда нормасын
көтереді.
Инвестициялық климаттық әлеуметтік жағы қоғамның идеологиялық бірлігі
дәрежесіне, жалпы алғанда жиі ... ... сана ... ... ... береді.
Мемлекеттік саясаттың шетелдік ... ... ... дәстүрін сақтауға, елдің қауіпсіздігін сақтауға жетекші рөль
атқаруға тиіс.
Инвестициялық климат бүкіл күрделі ... ... ... методологиялық кілті. Ол институттық құрылыммен бекітілген
және комплексті (жинақталған) шара жүйесі деп ... ... ... ... қабылдау жүйесі және инвеспщиялық климат өзара өте тығыз
байланысты. Күрделі қаржыны қабылдау жүйесі ... ... ... ... есептеледі. Сонымен қатар оның жеке өз ... ... ... ... бар, ... ... ... қайта
қалыптасуына кері әсер етсді.
Барлық елдерде күрделі қаржыны қабылдау жүйесінің ... ... ... ... ... ... ішкі ... әсерінен қалыптасқан,
шетелдік инвесторлармен жұмысты және ... ... ... ... алға ... ... күрделі қаржыны қабылдау жүйесі- шетелдік капиталды,
инвесторларды әртүрлі жолмен қауіпсіздендіруді ... ... ... ... тырысты да, оның мөлшері экономикалық ... ... ... ... ... қаржыны қабылдау жүйесі мекемелерінің
іс-әрекеттері қолайсыз ... ... Одан ... ... ... ... ... баскаруға беру келісімін басқада шешімдерін
бірнеше рет өзгертуіне мәжбүр болды.
ҚР шетелдік инвестицияны ... ... ... ... ... сыртқа шығарушы елдер ... ... ... ... ... Соған қарамастан әлемде шетелдік ... ... ... ... ... қаржыны қабылдау жүйесі үлгілі құрылымының негізі төмендегідей
бөліктерден құралады: шетелдік күрделі ... ... ... ... ... және қаржылық тетігі бар, рыноктық реттеу
әдісі; кауіпсіздендіру және сақтандыру ... ... ... қамтамасыз ету механизмі; шетелдік алғашқы иниестицияларды
жалпы ұлттық, алғаш ойлап табылған ынғайлы ... ... ... ... бұл ... реформаның жетілген белгісі, дүние
жүзілік бірлестіктің меншік құқығының орнықтылығына сенімі, бұл ... ... ... ... ... ... ... ұлттық экономиканың
дамуына шетелдік ... ... бұл ел ... ... ... ... тез ... қамтамасыз етеді /4/.
Республикада саятшылар мен экономистердің пікіріншс ... ... ... мен ... проблемаларды шешуге мүмкіндік туады:
1) сыртқа шығару ... ... ... оны ... ... ... сыртқа шығару қызметтерін күшейту және сыртқы рыноктағы өз
орнын табу;
3) сырттан әкелетін өнімдерді ауыстыратын ... ... ... ... ... жаңа ... мен ... әдісін,өнім өткізу арқылы көтеру;
5) дайын өнімді шығарудың технологиялық бөлігінің ... ... ... ... және ... ... ... дамуына көмектесу;
7) ұлттық экономикада жаңа жұмыс орынын жасау;
8) қазіргі заманғы ... және ... ... ... ... ... ... экономикалық өз дербестігін қамтамасыз ету.
Осы айтылған мақсатты ... ... ... және ... елдер
пайдаланады. Кейбір жағдайда каржы министрлігі немесе ... ... ... бойынша шетелдік үлес қосушыларға жоба ... ... оны ... ... ... кейбір жағдайда келісімді талдауды
талап ете алады.
Экономистердің ... ... ... заң ... Батыс
кәсіпкерлерін салық жүйесі корқытпайды. Бірсыпыра батыс елдерінде салық өте
жоғары, бірақ бизнесмендер соған қарамастан жұмьіс істеп жатыр. ... ... ... ... ... ... әзірге сенімді
қауіпсіздендіру мен сақтандыру жеткіліксіз. Қазақстан экономикасына күрделі
қаржы сала отырып шетелдік инвесторлар ... бел ... ... ... ... біріккен кәсіпорын
құруда киындықтар кездесуде. Бұл жағдайда кез-келген өкімет аралық объект
жобасы қайта-қайта әртүрлі ... ... ... ... тура ... кәсіпорындардың ішінде, басқарудың төменгі деңгейіне байланысты
әр түрлі бюрократтық ... де ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, сыртқа
шығаратын өнімдердің көбісінің ... ... ... ... бөлігі) мен лицензиялау (кәсіпорынға куәлік) аркылы ... ... ... т.б пайдалануға (рұқсат беру) әзірге сыртқа
шығаруға мүмкіндігі жоқ. Олардың ішкі ... бар және ... ... да бар. ... ... ... де бірсыпыра
қиындықтар бар. ... ... баж ... ... денгейін қолданылуы
да өнімді сыртқа шығаруға кедергі жасап тұр.
Біріккен Ұлттар Ұйымы мамандарының ... және ... ... ... өз ... ... ... енуіне есік ашқан
трансұлттық корпорация ролін ... ... ... ... ... ... нақты және тегіс қамти алатын ұлттық саясаттың
болмауы немесе тура ... ... ... ... ... ... жету үшін ... ету өнерінің) болмауы.
Қазақстан Республика Президентінің “Қор жасау стратегиясы және рынокқа
өту”еңбегінде ... ... ... ... ... ... сырттан әкелінетін технологияны әкелгенде жәнс игеруде
таңдаған стратегия мен ең алғаш ... ... ... отырып бағдарлама
жасау керек. Мемлекеттік несие алуда ... ... ... ... ... толтыру жобасымен жан-жақты өлшенген және
экономикалық жағынан тексеріліп анықталғанына ... ... ... ... ... жол ... керек, сонымен қатар мемлекеттің алтын
және валюталық қорларын белгілі ... ... ... керек" -деп
көрсеткен. Әзірге бұндай жан-жақты бағдарлама енді іске асырылып ... / ... ... қалыптасуына ыңғайлы жағдай жасау ұлттық және
шетелдік инвестор кызметтерін біртіндеп үндестіріп ... ... ... ... ... ... тәртіп" ретінде анықталған
жағдайды жасауға тырысуда.Бұл ... ... ... ... салу
деңгейінде, несие берудегі жеңілдіктерге немесе валюта рыногында жәрдем
беруді жеделдетуде. ... ... ... жол берілмейді.Бұл жағдай отандық
кәсіпкерлерден кем болуы мүмкін емес.
Дегенмен де "ұлттық тәртіп" шетелдік және ... ... ... ... ... ... деп ... болмайды. Қазіргі
кезенде шетелдік инвесторлар өте ... ... ... тұр. Тек
экономикалық және саяси тұрақты елдерде ғана таза ұлттық тәртіп болады және
шетелдік инвестицияға тиімді ... ... ... кезеңде шетелдік
инвесторлар сеніммен пайдаланатын,тыңғылықты (ұласымды) ... ... Сол ... бітуіне сәйкес инвестициялаудың ішкі ... ... ... ... ... ... ... Бүгінде Қазакстанда
Россиядағы секілді екі міндет тұр. ... ... ... ... тіртіп жасау және сыртқы инвесторлармен орын алған аралап
қарап жою /19/.
Инвестиция достастықтың ... және кең ... ... ... ... ... қатар Казакстанның бай табиғи ресурстары
болып саналады. ЮНЕСКО мамандарының пікірінше Қазақстан жері өте ... ... ... 1 млрд ... ... ... мүмкіндік бар деп
есептейді. Инвестициялық климатты ыңғайлы қалыптастыру барысында тек ... ... ... де ... ұзақ ... ... және ... реформаның жолына түскен басқа мемлекеттер,
көптеген дамушы елдер үшін бұндай болашақ құрылымдық қайта ... ... ... ... ... ... ... ұзартып, олардың шетелдік ... ... ... ... барлығы қорыта айтқанда жалпы экономикалық реформа процесін
қиындатуы мүмкін.
1.2 Шетелдік инвестициялар және ... ... ... ... ... ашық ... ... жүзегс асыруға
бағытталған саяси және экономикалық бір жүйелілікке бет ... ... ... Президенті мен Үкіметінің республикаға шетелдік ... ... ... ... ... ... саясат ел экономикасында маңызды роль атқарады және ... мен алға ... ... білу ... ҚР ... сонғы
жылдардағы жинақталған тәжірибені негізге ала ... ... ... белгілі шеңбері туралы мәліметтер алды.
Қазақстанда шетелдік иинестицияны тартуды максатты түрде басшылыққа ала
отырып, оның екі негізгі мүмкіншіліктерді еске алу керек:
1)Қазақстанның табиғат ... ... ... ... мен ... түйіскен жеріндсгі сгратегиялық маңызды жерге орналасқан
және Еуропа мен Азияның кең ауқымды ... ... ... ... ... ... ... және жартылай
маманданған жұмысшыларды қосқанда адам ресурстарының жақсы білімді және
әртүрлі ... ... ... жеткіліктілігі. Бірақ та әрбір
айтылғап факторлардың өз деңгейінде шектелулері бар, оны ... ... білу ... ... ... ... ... және ыңғайлы, арзан, көлемді
мұхиттын сауда флотына жақын орналаспаған ;
2) табиғат ... ... ... ... ... тазалауға,
бөлшектеуге, тасымалдауға қосымша қажетті шығындарды да есептеу қажет/6/.
Шетелдік ... ... ... барлық бөліктерінде қажет,
нақты айтқанда ... ... мен ... ... ... өндеуге және
телеқатынастың жердегі және әуедегі транспортқа дейін, тамақ өнеркәсібінде,
өнеркәсіп ... ... ... ... ... және ... ... инвестицияны елдің қауіпсіздігіне тікелей байланысты қару
жарақ өндіруге, ... ... ... және т.б. ... колдануға
болмайды.
Шетелдік инвесторлар ... ... ... ... орындауға болады:
1) аймақтық жоғары бағаланған жаңадан табылған салалардың дамуын
ынталандырып қолдау (негізгі іс ... ... ... ... бірқатар тұйықталған жүйесін құру (мүмкіндігінше дайын
өнім өндіру);
3)белгілі салалардағы ұлттық жәнс шетелдік кәсіпорындарға
өзара тиімді бәсекеге түсуді ... ету ушін ... ... ... ... ... жалпы басқа өте маңызды экономикалық
қиындықтарды шешуге әсер ... ... ... ... толық қамтамасыз ету;
2)жоғарғы деңгейдегі капитал (күрделі қаржы) қайтарымына жету;
3) бұрын өндірісте ... ... ... ... ... пен материалдарды, ресурстарды шаруашылық айналысына
игеру;
4) пайдалану шығындырын темендету.
Тікелей шетелдік ... ... ... әсер ... басқа нысаналарымен салыстырғанда бірсыпыра маңызды, үстемдігі
бар: тауар өндіру мен қызметтер атқаруға, ... ... ... ... ... жаңа ... ... ноу-хау, басқарудың алдынғы
қатардағы әдістері, және маркетингті(өндірісті сұранысты қанағаттандыруға
бейімдеу) дамытуға қолайлы. Онымен ... ... ... ... ... ... зор ... ынталандыра отырып, тәуекелінің
толық ақталуы жобаларының жетістікке жеткізу инвесторлардың өздеріне
жүктеледі. ... ... пен ... ... тығыз
байланысы қалыптасуының нәтижесінде тікелеи шетелдік инвестиция ұлттық
экономика мен ... ... ... өте ... ... қамтамасыз
етеді. Қазақстанда біріккен кәсіпорын ашу ... өте ... ... 1994 жылы ... ... 491 БК ... 1995 жылы 736-ға
жетті, ал бүгінде оның саны 1/3-ке өсіп біріккен ... 1 ... ... ... қайта қалыптасу кезеңінде біздің республикаға шетелдік
капиталдың әкелінуінің өте ... және ... түрі ... бұл ... (кепілдікпен) алынатын экспорттық кредит деп аталатын
мемлекеттік емес ... 1997 жылы мен 2001 жыл ... ... 17 ... ... 9 ... доллары көлемінде экспортты кредит
алынды. ... ... ірі ... мына ... ... ... Германия (1
млрд. доллар), Түрік мемлекеті (800 млн. доллар), Австрия (458 млн. доллар)
және Ұлыбритания (400 млн. ... ... ... ... үшін біздің елімізде бірінші
кезекте жақсы дамыған инфрақұрылым және ... ... ... ... ... Қазақстаның дамуына ресми көмек ретінде келіп
жатқан шетелдік капиталды қазіргі кезенде тарту мен тиімді пайдалануға көп
көңіл бөліп отыр /17/. ... ... ... ... ... ұйымдарымен қаржылық қарым-қатынасты дамытып отыр. Атап ... ... және ... елдер, Жапония, АҚШ, ... және ... ... үкіметтерімен байланыста.
Қазақстан Республикасы барлығы 1996 жылдан бүгінгі күнге дейін 5,6
млрд. АҚШ долларымен ... ... МФЭО мен ... ... ... ... млрд.тан астамы игерілген, ол дегеніміз 65 проценті ... ... ... ... ... ... ... жарияланғанындай 1999-2001 жж. ... ... ... республикаға 4,35 млрд. АҚШ доллары көлемінде несие
қаржысы берілді. Оның ішінде 140 млн. АҚШ ... ... ... ... беріледі.
Республикаға өте қажетті ондаған жобалар жүзеге асырылып ... ... ... 300 ... ... ... қолға алды. Сызғанов
атындағы Хирургия Ғылыми Орталығы балалардың ... ... ... ... ... ... жекешелендіру мен реформаны
қолдау және фермерлік шаруашылықты дамытуға МБРР ... ... және ... ... үшін Германияның несие беру бағыты және көптеген баска
жобалар.
Жан-жақты техникалық көмек жүйесінен ... атап ... ... ... ... ... шеңберінде Еуропалық Одақ (ЕО)
жобасы, ол экономикалық реформа процесіне қолдау көрсетуге бағытталған. Іс-
жүзінде ... ... ... ... саны 49, олар ... саласы, 77,9
млн. АҚШ доллары. .
Жалпы алғанда ... ... ... ... шетелдік
инвестицияның (соның ішінде тура, портфельді, қарыз ... ... ... ... 22 ... АҚШ ... тартылған. Соның ішінде тура
йнвестиция - 9,4 млрд.АҚШ доллары, оның 46,7 ... ... газ ... проценті металлургияға.
Инвестиция бөлуіпі елдер арасында инвестициядан жетекіпі АҚШ (50,5 ... да ... ... ... ... ... Ұлыбритания және Жапон елдері
инвесторларының іс- әрекеттері (талпыныстары) әжептеуір өсті.
Болжап есептеуге қарағанда жыл ... ... ... ... ... 4-6 ... АҚШ доллары көлемінде. 2000
жылы шетелдік капиталды тарату, 4,3 млрд.доллар деп болжанған оның ... ... 7,1 ... және 24 проценті несиелік /23/.
Біріккен кәсіпорын өз қызметтерін ішкі рынокқа да атқарып келеді. Ішкі
рынокта Біріккен кәсіпорын өнімдерін өткізу, бөлшек ... ... ... процентін құрады. Шетелдік инвесторлар ... ... ... ... ... кезекте таукен өнеркәсібі
және отын-энергетика ... көп ... ... кен ... кешеніндегі тура шетелдік инвестиция арқылы
Біріккен ... ең ірі және өте ... ... ... ... кен
орынында ашылған алтын мышякты руданы өндіру мен өңдейтін ... ... және НАК ... ... ... болжамдағы көлемі 212 млн.
АҚШ доллары. Ол 30 жылға
аралықтағы қызметінде 930 млн. АҚШ ... ... таза ... ... ... оның 230 млн. доллары мемлекетке беріледі, ал НАК "Алтын
Алмас" үлесі сыбағасы 490 млн. ... ... ... 18 ... ... көмірсутегін зерттеп табу мен
өндіруде қызмет атқарып жатыр. Оның қатарында белгілі Тенгиз және ... ... ... ... ... ... ... компаниясының
"Тенгиз Шевойл" біріккен кәсіпорыны және Қазақстанның батыс ... ... ... және өндіретін Түрік ұлттық компаниясы мен
біріккен кәсіпорын, "Қазақтүрікмұнай". Одан ... өз ... ... ... ... кәсіпорындарға: Орикс (АҚШ) компаниясымен
Маңғыстау облысындағы Арман мүнай кен ... ... ... ... ... ... ... "Канадиен Оксидентал" және "Харикейн-
Хайдрокарбон" ашылған.”Тұран Петромум" Қызылорда ... ... және ... кен ... ... Ойл ... ... ашылған "Казгермұнайы Ақшабұлақ", Нуралы және Ақсай кен
орындарын игеріп жатыр/ 20 ... ... ... мұнайды зерттеп табатын және ... ... ... ... экономикалық жағдайлар мен
инвестициялық мүмкіндіктерімен жер ресурстарының иесі ретіндегі мемлекеттің
өте ... ... ... ... ... да, бұл біріккен келісімдер
мақсатқа сәйкес емес. Мемлекет үшін тиімді келісім-шарт өнімді бөлу болды.
Қазақстан мұнайгаз ... өте мол ... кен ... ... ... бөлу келісім шартына кол қойылып бекітілгеннен кейін күрделі
қаржыны салу мен игеру әжептеуір ұлғаяды деп үміттенуге болады. Қарашығанақ
орынында "Бритиш Газ" ( ... және ... ... ... ... теңізі шельфінде барлау мен өндірумен келісімге ниет білдіруіпі
консорциум мүшелері ("Шел","Бритиш ... ... ... және "Тоталь").
Мемлекеттік меншікті "жекешелендіру пропесіне шетелдік инвесгорлар
қатысуы туралы"бекітілген ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне қатысуына болады. Нақты айтқанда
жекешеледіруге қатысатындары:
1) өзінің жобаларымен;
2) жалпы көпшілік жекешелендіруге;
3) кіші жекешелендіруге.
Өндіріс бөлігіндегі ... ... ... ... алу) ... компаниялардың саясатында өнім өткізу рыногын қолға
алудағы жаңа бағытты (ағымды) көрсетеді.
Қазіргі уақытта "Филипп Моррис" компаниясьша Алматы темекі ... ... ... жалпы сомасы 302 млн.долл. болады. Шымкенттің
кондитерлік фабрикасын жекешелендіру ... ... ... мен ... ... қол ... Бұл жобаның жалпы сомасы
74,6 млн.долл./22/
Әлемдік экономикалық ... ... ... ... ... инвестиция құқықтық жағдайын жасамай мүмкін емес, ... ... және ... белгіленген баға нарық көрсеткіш жүйесі
шетелдік серіктердің ... ... ... ... және ... ... ... ететін, шетелдік инвестицияны республика
экономикасына тарту болашақ ... ... ... ... ... ... ... ҚР да шетелдік инвестицияның қызметтері және сыртқы
экономикалық байланысты 30 -ға жуық ... мен заң ... ... Ең бір ... инвестициялық климаттың қалыптасуына керектісі
"Шетелдік инвестиция туралы" заң. Бұл заң ... КСРО да ... ... бірі ... ... және ... біріккен
кәсіпорын қызметтері мен ... ... ... ... оның
кепілдігі,салық салу тәртібі, мен келіспеушілікті шешу ... ... ... ... 5 жыл ... Осы кезеңде Қазақстан алғашқы
қадамынан бастап шетелдік капиталды тартуда ... ... ... ... Осы заң ... ... тартуға, тура инвестиңияға
ыңғайлы және жеңілдік жасауымен қатар өте ... ... ... ... орын
алды және өз уақытындағы басты, үлгілі болып саналады.
Еліміздің инвестициялық климатын ... ... бір жағы ... ... ... ... ... реформаның даму дәрежесіне
сәйкес оның зандық қоймасы одан әрі жетілдіріліп тұруы қажет.
Республика Президентінің заң ... ... ынта ... ... жылы ... ... ... заң жобасы жасалды, ол 1994 жылы
желтоқсан айында Қазақстан Республикасы Жоғарғы Кеңесінде қабылданды /10/.
Бұл ... жаңа ... ... инвесторлар қызметтеріне
мүмкіндігінше ыңғайлы жағдай жасады, шетел пнвестициясы түсінігін кеңейтіп,
республикадағы қызметтеріне ... ... мен ... кең көлемде
кепілдіктер жасау максатын көздейді.
Заңның жаңа редакңиясында инвестиция түсінігі кең ... сөз ... ... оған ... ... (құндылықтардың) бар түрлері мен
оған деген құқықтарды, шетелдік инвесторлар үшін ұлттық ... ... ... ... ... арбитраж туралы қаралған. Уставтың
қорға және оның СКВ ... ... және т.б. ... ... бойынша кез келген шетелдік инвестиция түрлері және ... ... ... инвесторларға – жасаған жағдайлардан ... ... ... ... ... ... халықаралық
шарттарға сәйкес үстемдік (жеңілдік), сонымен қатар шетел ... ... ... және ол ... заңмен реттеліп
отырылады. Бұнан басқа шетел ... ... ... ... ... ... жасалуы мүмкін /23/.
Заң шетел инвестициясына әртүрлі кепілдіктер ... олар ... ... ... меншігіне айналдыру) мен еріксіз тартып
алу, мемлекеттік мекемелер мен ... ... ... ... ... ... өзгерісінен кепілдік және т.б. кепілдіктер.
Сонымен шетел инвестициясы мемлекет иелігіне және еріксіз ... ... ... ... ... болмаса, басқа барлық жағдайда болмайды
(жүзеге асырылмайды). Егер мұндай жағдай болып қалғанда ... ... ... тепе-тең және тиімді дәрежеде олардың шығынын өтеп ... ... ... ... ... 10 жыл ... Заң
өзгерістерінен кепілдік берілді. Мемлекет кез келген ... ... ... ... ... ... ауысуы немесе мемлекеттік құрылымның
өзгеруінде халықаралық қазы шешіміне бағынып, инвестор алдындағы барлық
мүліктік, ... ... ... инвестиция туралы" (7.12.1990 ж.) бүрынғы ... ... ... бір ... ... ... берілген болатын
- бұл инвестиция іске асқаннан кейінгі алғашқы бес жылда табысқа салынатын
салықтан ... және осы ... ... бес ... 50 % ... ... ... (20.01.2003ж.) "салықтық каникулдер" қарастырылмаған, өйткені
көптеген елдердің, оның ішінде ... ... ... трансұлттық
компаниялар үшін салықты ... ... ... ... ... ... ... қарстырылған.
Қазір көптеген елдер арасында қосарлы салықты болдырмау туралы үкімет
аралық келісімдерге қол қойылды. Солай болса да іс ... жаңа ... ... нақты секторында Қазақстан үшін алынған инвестициялар
үшін салықтың жеңілдіктерін шетел инвесторларына Парламент немесе Президент
бере алады / 9 ... ... ... ... ... ... үшін ... етілген ұйымдық құқықтық ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шетелдік заңды ... мен ... құру ... ... асырылады.
Бұл жағдайда осы кәсіпорындарды тіркеу республика занды түлғалары үшін
белгіленген жалпы ереже бойынша жүргізіледі.
Республика жүргізілген мемлекет иелігінен айыру саясаты жаңа ... ... ... ... ашылған. Шетел инвестициясы мемлекеттік
кәсіпорындарды, аяқталмаған құрылыс объектілерін жекешелендіруге қатыса
алады. ... ... ... қатысатын кәсіпорынға мүлікті жалға
беруші жалға беру шарты бойынша жүргізіледі.
Шетел инвестициясына қосымша кепілдікті ... ... ... аралық екі жақты шетел инвестициясын ыталандыру және өзара қорғау
туралы келісімдер ... ... ... ... ... уақытта 18
елмен осындай шарт жасады.Бұл: АҚШ, Англия, Египет, Туркия, ... және ... ... ... 20 ... ... жобалары
талқылану үстінде /24/.
Біздіңше заңда, Республика экономикасына инвестициялардың ... бір ... ... ... кедергілер бар. Бұл:
1) заңды және жеке тұлғалардан ... ... ... ... еркін экономикалық аймақ санының жеткіліксіздігі;
3) төлем мәселесі - шетел валютасына қол жеткізу қиындығы;
4) үнемі өзгеретін және дәйексіз заңдар;
5) ... ... ... ... ... ... ... әсіресе шетел кредитына арналған
кепіл ретінде қозғалмайтын ... ... ... ... бүкіл институтының негізі болатын жер үшін жекеменшіктің
жоқтығы;
8) дамымаған қаржы секторы, шетелдік жобалар үшін ... ... алу ... ... ... ... кәсіпорынның жауапкершілігі туралы
мәселеде нақты саясаттың болмауы;
10) ... банк ... ... және өте түрпайы банк жүйесі;
11) Қазақстан мен ... ... ... әуе ... ... ... ... Қазақстаннан құрлық бойынша тауар ... ... ... ... ... (“Мұнай және газ” құбырын
қоса алғанда).
Шетел инвесторын ... ... ... ... ... мен ... тұрғыдан өзгертуде шетел капиталын пайдалану
негізінде экономикалық артта қалушылықты жою, ел өмірінің жоғарғы деңгейін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жалпы
оң сипаттай отыра негізгі кредитор елдердің белгіленбегенін атап өткен жөн.
Келісім-шарттарды ... ... ... ... және олар ... ... ... ресурстар республиканың болашақтағы мүдделерін
ескермейді, облыстар мен аймақтарға ретсіз бөлінеді.
Бұдан басқа ... ... ... ... ... жұмсалуы әдетте
онша жақсы нәтиже бермейді, кей жағдайда ... ... алып ... ... дамыған елдерде қонақ үймен құрылыс кешендерін салуда елдің
ұтатын, ... ... ... ... ... тұрғындардың белгілі бір
бөлігі жұмысқа ... ... бұл ... ең ауыр және ... ... ал ... жұмыс орындарында әрдайым шетелдіктер
істейді. Сондықтан, ... ... ... ... ғана елде қалады.
Сонымен катар қонақ үйін салуда ... ... ... ... ғана
емес, сондай-ақ жиһаз, тіпті шетелдік туристерді тамактандыру үшін ... ... ... ал бүкіл пайда шет елге аударылады.
Біріккен кәсіпорын құру кезінде койылған мақсаттардың бірі ... жаңа ... ... алу, ... жалпы техникалық
деңгейін көтеру болатын, алайда жүре келе бұл мақсат ұмтылады, мысалы,
негізгі ... ... тек ... ... қалады. Қазіргі уақытта бірде бір
бірлескен кәсіпорын кен орындарын ... ... ... ... ... ... және ... өнімді толық пайдалануды қамтамасыз
ететін технологиялық схемаларды әзірлеу туралы жұмыстарды орындамайды. Жер
қойнауы саласында Біріккен кәсіпорындарды құруда қазақстандық ... осы ... ... ... ... ал кейбір
жағдайда тоқтауына алып келетін кемшіліктерге жол берді /25/.
Басты кемшілік тіркеу (құрылтайшылық) мәселелерді ... ... ... ... ... құзіретіне кірмейтін салық
салу және басқа экономикалық ... ... ... ... кәсіпорын қызметін талдау құзіретті орган мен бөлек ... ... ... (модельдік) келісім шарт әзірлеу кажеттігін анық
көрсетті, онда барлық ... және ... ... ... ... болды.
Қазіргі уақытта экономика министрлігі газ және мұнай министрлігімен
бірге осы жоба бойынша жұмыс істеуде.
Сондықтан, инвестиция саясатын ... ... ... ... жан-
жақты ескеру қажет. Мұндай ... іске ... ... ... ... ... капитал көлемі ықпал етуі ... ... саны ... ... қауіп төндіретін белгілі көлемнен
аспауы тиіс. Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... үшін түсінікті ұзақ мерзімді
саясатқа негізделген жаңа іскерлік, ақуалдық жасау үіпін ... ... күш ... жұмсауда. 1995 жылы Президенттің заң күші бар мынадай
жарлықтары ... ... ... ... ( ... "банкрот туралы" ( 07.04.95);
3) "заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы" (17.04.95);
4) "Қазақстан республикасының ұлттық ... ... ... ... ... ... ... (02.05.95);
6) "салықтар және бюджетке басқа міндетті төлемдер туралы"(24.04.95)
Қазақстан кешенінің минералдық шикізатының, отын ... ... ... асыл металдардың, орасан зор қорына пайдалы
қазбаларды өндірудің және ... ... ... ... ие бола
отыра көп салалы, осы ... ... ... ... ... сапалы тауар
өнімдерін шығару жөніндегі өндіріссіз қалып отыр. Іс-жүзінде ғылыми мәнді
техникалық күрделі өнімдерді ... сала жоқ, ... ... тауарлар
өндірісі маналар дамыған: химия өнеркәсібі, ауыл шаруашылығының ... ... ... ... жетекші саласы қара және түсті
металлургияда, химия кешенінде энергия көп ... ... ... ... ... ... пайдаланудың үлес салмағы жоғары,
осыған байланысты ... ... ... ... ... ұзақ ... багдарламасы жасалды /11/.
Артықшылық ретінде мыналарға бағытталған жобалар танылады:
1) өнімдердің дәстүрлі ... ... ... өнеркәсіптің
базалық салалары өндірісінің көлемін күрт ұлғайту (түсті ... ... ақ ... хром ... темір кені, сары фосфор, тыңайтқыш және
т.б.);
2) металдан жасалынған өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрлерінің өндірісін ұйымдастыру (ауылшаруашылық
машиналары, тау-кен көлігі техникасы, ... ... ... қышқылы негізіндегі композициялық материалдар, полиэтилен, және
полипропилен, бастапкы алюмин және т.б.);
4) күрделі ... ... ... және ... тұтынатын тауарларды
шығаратын өндірісті құру(телевизор, магнитафон, тоназытқыш, улы газды
тоқтатқыш, сирек металдар негізіндегі бұйымдар және ... ... ... ... ... экологиялық
мақсатын шешу. Шетел кредиті үшін министрлік ұсынған артықшылықты тізбеге
206 жоба кіреді. Ол жоба ... ... және ... ... ... жобаны енгізу мерзімі, техникалық экономикалық
негізделе, ... ... ... ... саны ... ... ... /26/.
Соңғы жылда Министрліктін шетелдік серіктермен жұмысы керсеткендей,
іскерлік қатынас Германия, ... ... АҚШ, ... ... ... ... ... Франция, Австрия, Англия; ІПвеция, Канада
және баска елдердегі серіктестер мен достық ... ... ... ... ... ... ... көлемді
түрде өзара тиімді дамытуға және нығайтуға ... ... ... Оның негізгі түбірі Қазақстанның шетелдік инвестицияны тарту
болашағына сеніммен қарау.
2 ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ТИІМДІЛІГІ
2.1 “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қызметiне аймақтық баға беру
Маңғыстау ... ... ... ... АҚ қызметiмен тығыз байланысты. Бұл кәсiпорын облыстың
бюджеттiк түсiмдерiн қалыптастырудың ... ... ... ... және бiр ... оны ... ... қарастыруға болады, ал
екiншi жағынан экономикалық көрсеткiштерге көптеген аймақтық әсер ететiн
донор-кәсiпорын ... ... ... Бұл қатынаста аймақтың даму
болашағы бәрiнен бұрын. өзiндiк қалпына ... және ... ... ... және ... республиканың экономикасын жандандыру)
негiзi болатын. Оның ең iрi ... ... даму ... ... АҚ ... ... және ... дамуының
макрокөрсеткiшiне қазiрден бастап максималды әсер етуде. ... және ... ... ... кәсiпорынның
маңыздылығының өте жоғары екендiгiн көрсетсе, онда мұнайдың 50 % – ... ... АҚ ... аймақтық деңгейде де осыны күтуге
болады (10 ... ... ... ... ала ... экспорт және республика
бойынша аймақтың негiзгi салық ... ... ... өзгеруiн
талдауға болады және 1999-2001 жж. ... ... ... МГӨБ және “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ кәсiпорындарының дамуы
мен өзара ... ету ... ... болады.
Кәсiпорын стратегиясын жүйелiк талдауды ұйымдастыру көзқарасы жағынан
қажеттi, өйткенi бұл тек стратегиялық жоспарлауға ғана ... ... ... ... жаңа стратегиялық бағыттардың
пайда болуын қамтамасыз ететiн жалпы корпоративтiк басқаруға бiршама салмақ
түсiредi. Сонымен қатар бұл ... ... яғни ... ... ... ... ... және қажеттi жаңа бастамаларға керi
әрекет етедi.
1 – суреттiң графигiнде көрiнiп тұрғандай ... ... ... және iшкi ... ... ... ... сондықтан қызметтiң
тиiмдi бағытымен сәйкес келетiн потенциалдық мүмкiндiктерге баға берудi
анықтау үшiн ... даму ... ... ... оқиғаны көрсетуге
мүмкiндiк беретiн экономикалық-статистикалық үлгiнi жасау қажет, яғни 1999-
2001 жж. аралығындағы iшкi ... және ... үшiн ... ... ... ... сала және ... тиiмдi даму бағытын анықтау.
1999-2001 жж.аралығындағы ішкі тұтыну және экспорт үшін
“Манғыстаумұнайгаз” АҚ мұнай жеткізу
1-сурет
Өтпелi кезеңдегi ... ... ... ... ... ... ... елдер соқтығысатын мәселелер ... ... даму ... көрсетiп отырғандай, ... ... ... ... тек сыртқы ортаға (заңдылық) байланысты
емес, сонымен бiрге әр ... ... (iшкi ... ... /27/. ... оның бөлiмшенiң әрекет ететiн келiсiмдiлiгiнiң
қажеттiлiгi фактiлi түрде сыртқы ортаға тәуелдi мүмкiндiктермен үйлеседi,
яғни ... ... ... жеке ... ... iшкi ... түрде тиiмсiз болады, өйткенi сыртқы жағдайдың алғашқы кезi
бекiтушi болып табылады және осы себеп бойынша iшкi ... ... үшiн ... ... аз ... ... отырып, “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ құрылымдық бөлiмшелерi
қызметiнiң сәйкес әсер етуi мен тиiмдi байланыстары анықталды (2 – кесте).
2-кесте ... жж. ... ... ... ... мен ... және ... МГӨБ аймақтың
көрсеткiштерiне мұнай өндiрудiң сараланған корреляциясы*
|Кәсiпорын ... ... ... АҚ (ММГ) |0,5396 ... МГӨБ (КМГ) |0,5309 ... МГӨБ (ЖМГ) |0,2655 |
* ... ... ... мен ... АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
1-кесте 1999-2001 жж. аралығында облыс және ... ... ... және газ ... ... ... |
| |1999 |2000 |2001 |
| |I кв. ... МГӨБ мұнай өндiруi|0,9869 ... МГӨБ ... ... |0,4757 |
* ... ... ... мен ... АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
Сонымен қатар, сәйкес келетiн статистикалық өңдеуден кейiн қарама-қарсы
әсерi 0,3278 тең ... МГӨБ ... ... ... ... ... % сәйкес және “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ фактiлi түрде ... ... ... МГӨБ статусын көрсетедi. АҚ берiлген жұмысының
нәтижесiне байланысты жағынан ... ... ... ... ... айта ... жөн, нарық жағдайында соңғы нәтиженiң
тиiмдiлiгiн құрайтын осындай кәсiпорындар үшiн қажеттi элементтердiң ... ... ... табылады.
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ үшiн бұндай өткiзу келесi бағыттарда жүзеге
асырылады:
1) Республика шегiнде, яғни қайта өңдеуде iшкi тұтыну үшiн ... ... үшiн. ... үш ... өңдеу кәсiпорын бар – Атыраулық,
Шымкенттiк және ... Бұл ... ... кәсiпорындарда
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ мұнайды қайта өңдеу мүмкiндiктерiне қосымша талдау
жасауды ... ... ... АҚ мұнайды жақын және шетелдерге экспортқа сатудың
бөлiну ... ... ... төлемсiздiктiң үлкен тәуекелдiгiмен, ... кiшi ... ... ал ... ... ... ... негiзiнен аймақтық деңгейде ... ... әсер ... ... ... туып ... яғни ... бекiтiлген екi мүмкiндiктi алайық – iшкi тұтыну мен жақын және алыс
шет елдерге ... үшiн. ... ... ... ... (1кесте) компьютерлiк бағдарламалардың көмегiмен 4-кестеде
көрестiлген ... ... ... ... жж. аралығындағы аймақтың мұнайөндiруге
“Маңғыстаумұнайгаз” мұнай өндiрудi жеткiзудiң сараланған корреляциясы*
|Мұнай жеткiзу ... ... ... |- 0,2035 ... ... үшiн |0,1156 ... |0,0017 |
* ... ... ... мен ... АҚ ... ... ... көрiнiп тұрғандай, “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ мұнайды өткiзу
байланысы аймақтың бүкiл мұнайөндiрумен қарама-қарсы ... ... ... ... ... келедi:
1) “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ экспортқа бағытталған қызметi аймақтық мұнай
өндiруге әсер ... яғни тек ... ... әрекетi арқылы
аймақтағы жалпы мұнайөндiрудi 20,35 %-ға ... ... ... ... ... ... ... аймақтың мұнайөндiруге қатынасы бойынша АҚ өндiрген мұнайдың
республикадағы iшкi ... 11,56 % ... бұл ... ... да
мұнайөндiру кәсiпорындарына оның әсер ету ... ... ... ... АҚ ... ... ... сатудың жалпылама
әсерi оны аймақтық өндiруде экономиканың барлық ... ... оған ... әлi де ... ... ... – 1,7 ... АҚ экспортқа мұнайөндiру фактiлi түрде басқа да
кәсiпорындардың мұнайөндiрудi дамытуды тежеп отыр, бұл осы ... ... ... ... ... Бұл ... аймақтық
деңгейде бұл бизнестi заңдылық реттеу мәселесi ... ... бұл ... ... ... ... ... балансты ұстап қалатын жылдам және
икемдi процестi қамтамасыз ... ... ... ... жалпы қажеттiлiгiн көресетедi. 4-кестедегi ... ... ... ... ... ... ... 5, 6, 7 кестелерде берiлген.
Көрсетiлген кестелердiң мәлiметi ... ... ... мұнайдың жалпы өткiзiлiмiне оны iшкi нарыққа сату (89,31 %) ... (- 60,2 %) ... ... ... Iшкi ... ... ... өйткенi неғұрлым iшкi нарықта сату жоғары болса, соғұрлым АҚ жалпы
өткiзiлiмi жоғары болады. ... ... ... ... АҚ ... өткiзiлiмiне ешқандай ... ... ... бұл ... оның ... ... мен ... көрсетiп отыр. Экспорттың жеткiзiлiм өзiнiң басымдылығын
жоғалтып “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ ... ... ... ... саналмайды.
Бұл мұнайбизнесiнiң көзқарасы жағынан қарағанда қазақстандық тиiмдi нарыққа
кiру мүмкiндiгiнде көптеген мұнайөндiретiн ... ... ... сәт ... ... ... мұнай дағдарысының әрекет
ететiндiгiнiң ... ... жж. ... ... АҚ ... ... мұнайөндiрушi республикалық экспорттау және iшкi
жеткiзудiң әсерi*
|“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ ... ... ... ... әсер ету ... | ... ... | 0,8931 ... |- 0,602 ... ... өндiру |0,0017 |
* ... ... ... мен ... АҚ ... көрсеткiштерiнiң мәлiметi
6-кесте 1999-2001 жж. аралығындағы “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ
нәтижелерiне Маңғыстау облысындағы мұнайөндiру мен ... ... ... тұтынудың әсерi*
|Iшкi жеткiзiлулерге әсер ету деңгейi |Корреляция коэффициентi ... |- 0,8969 ... АҚ ... | 0,8931 ... | ... ... |0,1156 |
* ... ... ... мен “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қызметiнiң
экономикалық ... ... ... жж. ... ... ... ... өндiру iшкi тұтынудан түскен республикалық
экспорттың әсерi*
|Экспортқа әсер ету ... ... ... ... республикалық тұтыну |- 0,8969 ... АҚ ... | - 0,602 ... | ... ... |- 0,2035 |
* ... ... агенттiгi мен “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
Мұнайөндiруде тағы бiр өте жақсы технологиялық ерекшелiк бар – ... газ алу. Бұл ... ... АҚ ... ... ... оның сипаттамасы аймақтық маңызды
кәсiпорынның барлық қызметiне бiртектi баға беру үшiн ... ... ... ... ... ... аймақтық мұнай
бизнесiнiң қосалқы газ өндiру мен (8, 9, 10, 11 кестелер) сәйкес ... ... ... ... ... ... талдау мынаны көрсетедi, яғни қосалқы газ
өндiрудiң жалпы ... ... ... ... ... ... “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ iшiнде “Қаламқасмұнайгаз”
МГӨБ (63,58 %) қарағанда “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ (79,6 %) газ ... ... ... АҚ-на аймақтық әсер ету байланысы “Жетбаймұнайгаз”
(78,56 %) өндiрудiң аз ғана ... мен ... (69,19 ... ... ... ... ... болып тұр.
8-кесте 1999-2001 жж. аралығындағы аймақтың (облыстың) қосалқы газ
өндiруге, ... АҚ, ... МГӨБ ... МГӨБ ... газ ... ... газ өндiруге деген әсер ету |Корреляция коэффициентi ... | ... АҚ ... | 0,9727 ... МГӨБ газөндiру | 0,796 ... МГӨБ ... |0,6358 |
* ... ... ... мен ... АҚ ... көрсеткiштерiнiң мәлiметi
9-кесте 1999-2001 жж. аралығындағы “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ ... ... ... ... аймақтық деңгейiне, сондай-ақ
“Жетбаймұнайгаз” МГӨБ және “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ әсерi*
|Аймақтық газ өндiруге деген әсер ету |Корреляция коэффициентi ... | ... ... | 0,9727 ... МГӨБ ... | 0,7856 ... МГӨБ ... |0,6919 |
* ... ... ... мен “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
Осы бағытта “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ қызметiнiң нәтижелерiне ... аса ... ... ... және “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қызметiне
“Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ (9,7 %) ... ... ... ... МГӨБ ... ... осы ... АҚ (69,19 %) ... мен ... ... (63,58 ... ... ... және минималды әрекет ету “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ
(9,7 %) жағынан жүзеге ... ... ... ... ... келе, мына жағдайды айта кету қажет, яғни “Жетiбаймұнайгаз” МГӨБ
мен ... МГӨБ ... ... ... АҚ менеджментiн жақсарту үшiн оны құрылымдық қайта
ұйымдастыру қажет. Сол ... ... МГӨБ ... ... бөлiнетiндiгi.
10-кесте 1999-2001 жж. аралығындағы “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ қосалқы
газ өндiруiнiң облысқа, “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ және “Қаламқасмұнайгаз”
МГӨБ әсерi*
|Газ ... ... әсер ету ... ... ... | ... ... | 0,796 ... АҚ ... | 0,7856 ... МГӨБ ... |0,0968 |
* ... ... агенттiгi мен “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
11-кесте 1999-2001 жж. аралығындағы ... АҚ ... ... ... және ... ... МГӨБ
мен“Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ бөлiмшелерiне әсерi*
|“Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ газөндiруге |Корреляция коэффициентi ... ету ... | ... АҚ ... | 0,1958 ... газөндiру | 0,6358 ... МГӨБ ... |0,0968 |
* ... ... ... мен ... АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ көрсеткiштерiмен ... ... ... ... ... ... ... мысалы, жоспарлау облысында
қабылданған шешiмдердi талдау сияқты әртүрлi ... үшiн ... ... ... ... ... ... модель келесiдей болады:
Амө ( 7,15708 * 0,9956 х1 * 1,0107 х2 * 1,010 х3
(1)
мұндағы, Амө - 1999-2000 жж. ... ... ... ... ... тонна;
х1 – 1999-2001 жж. аралығында “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ ... ... мың ... - ... жж. ... “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ мұнай өндiру
көлемi, мың тонна;
х3 - 1999-2001 жж. ... ... МГӨБ ... ... мың ... ... модель көпше түрде 0,4352 тең
коэффициентке ие, бұл қабылданған ... ... үшiн ... ... ... ол факторлар “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ
мұнай өндiру көлемдерi, оның ... және ... ... ... ... ... аймақтық өндiру.
F – критерий (1,027) жедел жоспарлау мақсаты үшiн алынған модельдi
пайдаланудың ... ... ... Берiлген модель сондай-ақ
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ, “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ және “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ
алдын ала ... ... ... ... келiстiру арқылы бүкiл
аймақ бойынша мүмкiн қызметтiң нәтижелерiн алуға мүмкiндiк бередi. Бұндай
нәтижеге жетудiң ықтималдығы ... ... ... коэффициентiмен қойылады
және 43 % шегiнде жататын болады.
Аймақтық өндiрумен байланыста ... iшкi ... мен ... ... қоғаммен өндiрiлетiн мұнайды өткiзу факторы ... ... ... ... ... ... ... мен
сйкес келетiн параметрлердi көрсете алмады, солардың бiрi болып ... ... ... ... функциялардың (сызықтың – 0,064;
логарифмдiк – 0,113 және т.с.с) түрлерiн таңдауда өте төмен болып шықты.
Сол үшiн ... ... ... осы ... ... ... ... ала алмадық. Бұл кiшi статистикалық байланысты, сондай-ақ жұмыс
iстеу бағыты жеткiлiктi түрде ... ... ... ... ... үлгi ... газ ... үшiн
сенiмдi болып шықты және компьютерлiк өңдеуден кейiн ... ... ( 333,483 Х1 + 1042,433 Х2 + 887, 897 Х3 – 43594, ... Аг – ... жж. аралығында аймақтық газ өндiру, мың тонна;
Х1 – барлық бөлiмшелерде “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ газды
қосалқы өндiру, мың
тонна;
Х2 – ... жж. ... ... МГӨБ ... ... мың ... – 1999-2001 жж. аралығында “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ
газды қосалқы өндiру, мың тонна.
Алынған модельдiң тәжiрибелiк ... ... ... ... ... ... болжамдық нәтижелердi алуда келе жатқан уақыт
аралығында оны жоспарлау мақсаты үшiн, ... ... ... ... баға ... негiзгi салық түзушi кәсiпорын ретiнде “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ
мысалы, жеке қажеттiлiктерге шығын ретiнде, ... ... ... сияқты өндiру процесiнiң технологиялық ерекшелiктерiнiң күшiнде барлық
өндiрiлетiн мұнайды өткiзуге ... ... сол үшiн ... ... ... және ... ... келесiдей (12 кесте) және сәйкес келетiн суреттер 2 және ... ... ... АҚ ... товарлық шығарылымы,
мың тонна, мың теңге
2-сурет
Өтпелi кезеңде Қазақстанның ... ... ... өндiрiстiк және әлеуметтiк мәселелердi ... ... ... ... / 29 /. Тiкелей және ... ... ... ... ... ... ... өсу
резервтерiнiң жоқтығы, төлем мәселелерi, жалақыны төлеуде кемiту – бұл
мәселелердiң барлығы ... ... ... ... ... бос орынның
бар болуына шыдамы жоқ”, және өмiрге қажеттi қызметтердi орындады ... ... алуы ... ... ... ... ... орнына
келтiретiн, басқа да кәсiпорындармен, ... ... ... ... ... ... қалпына
келтiру үшiн тырысатын iрi акционерлiк компаниялар көбiнесе роль ойнайды.
Мемлекеттiк басқару ... бұл ... шеше ... ... ... қажет, сондай-ақ мемлекеттiк емес құрылымдарды,
ең алдымен өндiрiстiк және қаржылық жағынан күштi ... ... ... жж. аралығына “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қосалқы газдың товарлық
шығарылымы, мың тонна, мың теңге
3-сурет
Жоғарыда айтылғандармен байланысты әйгiлi ... ... ... ... ... ету қатынасы бойынша эволюцияланған
жүйенiң тұрақтылық қорының өсуi ретiнде прогресстiң (өрлеудiң) ... ... даму ... орталық орынға ие. Өрлеу (прогресс)
элементтер жүйесiнiң аса ... ... ... ... оның ... ... құрайды, сондықтан содағы жалпы тепе-теңдiктi бұзбайды.
Сонымен “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ оны ... ... ... ... ... аймақтық экономиканы ашық сипаттайтын жүйе болып
табылады.
12-кесте ... жж. ... ... АҚ ... және ... ... ... |Жылдар ... | |
| |1999 |2000 |2001 |
| |I кв. |
| |1998 |1999 |2000 |
| |1 кв. ... ... |- 0,3426 ... ... |- 0,3174 ... МГӨБ-де |0,0137 |
* ... ... ... мен ... АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ – жүргiзiлген жөндеулер саны ... көп ... ... ... ... (-34,26 %-ға) аз болады. Осындай байланыс
“Жетбаймұнайгаз” МГӨБ-де де ... ... ... ... ... 31,74 %-ға ... ... соғады.
“Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ жөндеулер саының өзара байланысы басқа да
арақатынасқа ие. Осы бөлiмшедегi жөндеулердiң өсуi ... ... ... өсуi мен ... 1,37 %-ға ынталандырады, яғни
берiлген МГӨБ –дегi скважиналардың жөндеу тиiмдiлiгiн бiлдiредi. Сондықтан
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ жүйесiндегi ... МГӨБ ... ... ... ендi ... ... бойынша көрсетуге болады.
13-кестенiң мәлiметi бойынша жүргiзiлген ... ... ... газ ... ... байланысты экономикалық-статистикалық моделi
алынған. Ол келесiдей түрде:
Гө ( 14,142 – 0,00357 Х1 - 0,05595 Х2 - 0,0029 ... Гө - ... АҚ газ ... млн м3;
Х1 – 1999-2001 жж. ... АҚ ... ... ... ... ... ... 1999-2001 жж. аралығындағы ... ... ... жүргiзiлген жөндеулер саны, жөндеудегi скважиналар
Х3– 1999-2001 жж. аралығындағы “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ
скважиналары ... ... ... ... ... скважиналар.
Берілген модельде көпше түрдегі корреляция коэффиценнті 0,6024 тең, бұл
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ скважиналарындағы жөндеулер саны мен газды ... ... ... ... ... ... ... Сонымен
қатар, (4) модельдегі белгісіз х1, х2, х3 мәндерінің орнына осы уақыт
кезеңіндегі ... отыр ... ... ала ... ... ... қосалқы газ газ өндіру нәтижелерін болжауға болады. Жиынтық нәтиже
қосалқы газ өндіру шамасынын натуралдық сандық түрде соңғы бағалауы ... ... ... соңғы бағанын негізінде өндіруші скважиналардың
жөндеулеріндегі қаражаттарды ... ... ... ... ... анықтауға болады. Бұл процесс скважинаны жөндеуге салынған салымның
қаражатының берілуін анықтауға мүмкіндік береді. Яғни төлеу және ... үшін ... ... мен ... ... ... мүмкіндік береді. /32/
Сондықтан, инвестициялар өндірістік қорларды жаңарту мен ... деп ... ... айта ... жөн, ... ... қарағанда жоспарлы жөндеу мұнай өндіруге инвестиция қосудың
негізгі жолы болып отырған сияқты. Өйткені ... бір ... ... ... доллар деңгейінде болады. Сол себептен бір скважинанын жұмыстан
шығып қалуы өте ірі ... ... ... ... инвестицияны жұмыс
істеп жатқан скважиналардың жұмыс күйін қолдауға бағытталуы қажет. Берілген
7 ... ... ... ... ... ... ... талдау
келесідей нәтижені алуға мүмкіндік берді. (15 кесте).
15-кесте “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ қосалқы газ ... ... ... ... ... ... бірлік үлесі.*
|Скважиналарды жөндеулер саны | ... ... ... ... |- 0,7039 ... ... |- 0,6490 ... АҚ-да |- 0,4893 |
* ... ... ... мен ... АҚ ... көрсеткiштерiнiң мәлiметi
Кестедегі мәліметтер скважиналардағы жүргізіліп жатқан жөндеулер мен
қосалқы газ өндірудің кері байланысын көрсетіп отыр, яғни ... ... ... ... ... ... ... өндіру төмен болады.
“Жетбаймұнайгаз” МГӨБ, “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ және ... ... ... ... ... ... мәліметтердің біріктірген,
келесідей суретті алуға болады. (16- кесте).
16-кесте ... ж. ... ... АҚ мен оның
құрылымдық бөлімшелеріндегі жүргізілген жөндеулер санынын арасындағы ... саны ... ... ... | 0,4904 ... ... өндіру |- 0,3426 ... –да | 0,2686 |
* ... ... ... мен ... АҚ ... көрсеткiштерiнiң мәлiметi
неғұрлым жүргізілетін жөндеулер “Қаламқасмұнайгаз” (49,04%) және
“Жетібаймұнайгаз” (26,86 %) көп ... ... ... ... жөндеу жұмыстары көп ... бұл өз ... ... ... инвестициялауға сәйкес
тұтынушылықты білдіреді.
17-кестеде көрініп отырғандай, “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ жөндеулер санынын
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ, “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ ... ... ... ... ... сондай-ақ ММГ АҚ мұнай өндіру.
17-кесте 1999-2001 ж. ж. аралығындағы “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ,
“Маңғыстаумұнайгаз” АҚ, ... МГӨБ – ... ... ... ... өзара байланысы мен олардың жалпы мұнай
өндірілуі*
|Жөндеулер саны ... ... ... | 0,6900 ... ... өндіру |- 0,3175 ... |-0,2686 |
* ... ... ... мен ... АҚ ... ... мәлiметi
“Жетбаймұнайгаз” МГӨБ жөндеулер санынын өсуі, кестеде көрініп
отырғандай, ... МГӨБ ... 69 %-ға ... және ... ... ... ... 31,75%-ға
төмендетеді, бұл “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ скважиналардың ... ... ... ... АҚ ... жатқан жөндеулерге
қатынасы бойынша жүргізілді. (18-кесте).
18-кесте 1999-2001 ж. ж . ... ... ... МГӨБ, “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ жүргізіліп жатқан жөндеулер
санын арасындағы өзара байланысы мен мұнай өндіру*
|Жөндеулер саны ... ... ... | 0,6900 ... |- 0,4904 ... ... ... |-0,0137 |
* ... ... ... мен ... АҚ қызметiнiң
экономикалық көрсеткiштерiнiң мәлiметi
“Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ ... ... ... ... талдау көрсетіп отырғандай, “Қаламқасмұнайгаз” МГӨБ жөндеулер
санын өсуі “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ жөндеулердің 69%-ға ... ... АҚ ... ... және ... ... 1,37%
өсіреді.
Сондай-ақ, мұнай өндіру мен қатар кәсіпорынға қосымша ақшалық табыс
әкелетін қосалқы газ ... ... ... ... бұл ... ақша ағымын басқару бойынша тиімді шешім жасау үшін осы процесс
пен скважиналарды жөндеу бойынша талдау қажет.
Осы аспектіде ... ... ... ... ... қаражаттардың шығындары арасындағы өзара байланысын шығару керек,
бұл 1999-2001 ж. ж. аралығындағы бухгалтерлік ... ... ... ... мен қатар негізгі қаражаттар шығынының ... ... ... ... ... ... ... шешу кезінде маңызы зор. ... ... ... ... бойынша функцияны таңдаудан бастап оны ... ... ... АҚ ... қаражаттар шығынын экономикалық-
статистикалық моделі ... ... ( 1742244 – 1299,847 Х1 + ... Х2 - ... ... ...... АҚ негізгі қаражаттардың
шығыны, мың теңге;
Х1 – ... жж. ... АҚ” ... ... ... саны,
жөндеудегі скважиналар;
Х2– 1999-2001 жж. ... ... ... ... ... ... жөндеудегі скважиналар;
Х3– 1999-2001 жж. аралығындағы “Қаламқасмұнайгаз”
МГӨБ ... ... ... ... жөндеудегі скважиналар;
Көрсетілген модель көпше түрдегі корреляцияның (0,9888) өте жоғары
екенін көрсетеді, яғни оны ... ... үшін ... ... ... ... ... мәндерін х1, х2 және х3 ... ... қоя ... осы ... ... жоспарлы маңызын алуға
болады.
“Жетбаймұнайгаз” МГӨБ негізгі қаражаттар шығынының ... ... ... ... ... көрінеді:
Шнег/ЖМГ ( 1581594 – 1398,829 Х1 + 10782,708 Х2 - 24478,319 Х3,
(6)
мұндағы, Шнег/ЖМГ – “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ ... ... ... ...... жж. аралығындағы “Маңғыстаумұнайгаз”
АҚ скважиналарында жүргізілген жөндеулер саны, жөндеудегі скважиналар;
Х2– 1999-2001 жж. аралығындағы ... ... ... ... ... ... ... 1999-2001 жж. аралығындағы “Қаламқасмұнайгаз”
МГӨБ скважиналарында жүргізілген жөндеулер саны, жөндеудегі скважиналар.
Берілген модельде 0,9888 тең ... ... ... ... ... бұл ... мақсаты үшін пайдалануға мүмкіндік береді. х1, х2 және х3
мәндерінің орнына қоя отырып, “Жетбаймұнайгаз” МГӨБ негізгі қаражаттар ... ... ... ашуға болады.
“Қаламқасмұнайгаз”МГӨБ негізгі қаражаттарының шығының бағалау үшін
осындай модель алынған, ол келесідей көріністе:
Шнег/ҚМГ ( 160649,2 + 98,981 Х1 – 1470,584 Х2 + 1732,085 ... ...... МГӨБ ... ... ... ... – 1999-2001 жж. аралығындағы “Маңғыстаумұнайгаз”
АҚ скважиналарда жүргізілген жөндеулер ... ... ... ... жж. аралығындағы “Жетбаймұнайгаз” ... ... ... ... жөндеудегі скважиналар;
Х3– 1999-2001 жж. аралығындағы “Қаламқасмұнайгаз”
МГӨБ скважиналарда жүргізілген жөндеулер ... ... ... модельдегі негізгі қаражаттардың шығыны сияқты, берілген
модельде көпше түрдегі корреляцияның ... ... ие (0,989), ... ... үшін ... ... береді.
Сонымен, “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ ең ... ... ... МГӨБ ... ... бұл ... жоғарғы мәнінің
күшіне байланысты көп көңіл бөлінеді. Сонымен ... айта ... ... кәсіпорындағы инвестицияларды ағымды инвестициялау жағынан
қарастыру қажет, сондай-ақ ұзақ мерзімді ... ... ... олардың қосылуы міндетті түрде негізгі ... ... ... ... жөндеу жұмыстарының ... ... ... ... асырылуы қажет. Осындай тәсіл ... ... екі ... ... ... ... ... /33/.
Негізгі өндірістік қорлардың шығыны пайдаланатын инвестицияның ... бірі ... ... ... ... және ... ... скважинаның жұмысқа жарамды күйінде қолдаудың интегралдық көрсеткіші
ретінде қабылдауға болады. Егер ... АҚ бір ... ... ... бақыланатын болса, онда мұнай ... ... ... ... байқалады және керісінше. Сонымен
қатар осы ... ... ... ... ... ... ... нәтижелі
көрсеткіштерінің жағдайын әлсіретуі мүмкін. Сондықтан жүргізілетін
жөндеулер мен ... ... ... ... ... ... ... барлық өзара байланыстар мынадай қорытынды бекітеді, яғни
осы факторлардың динамикасын талдау және жөндеу мен ... ... ... ... ... ... АҚ тәжірибелік қызметіндегі
осы факторларды әрдайым бақылау жүргізіп отыру қажет. ... және оның ... МГӨБ мен ... МГӨБ ... ... қорлардың тозуы жайлы қарастырылған барлық
моделдер кең орындарынан көмірсутегі ... ... ... ... ... процестегі технологиялық ... ... ... үшін ... ... бағалауға мүмкіндік
береді. Сондықтан берілген моделдер кәсіпорынның өзінің ... ... ... ... ... үшін ... мүмкін, өйткені қор
нарығы жағдайында өте қажет. ... ... газ ... ... қор ... ... ... инвесторларды тарта
отырып немесе керісінше ығыстыра отырып оларға ықпал етеді /36/.
3 ЭКОНОМИКАНЫҢ НАҚТЫ ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық сфера, әсіресе өндірістің
техникалық дамуы шаруашылық қызметтің қатысушысы ретінде әлі де артта ... ... ... ... жеке ... ... қаржыландырудың көздерін іздестіру мен реттеу арқылы басқа да
аспектілері – ұзақ мерзімді қаражат ... ... ... ... ... аппаратты жаңарту да шаруашылық субьектілердің
әрдайым қажеттілігін ... және ... ... ... ... қалыптастыру.
Өндірістің техникалық дамуында инвестицияға деген сұраныстың қалыптасу
заңдылықтары зерттелген, яғни ең ... ... ... ... ... ... асыру үшін ұсынылған арнайы техно
аудандар мен ... ... ... ... мен ... ... ... жеке инвесторлардың дамуы және жаңа меншік
формаларының динамикалық дамуы. Бұл белгілі бір ... осы ... ... ... ... ... ... жасауға
әрекет етеді. Өндіріске инвестициялаудың ... ... мен ... ... қаржыландырудың жағдайларын жасау
үшін тәжірибеде шаруашылық ... ... ... мен
инвестициялық климатты бағалау көрсеткіштері түрінде шешім қабылдаудың жаңа
әдістемелік құралдарын пайдалану бойынша ұсыныстар тұжырымдалған. Ұсынылған
әдістемелік құралдарды ... ... ... ... ... жоспарлау тәжірибесінде тұжырымдалған инвестициялау стратегиясын
жасауға мүмкіндік береді, сондай-ақ қабылдайтын ... ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар
шаруашылық етудің рыноктың ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді болжаудың жаңа
әдістемелік қағидалары – жасалған және ұсынылған.
Қаржы-несие және ... да ... ... ... ететін басты
параметрлер мен инвестициялық қаржыландырудың обьективті ... ... ... ... ... экономикалық
тартымдылығын бағалаудың жасалған әдістемелік ... ... ... ... ... ... тұжырымдалған болжамдарын
қалыптастырумен неғұрлым тиімді ... ... ... ... және
инвестициялық жоспарлаудың экономикалық тұжырымдалған парадигмасын жасау
үшін нақты негізі ретінде қызмет етуі мүмкін.
Бұл аспектіде ... ... ... мен ... ... капитал салымының
табыстылығының нақты ішкі ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдалған;
инвестициялық жобаларды тәуекелсіз қаржыландыру үшін капитал салымының
минималды тиімділігін бағалаудағы ... ... ... ... ... да ... ... бойынша пайыздық қойылымдар мен инфляция
деңгейін ... ... ... ... ... ... мен ... жағдайын және инвестициялық тартымдылықты сандық
бағалау үшін мүмкіндіктерді ашады. ... ... ... жету мен ... жаңа қағидаларын тәжірибеде жүзеге
асыру мақсатында, сондай-ақ ынталандырушы механизмді күшейтуді ... ... ... субьектілердің инвестициялық белсенділігін салықтың
ынталандырудың оптималды жүйесі тұжырымдалады.
Шаруашылық субьектілер өзгерген ... ... тез ... және осы ... әсер ете білу ... ... ... білу керек,
ал инвестициялық жобалар ортаның болашақта өзгеруіне бейімделуі қажет.
Бәсекелік ортада аман қалу үшін ... ... ... озу
мүмкіндігін беретін анықталған қабілеттермен иелік ету қажет. Оларға жаңа
өнімді ... және ... ... төмендетуге көңілін жинақтай отырып
өзінің қабілеттілігін дамыту қажет. Инвестициялық стратегияны жасау мен оны
пайдалану ... ... ие. ... ... қабылдау ерекшелігі
мынада, яғни олар бәсекелік ... ... ... ... сақтау мен жетуге бағытталуы қажет. Корпоративтік ... ... ... ... инвестициялау және инвестиция
алу сияқты салаларындағы қызметін шарттастырады. ... ... ... ... шарттастыратын орталық стратегияны
дұрыс таңдауға мүмкіндік беретін жақын жатқан мақсаттарды анықтау ... ... ... ...... қарағанда кең түсінік, ол инвестордың тәуекелдігіне ескерту
қажет. Сондықтан шаруашылық субьектінің ... ... ... ... өздерінің инвестициялық потенциолына жеткілікті
көңіл бөлу ... ... ... қаржылық-экономикалық
қызметінің негізгі бағыттарын қарастыра отырып төлем қабілетіне, негізгі
қаражаттар мен ... ... және ... ... ... есептеулер мен басқа да ... ... ... және ... ... ... ... тәуекелсіздігіне және оның ... ... ... баға беру қажет.
Анықталған стагнация жағдайында ... ... және ... ... ... кеше бойынша пайыздық қойылымдар өсуі,
экономиканың нақты секторын және оның ... ... ... ... ... жинақтау және тікелей шетел инвестицияларын тарту мәселесі
күрделі тапсырма болып табылады және ... ... ... ... заңдылық либерализациясы көмегімен ғана шешілуі
мүмкін. Қазіргі жағдайда ішкі ... ... ... ... төлем қабілеті мен банктік және банктік емес ... ... ... ... ... ... ... үшін салық салу жүйесін жетілдіру және банк жұмыстарын жетілдіру
мен банктік емес қаржылық институттардың ... ... ... ... инвестициялық қорлар, және тағы басқа) байланысын дамыту жолымен кеше
банк жүйесіне халық жинағын тарту негізінде ... ... ... ... масштабында ішкі жинақтаудың нақты бағдарламасын жасау қажет, сондай-
ақ экономиканың нақты секторын ... ... ... ... ... ... жүргізу қажет. Экономиканың нақты секторын
тиімділігін тездету мен көтеру мақсатында әлемдік шаруашылық интеграциясына
бағытталған ең алдымен ірі ... ... ... бағдарламасы жасалынуы қажет. Осының негізінде инвестиция салудың
басты басымдылық бағыттары ... ... және осы ... қоғам,
кәсіпорын және шетелдік, сондай-ақ отандық кәсіпкерлер ацпортпен қамтамасыз
ету ... Олар үшін ... ... бойынша салық салудың, ... ... ... беру жағдайы анықталынуы қажет.
Бағалы қағаздармен байланысты инвестициялық процесс экономиканың нақты
секторындағы ұдайы өндіріс процесіне басты факторы ... ... ... бір ... ... қағаздарға қаражаттарын сала отырып, уақыттың
экономикалық бағасын ескеру ... ... ... ... бас тарта
отырып, ол өскен көлемде өзінің ... ... ... ... ... ... ... – ақша қаражаттарының құның
ұлғайту, пайда алу мақсатында ақша ... әр ... ... ... ... қағаздың басты түрі ретінде акция инвестиция үшін ыңғайлы және
тартымды обьектісі болып табылады. Акцияда инвестициялық тауарлар ретінде
бағалы ... ... ... ... көрсетіледі. Инвестициялық
тауарлардың тұтыну құны мынада, яғни олар табыс ... және ... ... ... ... ... әрдайым табыс әкеле
бермейді, сондай-ақ шығынға әкеліп соғуы мүмкін; осы ... ... ... ... үшін инвесторлар әр түрлі бағалы қағаздар
арасында өздерінің салымдарын бөліп ... Бұл ... оңай ... ... инвестициялық тәжірибеде инвестициялық қорлар ... ие ... ... ... ... ... Инвестициялық қорлар
өздерінің салымшыларының ... ... ... ... ... ... және ... қаражаттарды бағалы қағаздарға таратады.
Қазақстандық қор рыногы жағдайында бағалы ... ... ... ... маңызға ие. Бағалы қағаздың ликвидтілік шараларын
әрбір нақты инвестор үшін ... ... ... ... сондай-ақ
қандай да бір эмитенттің акцияларының ликвидтілігінің нормативті шарасын
анықтауға болады.
Акцияның табиғатына ... қор ... ... ететін және
жекешелендіру кезінде оны қалыптастыруға ... екі ірі ... ... ... Бір тобы ... ... меншік титулы ретінде
қарастырады, ал ...... ... ... Бірінші топты
кәсіпорында бақылауды қамтамасыз ететін акцияның қабілеттілігі ... ... ... бақылау үшін қандай да бір қол жететін ... ... ... ... ... ... табыс әкелетін
мүмкіндігін тартады. Бұл топ анағұрлым көп ... ... ... ... ... ... әр ... инвестициялық институттар кіреді,
олардың ішіндегі ең бастысы болып ... ... мен ... ... ... ... ... өздерінің қаражат есебінен
немесе делдал ретінде қатысады. ... ... ... ... ... акция эмиссиясын кепілі мен ұйымдастырушысы ретінде шығуы мүмкін.
Акцияға салым салудың тиімділігін бағалау кезінде инвестор үшін ... ... ... ... ала ... өйткені курстың айырмасы бойынша
ұтыс дивидендтерді әлде қайда көтереді.
Корпоративтік бағалы қағаздарға инвестициялық салымдардың ... ... ... ... қарастыру инвестордың көз қарасы
жағынан бұл бағалы ... ... ... ... ... келуге мүмкіндік берді; біріншіден, – бағалы қағаздарға қаражат
салымы тұрақсыз экономикалық даму кезінде ... ... бар, ... ... ... эмитенттің қаржылық жағдайынын нашарлауы
кезінде табыстардың бөлігін ... ... ... ... ... ... болып компания мүлігінің жоғарғы өтімділігінің кепілдігі
табылады; екіншіден, – компанияның ... ... мен ... ... ... ... бағытталуы тиімді болады, өйткені дивидендтер
компания табысына пропорционалды өседі. Сол кезде табыстың ... ... ... ... ... ... шектейді және
инвесторды табыстың жоғарғы көзінен бас ... ... ... Осы ... ... келуге болады, яғни корпоративті бағалы ... ... ... тәуекелділік мәселесі жөнінде айтпасақ болмайды
және тәуекел мен табыс арасындағы оптималды арақатынасын іздестіру. Бағалы
қағаздарға салымдардың ықтималды ... ... ... ... ... сол ... ... басқару кезінде капиталдың
құрылымына, ... ... ... салдар мен мүмкіндігіне
байланысты тәуекелдіктің пайда болу ... мен ... ... бойынша
топтастырып және табиғатын шығару қажет.
Экономиканың нақты ... ... ... мәселесі болып
бағалы қағаздарға капитал салымының тәуекелділігінен инвесторды қорғау.
Берілген мәселе ... ... ... ...... ... менеджер жағынан инвестициялардың ... яғни ... ... ... және тағы ... жағынан сенімді
кепілдеме беруді пайдалану мен құру арқылы; және ...... ... ... ететін жүйені жасау. Бұл жерде тәуекелдікті
компенсациялайтын немесе төмендететін жаңа тәсілдер мен әдістерді пайдалану
мен ... ... ... ... ... ... ... және
басқалай көмегімен диверсификациялау, инвестициялық несиелер (сонымен қоса,
қарыздың ... ... ... несиелер, иппотекалық ссудалар)
арқылы жүргізілуі мүмкін. Сонымен қатар бұл ірі ... ... ... бөлігін беру жолы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін, ... ... құру және ... қаржылық топтарын басқаруда келісім-
шартқа отыру жолы арқылы жүзеге асырылуы мүмкін. Бірақ, қазіргі жағдайда
кәсіпорынның инвестициялық ... ... көзі ... ... құның болжаулық бағалауды есептеу мен ... ... ... көзі ... болуы мүмкін. Акцияның курстық құның есептеу үшін
шетелдік тәжірибеде пайдаланатын келесідей бағалау ... ... ... өтемділігін есептеумен қатар ... ... ... ... ... ... ... және айналмалы
қорлардың өсу коэффиценттерінің базасындағы сараптамалық әдіс, сондай-ақ
өндірістің табыстылық коэффиценттері, кәсіпорын ... әр ... ... баллдық коэффиценттерін анықтау әдісі және ... ... ... талдау әдісі.
Қазіргі кездегі Қазақстан үшін жобалық несиелеудің әлемдік тәжірибелі
пайдалану мен зерттеу ... ... ... ... кешелеу аясында
әлемдік тәжірибені жетілдіру отандық ... ... ... құру ... жолы ... ... жеңілдетеді және инвестициялық сфераның
дамуындағы қиыншылықтардан ... ... ... ... ... ... және ... қатысу. Шетелдік тәжірибені зерттеу
қалыптасқан ішкі жағдай мен өткізілетін жобаның сипаттамасына байланысты
кешелік ... ... әр ... ... ... ... ... төлеу” схемасы жоғарланған сұраныстың өнімі шығарумен байланысты
жобаларды кешелеуді ұйымдастыру ... ... ... ... жобалық кешелеудің жалпы жұмыс спецификалық қағидаларының
мазмұны негізінде келесідей құрылымдық механизмді ұсынуға ... ... ... ... бөлу ... ... ... шектеу
қағидасы, кешелеудің ұйымдастыру схемасы; координоция және бақылау. Бұндай
кезде жобалық ... ... ... ... ... ... пайдалану шегі мен көздерін анықтаумен, қатысушылар үшін қолданбалы
кешелеу ... ... мен ... ... ... ... ... қайта бөлуді қолдану тәсілі ретінде түсіну қажет /38/.
Жобалық несиелеудің ... ... мен оның ... ... ... ... бағыттарын анықтауда қазіргі сәтке
жинақталған бағалаулар ... ... ... мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта қалыптасқан экономикалық ... ... ... ... мен жобалық несиелеудің дамуын белсенді жүзеге ... әлі ... ... ... белсенділікке кері әсер
ететін келесідей қағидаларды бөліп ... ... және ... актілермен заңдардың ... ... ... ... ... және ... ... мәселелер ; қазақстандық бизнес мәдениетінің
салдарынан шығатын мәселелер және т.б. ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігіне өздерінің
іздерін қалдырады. Бұл әсер жобалық несиелеудің барлық аспектілерін
қамтиды:институционалды-құқықтық,рыноктық,техникалық және ... ... ... ... ... ... бағада ұзақ мерзімді перспеективаға ақша қаражаттарының
ағымдарын суреттеу үшін мынадай есептеу әдісін қолданылған. Бұл ... ... ... ... ... нақты санауда, яғни
инфляцияны санамағанда, берілуі қажет.Бұл үшін әдетте мынадай ... R= r - i , ... ... ... , r-номиналды
қойылым, i-инфляция қарқыны. ... ... ... ... ... отырады,сондықтан берілген формуланы пайдалану ауытқуларға
әкеледеді.Тұрақты бағаларды есептеу ... ... да ... әр ... ... ... ... түрлеріне бағалардың бір
қалыпты өзгермейтіндігін көрсететін «құрылымдық» инфляцияның бар болуы
табылады.Бұл айырмашылық уақыт ... ... ... ақша ... ... ... жоғарлауына әкеледі.Қаржылық есептеулерді
жүзеге асыру кезінде ... ... көзі ...... салу ерекшелігі мен
шығынды есептеу табылады. Сонымен, жоғарғы инфляция қарқыны ... ... ... ... ... салық пен ҚҚС есептеу
тәртібін одан әрі жоғарлатады.
Инвестициялық жобаларды өткізу деңгейіне ақша ағымдарын ... ... тағы бір ... ... ... ... ... өсу индексін есептеумен қатар негізгі қаражаттардың
баланстық құңын кезендік индексациялауды ... заң ... ... ... ... ... уақыттын өтуімен қатар
кәсіпорынның тозған қорларды ... құру ... ... ... ... тоқтатудаСонымен бірге, амортизация қосымша құңды
білдіреді, яғни ҚҚС көзі ... ... ... ... ... ... ... бағыттын тиімділігі мен перспективті екендігітуралы
қорытындыға келуге мүмкіндік береді.Инвестициялық жобаларға ... ... жаңа ... ... ... басымдылықтары
бастаушылары(инициаторлар) үшін-кредиторларды тарту және сонымен өздерінің
қаражаттарының ... ... ... ... мүмкіндіктерін
жоғарлату; кредиторлар үшін-жоба бойынша берілген толық ақпаратты зерттеу
арқылы ... ... ... қамтамасыз ету. Отандық
тәжірибеге ... ... ... ... ... қарамастан
жобалық несиелеуді тиімді пайдалану үшін бар мүмкіндіктерді толық ... де ... ... ... ... ... ... әр түрлі қорлар бар (бюджеттік,бюджеттік
емес). Сондай-ақ ... ... және жеке ... ... ... бұл ... (инвестициялық корпарация,қаржылық-
инвестициялық консорциум,әр түрлі қаржылық өнеркәсіп топтары және ... ... кең ... қолдануға болады.Бұл жағдай негізінде
отандық кәсіпкерлердің бұндай құралдарды ... ... ... ... және берілген сферада консультациялық қызмет
көрсетуде мүмкіндіктерді жеткіліксіз пайдаланбағандығы.Өз ... ... ... ... ... дамымағандығы мен теориялық базаның
жоқтығы мен байланысты.Осыған байланысты қаржылық қызмет көрсетудің жаңа
түрін , яғни жобалық ... ... ... ... ... қажет. Жобалық несиелеуді енгізу үшін ... ... ... ... ... қарастыру қажет, яғни :ҚҚС –нан
инвестицияны босату;өзіндік құңға ұзақ мерзімді және орта мерзімді ... ... ... ... қосуды қарастыру қажет;әр түрлі женілдіктер
беру ... ... ... қатысатын банктерді ынталандыруды күшейту
керек; жеке құрылымдар мен (мемлекеттік франчайз, концессиялық ... ... мен ... ... ... заң актілерін
қабылдау қажет .Осы жерде ... ... ... ... қағидалары жобалық несиелеу механизмін пайдалану мен байланасты
неғұрлым тиімді жүргізілуі мүмкін, сондықтан жобалық несиелеу ... ... ... ... ... ... қатысуының
негізгі құралы болуы мүмкін.
ҚОРЫТЫНДЫ:
Қазіргі жағдайда Қазақстан Республикасының шетелдік капиталдың көптеп
келуіне бірнеше ... ... әсер ... Олардың ішінде:
кәсіпорындарға салық салудың дұние ... ең ... ... -бес ... жүріп жатқан жалпы экономикалық дағдарыс, оның негізгі белгілері
(өндірістің қысқарылуы, ... ... ... ... және т.б.).
Инвестициялык климат дегеніміз - инвестордың тиімді қапитал салуға
жұмсау ... ... ... ... ... мен ... ... саятшылар мен экономистердің пікіріншс шетелдік күрделі
қаржыны қатыстыру мен төмендегі проблемаларды шешуге мүмкіндік туады:
10) сыртқа ... ... ... ... оны ... арылту;
11) елдің сыртқа шығару қызметтерін күшейту және сыртқы ... ... ... ... ... өнімдерді ауыстыратын өндірісті дамыту;
13) өндірістің ғылыми-техникалық деңгейі, жаңа техника мен технология,
басқару әдісін,өнім өткізу арқылы көтеру;
14) дайын өнімді шығарудың ... ... ... ... артта қалған және тоқырап ыдыраған аудандардың дамуына көмектесу;
16) ұлттық экономикада жаңа ... ... ... қазіргі заманғы өндірістік және басқару ... ... ... ... ... экономикалық өз дербестігін қамтамасыз ету.
Қазақстанда шетелдік иинестицияны тартуды максатты түрде басшылыққа ала
отырып, оның екі ... ... еске алу ... ... ... ... ... территориясы
Еуропа мен Азияның түйіскен жеріндсгі сгратегиялық маңызды ... ... ... мен ... кең ... ... байланысын жеңілдетуге
мүмкіндігі мол.
2)Қазақстанда оқымыстылар, техниктер, ... және ... ... ... адам ... жақсы білімді және
әртүрлі ұлт-ұлыстық ... ... ... ... та ... ... өз деңгейінде шектелулері бар, оны мойындай және
ескере білу керек:
1) Қазақстан құрғақ ... ... және ... ... ... ... ... жақын орналаспаған ;
2) табиғат ресурсы өндіғат ресурсы өндіазбаны өндеуге, тазалауға,
бөлшектеуге, тасымалдауға қосымша қажетті шығындарды да ... ... ... маңызды орынды иивестор алады. Инвестор бұл
өзінің ақша қаржысын немесе мүліктік және ой ... ... ... және оны ... пайдалануды қамтамасыз ететін заңды
және жеке тұлга. Инвестор болып:
4) мемлекеттік және белгілі аумақтық мүліктерге немесе мүліктік құққықа
ие мекемелер;
5) ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік бірлестік және басқа заңды тұлғалар, соның
ішінде шетелдік заңды тұлға, мемлекет және халықаралық ... ... ... ... инвестициялардың тартылуына
белгілі бір деңгейде ықпал ететін кедергілер бар. ... ... және жеке ... ... ... ... елдегі еркін экономикалық аймақ санының жеткіліксіздігі;
3) төлем мәселесі - шетел валютасына қол жеткізу қиындығы;
4) үнемі өзгеретін және дәйексіз заңдар;
5) ... ... ... ... ... ... икемсіздігі, әсіресе шетел кредитына арналған
кепіл ретінде ... ... ... қатысты бөлім;
7)жекеменшіктің бүкіл институтының негізі ... жер үшін ... ... қаржы секторы, шетелдік жобалар үшін ... ... алу ... ... ... ... кәсіпорынның жауапкершілігі туралы
мәселеде нақты саясаттың болмауы;
10) жетілмеген банк туралы ... және өте ... банк ... ... мен ... ... арасындағы әуе желісінің жеткіліксіздігі;
12) сыртқы рынокқа ... ... ... ... ... ... тасымалдау жүйесінің икемсіздігі (“Мұнай және газ” құбырын
қоса ... ... ... ... ... ... мыналарға бағытталған жобалар танылады:
1) өнімдердің дәстүрлі экспорттың түрлерін ... ... ... ... ... күрт ... (түсті металл, болат
прокаты, ақ қаңылтыр, хром ... ... ... сары ... тыңайтқыш және
т.б.);
2) металдан жасалынған өнімдердің тауарлық әзірлігін көтеретің мұнай
құбырлары өндірісін ... ... жаңа ... ... ұйымдастыру (ауылшаруашылық
машиналары, тау-кен көлігі ... ... ... аккумуляторлар,
көмір қышқылы негізіндегі композициялық материалдар, полиэтилен, және
полипропилен, бастапкы алюмин және т.б.);
4) күрделі ... ... ... және ... ... тауарларды
шығаратын өндірісті құру(телевизор, магнитафон, ... улы ... ... ... ... бұйымдар және т.б.).
Қарастырылған барлық өзара байланыстар мынадай қорытынды бекітеді,
яғни инвестициялардың динамикасын ... және ... мен ... ... ... өлшеу кезінде “Маңғыстаумұнайгаз” АҚ тәжірибелік
қызметіндегі ағымды инвестициялауға әрдайым ... ... ... ... АҚ және оның ... МГӨБ ... МГӨБ ... бөлімшелеріндегі негізгі қорлардың тозуы
жайлы қарастырылған барлық моделдер кең ... ... ... ... ... ... өндірістің процестегі
технологиялық ережелерді сақтау қажеттілігін қолдау үшін қажетті инвестиция
тартуды бағалауға мүмкіндік береді.
Экономиканың ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметтің қатысушысы ретінде әлі де артта қалып
келеді. Шаруашылық субьектілердің өздерінің жеке жинақтауына негізделген,
инвестицияны қаржыландырудың көздерін ... мен ... ... ... ... – ұзақ ... қаражат салымына ... ... ... ... ... ... да ... субьектілердің
әрдайым қажеттілігін көрсететін және инвестицияға бейімделген қолайлы
рыноктық ортаны ... ... ... ... ... үшін салық салу
жүйесін жетілдіру және банк жұмыстарын жетілдіру мен банктік емес қаржылық
институттардың (сақтандыру ... ... ақы және ... және тағы ... ... дамыту жолымен кеше банк жүйесіне халық
жинағын тарту негізінде бюджет табысын көтеру арқылы елдің ... ... ... ... ... қажет, сондай-ақ экономиканың нақты
секторын көтеру бойынша ... ... ... ... ... ... Экономиканың нақты секторын тиімділігін тездету мен
көтеру мақсатында әлемдік шаруашылық интеграциясына бағытталған ең ... ... ... реабилитациялаудың нақты бағдарламасы
жасалынуы қажет. Осының ... ... ... басты басымдылық
бағыттары анықталынуы қажет және осы туралы қоғам, кәсіпорын және шетелдік,
сондай-ақ отандық кәсіпкерлер ... ... ету ... ... :
1) ... Н.А. ... ... безопасность и
улучшение благосостояния всех казахстанцев. Послание Президента страны
народу Казахстана // Казахстанская правда, 1997, 21 ... ... С. ... ... в ... ... и прогноз
инвестиционных процессов в экономике. – Алматы, ... 1994, ... ... К., Канатчинова А. Развитие инвестиционного процесса в РК как
фактор преодоления экономического кризиса. – Алматы, Азия - ... ... 1996, №12, 13, ... Сысоев Л., Сутюшева Н. ... ... ... ... иностранных инвестиций // «Саясат», 1999, № 3, с.7.
5) «Инвестиция туралы» Қазақстан Республикасының заңы // 20 ... ... ... в реальный сектор экономики: ... ... и ...... ... 2000, ... ... Н.К. Макроэконмические аспекты стабилизации и развития экономики
Республики Казахстан // ... ... и ... экономики. –
Алматы: Ғылым, 1999, с.29-38.
8) ... Л.Д. ... ... инвестиции в развивающихся
странах // Деньги и кредит, 2001, № 10.
9) Указ ... РК № 2035 «О ... по ... эффективности
государственного управления и регулирования процессов привлечения
иностранного капитала в ... РК» от 19 ... 1995 ... Указ ... РК «Об утверждении перечня приоритетных секторов
экономики ... ... для ... ... ... ... ... от 5 апреля 1997 года.
11) Камшыбаев Р., ... В. ... ... и ... // ... 1998, № ... Плышевский Б. Проблемы воспроизводства в современных ... ... 1998, № 1, ... ... Ю. ... ... // Экономист, 1998, № 9, с.30-37.
14) Ашимбаев Т.А. ... ... на пути к ...... 1999, ... Челекпаев А. Пути привлечения, использования и возврата ... // ... ... 2000, №6, с.59-66.
16) Основы инвестирования. – М., 1999, с.88.
17) ... ... РК «Об ... ... РК на 1997
год» от 4 февраля 1997 года №38.
18) Коммерческая оценка ... ... ... ... ... – М., 1998, ... ... Е.Н. Современная инвестиционная политика и ее ... – Жн. ... 1997, №3, ... ... У.Б. Методы анализа и ... ... ... вложений. – Алма-Ата: Наука, 1991, с.319.
21) Иванов И., Рогов С. Воспроизводство ... ... и ... ... // ... 2000 г., № 7, ... Статистический ежегодник Казахстана. – Алматы, 1997, с.5.
23) Ирниязов Б. Финансовая оценка инвестиций на расширения производства ... ... в ... ... М., ... и ... 2000, ... Бочаров В.Б. Финансово-кредитные методы регулирования рынка инвестиций.
– М.: Финансы и статистика, 1996, с.144.
25) Смирнов А.Л. ... ... ... ... ... – М., 1997, ... Бабак В.Ф., Новгородов А.А. Финансирование и кредитование инвестиций
коммерческими банками // ЭКО, 1999, №4, ... Курс ... ... уч. для ... / под редакцией академика Л.И.
Абалкина М:ЗАО «Финстатинформ», 1998, с.452.
28) ... А.Н., ... А.Б., ... Ж.И. ... предприятия. – Алматы: Экономика, 1999, с. 198.
29) Шаукенбаев Т.Ш., Акдаулетов М.Р. «О ... ... ... ... Алматы, АИНХ, 2001, с.138.
30) Нурланова Н.К. Формирование и использование ... в ... ... и ...... ... 1998, с.45,235.
31) В.Я. Горфинкель. Экономика предприятия. Уч. М. «ЮНИТИ», 1998.
32) Затраты на ненужные ... ... и ... служба по инвестициям. Совместная служба международной
финансовой корпорации и ... ... ... ... ... ... на грани социального взрыва». Н. Фомин ... ... 2002, ... ... Н. ... ... и его ... в Казахстане. Сб.
«Развитие открытой рыночной экономики Казахстана». – Алматы, «Экономика»,
1999, с.127-134.
35) Кошанов А.К., ... А.А., ... Ш.С. ... ... ... ценных бумаг в РК // Деловая неделя, 1998, №52; 1999,
№1, 2, 3, 4.
36) Инвестиции в ... ... ... ... ... и ... – Алматы «Экономика», 2000, с.92-170.
37) Кошанов А.К., Рамазанов А.А., ... Ш.С. ... ... ... ценных бумаг в РК // Деловая неделя, 1998, №52; 1999,
№1, 2, 3, 4.
38) ... ... и ... ... ... ценных бумаг в
РК (Концептуальные положения). Кенжегузин М.Б., Додонов В.Ю., Шалгымбаев
Г.Н. – Алматы ИЭ МН-АН РК, 1998, ...

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 91 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің инвестициялық операцияларын зерттеу35 бет
Қазақстан Республикасына шетел инвестицияларын тарту: мәселелері және шешілу жолдары59 бет
ҚР-да инвестициялық процестерді мемлекеттік реттеудің жағдайы мен перспективалары (сала деректерінде)77 бет
Аудиовизуалды мұрағат құжаттарын пайдаланудың қазіргі заманғы технологиялық және құқықтық негіздері48 бет
Жайылымдарды тиімді пайдалануды ұйымдастыру4 бет
Жер пайдалану құқығы11 бет
Жерді пайдалану және оны қорғау құқығы25 бет
Жылжымайтын мүліктің тиімді пайдалануын талдау13 бет
Мектептің оқу – тәрбие процесінде салт – дәстүрдің пайдаланудағы тәрбиелік мүмкіндіктері53 бет
Ресурстар мен жер қойнауын қорғау әрі оңтайлы пайдалану23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь