Ақша-несие саясаты

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

1 тарау. Ақша.несие саясатының теориялық негіздері

1.1. Ақша.несие саясатының экономикалық мәні және оны
жүргізу құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Ақша.несие теориясы негізінде экономиканы реттеу ... .
1.3. Шетел елдерінің ақша.несие саясатын жүргізудегі
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

2 тарау. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша.несие саясатына талдау.

2.2.Ұлттық Банктің ақша.несие саясатын
реттеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.3.Қазақстан Республикасының ақша.несие саясатының
негізгі кезендері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3 тарау. Қазақстан Республикасында ақша.несие саясатының даму келешегі.

3.1.Ақша.несие саясатының проблемалары ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе
Еңбек өнімділігінің төмен деңгейі, еңбекке қабілетті халықтың көпшілігі жұмыспен қамтылмаған, шығарылған өнімнің басым көпшілігі бәсекеге қабілетсіз, халық шаруашылығы салаларының импорт жеткізілмдерінен едәуір тәуелділігі және т.б. орын алған жағдайда ұлттық валютаның белгіленген бағамы экономиканы қазынашылық және ақша-несие валютаның белгіленген ұлттық ақшаның дүниежүзілік нарықтағы нақты құнын көрсетпеуінен қолайсыз болады. Үкімет көпшілікті жұмыспен қамтуға және экономикалық өсуге бағытталған тәуелсіз экономикалық саясатты жүргізуге мүмкіндігі болмайды.
Төлем балансының тапшылығы ұзақ уақыт сақталған жағдайда, Үкімет қаржы қорларын жоғалтуы мүмкін. Тіркелген ұлттық валюта бағамы баланстағы туындайтын үйлесіздіктерді пайдалануы, ықтимал ірі алтын-валюта резервтерінің болуын талап етеді. 1998 жылы дүниежүзілік нарықтағы және Ресей экономикасындағы экономикалық жағдайдың нашарлау жағына қарай күрт өзгеруі, тіркелген ұлттық валюта бағамының өзінің тіршілік етуге жарамсыздығын көрсетті. Қазақстан экономикасы өз валютасының тұрақтылығын қолдау үшін алтын-валюта қорларының едәуір мөлшерін жоғалтты.
Үкіметтің саясаты бюджет тапшылығы мен салықтардың мөлшерлемелерін көзделген деңгейде сақтау арқылы экономиканы тұрақтандыруға бағытталған болатын. Салықтық-бюджеттік реттеу әлсіз болса да жиынтық кірістің өсуін ынталандыруды негізге алған. Ақша-несие саясатының рөлі айырбастау бағасының жарияланғанмен тепе-тең сәйкестігін қамтамасыз ету үшін ақша ұсыныстарын реттеумен шектелген еді.
Несие ұйымдарын ынталандыру мен олардың экономиканың нақты секторымен өзара іс-қимыл жасауын қолдау мәслелері Ұлттық Банк тарапынан тікелей реттеу аясынан шығарылып, ақша нарығының өтімділігін басқару қиындады, банктерге үндік қарызбен «овернайт» несиелерін беру сияқты классикалық операцияларды жүзеге асыру қиындады.
Осымен бірге, Үкімет жұмыссыздықты азайтудан ұлттық валютаның құнсыздануымен күресуді маңыздырақ деп санап, тіркелген айырбастау бағамы қолданылған жағдайда, инфляцияны ауыздықтау мен инфляциялық болжамды төмендетуге едәуір нәтижелерге қол жеткізді.
Баланстағы тепе-теңсіздік кезінде орын алатын ұлттық валюта бағасының ауытқуына сыртқы қаржыландыру көздерін тартпай-ақ түзету жасалады. Осы мақсаттарға Халықаралық Валюталық Қор несиелерін қарызға алу, қосымша валюта мен алтын резервтерін жасау қажет болмайды.
Еркін айырбас режиміне көшкен кезде ұлттық валюта құнсызданғаннан кейін, шетелдік нарықтағы ұлттық тауарлар арзандап, бұл өз кезегінде экспорт мөлшерінің қалпына келуіне және импорттың кемуіне, елге еркін айырбасталымды валюта ағымының артуына ықпал етті.
Еркін өзгермелі ұлттық валюта бағамы жағдайында Үкімет елдің экономикалық ахуалына, сыртқы экономикалық қатынастарына, валюта резервтеріне, берешектерге, тауарлық және қаржылық ағындардың серпініне тікелей ықпал етуге мүмкіндік алды.
Қолданылған әдебиеттер
1. Нормативтiк актiлер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 жыл, және оған 17 қазан 1998 жылғы енгiзiлген өзгерiстер мен толықтырулар.
2. Қазақстан Республикасының «ҚР Ұлттық Банкi туралы» 30 .03. 1995 жылғы Заңы.
3. Қазақстан Республикасының банктерi және банкiлiк қызмет туралы» 31.08.1995 жылғы Заңы
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Ерекше бөлiмi, 1999 ж.
11.Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкiсiнiң Кредиттiк серiктестiктер туралы 29.08.1999 жылғы қаулысы.
2. Арнайы әдебиеттер:
1. Балабанов И. Т., «Банки и банковское дело», Санкт-Петербург — 2001;
2. Кешенова Б. А., «Ақша, несие, банктер, валюталық қатынастар», Алматы — 2000;
3. Мақыш С. Б., «Ақша айналысы және несие», Алматы — 2004;
4. Мақыш С. Б., «Коммерциялық банктер операциялары, Алматы — 2004;
5. Свиридов О. Ю., «Деньги, кредит, банки», Ростов-на-Дону — 2000;
б. Сейткасымов Г. С., «Ақша, несие, банктер», Алматы — 2001;
7. Сейткасымов Г. С., «Банковское дело», Алматы — 1998;
8. Сенчагов В.К. Финансы, денежное обращение и кредит. Москва , Проспект,2000 ж.
9. Жуков Е.Ф. Деньги , кредит, банки. Москва . Юнити , 2000 ж.
10. Абдильманова. Журнал «Банки Казахстана» 2001 №2
11.Абдильманова. Журнал «Банки Казахстана» 2001 №4-6
12. Журнал «National Business» Тулегенова Е. «Банковская система Казахстана» ,2004
13. М. С. Саниев. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001
14. Егемен Қазақстан – 2001. – 26 қаңтар
15. Алматы Ақшаны – 2001. – 28 тамыз.
16. Экономикалық теория негіздері. ІІ-бөлім.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
.........................................
1 тарау. Ақша-несие саясатының теориялық негіздері
1.1. Ақша-несие саясатының экономикалық мәні және оны
жүргізу
құралдары...................................................................
1.2. Ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... жүргізудегі
тәжірибесі..................................................................
................
2 тарау. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ақша-несие саясатына
талдау.
2.2.Ұлттық ... ... ... ... ... ... тарау. Қазақстан Республикасында ақша-несие саясатының даму ... ... ... ... ... ... ... көпшілігі жұмыспен ... ... ... ... бәсекеге қабілетсіз, ... ... ... жеткізілмдерінен едәуір тәуелділігі және
т.б. орын ... ... ... ... белгіленген бағамы
экономиканы қазынашылық және ақша-несие ... ... ... ... ... ... құнын
көрсетпеуінен қолайсыз болады. Үкімет ... ... және ... өсуге бағытталған ... ... ... ... ... балансының тапшылығы ұзақ ... ... ... ... қорларын жоғалтуы мүмкін. Тіркелген
ұлттық ... ... ... ... ... ықтимал ірі алтын-валюта резервтерінің
болуын ... ... 1998 жылы ... және ... ... ... жағдайдың
нашарлау жағына қарай күрт ... ... ... бағамының өзінің тіршілік ... ... ... ... өз валютасының ... үшін ... ... ... ... саясаты бюджет тапшылығы мен ... ... ... ... ... ... ... болатын. Салықтық-бюджеттік реттеу
әлсіз ... да ... ... ... ... ... ... саясатының рөлі ... ... ... ... ... үшін ақша ... ... шектелген еді.
Несие ұйымдарын ынталандыру мен ... ... ... өзара ... ... ... ... Банк ... тікелей ... ... ақша ... өтімділігін басқару ... ... ... «овернайт» несиелерін ... ... ... ... асыру қиындады.
Осымен бірге, ... ... ... ... ... күресуді маңыздырақ деп ... ... ... қолданылған жағдайда, инфляцияны
ауыздықтау мен ... ... ... ... қол жеткізді.
Баланстағы тепе-теңсіздік кезінде орын ... ... ... ... ... ... көздерін
тартпай-ақ түзету ... Осы ... ... Қор несиелерін қарызға алу, ... ... ... ... ... ... болмайды.
Еркін айырбас режиміне ... ... ... ... ... шетелдік ... ... ... бұл өз ... ... ... келуіне және ... ... елге ... ... ... артуына ықпал етті.
Еркін өзгермелі ... ... ... жағдайында
Үкімет елдің ... ... ... экономикалық
қатынастарына, ... ... ... ... ... ... ... тікелей ықпал ... ... ... ... ... ... жағдайлар ... ... әлі де ... Эконоканың ... ... ... ... ... салу және ... ... ... орын ... ... ... ... қарыздар мөлшері өсуі ... ... ... ... ... ... өндірістік салаға ... ... ... ... ... ... ... субьектілердің инвестициялық ... ... ... және ... ... ақша-несиелеуді реттеу жөніндегі шаралар
бюджеттік ... мен ... ... ... ... ... ... байланысты болуы керектігін
дәлелдейді.
Жұмыстың ... ... ... ... проблемаларын айқындауды мақсат тұтады.
Қойылған мақсатқа байланысты мына ... ... Бұл ... ... ... әдебиетті зерделеу
және талдау:
✓ Ақша-несие ... ... ... таңдау;
✓ Ақша-несие ... ... ... ... ... Банк ... теориялық ... ... Ақша ... ... ... мен ... ... және ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... және
оларды жою жолдарын ... ... ... ... мен ... ... ... Республикасында қолданылатын зағдармен ... ... ... Ақша-несие саясатының теориялық негіздері.
1.1. ... ... ... мәні және ... ... ... көшу мен ақша-несие ... ... ... ... ақша ... ... әсер етуін күшейтті, ... пен ... ... ақша ... ... ... артуына
ықпал етті. Баға деңгейін белгілеу мен ... ... ... ... ... мазмұнын құрайды.
Ақшаның ... ... ... ... И. ... теориясының неоклассикалық бағытының ... ... ... теңестіруде келтірілген:
MV= PQ
мұндағы:
M – айналымдағы ақша ... ... ақша ... – ақша ... ...... мәмілелер бағасының ... ...... мәмілелердің мөлшері (Ұлттық өнім)
Іс-жүзінде ... ... ... ақша ... ... ... тауарлар бағасының ... ... ... ... ... (V) мен ... ... саны ... ... ... ... болуы мүмкін емес.сандық доктринасының
басқа өкілі (кембридждік) ... ... А. Пигу ... мына ... ұсынады:
M=K*P*T
мұнда:
M – ақша мөлшері
K – ... ... ... ... жылдық кіріс
үлесі
P – баға ... - ... ... ... ұзақ ... бойы ... өсу
факторларына ... ... ... ... ... пікір таластыруда.
Нарықтық ... ... ... өзгермелі жүйе болып
табылады, мемлекеттік ... онда ... рөл ... ... ... ... ... орын алады.
Ақша ұсынысындағы ... ... ... ... ... ... ... өзгеруінің себепкері ... ... ... әсер ... ... ... ... өнім
өзгереді.
Кейнсиандық ... ... ... – халықтың тұтыну ......... мен ... ... алуға арналған мемлекеттік шығындар
NX – таза экспорт
Қазіргі кезде Қазақстан ... ... ... ... ... ... үш ... көрсетуге болады:
- шаруашылықты несиелеу жолымен .
- мемлекетті (үкіметті) несиелеу, яғни ... ... ... банкноталардың шығарылуы барысында.
Шынында да еліміз тәуелсіздік ... ... ... ... ... ... 1993-1998ж.ж
мұндай көріністің куәсі болдық. айталық 1995 -1996 ... ... ЖІО- нің ... ... ... ... ... республикалық бюджет тапшылығының 80%-ға ... ... ... ... ... ... жабылғаны
белгілі. әрине бұл жолдың теріс жақтары болды, оның ... ... орын ... Ұлттық валюта бағамының тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... өтеу үшін ... ... ... мақсатында айналысқа қосымша ... ... ... ... шығарылған теңге қағаз және
несиелік ақшалар - банкнота ... ... ... олар ... ... ... ... міндеттемесі болып саналады
және оның барлық ... ... ... ... мен ...... ... негізінде құрылатын
депозитті ақшалар айналысы чекпен байланысты.
Кейнсиандықтар ... ... ... ... ... ... бюджеттік саясатқа, салық
жүйесі мен ... ... ... ... маңыз ... ... ... өндірістің
құлдырау, жұмысссыздық пен ... ... ... ... салдары көп мәнді.
Қазақстан ... ... ... енгізудің алғашқы
қадамдары жасалған, осылайша , кезінде Әлембанк ... ... ... ... ... ... карточкасын енгізген. Павлодар, Өскемен,
Ақсудың халықтары несие ... ... ... ... ,
ТұранӘлемБанкі қызметкерлерінің несие карточкалары бар.
Қазақстан ұлттық банкінің бұл ... ролі ... ... біртұтас болу стандартын ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкпен
бірлескен IBM корпорациясының ... ... ... есеп ... жүйесін жасау жұмысы аяқталды. Қазақстанда
жұмыс жасап ... ... ... ... ... ол да өз ... бұл жүйенің жұмысының ... , ... ... ... ... ... ... карточкаларды пайдалану ақша айналысы ... ... , ақша ... ... ... ... ... шаруашылықты» жүргізудің мүмкіндігін білдірмейді.
Кейнсиандық тұжырымдамаға ... ... ... деңгейін ... ... ... ... ... ... саясатты
ынталандыру ақша ... ... және ... ... жетелейді.
Осыған байланысты ЖҰО мультипликациялық тиімділігі ... ... ... ... ... ... ... үшін жағдайлар ... ... ... ... қысқа мерзімді
артықшылығы пайда ... ... ... ақша ... ... ... ... ... ... жинақтайды.
Ақша сұранысы ... ... ... де ... ақша ... ... онда пайыздық мөлшерлеменің
өсуімен ... ... ... ... - ... ... қабілетті
іштей тұрақты жүйе ... ... ... Ол
инвестициялар мен ЖҰӨ арасындағы ... ... ақша ... ... ЖҰӨ ... тығыз байланысқа негізделеді.
Осы ... бас ... М. ... ... ақша ... ... ... өсуін қолдауға
негізделген ... ... ... ... саясаттың
ақша тәртібін» алдыға тартады. М. ... ... ... өсу ... ақша өсімінің ... ... ұзақ ... болжалды инфляцияның орташа ... ... ... ... ЖҰӨ ... орташа жылдық ... ... ... ... сандық теория классикалық ... ... ақша ... ... ... ... екі теорияға тән ... ... ... де Үкіметтің ... ... әсер ... ... ... ... ... тұжырымдама ... ... ... ... орай ... іске
асырылған ... ... ақша ... төмендегенде
төленбеген ақшаның ... Іс ... қиын ... үшін ... шешім ... ... ... есті тиімді шараларды ... ... ... банк ... ... ... оқиғалар мен саясаттағы ... ... ... Екі ... банк ... болған кезде
орталық банк ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... (қайталама эмиссия) қадағалауды ... ... ... ... ақша рөлі ... әртүрлі шығындар ... ... ... және т.б.) ... ... ... есептік және ... рөлі ... ... ... ... ... ... әркелкі
бағалар белгілеуге және ... ... ... ықпал етті. Жиынтық сұраныс пен ... ... ара ... ... ... негізсіз тұрақты болып қалды.
Ақша ... ... ... ... ... ... ... қаржы ... ... ... 83 ... инфляция мен айналымдағы ақша
мөлшерінің ... ... ... ақша ... ... ... ... жоғары деңгейдегі
тәуелділікті айқындады.
Дүниежүзілік ... ... ... ... ... ... ... Ашық нарықтағы ... ... ... ... ... мөлшерлемесі саясаты, ... ... ... ... ... қарыздары ... ... ... ... ... ... саясатының ... ... ... ... мөлшерлемесі, қысқамерзімді ақша
эмиссиясын ... ... ... ... ... ... негізін құрайды.
Орталық банк ... ... ... ... ... ... ... бойынша осы ... ... ... пайыздық жағдайларды, ақша
нарығындағы ... ... ... үшін ол ... ... мен ашық ... ... пайыздық мөлшерлемелерін ... ... ... сәті ... ... қабылдайды.
Экономиканы қаржы сілкіністеріне неғұрлым ... ... оның ... және ... ... ... ... банк жүйесін ... ... бірі ... ... ... саясат
теориясына ... ... ... ... монетарлық
саясат ақшаның тауарлық ... әсер ... ... және ... ... ... жүйесінің тепе-теңдік
сипатын білдіреді. ... және ... ... ... ... тізбесінде ... ... ... тауарлық бағасына әсер етеді. ... ... ... жағдайларына макроэкономикалық ... ... ақша ... (ақша жиыны) мен ақша ... ... ... ... ... ... күшейту ... ... ... ... ақша және ... саясатының қарама-қайшылығы,
ақшаның ... және ... ... ... тиіс.
Ақша-несие саясаты мемлекеттік жалпы экономикалық ... оның ... ... ... ... қазынашылық және басқа да ... ... ... ... және үкіметтің басымдықтармен және
мақсаттармен ... ... ... ... өсу
тұрақтылығы, ... ... ... бағалардың
тұрақтылығы, тұрақты ... ... ... ... болып табылады.
Әртүрлі ақша ... ... ... ... М0, М1, М2 және т..б. ... ... ... ... - ... ... (орталық банк шектерінен тыс)
және ... ... ... ... ... ... Бұл ақша ... ... ... ... - ... қолындағы кез-келген ақша ... мен ... ... ... қаржылар.
М2 - М1 - ... ... және ... ... ... және жеке ... ... ... ... ... жедел
салымдары, банк жинақтау ... ... ... ... банк ... - М1 – ... ... банктерге, кәсіпорындар мен
ұйымдарға тиесілі ... ... ... және М2 – ақша жиынының ... ... ... М4 ... көрсеткіші жеке де, ... ... ... мен ... барынша жоғары төлемге
қабілетті ... ... ... ақша ... біз ... ... әртүрлігімен, яғни, олардың ... ... ... ... ... ... ... туралы айтқан ... ... ... олардың жалпы ... ғана ... ... ... арасындағы ара қатынасты және ... оның ... ... ... ... болуы ескеріледі. Сондықтан ... ... атап ... бас ...... реттеу
жалпы мөлшерді ғана ... ... ақша ... ... ... ... Іс жүзінде кез-
келген қазіргі ... ... үшін ақша ... ... ... реттеу елдегі ... ақша ... аса ... көрсеткіштерінің ... ... ... ... ... салыстыру қажеттілігін
білдіреді.
Осы ақша-несие ... ... ... ... есеп ...... банктің мөлшерлемесі,
ол бойынша банк ... ... ... ... ... ретінде екінші ... ... мен ... ... береді. Орталық банк ... ... ... ... ... ... деңгейлі
банктердің мүмкіндіктеріне ... алу үшін ... ... ... бұл өз ... ... ... жиынының артуына, ... ... ... ... ... банктің ресми есеп мөлшерлеменің ... ... ... ... ... ... төлем
балансы мен валюта бағамының жай-күйінде ... ... елге ... мерзімді ... ... ... ... ... ... төлем балансы ... ... ... ... төмендеп, ал ұлттық
валютаның ... ... ... ... ... ... соқтырады.
Ашық нарықтағы ... ... ... ...
орталық банктің ... ... ... қоса ... кері мәміле жасай ... ... ... ... ... ... мен өзге
де құнды ... ... ... жөніндегі операцияларды.
Орталық банктің ... ... ... ... ... олардың қолда бар ... ... әсер ... Егер орталық банк ашық нарықта ... ... ал ... ... ... оларды сатып
алады, онда ... ... мен ... ... ... беру ... ... Бұл
айналымдағы ақша ... ... және ... ... ... ... Орталық банк ашық ... ... ... ... ... сатып ала
отырып, оларға ... ... ... Несие беру
жөніндегі ... ... ... Ашық ... банк ... ... мөлшерлемелердің ... ... ... ... және ... есепте
ақша нарықтағы сұраныс пен ... ... ... ...... мен ... мекемелерінде орталық
банктің талабы ... ... ... ... ... ресурстарының бөлігі. Екініші деңгейлі банктерге ... ... ... ... нормасын ... ... ... ... банк банктер мен ... ... мен ... ... ... ... шектейді немесе кеңейтедіұ.
Міндетті ... ... ... ... ... несие ресурстарына, ... ... ... ... әсер ... ... арттыру екінші
деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... пайдалана алмауын ... банк ... мен ... ақша ... ... банк несиелері бойынша пайыздар ... ... ... төмендеуі банк несиелері мен ... ... және ... ... ... ... едәуір шамада әкімшілік ... ... ... олар ... ... ... мөлшері елеулі түрде төмендетілген. Кей ... ... ... ... пайдалануға жол ... ... ... ең ... мөлшерде ... ... ... ... ... банк
тәжірибесінде орталық ... ... ... ... кең ... ... ... және кеңінен
пайдаланылады. Оларды қайсыбір ... ... ... ... ... ... ... пайдалану туралы
сөз қозғалады. Оларды ... ... ... ... ...... мен ... тәртібі, сырттан ... алу ... ... ... қол ... - жаңа ... мен несие
мекемелерін, оның ... ... ... ... ... – ақша ... ... пен ... ... ету үшін ... ... ... ... ... – ақша жиыны көрсеткіштерінің өсуінің
мақсатты ... ... ... ... ... ... ... тұрақты орналастыру мен алып-сатарлық
операцияларды ... ... ... ... ... ... Ұлыбританияның ақша-несие жүйесінде ... ... ... ... ... мамандандырылған несие институттар ... - ... ... ұйымдастыруды артық көреді. Соңғылар ... ақша ... ... ... ... ... ... ағылшын банк ... ... ... ... Оларға орталық банк ... ... ... ... ... орын ... институт жатады. Мұндай ерекше жағдай ... ... тек қана осы ... ... ғана ... қайта қаржыландыру ... ие ... Осы үшін ... ... мәжбүр, Ұлыбританияда
қазынашылық құнды қағаздарды ... ... ... бұл ... өте ... Басқа елдердегідей,
басқа несие институттары орталық ... ... ... қол ... ... дисконттық үйлер ... мен ... ... ... ықпал ете ... ... ... ... ... ... экономика жағдайында ... ... атап ... және ... ... ... жолымен іскерлік белсенділікті арттыруға ... қол ... Олар ... ... көбірек ұсынса, соңғылар ... өз ... ... ... ... ... ... өсуді жеделдетеді.
Көрсетілген құралдардың ... ... ... ... осы ... ... ... «қымбат» немесе «арзан» ... ... ... ... банк ... құралдардың көмегімен ақша-несие
саясатының ... ... ... ақша ... ... ... саясат) немесе пайыздық ... ... ... ... ... пайдалану бюджеттік-
салықтық саясатпен, заңнамамен ... ... ... ... ... мүмкін.
1.2. Ақша-несие теориясы негізінде ... ... ... ... ... тұрғылары
қазіргі заманғы ... ... ең бір ... ... бірі ... ... ... осы
тұжырымдама әдістемелерінің ... ... ... ... жүйесінің қазіргі ... ... ... түсіндіріледі.
Ақша-несие ... ... ... ... орталық банкке экономиканың ... ... ... жүйесі мен әдістерін
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... өсуін ... ... ... ... ... ел ... түрлі ... ... ... ... ... ... реттеу ... мына ... ... банк ... ... мемлекеттік ... ... ... ... ... ... реттеу тетігі ақша-несие әдістер ... ... ... деп ... ... ... ... ... ... мақсаттарға
қол жеткізуге болады.
Сонымен, ақша-несие ... ... ... ... ... теориялық ... ... ... ... және ... ... ... басқалар ... ... ... ... ... белгіленген ... ... ... салдарынан-осы
ғылымдардың ... ... ... ... нәтижесі ретінде ... ... ... оларды ... ... ... ... байланыс орнатады және ... ... мен ... ... ... фактілер қазіргі бар теорияларды ... ... үшін де, ... жаңа ... негіз болуы мүмкін.
Замандастар ... ... ... саясат негізінде ескеретін макроэкономикалық
теориялар ... ... мен ...... ... ... болатын теориялар. ... ... ... ... ... ... бір ... ... беретін
оқулардан гөрі ... ... ... ... ... болжалдығы ... ... ... өсу ... ... ... саясатының ... ... ... бойы ... таластыруда.
Ақша-несие ... мәні ... ақша ... ... экономикалық ... ... ... ... ... ... құралдары ... ... әр ... ... бағыттар арасында
ақша ... ... ... ... қатысты
әртүрлі ... мен ... ... ... ... ... және оның ішкі ... талап етеді.
Ақша ... ... ... ... он ... терең теориялық ... ... олар ... әрекеттер негізі ... ... ... ... ... ... ... әлеуетінің
қолданылуы, бұған мына ... ... ... және институционалдық ерекшеліктерді
ескере ... ... ... ... ... банктің ақша жиынын бақылау ... Ақша ... ... ету ... ... ... салыстырма тиімділігі;
Кесте № 1
|Ақша-несие реттеу тетігінің ... ... ... ... реттеу құралдары (ресми пайыздық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қарызды ... ... ... тікелей мөлшерлік шектеулер) ... ... ... - ... реттеу, пайыздық |
|реттеу, мемлекеттік қарызды ... ... ... ... ... ... – ұлттық валюта бағамын |
|тұрақтандыру, инфляция қарқынын төмендету, ... ... және т.б. ... ... тұжырымдамасы әдістемесінің ... ... ... тән ... айналым
саласында іс-шара ... ... ... ... ықпалды жүзеге асыру көзқарасы ... ... ... ... ... Ф.Модильяни
«Тиісті тұрақтатын іс-шаралармен ... ... ... ... ... ақша ... ... өзгерістерін сәйкестікке ... ... атап өтт ... ... ... ... ашық
нарықтағы операциялардың ... ... ... ... Банктің қайталама нарықта операцияларды ... ... ... жүргізуге, мемлекеттік құнды ... ... тыс ... ... ... ... несиелеу ел экономикасына ... ... ... ... ... бірі ... ... олардың мөлшері
артса, ... ақша ... ... бұл ... ... әсер етуі ... ... шаруашылық
жүргізуші субьектілердің ... ... ... ... көлемі ... ... Банк ... ... ... кеңейтуге ... ... ... ... ішкі ... ... дамуына
қол жеткізуге, ақша айналымының ... ішкі ... ... ... ... етеді. ... ... ... ... ... ... Ұлттық ... ... ... ... ... ... ... жақындай бастады.
Ұлттық ... ... беру ... түбегейлі өзгерді:
банктерге несие тек ... ... ... ... ... ... несиелер ... ... ... ... несие тек ... ... ... ... ... ... тікелей несиелеу,
несие ... ... ... ... ... ... «тиісті
ақша-несие саясатының көмегімен ... ... күрт ... ... кең экономикалық өсуге
сенім артуға ... деп ... ... негізін қалаушы М.Фридмен ... ... ақша ... ... ... ... ... сақтай отырып, ... ... ... ... әсер етуі ... деп ... 1998
жылы қайта қаржыландыру мөлшерлемесi өсiп, сонымен бiрге несие ресурстарына
сұранысты азайтпады. Бұл дүниежүзiлiк және ... ... ... ... шиеленiсуiмен түсiндiрiледi. Экономиканы жағымсыз
сыртқы факторлардан қорғау үшiн ... ... ... ... ... Мысалы, инфляцияның қарқынын азайту
үшiн ... ... ... ... қысқартты. Алайда, кайта
қаржыландыру мөлшерлемесiнің арттыру да ақша ... ... ... ... сұранысты азайтпады.
Инфляция қарқынымен салыстырғанда несие құны төмен болса, кәсiпорындар
қарыз ... ... ... ... ... үшiн ... ... үшiн материалдық құндылықтар жинау пайдалы. Қаржы-несие
қысқамерзiмдi несиелердi мекемелерi ұзак ... ... ... жинақтауға жылдам бередi. Ақшалай қаржылардың осылай ... ... ... ... ... ... ... әрi шиеленiстiредi.
Осы пікірлер экономиканы ... ... ... ... әдістемелік негізінің
ортақтығын ... ол ... ақша ... мен ... ... ... ... экономиканы
сұраныс пен ... ... ... ... ... ... тұрақты ... ... ... ... ... батыс экономистерінің
жұмыстарында, ... ... мен М. ... ... теориясының әр түрлі нұсқауларында экономиканы ... ... ... ... ... байқалады.
Ақша-несие реттеу теориялары
Ақша-несие жүйесін ... ... ... ... ... және неоклассикалық ... ... ... кейнсиандық үлгі ... мен ... ... ... ... және ... жұмыспен ... ... ... ... ... ... ... монетаризмді ... осы ... ... ғана
қоймай, ұтымды ... ... ... ... ... шарттары деп санайды.
Кейнсиандықтар мен ... ... ... ... екі ... да ... ... кемшіліктерін де айқындауға ... ... ... ... ... қарама-қарсы, алайда мәні
бойынша бірін-бірі ... ... ... құнды және ... ... ... көзқарасты
әзірлеуге себеп болды.
Кейнсиандық экономикалық ... Дж. ... 1936 ... ... ... ... ... жалпы теориясы»
атты кібатында өз тұжырымдамасының ... ... ... бас ...... капиталистік
экономиканың өзін-өзі ... ... ... Ол өз ... атап ... капитализмге ... ... мен одан ... ... орын ... жаңа ... қамтылуы ... ... ... ... жаңа ... ... ... ... ... ... заңды туындайтын
мәжбүрлі жұмыссыздыққа ... ... ... Нарық жағдайының
тұрақтандырылған және инфляция деңгейiнiн ... ... ... ... үшiн ... ... басымдығы анық. Мемлекет тарапынан
экономиканы несиелеу үшiн белгiленген жағдайлар жасалуда. Атап айтқанда,
Ұлттық Банк коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... белсендi түрде несиелейтiн ... ... ... ... ... ... үй ... саласында ипотекалық несиелеудi
белсендiру мақсатында, ел үкiметi Қазақстан ... ұзак ... үй ... ... мен ... ... ... тұжырымдамасын қабылдады. Осыған ... 2000 ... ... ... ... ... ... уақытта ұлттық
банкiнiң қалыптасуы үшiн 1 млрд. теңге салды және ол компанияның ... ... ... табылады. Компанияның капиталында қатысуға бiрқатар
отандық iрi банктер; сондай-ақ халықаралық ... ... ... және ... ... ... ... несиелердiң қайталама нарығындағы
оператор болады және оның негiзгi функциясы екiншi ... ... ... ... алып және осы несиелермен қамтамасыз етiлген
облигациялар сатып оларды қайта қаржыландыратын болады.
Бұдан әрі ... ... ... ... ... және толық жұмыспен ... ... ... ... қамтамасыз ете ... онда ... ... осы міндеттерді
жүзеге ... ... роль ... тиіс ... ... кезең-кезеңмен туындайтын ... ... күрт ... ... ... ... ... және ақша-несие сясатын ... ... және ... мемлекеттік сатып алу
жиынтық ... ... ... ... реттеу
саясатының ... ... ... ... ... ... ... шығындарды ... мен ... ... мөлшерінің ... және ... ... ... ... ... кезеңде ... ... ал ... ... ... ... ... шығындар өндіріс ... ... ... ... әсер ... атап ... ... және ақша-несие саясаты, ... ... ... әсер ... ... салықтар тұтынуға
тікелей әсер ... ал ол ... ... ... жанама әсер етеді.
Кейнсиандықтардан монетаристердің ... олар ... ... ... ... ... деп
санамайды. Ақша ... ... ... ... соқтыруына, ал соңғысы ... ... ... ... ... ... ақша мен ... реттеуші рөлі ... ... ... емес деп ... ... ... ақшаның
экономиканы тұрақтандыру үшін маңызы жоқ ... ... ... ... жоқ» деп ... ... ақша-несие ... ... ... ... ... кейін ... ... оның ... сынмен қарауға ... ... цикл деп ... ... ... ... ... халықтың жұмыспен ... ... ... ... ... құлдырау
мен өрлеудің кезектесуі аталады. ... ... ... цикл төрт ... ... нақты ... ... орын ... ... және ... күшейеді және егер ... ... ... астам ... онда ... орын ... ... ... ... ... кезде және ... ... жыл ... - ол ... ... нақты өндіріс
мөлшері кеңейе ... ... ... ... ... тұрақтандырылғанда ... ... ... ... өндіріс барынша ... ... ... ... деп ... Осыдан бастап жаңа ... мен ... ... ... ... ақша ... ... деп ... ақша ... ... ... Ауқымды статистикалық ... ... ... ақша ... өсу қарқыны ... ... ... де, ... байланысты
циклдік схемаға ... ... ... Ақша сияқты
іскерлік ... ... ... ... ... ... өзінің шарықтауына ... түсе ... ... ақша мөлшері іскерлік цикл ... ... - ... ... жеткен сәтке дейін арта бастайды.
Нақты ... ... ... өсу ... ... бұл дамыған елдердегі ұзақ ... ... ... ... ... ... Бұл
жағдайда атаулы ЖІӨ мен ... ақша ... ... өсуге сәйкес ... деп ... Егер ... ... 10% ... не ... Біраз саябырдан
кейін номиналдық ЖІӨ өсу ... өсе ... ... ақша ... ... ... 10 ... жетеді. Содан кейін ЖІӨ ... 10 % ... ... ... өсу ... тағы да 3% ... ... өсу жыл сайын 7% ... ... ... ... арту ... қол ... ақша ... өсу ... ... ... ... ... қамтуға және
бағаларға елеулі ... әсер ... Дж. ... ... ... ... ... проблемаларына ... ... ... ... ... ... ... орай ақша рөліне жаңа ... ... ... ... кейнсиандыққа оппозиция ретінде ... Дж. ... ... ... М.Фридмен дұрыс
монетарлық ... ... ... ғана ... ... ... де ... рөл атқаратынын атап өтті.
Монетаристер мен ... ... ... көру үшін ... ... ... ... өздерінің ... ... ... өнім ... ... ... ... теңдеуін алады:
С+І+Еч =NVP
Монетарлықтар айырбас ... ... ... M – ақша ... – ақша ... ... - өнімінің жеке мөлшері мен тауарлар ... ... ... ... ... таза ішкі ... ... келтірілген теңдеулердің сол ... ... мына ... ... =MV
Жаңа теңдеудің сол бөлігінде ... таза ішкі ... ... ... ... ал сол ... алушылар осы ... ... ақша ... Егер MV ... ... ... ... сомасы болса онда ол NVP тең болуға ... ... ... NVP ... ... ... ... баламасын өндірісінің сол бір экономикалық процесіне
әртүрлі екі ... ... екі ... болып
табылады.
Кейнсиандықтар өздерінің ... ... ... ... ... ақша ... ... пайыздық
мөлшерлемесінің ... ал ол ... ... ... өзгеруіне ... әсер ... . ... ... өндірістің құлдырауы ... салу және ... ... арттыру проблемалары
орын алуда, ... ішкі және ... ... өсуі ... және ... экономикалық
қауіпсіздік ... ... ... ... ... несиелер бойынша ... ... ... шаруашылық етуші ... ... ... ... емес және ... валютадағы ұзақ мерзiмдi (1 жылдан астам) салымдарды
ынталандыру ... ... ... ... ... ... бойынша табыс салығын кемiту қажет.
Төмен инфляция қарқынымен, ... ... ... ... ЖIӨ және алтын-валюта резервтерiмен артуымен, банктердiң
депозиттiк базасының ... ... ... өзiндiк салмағынын
артуымен ... ... ... дамуындағы онды
өзгерiстерге қарамастан ... ... ... ... болып
қалуда.
Осы жағдай банк жүйесiнiң капиталының төмен деңгейiмен, ақша жиынының
долларландыруымен, қысқа ... ... ... ... инвестициялық қызметi тұрғысынан дүниежүзiлiк ... ... ... ... ... 6-7% құрауға тиiс.
Қазақстанда 2003 жылы екiншi деңгейлi банктердiң ... ... ... 3,7% ғана құрады.
Монетаристер ақша ... ... ... ... ... айқындайтын негізгі фактор ... ... ... ... ... мен ... тұрақтандыру ... ... ... өндірістің кезең-кезеңмен
құлдырауы мен ... ... ... ... ... етеді. Ол көбінесе ... ... ... ... ... ... тауарлар мен ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі
болғандықтан және ... ... ... өндіріс
деңгейіне (ТЖӨ) ... ... әсер ... ... саясатты экономикалық тұрақтандырудың ... ... ... ... ... ... салық түсімдері ... мен ... ... әсер ... ... ... ... арқылы олар
ТЖӨ ... де әсер ... ... ... ... ... ... олардың пікірінше,
ол құлдырау мен ... ... ... аз байқалады.
Монетаристер қазынашылық ... ... ... құралы болып ... деп ... ... олар ... ... бюджет тапшылығы мен ... ... ... ... нарықтарында ... ... ... ... ... ... артады.
Инвестицияларға арналған ... ... ... ал
соңғылардың кемуі ... ... ... ... ТЖӨ кемуіне әкеп ... ... ... үшін ... ... ... ... өйткені қаржы нарығындағы ... ... ... жеке ... ... дәлірек айтқанда оның орнын басады.
Ақша ... ... ... ... ... дeген өзінің ... ... ... ала ... ... ... жүргізуді табысты тұрақтандырудың
басты ... деп ... ... ... ақша-несие
саясатын жүргізу ... ... ... ... ... ... мен оның ... NVP әсері ... ұзақ ... ... ... лаг ... ... едәуір қысқа (6-дан ... 8 айға ... ... (екі ... ... орын алуы мүмкін. Ақша ... ТЖӨ әсер ... ... дәл ... ... Егер ... ... экономиканың құлдырау
процесін ... онда ... ... ... яғни, төмен
пайыздық ... ... ... ... Алайда,
жарты жылдан кейін ... ... ... жетуі
мүмкін, ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның одан
әрі өсуіне әкеп ... ... ... ... ... қиындықтар
туындайды. ... ... ... ... оларды
арттырудың орнына осы мөлшерлемелерді ... ... ... одан әрі ... туындатуы мүмкін.
Монетаристердің ... ұзақ ... ... ... нақты мөлшерлерінің ... ... тең қша ... ... ... ... оңтайлы болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... және ... ... артуына ықпал ... ... ... жұмыспен ... ғана ... мен ... арасында ымыраға
қол жеткізуге болады. ... жеке ... ... ... ... қол жеткізбейтін шарт ... ... ... ... саясатын жүргізудегі
тәжірибесі
Орталық Банк ... ... ... ... ... ... ... құралдарына ықпал ете ... ... ... ... үшін ... ... жасайды.
Осы жағдайлардан белгіленген ... ... ... мен басқа да ... ... ... несие жүйесінің ... ... ... ... ... ... көрсетуіне едәуір ... ... ... ... ... жиі
тоғысады. Мысалы, ... банк ... ... ... резерв жүйесімен (ФРЖ) ... ... 1863 ... ... ақша ... туралы»
Заңына сәйкес құрылған. Ақша айналымын ... ... ... ... барлық несие
құралдарының қызметін ... ... ... және инфляция деңгейiнiн ... ... банк ... үшiн ... операцияларының басымдығы
анық. Мемлекет тарапынан экономиканы несиелеу үшiн белгiленген жағдайлар
жасалуда. Атап ... ... Банк ... ... ... ... экономиканың нақты секторының кәсiпорындарын белсендi
түрде несиелейтiн екiншi деңгейдегi банктердi ... ... ... тұрғын үй құрылысы ... ... ... ... ел ... ... Республикасында ұзак мерзiмдi
тұрғын үй ... ... мен ... ... ... ... қабылдады. Осыған байланысты 2000 жылдың
соңында ... ... ... ... ... уақытта ұлттық
банкiнiң қалыптасуы үшiн 1 млрд. ... ... және ол ... ... ... ... ... Компанияның капиталында қатысуға бiрқатар
отандық iрi банктер; ... ... ... ... ... және ХВЕ)
келiсiм бердi. Компания ипотекалық несиелердiң ... ... ... және оның ... ... ... ... банктерден
стандартты ипотекалық несие алып және осы несиелермен қамтамасыз етiлген
облигациялар сатып ... ... ... ... бұл ... ... банк ... жөніндегі
құқықтар ... банк ... ... сақтандыру жөніндегі ... ... ол ... ... ... ... ... жасауға арналған ... ... ... беру ... ең ... ... ... «қаржы ... ... ... ... ... ... тексерілді.
Федералдық ... ... ... ФРЖ ... ... ... ... федералдық ... ... ... және олар ... деп ... үкіметінен лицензия алған банкілердің ... ... ... ... ... және ... ФРЖ ... ... ... ... ... ... Түрлі штаттар
өздерінің банк заңдарын ... ... ... АҚШ несие институттарының жағдайлары ... ... ... емес ... реттеу тетіктерін пайдалануға
жетелейді.
Ұлыбританияның ақша-несие ... ... ... ... ... ... ... несие институттар ... - ... ... ұйымдастыруды артық ... ... ... ... саясатын жүзеге ... ... рөл ... ағылшын банк ... ... ... білдіреді. Оларға орталық банк пен өзге ... ... ... орын ... ... ... Мұндай ерекше жағдай ... банк ... қана осы ... ... ғана ... ... ... артықшылығына ие болуымен ... ... ... ... мәжбүр, Ұлыбританияда ... ... ... ... ... ... соңғыға өте ... ... ... ... ... ... банктің ... ... ... жеткізе алмағандықтан, дисконттық үйлер ... ... ... ... ... ... ете алмайтын банк жүйесі
арасында ... ... ... банк ... мен ... ... ... ынтымақтастықтың мысалы болып орталық банк ... ... ... ... ... ... ... Нидерландының банк ... екі ... ... бола ... Ел ... ... ... банк саясатының негізгі инфляцияға
қарсы ... ... ... ... мекемелерінің
өкілдерімен ұдайы консультациялар өткізу ... ... ... ... екі ... жақсы қарым-қатынастар мен өзара ... ... ... ... ... банкісі сияқты
Австриялық ... банк те ... ... ... ... қолдауға ұмтылады.
Неміс федералдық ... ... ... ... өзінің
қарым-қатынастарын филиалдық жүйе ғана ... ... ... ... арқылы да құрады. Неміс ... ... ... ...... ... ең төмен ... ... ... сақталуын бақылау, тиісті ... ... ... ... ақшамен, сондай-ақ ұлттық
клирингтік ... ... ... ... ... филиалдары несие ... мен ... ... ... буын ... ... ... Орталық Банкі банк ... ... ... ... ... мен ... Банк
ақша-несие саясатының шеңберінде ... ... 1992 ... ... ... ... ... несие
институттарын қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... Федерациясының
Орталық банкі инфляцияға ... ... ... қойылған
міндеттерінің талаптарына ... ... ... ... мен бағаларын реттеу жолымен ... ... ... мөлшерлемесіне ықпал етуге
әрекеттенді. Алайда, ... ... ... ... ... реттеудегі ... ... ... ... ... экономикалық реттеудің
нарықтық тетіктерін ... ... ... ... олар ... ... ... банктің
пайыздық мөлшерлеме мен ... ... ... ... ... және ... ... институттары
орталық банктен ... ... ... бойынша
шектеулі мөлшерде ... ... ... ... мен ... ... институттары нарықтық
мөлшерлемелер бойынша орталық ... ... іс ... ... алуы ... бұл ... ... елдердің
коммерциялық банктерімен ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі арттырады.
Дүниежүзінің көптеген ... ... ... ... ... ... ... бірқатар ірі институттармен
тығыз ынтымақтастық ... ... ... қазіргі заманғы стратегияларын
ақша саясатының ... ... ... де, ... реттеу де ел ... ету ... сол ... қолданылмайды деуге
болады. Келешекте орталық банк ... ... ... иек артуға болады. Мұның өзінде ... ... ... ... ... ... ... тетіктерге басымдық ... ... ... бірқатар еуропалық елдерде ... ... және т.б.) банк ... ... осының
дәлелі ... ... ... ... анықтаудың ... бірі ... ... ақша ... ... ... ... немесе қандай да ... ... ... ... ... ұлттық ақша
бірлігінің ... ... ... яғни , ішкі ... ... ... табылады.
Кесте №2. Орталық банктің ... ... ... да ... бір ... ел экономикасының ... ... ... ... ... ... Ішкі нарық мықты дамыған елдердің
орталық ... ... ... ... ... өсу ... ... бағдарланады. Мұндай
стратегияны мысалы, ... ... ... ... ... ФРЖ ұстанады. Ұлттық ақша бірлігінің ішкі және ... ... ... деп ... ... ... – басқа валюталар ... ... ақша ... ... тұрақтылығы түсініледі.
Ақша жиынының ... ... ... ... ... ... (экспансиялық несие ... оның ... ... жөніндегі (несие шектеу және
инфляцияға қрсы ... ... ... ... ... ... банк ... уақытта бірқатар Шығыс
Еуропа ... ... және ... ... орын ... реттеу құралдарының ымыралық ұштасуына ... ... ... ... ... ... ұлттық ақша ... ... ... ... ... ... ... Австрия, Бельгия,Нидерланды
ұстанады.
2 тарау. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ақша-неие саясатын ... ... күні ... ... ... банкінің ақша-
несие саясатының құралдарын ... ... ... ... ... ... болады:
✓ Ықпал теу нысаны ...... және ... ... ... ... ықпал ету ... ... ... ... ... ... олар ... жоғары ... ... тән, ... ... ... мына тарихи ... ... ... ... ететін обьектілер ...... ... барысында ... ... ... және ... ... аралығына негіздеп – ақша-несие реттеудің қысқа
және ұзақ ... ... ... ету ... ...... және ... құралдар ақша ... ... ... ... есептік мөлшерлеме) жиынтығына ықпал ... ... ... ... ... пйыздық мөлшерлемені немесе ... ... ... ... ... ... қорытындылай
келе, ақша-несие саясатының құралдары ... №4. ... ... ... ... ... ету құралы |Қолдану мақсаты ... | | ... | | ... ... |1.Ашық нарықтағы ... ... ... |
| ... ... ... болғанда |
| ... ... ол ... |
| | ... ... әкеп |
| ... банктің несие |соқтырады; тапшылық кезінде|
| ... ... ол ЖІӨ |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| | ... ... ... | ... ... ... ... ... |Ақша массасының депозиттік |
| ... ... ... әсер ету |
| ... ... ... несиелік |
| | ... ... |
| | ... реттеу. |
|Валюталық саясат|Валюталық басқыншылық |Ұлттық валютаның ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ақша-несие жүйесіндегі Ұлттық Банк ... ... ... Оңды пайыздық мөлшерлемені
Қазақстанның ... мен ... ... ... ... атап өту ... Шынында да, оңды ... ақша ... ... және ... ... инвестициялық салымдарды шектеудің ... ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Қазақстан Республикасында реформалау ... ... ... ... ... ... тек 1994 ... жартысынан бастап қана ... ... ... ... Банк оң ... ... Қайта
қаржыландыру мөлшерлемені 270 % ... 300 %-ке ... ... ... ... ... Мөлшерлеменің оңды
болып және оның ... ... ... ... ... ... ... операциялары бойынша кірістің
көбеюі ... ... ... ... ... ... ... тұрақтануы себеп болды.
Жоғары инфляция жағдайындағы ... ... ... ... ... жол ... және бір ... экономикаға ... ... ... ... беретін оңды ... ... ... ... табылады.
Орталық банкте вексельдерді ... ... ... ... ... ... ... Осы нысанның
пайдасы бұл операцияда кепіл ... ... ал ... ... ... ... ... тәуекелді деңгейі төмен
әлеуеті ... ... ғана ... ... ... ... мөлшерлемелер әдетте банк ... ... ... ... ... ... экономиканың ... ... ... құралы ретінде болатынын атап ... ... ... ... Ұлттық ... ... ... ... қабылданбайды, тек ... ... ... бар ... ... эмитенттер тізіміне
енгізілгендер ғана осы ... ... ... ... екі ... ... тек 2 ...... ... ... ... ғана ... қайта қаржыландыру жүйесі
бойынша несие ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлемесі ақша-несие ... ... ... ... функцияларын, сондай-ақ Ұлттық
Банк ақша-несие ... ... ... ... басқа, вексельдік ... ... ... ... ... жылдарға арналған өзінің ... ... ... ... саясатына көшу үшін ... ... ... ақша-несие саясатының ең ... ... бірі ... табылады. Орталық ... ... ... ... ... да ... ... қағаздарды сату немесе ... алу ... ... мөлшерін ... ... ... ... ... артық ақша ... ... Банк ... ... ... ... операторы ретінде
банктер мен ... да ... ... ... ... құнды қағаздарды сата ... ... ... ақша жиынының бөлігін алады және ... ... ... қатар ... ... ... ... ... тапшылығын
қаржыландырудыың инфляциялық емес көзі ... ... ... ... ... ашық нарықтағы
операциялардың ... ... ... ... ... қайталама нарықта операцияларды ... ... ... ... ... ... қағаздарды
биржадан электрондық тыс ... ... ... болды.
Банктерді несиелеу ел экономикасына ықпал ... ... ... ... бірі болып ... ... ... ... ақша мөлшері өседі, бұл ... ... әсер етуі ... ... ... ... айналым ... ... ... ... ... ... Банк ... саясаты
экономиканы несиелеуді кеңейтуге ... ... ... ... ішкі ... ... ... жеткізуге, ақша айналымының ... ішкі ... ... болуына ықпал ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банктің ... ... ... ... ... ... жақындай бастады.
Ұлттық ... ... беру ... ... ... ... тек ... өтімділігін ... ... ... ... ... жойылды, ... ... ... несие тек бюджет бағдарламасының
шеңберінде. ... ... ... ... ... несиелеу,
несие ресурстарының аукционы ... ... ... ... деңгейдегі банктерді қайта ... ... ... ... ... кезең ... аз ... ... дүниежүзілік
нарықта қолайлы баға ... ... ... түсімі
молайды. Алайды 1998 жыл ... ... ... ... түсті металдар) бағалары күрт ... ... ... ... ... ... ... төмендетті. Осылайша, инфляцияның ... ... ... ... ... ... ... қомақты мөлшерімен жұмсартылып ... ... ... ... екі ... ... ... мен өзара түсіністік орнатуға ... ... ... ... ... Австриялық ұлттық
банк те ... ... ... ... қолдауға
ұмтылады.
Неміс федералдық ... ... ... жүйесімен өзінің
қарым-қатынастарын филиалдық жүйе ғана ... ... ... ... ... да ... ... ... ... ... мақсаты – ... ... ең ... резервтер жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшамен, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... несие институттары мен орталық ... ... буын ... ... ... ... Банкі банк секторына нарықтық
талаптарда Ресей ... ... мен ... ... ... шеңберінде орталықтандырылған несиелер
береді.
Ұлттық Банк ... ... құю ... ... ... ... пайдаланады. Ұлттық Банк ... ... ... ... ... жасаған жағдайда,
нарықтық ауытқулардың, сондай-ақ ... ... ... ... ауытқулар жағдайында ... ... ... экспорттық түсім түскен ... ... ... жәе ... Банк ... ... алып оның ... азайтады.
Валюта бағамын ... ... ... ... оның деңгейіне көптеген ... ... ... ... ... төртеуін бөліп айтуға ... ... ... оның өсуі ... валютаны
сатып алу ... ... ... ... ... валютасы қатысында оның ... ... ... ... төлем балансының жағдайы. Ұлттық
валютаның ... ... ... онда ... ... ... сондай-ақ шетелдік ... ... ... әсер ... соның салдарынан борышкерлер ... ... ... үшін оны ... ... ... Үшіншіден, пайыздық ... ...... елге ... ... ... ... бұл шетел валютасының ұсынысын арттырады.
Мөлшерлемені ... ... ... ... ... ... да ... ынталандырады, ... ... ... ... Екі жағдайда ... ... ... ... ... өнімнің
мөлшері экономика ... ... ... ... өндіріс мөлшерінің және баға ... ... ... ... ... ... ... және баға өзгерістерінің түсу ... ... ... ... төрт жылда өткен ... ЖІӨ ... ... ... өсуі
байқалады. Ақша ... ... ... ... ... ... ... байланыстарға ... ... ... ... ... Ақша ... ... өндіріс ... ... ... ... суретте көрсетілген:
Сурет №1. ақша ... ... ... ... ... динамикасы.
Ескерту:
1. Кесте икемділік коэффиценттерінің ... ... ОХ ... ...... ... ОУ ... – талданатын жылдар ... ... ... ... ... ... екі тәсілі ... бұл ... ... ... ... ... Нашар дамыған ... қоры ... ... ... ... көзі ... ... және
екіншіден, ... банк ... ... ... ... қаржыландыру болып табылады. Қызмет ерекшелігін ... ... ... ... экономикада бар ақшалай
қаржылары ... ... ... ... ... қайталама ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... ... ал қамтамасыз ... ... ... ... ... мен
төлем ... және ... ... жағдайларға
байланысты.
Келесі ... ... ... және қайта
қаржыландыру ... ... ... ... №2. ... ... ... және қайта қаржыландыру
мөлшерлемесінің икемділік ... ... ... ... ... ... есептелген;
2. ОХ сызығы бойынша- икемдiлiк коэффицентi, ОУ ... ... ... ... салымдары мен қайта қаржыландыру мөлшерлемесiнiң өзара байланысын
альп қарасақ: ... ... ... ... ... салымдарыньң
икемдiлiк коэффицентiнiң өзара байланысы тұрақсыз.
1998 жылы қайта қаржыландыру ... өсiп, ... ... несие
ресурстарына сұранысты азайтпады. Бұл дүниежүзiлiк және Ресей қаржы
дагдарысының ... ... ... ... ... ... ... қорғау үшiн монетарлық органдар
бiрқатар залалсыздандыру шараларын жүргiзедi. Мысалы, инфляцияның ... үшiн ... ... ... ... ... ... қаржыландыру мөлшерлемесiнің арттыру да ақша ... де ... ... ... азайтпады.
Инфляция қарқынымен салыстырғанда несие құны төмен болса, кәсiпорындар
қарыз алған қаржыларды ... ... ... үшiн ... қорғану үшiн материалдық құндылықтар жинау пайдалы. Қаржы-несие
қысқамерзiмдi несиелердi мекемелерi ұзак ... ... ... жинақтауға жылдам бередi. Ақшалай қаржылардың осылай ... ... ... ... арналған ресурстардың жетiспеуiн
одан әрi шиеленiстiредi.
Ресми пайыздық мөлшерлемелердi арттыру мемлекеттiк ... және ... ... ... ... мемлекеттік бюджеттiң тапшылығына қызмет
көрсетуге арналған шығындарды арттырады. Егер осы ... ... ... ... ... мемлекеттік қазынаның түсiмдерi артпаса,
онда бүкiл мемлекеттiк бағдарламаның пәрмендiлiгi едәуiр ... ... ... ... инфляцияның жағдайына әсер етушi индикатор болып
табылады. Келесi суретте инфляцияның икемдiлiк коэффицентiнiң ақша жиынына
қатынасын көре ... №З. ... ақша ... ... ... ... ... Кесте икемдiлiк коэффицентiнiң негiзiнде есептелген;
2. ОХ сызығы бойынша - ... ... ОУ ... бойынша
талданатын жылдар көрсетілген.
1996 жылы инфляция 98,2% төмендеп ақша жиыны 16,6% артуы ... ... ... ... ... ақша жиынының өсу қарқыны орташа қалыпта
болса да инфляцияның деңгейi күрт ... ... 1998 жылы ... кейбiр қысымы 1999 жылы қазақстандық шикiзатқа ... ... ... сауда жағдайларының нашарлауымен, айырбастау
бағамы саясатының өзгеруiне байланысты шетел валютасына сұраныстың артуымен
шиеленiстi.
Қазақстандық экономикада ақша ... мен ... ... арасында тығыз
байланыс байқалмайды. Бұл болжам инфляцияның ... ... ... ... өндiрiс мөлшерiнiң науқандық ауытқуы
сияқты барлық монетарлық емес факторлардың ьқпалымен негiзделедi. ... ... ... мен ... ... ... байланыс тұрақсыз екенiн көрсетедi. Макроэкономикалық көрсеткiштерге
ықпал ... ... ... құралдарын кешендi пайдалану қажет.
Қазақстанның экономикасы үшiн маңызды ... ... ... ... ... әкеп соқтырады:
- Ұлттық банктiң ақша-несие және валюталық реттеу тетiгiнiң тиiмдiлiгiн
кемiтедi;
- елдiң қаржы жүйесiнiң iштей қорғалуын ... ... ... мен ... ... ... қаржы қызметiнiң тәуекелдерiн ұлғайтады;
- экономиканың нақты секторындағы ... ... ... ... ... ... кiрiс бөлiгiн
жоғалтады;
Ақша ... және ... ... ... суретте
бейнеленген:
Сурет №4. Ақша жиынының және экономиканың долларландыру деңгейiнiң
жұптық ... ... ОХ осi ... ақша ... ... ... деңгейi;
2. Экономиканың долландырылуы қыркүйек айының 2003 жылына арналған;
2003 жылы долларландыру деңгейiнiң ... ... ... ... ақша ... 35% ... ... өлшемдер бойынша бұл өте жоғары болып саналады.
Ұлттық валютаның төлем құралы ретiнде нығайту 1999 жылдың қараша айынан
бастап ... ... ... ... мемлекеттiк құлды қағаздарға
орналастыру болып табылады. Iшкi қаржы нарығын тұрақтандыру Ұлттық ... ... ... жартысынан бастап валюталы ноталар ... ... жыл ... оларды толық өтеуге мүмкiндiк бердi. Қаржы министрлiгi
болса, 2000 жылдың ... ... ... тек қана ... ... ... олардың табыстылығы төмендеп, орналастыру ... ... ұзақ ... (1 жылдан астам) салымдарды
ынталандыру мақсатында, ... ... ... ... ... ... ... салығын кемiту қажет.
Төмен инфляция қарқынымен, ұлттық ... ... ... ЖIӨ және ... ... ... ... базасының өсуiмен, жедел депозиттердiң өзiндiк салмағынын
артуымен сипатталатын ... ... ... ... ... ... саладағы жағдай шиелiнiстi болып
қалуда.
Осы жағдай банк жүйесiнiң капиталының төмен деңгейiмен, ақша ... ... ... ... ... ... ... қызметi тұрғысынан дүниежүзiлiк стандарттар
бойынша ... ... ... ЖІӨ-нiң 6-7% құрауға тиiс.
Қазақстанда 2003 жылы екiншi ... ... ... ... ... 3,7% ғана құрады.
Қазіргi кезеңдегi қазақстандық экономиканың дамуын ... ... ... ... секторының жедел дамуын дәлелдейдi.
Қаржы нарықтарының ... бар ... ... ... нақты секторына қайта бағыттылауы байқалады. 2002 жылы ... ұзақ ... ... 2001 ... ... ... ... ал 2003 жылы 62,3% дейiн ... 608,350 ... ... ... ... ... ... артуы мен оларды тарту мерзiмiнiң
бiрте-бiрте ұзартылуы себеп болды.
Экономика ... ... ... ауыл ... ... ... ... басқа секторға несиелер қарқынынан едәуiр артуда. Алайда,
банк несиелерiнiң көп бөлігi (52,1%) қарыз ... ... ... үшiн ... ... құрал сатып алу үшiн 2003 жылы банк
несиелерiнiң тек 11,9% ғана ... ... ... ... жою қатысты соңғы 5 жыл
iшiнде 4,3 %-дан 14% артты. 2003 жылдың ... ... ... ... ... тауарлардың бағасы 2,4%, азық-түлiк емес тауарлардың
бағасы 1,1% өстi, халыққа ... ... ... 1,0% ... күнi банк ... ... меншiк капиталы 114 млрд. теңгеге
немесе 774 млн. АҚШ долларына жеттi. ТМД ... ... бiр ... ... ... ... бойынша Қазақстан алда болса да (бiр
банкке шаққанда 18 млн. доллар), банк секторының капиталдандыру әлi ... даму мен ... ... ... ... ... үшiн
әлi де жеткiлiксiз. Осыған байланысты Ұлттық Банк жаңадан құрылатын банктер
үшiн 2 млрд. теңге сомасында жарғылық капитал белгiледi.
Экономиканың ... ... ... проблемалары
Экономиканы мемлекеттiк реттеуде немесе қаржы ... ... ғана ... ... ... өзiнде болады. Банк
жүйесiнiң артық өтiмдiлiк жағдайында, коммерциялық несиелеу үшiн ... жоба ... орын ... ... ... ... ... несиелеу объектiсi өндiретiн өнiмнiң ... ... Осы ... ... ... ... салыстырғанда,
өнiмнiң бәсекеге қабiлеттiлiгiмен байланысты. Отандық өнiм ... ... ... ... ... ... оның
технологиялық сипаттамалары, маркетингтiк деңгейi, салық салу ... ... ... ... жүйесi мен экономиканың нақты секторы ... ... ... ... күнi өте ... болып табылуда. Осы өзара
байланысты түбегейлi өзгерту экономиканың накты секторы ... ... ... ... жүйесiнiң өзiн нығайтудың негiзгi талабы болып
табылады.
Өндiрiстiк секторды жаңғырту үшiн айналым ... ... ... ... ... ... жаңарту үшiн де ... ... ... Кәсiпорындар мұндай қаржылардың орта мерзiмдi және ұзақ
мерзiмдi ... ... пен ... ... алуы ... Экономиканың
қаржылық және нақты секторларының өзара байланысын арттырудың ... ұзақ ... ... ... ... бұл оның ... мен ... алу мақсатына байланысты.
Мемлекеттiк инвестициялық саясат процесiне мемлекетттiң мұнайдан түскен
артық кiрiстерi шоғырланған Ұлттық қордың қаржыларын ... ... ... ... ... ... ... сенiмдi және өтiмдiлiк
шетелдiк қаржы активтерiнде орналастырылады. ... ... қор ... ел ... дамытуға жұмыс iстеу үшін қордың пайда болған
инвестициялық кiрiсi ... iшкi ... ... жұмыс
iстеуге тиiс.
2.2 Қазақстан Республикасының ақша-несие саясатының
дамуының негiзгi кезеңдерi
Өткен жыл ... ... ... үшiн ... ... ... күнi үшiн ... валютаның енгiзiлгенiне 10 жыл толды. Елдiң
сыртқы экономикалық жағдайы жақсарды, Ұлттық ... ... ... АҚШ ... ... ... ... экономиканы долларландыру
процесi тежелдi.
Ағымдағы 9 айдың сальдосы жағымды болып, 508 млн. ... ... ... ... ... ... ... тасымалдағыштар бағасының 30% артуы
себеп болды. ... ... ... ... ... ... ... болды. Тауарлардың сыртқы айналымы саудада 9 айда 16 ... ... ... ... ... 1/4 ... ... қарыз алу құнының кемуi қазақстанды резиденттер үшiн сыртқы
корпортивтiк қарыз ... ... көп ... Ағымдағы операциялар
шоттарын қаржыландыру қысқарып, резиденттердiң шетел активтерi ... ... ... ... ... 14% ... ... долларды құрады. Тiкелей шетелдiк инвестициялар 12% артып, 3297 млн,
долл. ... ... орта және ұзақ ... ... ... ... бойьнша 3,3-ке артып, 1822 млн. долл. құраған.
Экопорттан түсетiн кiрiстiң ... мен ... ... ... едәуiр
құйылуы шетел валютасына деген сұранысты арттырды.
Инфляция.
Қазақстан Республикасының Статистика жөнiндегi ... ... ... 2003 жылы ... ... 0,3% ... (2002 жылғы
наурызда-0,2 %).
Алдағы айлармен салыстырғанда, азық-түлiк емес тауарларының қымбаттауы
—0,5% бағалардың өсуiне себеп болды.
2003 ... ... ... ... 1,7% ... ... ... 2,4%, азық-түлiк емес ... ... ... ... ... ... ... 1,0% құраған. ... ... ... жиынтық меншiк капиталы 114 млрд. теңгеге немесе 774 млн.
АҚШ ... ... ТМД ... арасында бiр банкке шаққанда меншiк
капиталының мөлшерi бойынша Қазақстан алда болса да (бiр ... ... млн. ... банк ... капиталдандыру әлi де тұрақты даму мен
инвестицияларды экономиканың нақты секторына ... үшiн әлi ... ... ... Ұлттық Банк жаңадан құрылатын банктер үшiн 2
млрд. теңге сомасында жарғылық капитал белгiледi. Бұл банк ... ... ... ... Қазiргi уақытта екiншi деңгейдегi барлық
жұмыс iстейтiн банктердiң ... ... ... мен ... процесiмен
бетпе-бет кездестi. Бiрiгуден кейiн олардың негiзгi қаржылық және ... ... ... ... тұракты банкiлерiнiң қатарынан
көрiнуге мүмкiндiк бередi.
Валюталық нарық.
Өткен жылы АҚШ ... ... ... ... ... бiрi ... оған iшкi ... шетел валютасының көптеп
түсуi себеп болды, биржада да, ... ... да ... саны ... ... жоғары бағасы, мемлекеттiк меншiк үлесiн
жекешелендiру, сондай-ақ корпоративтiк сектор мен ... ... ... нарықтардан қарыз алуы экспорттық ... ... ... жылы ... ... ... ... 6,3 млрд. долл.
астам құрады, өткен жыл деңгейiнен екi ... ... ... ... ... ... ... бағалардың
деңгейін айқындайтын негізгі ... деп ... ... мағына береді. ... әрі ... ... өзінен-өзі
реттеуші бола алмайтынына және ... ... ... және ... тұрақтылығын қамтамасыз ете
алмауынына ... онда ... ... ... ... ... ... роль атқаруға тиіс
деп санайды. ... ... ... ... ... күрт ... (экономикалық ... ... ... және ... сясатын
жүргізуге араласуы ... Ақша ... ... де ... ... жатады. Тауар өндірісі тұсында ... ... және ... бөліне отырып, олардың арасында өзара
қарама-қайшылар туады. Қоғамдық ... ... ... ... ұлттық және дүниежүзілік нарықтың қалыптасуымен ... ... ақша ... да әрі ... дами түседі. Сонымен
ақша капиталдық айналысына қызмет ете ... ... ... өнім ... мен ... дәнекер болады. Ақшаның
қолма-қол және ... ... ... ... сондай-ақ және жалған капиталдың ... ... Ақша ... ... ... ақша ... мен ... ақша айналысы кіреді. Қолма-қол ақша ... ... ... білдіреді. Оған банкноталар, монеталар және қолдағы ақшалар
(қазыналық билеттер) қызмет ... ... ... ... ... едәуір бөлігін орталық банктерден шығарған банктік билеттер
құрайды.ақша шығарушының кішкене ... (10%ке ... ) ... ... қазынашының үлесіне тиеді.
Тауарларды және ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ... ... ... ... ... қажет. Мұның
өзінде мемлекеттік шығындарды ... мен ... ... ... артуына және ... ... ... ... ... кезеңде ... ... ал ... ... ... ... Осындай шығындар ... ... ... ... тікелей әсер ... атап ... ... және ... ... керісінше, өндіріс
мөлшеріне жанама әсер ... ... ... ... әсер ... ал ол ... ... ... ... әсер етеді.
Кейнсиандықтар мен монетаристердің ... ... ... ... ... кезең-кезеңмен
құлдырауы мен ... ... ... саясат
жүргізуді талап етеді. Ол ... ... ... ... ... ... ... ... мен қызметтерге ... ... ... ... ... ... және ... байланысты ... ... (ТЖӨ) ... ... әсер ... ... саясатты экономикалық ... ... ... ... Қазынашылық саясаттың екінші
құрайтын ... ... ... мен ... ... әсер ... ... негізінен тұтыну ... ... ... де әсер ... Кейнсиандықтар ... ... ... ... ... ... құлдырау мен тоқырау кезеңінде неғұрлым аз ... тыс ... ... асып ... ... ... биржадан тыс валюталық нарықта резидент
банктардың арасында келiсiм шарттар көлемi эквиваленттi түрде 6,7 ... ... ... бiр ... 43,3% өстi. Осылайша, iшкi валюталық
нарықта ... ... ... 13,0 ... ... iшiнде ұлттық валюта шетелдiк валютаға қарағанда 12,52 теңгеге
күшейдi. Жыл соңына орта есептелген ... ... 143,33 ... ... жылы- долларға шаққанда 149,45 теңге болған едi. Жыл ... ... ... ... ... 8,03% ... Ең ... қарқыны ақпан және қаңтар айларында байқалды ( 2,05 және 2,25%).
11 ай ... ... ... ... ... ... 1,4 % құраған.
Жыл бойы теңге тек наурызда, тамызда және қыркүйекте құңсызданды. ... ... ... ... 12,5% күшейiп, ал евро мен ресей рублiне
қатысты 7,0 және 5,4% ... ... ... ... ... осы ... ... құңсыздануы
бәсекеге әсер еткен жоқ.
Ресей рублi және еуро операциялары валюталық нарықта биржалық ... тыс ... ... емес ... ... Биржалық нарықта ресей
рубльдарымен операциялар келемi 3,5 есе ... ( 27,7 млн, ... ал ... көлемi 20,5 есе өсiп, 5,4 млн. еуроны құрады. әрине, өткен
жылдар сияқты нарықта басты белсендiлiктi АҚШ ... ... ... 11 ай ... АҚШ ... ... көлемi 5,8% азайып 2
млрд. долларды құрады. АҚШ ... ... ... айырбастау
бөлiмшелерiнде 11 млн. азайып, 182 млн. долларды құрады.
Банкаралық ақша ... жылы ... ақша ... ... ... өсуiне
байланысты банктердiң өсу тенденциясының өтiмдiлiгi күшейдi. 2002 жылмен
салыстырғанда 2003 жылы банкаралық ... ... ... ... 145,9 млрд. теңгеге өстi.
Қаңтар айында 2003 ... ... ... ... ... ... ... 2002 жылдың желтоқсан
айымен салыстырсак ... ... ... ... ... ... операцияларына АҚШ долларымен алынатын валюталық ... ... 2003 жылы ... ... саны ... ... жылға қарағанда 79,1% көлемiне артты.
Шоғырландырылган орта есептелген долларлық депозиттер ... ... 2003 ... ... ... ... құрады (2002 жылдың соңында
1,93%).
Басқа банкаралық қарыздық операциялар маңызды көлемде жасалынбады.
Депозиттiк және несие нарығы.
Өткен ... 11 ай ... ... депозиттерiнiң көлемi
бiр ширекке өсiп Т761,1 млрд. ... ... ... ... салымдары
заңды тұлғалардың депозиттерiне қарағанда едәуiр артық болды. Жыл бойы
долларландыру көлемiнiң аса ... ... ... ... оны теңгенiң
АҚШ долларына шаққанда нығаюын бiлдiредi. Ұлттық ... ... саны 65,6% ... ал ... ... ... депозиттер 0,2%-
ға азайды. Нәтижесiнде резиденттердiң теңгемен салатын депозиттердiң
жалпы меншiк ... ... ... өстi. ... ... ... ... бiрте-бiрте азайды. Қараша айында 2002 жылдың
желтоқсан айымен салыстырғанда, жеке тұлгалардың жедел теңгелiк ... ... ... ... 10% ... банктiк емес заңды
тұлгалардың депозиттерi 5,4-тен 3,0%- ға азайды.
Сақтандыру ... ... ... айына қалыптасқан жағдай бойынша 33 сақтандыру
оның ... ... ... және ... ... ... сақтандыру
қызметiн жүзеге асыруға лицензиялары бар.
2002 жылғы ақпан айында сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... осы кезеңiмен салыстырғанда 37,3% артты) және 21,8
млрд. теңгенi құрады, сақтандыру резервтерi 7,5% ... (25,0 %) ... ... ... құрады, жиынтық меншiк ... 6,9 ... ... оның өсуi 4,3% ... (17,0% ... ... ... айында сақтандыру сыйақысының мөлшерi 45,5% ... ... өстi) және 4,1 ... ... ... ал ... төлемдерiнiң
мөлшерi —2,3% артып (2 есеге жуық өстi) 592 млн. теңгеге жеттi.
З ТАРАУ. ҚА3АҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА АҚША-НЕСИЕ САЯСАТЫНЫҢ ... ... ... ... ... ... 15 жыл бойы дамуы тәуелсiздiк алу, ... ... ... ... жаңа ... ... дамып, нығаюы, экономикасың әлеуметтiк және ... ... ... ... ... оқиғалармен сипаттталады.
Мұның өзiнде қаржы секторындағы, әсiресе, экономиканың банк секторындағы
түбегейлi қайта құруларды атап өту ... ... ... ... ... ... ... банкi
туралы» Қазақстан Республикасының жаңа заңы қабылданды, онда ... ... ... ... ... ... құқықтық
мәртебесi мен өкiлеттiктерi, банк ... орны мен рөлi, ... ... ... ... ... қатынастары
белгiлендi.
Ұлттық валютаньң өндiрiлуiне байланысты, мемлекеттiк ... ... мен банк ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық
банкiнiң рөлi едәуiр артты. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi ... ... ... және ... базасын қалыптастыруға көп
назар аудара ... ... ... ... ... ... үшiн ең төмен резерв талаптары, экономикалық нормативтер
белгiлендi және шетел қатысуымен банктердiң қаржыларының ... ... ... және ... қарыз қоржынын ... ... ... жылы ... ... ... ... стандарттарға көшу
бағдарламасының қабылдануы реформалаудың негiзгi кезеңi болып ... ... ... барлық жұмыс ... ... 2000 ... ... ... жеткiлiктiгi, активтердiң сапасы, ... ... ... ... ... мен тарату беөлiгiнде
халықаралық стандарттарға жетуге тиiс болды. Бұдан ... 1998 жылы ... ... ... ... арналған стратегиялық жоспары
қабылданды, ол банк ... ... және жаңа банк ... ... ... отырып, тұрақты және сенiмдi банк жүйесiн
құруға бағдарланды.
Қазiр банктер ... ... ... ... тәжiрибеде
қабылданған стандарттар негiзiнде қалыптастырады. Қызметтерi халықаралық
стандарттарға ... ... ... ұлттық банкке өзiнiң ... және ... ... ... ... ... тиiс. ... Ұлттық Банк тарапынан нысанды түрде талап қана емес, ол ... ... ... ... және ... ... iшкi ... өндiрудi, бухгалтерлiк есеп берудiң стандарттарына көшу және
ақпарат ... мен ... ... ең ... ... қол
жеткiзудi қоса алғанда, орталық банк қызметiнiң барлық ... ... ... нормативтер бойынша белгiленген талаптарға және басқа да
мiндеттi талаптарға қол ... ... ... ... ... жаңа банк қызметтерiн ... ... ... ... саясатын жетiлдiру жоспарларын көрсетуге тиiс.
Қазiргi уақытта банк ... ... ... ... ... тұтастай жағымды деп бағалауға болады. Жоғарыда аталған
бағдарламаның нормаларына сәйкес, 2003 жылғы тамыз айының ... ... ... банк - 1 топқа, 20-екiншi топқа, ал 6- банк осы ... ... ... ... қызметтерi халықаралық стандарттарға толық сәйкес
келетiн шетелдiк қатысумен банктердiң еншiлес банктерi де бар. ... - ... Ваnk, ... ... ... ... ... стандарт талаптарына
көшуге байланысты, банктер сақталып, өзiнiң меншiк капиталын ... Бұл ... ... ... ... ұзақ ... ... меншiк капиталдың жеткiлiктi мөлшерiнiң болуы қажеттi талап
болып табылуда. Ұлттық банктiң, ... ... ... арттыру,
сондай-ақ банктердiң халықаралық стандартарға көшу бағдарламасының басқа
да шаралары 1999 ... ... ... ... да ... көшiруге мумкіндiк бердi. Қаржы дагдарысының нәтижесiнде Ресей
банктерi ... ... ... рет ... ... банк ... ... банк заңнамасында белгiленген банктердiң
экономиканың нақты секторының кәсiпорындары мен ... ... ... ... қатысуға шектеуi бiздiң банк жүйесiн қаржы
дағдарысынан белгiленген ... ... ... күнi банк ... ... ... капиталы 114 млрд. теңгеге
немесе 774 млн. АҚШ долларына ... ТМД ... ... бiр ... ... ... ... бойынша Қазақстан алда болса да (бiр
банкке шаққанда 18 млн. доллар), банк ... ... әлi ... даму мен ... ... нақты секторына бағыттау үшiн
әлi де жеткiлiксiз. Осыған байланысты Ұлттық Банк жаңадан құрылатын банктер
үшiн 2 ... ... ... ... капитал белгiледi. Бұл банк
құрылымдарының бiрiгуiне ықпал ... ... ... ... ... барлық жұмыс iстейтiн банктердiң ширегiне жуығы қосылу мен
бiрiгу процесiмен бетпе-бет ... ... ... ... ... және сана ... ... оларға елдiң тұракты
банкiлерiнiң қатарынан ... ... ... Банк банк санын қысқартуға ұмтылмайды, ... ... ... бүкiл елдiң банк жүйесiн ... ... ... бұл өте ауыр және ұзақ ... ... жұмыс. Сондықтан және
Қазақстанның ауқымды аумағын ескере отырып және ... ... ... ... байланысты, Ұлттық Банк ... ... ... орны нық ... аймактың банктердi қолдау
жөнiндегi жанама шаралар ... ... ... үшiн ... ... ... ... банктермен салыстырғанда, меншiк капитал
мөлшерi төмен деңгейде белгiленген. Айматық банктердiң меншiк ... ... ... 500 млн. ... кем болмауға, басқа жұмыс iстейтiн
банктердiкi – 1 млрд. теңгеден артық болуға тиiс. ... ... ... меншiк капиталының мөлшерi 1 млрд. тең ... одан ... ... банк ... ... ... оқиғалар мен саясаттағы ... ... ... Екі ... банк ... ... кезде
орталық банк ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... (қайталама эмиссия) ... ... ... ... ... ақша рөлі ... ... шығындар жиынтығына ... ... және т.б.) ... ... ... ... және ... рөлі (қысымға түскен
инфляцияны» ... ... ... тапшылығында әркелкі
бағалар ... және ... ... ... ықпал етті. Жиынтық сұраныс пен ... ... ара ... ... ... ... ... ... ... ... жылдамдығы төмендеді, жинақтаулардың ... ... ... ... операцияларына
өту процесі жеделдетілді.
Дүниежүзінің 83 ... ... мен ... ... ... ... айналымдағы ақша ... ... ... ... ... ... айқындады.
Нарық жағдайының ... және ... ... жалпы
төмендеу жағдайында, банк институттары үшiн несие операцияларының басымдығы
анық. Мемлекет тарапынан экономиканы несиелеу үшiн ... ... Атап ... ... Банк ... ... ... жолымен экономиканың нақты секторының кәсiпорындарын белсендi
түрде несиелейтiн екiншi деңгейдегi ... ... ... ... тұрғын үй құрылысы саласында ипотекалық несиелеудi
белсендiру мақсатында, ел ... ... ... ұзак ... үй құрылысын қаржыландыру мен ... ... ... ... қабылдады. Осыған байланысты 2000 жылдың
соңында Қазақстандық ипотекалық компания құрылды. ... ... ... ... үшiн 1 млрд. теңге салды және ол компанияның жеке
дара акционерi ... ... ... ... ... бiрқатар
отандық iрi банктер; сондай-ақ ... ... ... ... және ... ... Компания ипотекалық несиелердiң қайталама нарығындағы
оператор ... және оның ... ... ... ... ... ... несие алып және осы несиелермен қамтамасыз етiлген
облигациялар сатып ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның екi қаласында:
Астана және Алматы қалаларында 150 млн. ... ... (1 млн. ... ... ипотекалық несиелеудiң пилоттық жобасы iске қосылды.
Компания бес жетекшi ... ... ... ... бас ... ... уақытта Компания «Тұран Алем Банкi» ААҚ, ... ... ААҚ ... 1,5 млн. теңге сомасьиндағы тұрғын үй ипотекалық несиенi
қайта қаржыландырды. Қаэақстанда экономиканы ұзақ ... ... шешу ... ... ... байланысты Қазақстанның Даму Банкi ... оның ... ... ... ұзақ мерзiмдi және орта мерзiмдi
несиелеу, бiздiң елдiң ... ... ... экспорттын
ынталанталандыру мақсатында Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... мен ... бойынша
кепiлдiк мiндеттемелер беру жолымен экономиканың өндiрiстiк секторын
несиелеудi ... ... ... жылдары Қазақстанның банк iсi өзiнiң қызмет ... ... және банк ... ... ... Банктер кең банк қызметтерiн
көрсетедi, өзiнiң өнiмдерiн накты тұтынушыларға ... ... ... және ... ... серiктестiктерiне жәрдемдесу
үшiн Ұлттық Банк «Несиесеріктестігі туралы» ережеге өзгерiстер енгiздi.
Өзгерiстерге сәйкес ... ... ... ... және ... ... серiктестiктерiнiң банк
қызметтерiнiң шеңберi тарылды. Несие серiктестiктерi мен ауылдық несие
серiктестiктерiнiң ең ... ... ... мөлшерi 1 млн. теңгенi
құрайды, бұл ... ... ... ... және ауыл ... ... ... ашуға мүмкiндiк бередi.
Бұдан басқа, несие серiктестiктерi мен ауылдық ... ... ... ұйымдастыру құқықтық нысандары кеңейтiлдi. Мұнымен
бiрге, ауылдық несие cерiктестiктердi дамыту үшiн ... ... ... ... ... ... бойынша осы несие серiктестерiнің
капиталына қатысуға рұқсат етедi.
Қазақстанда барлық банктердiң 75% Алматы ... ... ... осы ... ... ... ... уақытта
Алматы қаласын аймақтық қаржы орталығы ретiнде дамытудың ... ... ... ... жоспары жүзеге асырылуда.
Соңғы жылдары банктер құрамына сақтандыру компаниялары, зейнетақы
қорлары, ... ... ... жөнiндегi компаниялар, сондай-ақ
өнеркәсiптiк, сауда және ... да ... ... ... ... топтарының белiгi болып қалуда. Осыған банк қадағалауы, атап
айтқанда, бiрiктiрiлген ... ... жаңа ... және нормативтiк
құқықтық келісiмдердiң қабылдануы негiз болды.
Банк қызметiн реттеу жеке банк те, сондай-ақ ... ... ... банк тобы ... да ... ... ... бiр тұлғаның осы топқа
жатқызу өлшемi банктiң шешiм қабылдауына оның ... ету ... ... ... Банк ... ... ... өндiрумен
қатар, банк қызметiндегi ... ... ... қажеттi
ұсынымдарды әзiрлеуде.
Бүгнгi күнi ТМД елдерi арасында Қазақстан ең реформаланған, қаржылық
жағынан тұрақты және ... ... ел ... ... ... жоғарыда
көрсетiлген банк жүйесiн сипаттайтын сапалық және ... ... ... жеке ... ... ... кепiлдiк беру
жүйесi жұмыс iстейдi, ал ТМД басқа елдерiнде ... жүйе әлi ... елде ... ... ... көшу бағдарламасы
табысты iске асырылып және ... ... ... ... ... ... ... жақындастырылған және төлем жүйесiне
қойылатын барлық талаптарға жауап бермедi.
Осылайша, қазiргi уақытта банк жүйесiнiң ... ... ... өз кезегiнде Ұлттық банктiң шаралары жекелеген сегменттердi
нығайтуға да, сондай-ақ елдiң қаржы секторын тұтастай нығайтуға, ... ... ... ... ... ... Банк ... стандарттарға көшудiң жалғасы ретiнде банк
секторының барлық негiзгi қағидаларын орындай ... банк ... ... ... ... мен ... ... басқару,
сондай-ақ олардың iшкi рәсiмдер мен ... ... ... пайдалануға жәрдемдесетiн болады.
Ипотекалық несиелеу мен ... ... ... ... ... жүйесi жетiлдiрiледi, оларды елдiң барлық дерлiк iрi
қалаларында iске қосу ... ... банк ... қол ... қамтамасыз
ету мақсатында Банк пошта-жинақтау жүйесiн дамытуға жәрдемдесетiн болады.
Бұдан басқа, шағын, ... ... жеке ... дамыту үшiн шағын
кәсiпкерлiк субъектiлерi үшiн қаржы ресурстарының қол ... ... ... ... ... құрылады.
Банктер көрсететiн қызметтер аясын кеңейту, сондай-ақ бөлшеу сауда
операцияларының айқьндығын ... ... ... жүйе құру ... төлем карточкаларының жүйесiн ұштастыруға мүмкiндк беретiн ... ... ... ... ... iстеуiн
қамтамасыз ету жөнiндегi жұмыстар жалғастырылатын болады.
Төлем жүйесiнiң ... ... ... ... ... ету ... жүйесiнiң резерв ... ... ... ... ... ... көтеру) және экономиканың нақты секторы мониторингiн
дамыту жөнiндегi жұмыстар жалғастырылады.
Макроэкономикалық жағдайлардың жақсару, өндiрiс өсуде және iшкi ... ... ... ... молаю жағдайында елдiң ... ... ... ... әлеуметтiк проблемаларды шешуге
және Қазақстан халқының әл-ауқатының жақсаруына ықпал ететiн ... ... ... ... аясы ... даму ... уақыттарда сияқты оңай емес кездердi кешiп отыр.
Өзiнiң даму ... ... ... ... Банкi
жоғарыда атап кеткен ақша-несие реттеудiң барлық құралдарын қолданады. Және
де мұнда ең ... ... ... ... негiзгi әдiстерi
экономикалық болып табылуы.
Ұлттық Банк Ұлттық валютаның енгiзген ... ... ... ... ... экономикалық жағдайға сай ақша-несие саясатын жүргiздi.
Сонымен ... ... Банк ... ... ... саясатының
классикалық функцияларды орындап ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің зкономикалық шаруашылығының дамуында
беделдi сипатқа ие. Жаңа жағдайлардағы ақша-несие саясаты елдегi қаржылық
аясының ... ... ... банктiк жүйенi тұрақтандыруды мақсат етедi
және экономиканың негiзi көздерiн дамытуға ... ... ...... ... жұмысын ұйымдастыру негiзiн және
несиелеу процесiне қажеттi құжаттар жүйесiн ... ... ... ... ... ... ... банк пен қарыз алушылар
тұрғысынан ... ... Тар ... ... ...... процестi ұйымдастыру барысыдағы банктiң стратегиясы мен тактикасы
сипаттайды.
Сондай-ақ, несиелiк механизм туралы айтып ... ... ... ... айта ... екi элементтi: несиенi және
несиелiк механизмдi бiр-бiрiнен бөлiп ... ... ... ... ... ... оның ... ерекшелiктерiн сипаттайтын қатынастар және
олардың пайда болу ... ... және ... ... Банк ... араларда келесi бағыитарда өз жұмысын күшейтуге
тырысады:
• банктiк жүйеге деген сенiмдiлiк деңгейiн күшейту;
• депозиттердi ұжымдық ... ... ... ... ... ... қадағалау жұмыстарын жүргiзу және бәсеңдету;
•Үкiметпен бiрге банктiк қызметтiң спецификасын дәл меңгеретiн салықтық
заңнаманы дамыту және бәсеңдету;
• банктердiң арнайы аяларды несиелендiру ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясы, 30 тамыз 1995 жыл, және
оған 17 ... 1998 ... ... ... мен ... ... Республикасының «ҚР Ұлттық Банкi туралы» 30 .03. 1995
жылғы ... ... ... ... және ... ... ... жылғы Заңы
4. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Ерекше бөлiмi, 1999 ж.
11.Қазақстан Республикасының ... ... ... ... 29.08.1999 жылғы қаулысы.
2. Арнайы әдебиеттер:
1. Балабанов И. Т., «Банки и банковское дело», Санкт-Петербург — ... ... Б. А., ... ... ... ... ... — 2000;
3. Мақыш С. Б., «Ақша айналысы және несие», Алматы — 2004;
4. Мақыш С. Б., ... ... ... ...... ... О. Ю., ... кредит, банки», Ростов-на-Дону — 2000;
б. Сейткасымов Г. С., «Ақша, несие, банктер», ...... ... Г. С., ... дело», Алматы — 1998;
8. Сенчагов В.К. Финансы, ... ... и ... ... ... ... ... Е.Ф. Деньги , кредит, банки. Москва . Юнити , 2000 ж.
10. Абдильманова. Журнал «Банки ... 2001 ... ... ... ... 2001 ... ... «National Business» Тулегенова Е. «Банковская система
Казахстана» ,2004
13. М. С. Саниев. Ақша, несие, банктер. ... ... ... ... – 2001. – 26 ... ... Ақшаны – 2001. – 28 тамыз.
16. Экономикалық теория ... ... ... ... ақша ... валюта бағамын реттеу
Ақша жиынының өсу қарқынын реттеу
Ішкі көрсекткіштерге бағдар

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 73 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Ақша-несие саясаты"7 бет
"Мемлекеттің ақша-несие саясаты."9 бет
1.Мемлекеттің ақша, несие саясаты. 2.ҚР бюджет- салық саясаты. 3.ҚР әлеуметтік саясаты5 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатын жүзеге асырудың механизмі17 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Ақша - несие саясатыі31 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет
Ақша несие саясаты мақсаттары мен құралдары23 бет
Ақша – несие саясаты22 бет
Ақша – несие саясатының түрлері19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь