Коммерциялық банктердің несиелік портфелін басқарудың экономикалық негізі

Мазмүны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1 тарау. Коммерциялық банктердің несиелік портфелін басқарудың экономикалық негізі
1.1 Коммерциялық банктердің несиелік операциялардың мәні және жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау . коммерциялық банкте несиелік портфельді басқарудың негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
1.3. Несиелік тәуекелді басқару әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28

2 тарау. Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейіндегі банктердің несиелік портфелін басқаруына талдау жасау ("Банк Тұран Әлем" АҚ банкісінің тәжірибесі негізінде).
2.1. "Банк Тұран Әлем" АҚ.ың несиелік портфелін басқару саясаты ... .47
2. 2. ҚР Екiншi Деңгейлi Банктердiң несиелік портфелін талдау ... ... ..55
2.3. Банктің несиелік портфелінің сапасын бағалау ... ... ... ... ... ... ...64

3 тарау. Коммерциялық банктерде несиелік портфельді басқаруды
жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..70

Қорытынды 79

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 83
Кіріспе
Қазақстан Республикасында болып жатқан экономикалық
өзгерістердің негізгі бағыттарының бірі — халық шаруашылығы
механизімінде қаржы сферасының алатын орнының өзгеруі.
Жоспарлы экономика түсында ақша несие ағымдары шаруашылық айналымда айтарлықтай рол атқарған жоқ, тек өндіріс сферасының жоспарланған мақсаттарын орындауға қажетті құрал ретінде ғана қарастырылды. Бірақ нарықтық экономикаға өту жағдайында қаржы ағымдарының мәні күрт өзгерді. Нарықтық экономика тұсында шаруашылық жүргізу субьектілерінде қаржы ресурстарының қажетті мөлшері қолда болуы немесе болмауы шаруашылық қызметтің жүзеге асырылуының негізін қалаушы фактор болып табылады.
Бүгінгі танда нарықтық экономикада несие — банктік жүйе ерскше орын алып отыр. Жүйе арқылы кәсіпорындардың, үйымдардың, халықтың ақшалай төлемдері мен есеп айрысуларының аса зор көлемі өтеді; бұл жүйе халықтың жинақтары мен табыстарын, уақытша бос ақшалай қаражаттарын жұмылдырып оны белсенді қызмет ететін капиталға айналдырады, сонымен біргс бұл жүйе көптеген қызметтері несиелік сақтандыру, делдалдық, инвестициялық, трасталық т.с.с. көрсетеді.
Қазақстанның нарыққа өтуі көбінесе несиелік қатынастар потенциялының жүзеге асырылуымен байланысты. Бүгінгі танда біздің елімізде несиелік қатынастар бірқатар өзгерістерге ұшырап отыр, сонымен бірге жалпы несиелердің ішінде өтімділігі жоғары қысқа мерзімді несие ерекше көзге түседі. Кәсіпкерлер арасында қысқа мерзімді несие қызығушылық туғызып отыр: Қазақстан Республикасын банктермен экономиканы қысқа мерзімді несиелеу тәжірибеде қалай жүргізіледі; қысқа мерзімді несиені алу үшін мемлекетпен қандай ережелер, нормалар, шектеулер қойылған.
Қазақстанда несиелеу келесі заңдар мен ережелерге сүйеніп жүзеге асырылып, реттеледі: "Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі туралы және "Қазақстан Республикасының банктер және банктік қызметтер туралы" заңдары. Бүл заңдар мен нормативті актілер барлық меншік формасындағы банктермен қолдануға тиесілі. Жоғарыда баяндалып өткендер диплом жүмысымның өзектілігін айқындайды.
Диплом жүмысының мақсаты коммерциялық банктердің несиелік портфельді басқарудың теориялық негізін ашу, сондай-ақ "Банк Тұран Әлем" АҚ мысалға алып отырып оның несиелік портфелін басқарудағы ерекшелігін қарастыру.
Осыған байланысты диплом жүмысында келесідей міндеттер қойылды:
- несиелік операциялар туралы түсінік беру;
- несиелік операциялардың жіктемесін жасау;
- коммерциялық банктердің пайдасын құруда несиелеу
операциялардың алатын орны;
- коммерциялық банктің несиелік портфелінің сапасына талдау жасап, оны басқаруыдың мақсаттарын анықтау;
- несиелік портфельдің сапасын жақсарту жолдарын сипаттау;
- коммерциялық банктердегі несиелік портфельді басқарудың шетелдік тәжірибесімен таныстыру;
Дипломдық жүмыста жүргізілген зерттеу коммерциялық банктерде несиелік портфельдің қалыптасу ерекшеліктерін түсінуге жүргізілетін несиелік операциялардың көлемін келешкте кеңейту үшін алғышарттар жасау және бұл қадамдардың банктер мен жалпы экономика үшін маңыздылығы мен салдарын анықтауға несиелеу процесінде туындайтын тәуекелділік деңгейін төмендету жолдарын ұсынуға мүмкіндік береді.
Диплом жүмысы кіріспе, үш тарау мен қорытынды бөлімдерінен тұрады.
Зерттеу жүмысымның обьектісі коммерциялық банктердің несиелік портфелі, оның ішінде АҚ "Тұран Әлем" банкісінің несиелік қызметі.
Жүмысытың мазмұнын ашуда теориялық әдіс ретінде шетел және отандық экономист ғалымдардың еңбектері пайдаланылды, оның ішінде: Лаврушин И.О. "Банковское дело", Сейтқасымов Г.С. "Управление банковской ликвидностью и методика ее анализа" (автореферат), Калиева Г.Т. "Коммерческие банки в Казахстане и проблемы обеспечения их стабильности", Рид Э; Коттер Р "Коммерческие банки", Садвакасов К.К. "Управленческий анализ деятельности коммерческого банка'" және т.б сонымен қатар Қазақстан Республикасының нормативті қүқық актілері, ғылыми әдебиет, кезеңдік басылым материалдары мен жинақтары қолданылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. 31 тамыз 1995г. Жарық көрген № 2444 "Банктер және Банктік
қызмет туралы" Қазақстан Республикасының заңы.
2. ҚР Ұлттық Банк басқармасының шешімімен 28/08/98 - №167
"Пруденциялды нормативтер туралы" ережелер.
3. К. О. Шаяхметова “Банктік тәуекелдер” “Қазақ университеті” Алматы 2004 ж.

4. Абрамова М.А., Александрова Л.С. "Финансы, денежное обращение
и кредит" - М: ИМПЭ 1996 ж:.
5. П/р Акбергенова И. "Финансово — кредитные проблемы развития
экономики Казахстана" — Алматы: Білім 1995ж.
6. Айтбембетова А.Б. "Исторические становление и развития
кредитных отношений в Казахстане" — Алматы: КазГУ им. Аль-
Фараби 1994ж.
7. Баишов Берик. Храните деньги в банке. // Банки Казахстана.
№1.27.00ж.
8. Грицун Ю. Н. Повышение эффективности активных операций
коммерческих банков. Дисс.к.э.н. М., 1998ж:
9. Диченко М.Б. Теория и методология регулирования ликвидностю
коммерческих банков. // Банковские услуги № 4, М., 1999ж.
10. Дроздова А.В. Экономически — организационное управления
СІЖ, 1997ж.
10. Инжекара Хасан. Доверие клиентов как важнейший актив банковской системы. // Банки Казахстана №10. 1999ж.
11. Жакыпова Ф.И. Новая роль банков в условиях перехода к
рыночном отношениям. Дис.к.э.н. 1998ж.
12. Жарковский М. О. Статистический анализ эффективности
работы коммерческого банка. М., 98ж.
13. Калтырин А.В. Банки в системе кредитно-финансовые
отношени переходной экономики. Ростов, 1997ж.
14. Кошанов А.К. Проблемы "адаптированной" модернизации
реформирование экономики Казахстана, Алматы, 1998ж.
15. Королев О.Г. Анализ рентабельности операций коммерческого
банка и ее влияния на финансовую устойчивость. Дис. К.э.н.
М.Д 1998ж.
16. Калиева Г.Т. Коммерческие банки в казахстане и проблемы
обеспечения их устойчивости. Дис. К.э.н. 1999ж.
17. Кучукова Н.К. "Макроэкономические аспекты реформирования
финансово-кредитной системы РК в условиях перехода к
рыночной политике" Алматы: Ғылым 1994ж.
18. Лаврушин О.И. "Банковское дело", М., Банковский и Биржевой
научно- консультационный центр, 1999ж.
19. Лисак Б. Казахстанские банки на пути перемен. // Банки
Казахстана №8, 1999ж.
20. Мадиярова Д.М., Марчевский В.С. Основы современного
банковского дела. Алматы 1997ж.
21. Панова Г.С. Банковское обслужование частных лиц. Автореф.
М., 1994ж.
22. Панова Г.С. Анализ финансового состояния коммерческого
банка. 1996ж.
23. Рид Э., Коттер Р. "Коммерческие банки", М., СП
24. Романюк Д.В. Моделирование кредитно-депозитной политики
банка. Дис.к.э.н. Алматы. 1998ж.
25. Сабанти Б.М. "Теория финансов" — М:Менеджер 1998ж.
26. Садвакасов К.К. Управленческий анализ деятельности
коммерческого банка. М., 1997ж.
27. Сатова Р.К.,Сыздыкова Д.Т. Проблемы финансовой банка.
Павлодар. 1999ж.
28. Сейткасымов А.Г. Управление банковской ликвидностью
анализа. Автореф. Алматы 1998ж.
29. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені 1997-2005 жж. аралығындағы.
30. Трифонов А.Н. Проблемы управления ликвидностью
коммерческого банка. Дис.к.э.н. М., 1998ж.
31. Терешкова Г.Е. Управление ликвидностью и доходность банка. СПб., 1998ж.
32. Чая Г.С. Внутренний контроль в коммерческом банке, услуги. №7.1, 1998ж.
33. АҚ "Тұран Әлем" банкінің 2003- 2005 жж. Аралығындағы

34. Ұлттық Банктің статистикалық бюллетені 2003- 2005 ж.ж..
        
        Мазмүны
Кіріспе…....................................................................
............................................................................
.........…3
1 тарау. Коммерциялық банктердің несиелік портфелін басқарудың
экономикалық негізі
Коммерциялық ... ... ... мәні ... ... алушының несиелік қабілетін бағалау - коммерциялық банкте
несиелік портфельді ... ... ... тәуекелді басқару әдістері…………………………………..28
2 тарау. Қазақстан Республикасындағы екінші ... ... ... ... ... жасау ("Банк Тұран Әлем" АҚ банкісінің
тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... басқару
саясаты…..47
2. 2. ҚР Екiншi Деңгейлi Банктердiң несиелік портфелін талдау……….55
2.3. Банктің несиелік портфелінің сапасын бағалау………………………64
3 ... ... ... ... ... басқаруды
жетілдіру жолдары………………………………………………………………..70
Қорытынды 79
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 83
Кіріспе
Қазақстан ... ... ... ... ... бағыттарының бірі — халық шаруашылығы
механизімінде қаржы сферасының алатын орнының өзгеруі.
Жоспарлы ... ... ақша ... ... ... айтарлықтай рол атқарған жоқ, тек өндіріс сферасының жоспарланған
мақсаттарын ... ... ... ретінде ғана қарастырылды. ... ... өту ... қаржы ағымдарының мәні күрт өзгерді.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... ... қолда болуы немесе болмауы шаруашылық
қызметтің жүзеге асырылуының негізін ... ... ... ... ... нарықтық экономикада несие — банктік жүйе ерскше ... ... Жүйе ... ... ... ... ... мен есеп айрысуларының аса зор көлемі өтеді; бұл жүйе халықтың
жинақтары мен табыстарын, уақытша бос ақшалай ... ... ... ... ... капиталға айналдырады, сонымен біргс бұл жүйе
көптеген қызметтері несиелік ... ... ... ... ... ... өтуі ... несиелік қатынастар потенциялының
жүзеге асырылуымен ... ... ... ... ... несиелік
қатынастар бірқатар өзгерістерге ұшырап отыр, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... ерекше көзге
түседі. Кәсіпкерлер арасында қысқа мерзімді несие қызығушылық туғызып отыр:
Қазақстан Республикасын банктермен ... ... ... ... ... ... ... мерзімді несиені алу үшін мемлекетпен
қандай ережелер, нормалар, шектеулер қойылған.
Қазақстанда несиелеу келесі ... мен ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі туралы және
"Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... мен нормативті актілер барлық меншік ... ... ... ... баяндалып өткендер диплом жүмысымның
өзектілігін айқындайды.
Диплом жүмысының мақсаты коммерциялық ... ... ... ... ... ашу, ... "Банк Тұран Әлем" АҚ мысалға
алып отырып оның несиелік портфелін басқарудағы ерекшелігін қарастыру.
Осыған байланысты диплом жүмысында ... ... ... ... ... ... ... операциялардың жіктемесін жасау;
коммерциялық банктердің пайдасын ... ... ... ... ... ... ... сапасына талдау жасап, оны
басқаруыдың мақсаттарын анықтау;
несиелік портфельдің сапасын жақсарту жолдарын сипаттау;
коммерциялық банктердегі несиелік ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық банктерде несиелік
портфельдің қалыптасу ... ... ... ... ... ... кеңейту үшін алғышарттар жасау және бұл
қадамдардың банктер мен ... ... үшін ... мен салдарын
анықтауға несиелеу процесінде туындайтын ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Диплом жүмысы кіріспе, үш тарау мен қорытынды бөлімдерінен тұрады.
Зерттеу жүмысымның ... ... ... ... портфелі,
оның ішінде АҚ "Тұран Әлем" банкісінің несиелік қызметі.
Жүмысытың мазмұнын ашуда теориялық әдіс ретінде шетел және ... ... ... пайдаланылды, оның ішінде: Лаврушин ... ... ... Г.С. "Управление банковской ликвидностью и
методика ее анализа" (автореферат), Калиева Г.Т. ... ... ... и ... ... их ... Рид Э; ... Р
"Коммерческие банки", Садвакасов К.К. "Управленческий анализ деятельности
коммерческого банка'" және т.б сонымен ... ... ... ... ... ... ... кезеңдік басылым материалдары
мен жинақтары қолданылды.
1 тарау. Коммерциялық банктердің несиелік портфелін басқарудың экономикалық
негізі.
1.1. Коммерциялық банктердің несиелік ... мәні ... ... — ақша қаражаттарын пайдалануға беру барысында
пайда болатын несие мен несие ... ... ... 1995 ж ... Қазақстан Республикасының "ҚР- дағы банктер және банктік қызмет
турал” заңының 34 ... ... ... ... ... түлғаларға
мерзімділік, ақылық және қайтарымдылық шартымен ақша беру болып табылады.
Банктің несиелік ... ... ... банктің директорлар кеңесімен
(жабық акционерлік қоғам болған жағдайда акционерлерінің жалпы жиналысымен)
бекітілген ішкі несиелік саясаты ... ... ... жүргізіледі. Ішкі
несиелік саясаты жүзеге асыратын мүше - банктің несиелік комитеті. ... ... ... ... ссудалық операцияларды жүргізу барысында
туындайтын ... ... ... ... жасалады және келесілерді
анықтайды.
а) заңды және жеке түлғаларға несие беру ... ... ... және банк ... ... беру
шарттарын;
в) несиелік комитеттің үйымдық ... ... ... комитеттің мүшелерінің жауапкершілігін;
д) несиелеу шектерін;
е) ... ... ... ... ... ... ... атайды; Несие беруші
— Кредитор Несие алушы – Дебитор
Банктің несиелік операциялары 2 топқа бөлінеді:
* актив немесе белсенді, яғни банк ссуда ... ... ... ... ... бұл ... банк басқа банктерден және
клиенттерінен ақша қаражаттарын таратып дебитор ретінде
шықса. ... біз ... ... екі ... ... ... мен депозиттер.
Дегенмен, несиелік операциялар бұл өте кең ... ... ... ... формаларын негізін қалаушы үғым.
Нарық қатынастарына өту ... ... ... ... ... ... ... табылады. Несие қосымша
ресурстар түрінде кәсіпорындар мен үйымдары меншік капитал ... ... ... жаңа күш-қуат беретін өндірістің өркендеуіне
экономикалық алғышарттар жасайды.
Несие несие алушының обьективті қажеттілігін ... ... ... ... — бұл ... бір зат, құндылық. Бұл
затқа деген қажеттілікті қанағаттандыру үшін ... ... ... ... ... ... несиелеу обьектісі ретінде тек материалды зат, не
құндылық қана бола бермейді, ал ... ... ... ... ... деген де қажеттілігі де болуы мүмкін. Сондықтан ... әрі ... ... , ... ... ... ... тәжірибесінде банктердің несиелік
салымдарының негізгі ... ... ... өңдеуші
секторларының кәсіпорындарының: жеңіл — тамақ өнеркәсіптерінің, сауда және
қызмет көрсету салаларының, шағын және орта ... - ... ... ... болып табылады.
Несиелеу субьектілері — бұл несие алушы ретінде қатынасқа түсетін
кәсіпорындар, ұйымдар, жеке ... ... ... ... ережелері келесі қалыпта;
Несиелеу жүйесі коммерциялық банктің ресурстарына
негізделеді.
Несиелік операциялар коммерциялық сипатқа ие.
Несиелік салалардың ... банк ... ғана ... ... ... ... мен ... де байланысты өзгеріп отырады.
Банктің несиелік саясаты ... ... ... ... ... ... формасына өту көзделіп отыр.
Несиелеу жүйесі ... ... ... ... жөне ... немесе төлемділік, қайтарымдылық
пен несиенің көзделген мақсатқа жұмсау.
Сонымен бірге несиелеу ... ... үшін сол ... өндірісінің экономикасы негіз болу қажет.
Несиелік саясатты қалыптастырған кезде банктер көптеген факторларды
есепке алу қажет:
сыртқы факторлар, яғни банк қызметіне тәуелсіз, инфляция
ссудалық деген ... пен ... ... ... яғни ... жеке қызметіне байланысты
капиталдың жеткіліктілігі, несиелердің ... ... пен ... ... ... келіп түсу
тұрақтылығы, банк ... ... ... ... ... банк өзінің несиелік портфелінің көлемін беретін ссуда мөлшері мен
түрлерін жеке өзі анықтайды. ... та бір ... ... шаққанда берілетін
несиенің шекті мөлшері банк капиталының 25% аспауы керек ... есте ... ... банкке табысты ең көп әкелетін операциялар түрі,
сондықтан ... ... көп ... ... ... ... ... жағдайлар және банктердің өсіп отырған
ресурстың базасы аясында кредиттік нарық 2005 жылы ... ... ... ... ... бірі болып қалды. Банктердің экономикаға
кредиттерінің көлемі 2592,1 млрд. теңгеге ... (19,4 ... ... ... ... ... экономикаға кредиттерінің ЖІӨ-ге қатысты көрсеткіші
2005 жылы 2004 жылмен салыстырғанда ... ... ... аса ... ... кредиттердің өсуі шетел валютасындағы кредиттермен
салыстырғанда басым сипатта болды. 2005 жылы ұлттық валютадағы кредиттер
1255,8 ... ... ... 75,9% ... ... валютасындағы – 1336,3 млрд.
теңгеге (10,0 млрд. долл.) дейін 73,5% өсті. ... ... үлес ... ... 48,5%- ға ... ... ... ішінде ұзақ мерзімді кредиттерді. (1 жылдан астам мерзімі
бар) өсуі қысқа мерзімді кредиттермен ... ... ... ... ... бойынша құрылымында да оң өзгерістер болды. Ұзақ
мерзімді кредиттер 1722,9 ... ... ... 76,6%, қысқа мерзімді
кредиттер – 869,1 ... ... ... 70,9% өсті ұзақ ... ... ... ... 66,5%-ға дейін өсті.
Кредиттік қызмет көрсету нарығындағы негізгі заемшылар ... ... ... ... 2005 жылы ... ... көлемінде кәсіпорындарға берілген кредиттердің үлес салмағы 79,5%-дан
74,2%-ға дейін төмендеді, ал жеке ... ... үлес ... 25,8%-ға дейін өсті. . Бұл негізінен ипотекалық және тұтынушылық
кредиттеу сияқты банктік ... ... ... ... ... 2005 жыл бойы ... және тұтынушылық кредиттер
тиісінше 220,5 млрд. теңге және 320,5 млрд. теңге ... 2,2 есе ... жылы ... ... ... ... көлемі 470,2
млрд. теңгеге дейін 63,0% немесе экономикаға ... ... ... 18,1% өсті. Кредиттер бойынша ставка динамикасының түрлі бағыттағы
үрдісі бар. Мәселен, 2005 ... ... ... 2004 ... ... ... жеке тұлғаларға ұлттық валютамен берілген кредиттер
бойынша орташа алынңан сыйақы ставкасы 19,5%-дан ... ... ... ... ... ... кредиттер бойынша 13,7%-дан 13,0%-ға ... (1 ... ... ... ... ... ... берген
несиелері.
млн.тг.
|Экономика салалары |01.01.2004ж.|Үлесі % |01.01.2005ж.|Үлесі % ... |16815 |34,9 |21749 |25,3 ... ... |2722 |5,6 |9042 |10,5 ... |2614 |5,4 |1960 |2,4 ... |1007 |2,1 |4689 |5,5 ... |92 |0,2 |1390 |1,6 ... |569 |11,8 |22159 |25,9 ... |19300 |40,0 |24721 |28,8 ... |48244 |100 |85709 |100 ... ... ... Үлттық Банкінің статистикалық бюллетені
Несиелік операциялардың көптеген түрлерін атап ... ... ... ... қатысты топтарға бөлінеді: несие алушыға байланысты;
қамтамасыз етілу әдісіне қарай; несиелеу мерзіміне ... ... ... шот ... ... беру тәртібіне; несиені
қайтару тәсіліне; өсімақы есептеу және төлеу тәртібіне; тәуекел дәрежесіне;
т.б. ... ... ... ... әр бір ... ... ... (қолдану бағытына) қарай біздің елімізде
несиелерді: 1) ... яғни ... ... ... ету үшін
материалды қүндылықтарды сатып алуға жүмсалатын несиелер, сауда-делдалдық
операцияларды жүзеге асыру үшін алынатын ... ... пен ... ... ... алынған несиелер, айналым қүралдарын қүруға алынған несиелер,
т.б; 2) нақты мақсаты жоқ, яғни уақытша ... ... ... ... мен ... тәжірибесі көрсеткендегі нарық қатынастарының
дами түсуіне байланысты несиелік ... ... жаңа ... ... ... айтарлықтай өзгерістер енуі мүмкін. Ал бұл өз
кезеңінде әрі коммерциялық банктердің үйымдық құрылымына, әрі жалпы ... ... ... ... субьектілеріне қатысты несиелер төмендегідей
бөлінеді:
а) кредиторға ... ... яғни ... ... немесе банктік
консорциумдармен, бірлестіктемен берілетін ссудалар. Мүндай
ссудаларды консорциалды несиелер деп те атайды
банктік емес несиелік үйымдармен берілетін ссудалар, ... ... ... ... ... қорлары, т.б. беретін несиелер.
жеке ссудалар, яғни мүндай несиелер жеке түлғаларға беріледі.
Кәсіпорындар мен ... ... ... (сауда
үйымдарының халыққа беретін төлемі кейінгі қалдырылған
несиелер т.с.с.)
б) несие алушыға байланысты:
* заңды түлғаларға берілетін несиелер;
* жеке түлғаларға берілетін ... ... ... қысқа мерзімді несиелер (1күн- 1жыл)
* орта мерзімді несиелер (1 жыл — 3-5 жыл)
* үзақ мерзімді ... (3-5 ... ... таңда республикамызда экономикалық жағдайдың ... ... ... ... ... ... сипатта ғана.
Банктер несие берген кезде оларды қысқа мерзімді (1ж. ... және ... (1 ... ... етіп бөледі. Қысқа мерзімді белгілі бір ... (1ж. ... ... және ... ... дейінгі, яғни бүл несие
түрінің нақты қайтару уақыты белгіленбеген және банк оны ... ... ... ... етуі ... ... қысқа мерзімді несиенің бұл түрін
алған несие алушы салыстырмалы өтімділігі өте жоғары ... әрі ... тез ... ... ... ... мүмкін.
Ашылатын ссудалық шотына қатынасты несиелер ... ... және ... ссудалық шоттардан, яғни банк алдындағы клиенттің
жалпы берешегінің мөлшерін ескеретін, берілетін ... ... ... байланысты ссудалар банктік қамтамасыз етілмеген
және қамтамасыз етілген (кепіл, кепілдік, кепілдеме, сақтандыру полистері).
Банктің қамтамасыз етілген несиелерді ... ... ... — бұл несие
алушының несиені уақтылы және толық мөлшерде өтей алмау салдарынан ... ... өзін ... ... Кепіл несиенің өтелуін қамтамасыз
етпесе де, тәуекелділік деңгейін төмендетеді.
Өтелу кестесіне қарай ... бір ... ... ... және ... қалдырылған ссудалар болып жіктелінеді. Бір ... ... ... ... ... олар ... қарыздың негізгі
сомасы мен өсімақы сомасы бір-ақ төлеммен өтеледі.
Ал, төлемі кейінге ... ... ... ... ... ай ... ... айын, жылда бір рет т.с.с. ... ... ... ай ... ... ... жылына бір рет, т.с.с. бірдей емес
төлемдермен өтелінетін қарыз;
Төлемі кейінге қалдырылған ссудаларды берген кезде шарттың өз ... ... ... ... сомасы бөлшек-бөлшекпен өтелініп отырады.
Бүл қарызды өтеу тәртібі әрі несие алушы әрі ... ... үшін ... ... ресурстары босап, несие айналымы арта түседі, бүл өз
кезегінде банк өтемділігін көтереді.
Сонымен ... ... ... бар өтелу кезеңі мен жеңілдіктері
жоқ өтелу кезеңдері болып бөлінеді.
Өсімақы төлеу әдісіне байланысты ссудаларды ... ... ... мезгілде өсімақы мөлшерін алып қалу, ... ... ... ... ... және ... бірдей бөліктермен ай сайын,
тоқсан сайын немесе жарты жылда бір рет төленіп отыратын ссудалар.
Сонымен бірге ... ... ... яғни ... ... мен ... мөлшері бір-ақ төлеммен өтелінетін ссудалар туралы да
ұғым бар.
Қаражаттардың айналымдылық сипатына байланысты ... ... ... ... және ... емес;
б) револьверді, ролловерді. Револьверді несиелердің қатарына
несиелік картолар немесе овердрафт, ... ... ... ... ... ... АҚШ-та тұтынушылық несиелер үш топқа бөлінген төлемі кейінгіге
қалдырылған ссудалар, ... және бір ... ... ... ... қалдырыған несиелер бойынша негізгі қарыз сомасы мен өсімақы
мөлшері белгілі бір уақыт аралығында тең бөліктермен ... ... ... түрі көп ... тауарды сатып алуға немесе т.б. шығындарды
жабуға беріледі. Несиелік ... мен ... ... ... бүл ... ... жатқызуға болады, себебі бүл несие ... ... ... төлемдер ай сайын жүріп отырады.
Төлемі кейінгіге қалдырылған ссудаларды өтеу ... ... 2-5 ... ... Бұл несиенің түрі негізінен шағын сомада беріледі, ... ... ... 100 мың долл. Асатын автомобильдер де,
самолеттер де, яхталар да, т.с.с. жатуы мүмкін.
Револьверді ссудаға ... ... ... қалдырылған ссудалар
қамтамасыз етілген несиелер қатарына жатады. Сонымен қатар төлемі кейінгіге
қалдырылған несиелер банктік ... ... ... ... несиелеу
формасында берілуі мүмкін. Тікелей несиелеу кезінде банк пен несие алушы
арасында несиелік шарт ... Ал ... ... ... банк пен
клиенттің арасындағы несиелік қатынастарда делдалдық болуы шарт. Делдал
ретінде ... ... ... ... ... қатысады. Несиелік
шарт бүл жағдайда клиентпен банктен кейін ссуда алатын дүкен ... ... ... ... автомобиль сатып алуға берілетін
ссудалық қарыздардың 60% ... ... ... ... ... бұл ... ... елдер экономикасында кең тарағандығының
куәсі.
Біздің елімізде несиенің бұл формасы дами қойған жоқ. Бірақ ... ... ... ... ... ... өріс алып отыр.
Сатып алушылардың жоғары бағалы тауарларды (автомобильдер, тозаңғыштар,
кір жуу машиналары, ... және т.б. үзақ ... ... ... ... ... ... алған жағдайлары жиі-жиі бұқаралық
ақпарат қүралдарынан жариялап жүр.
Тікелей және ... ... ... өзіндік артықшылықтары мен
кемшіліктері бар. Тікелей несиелеудің жанама ... ... ... ... бұл ... ... ұйымдастыру
ыңғайлылығы, ал бұл өз кезегінде ... ... ... ... несиенің көзделген мақсатқа жүмсалды ма, жоқ па, несиенің ... ... ... ... ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Міне осының бәрі банк пен клиент арасындағы ... ... ... өз әсерін тигізеді. Ал банк ... ... ... ... атап ... ... несиелеу формасы екіншісіне
қарағанда жоғары тәуекел деңгейіне ие болып отыр. Себебі ... ... ... ... қиыншылықтарға соқ болып отыр:
а) ссуданы берер алдында клиенттің несие қабілеттілігіне терең
талдауды әр бір банк жасай бермейді;
б) ... ... ... талдау жасау әдістемелік
негіздері тәжірибенің талаптарына сай келе ... ... ... ... етуге берілген кепіл
көп жағдайларда нақты бағасынан өлдеқайда жоғары бағамен есепке
алынады.
Екінші ... ... ... ... ... түрақсыздық, инфляция деңгейінің қарқындары, саяси жағдайдың
шиеленісуі, т.с.с.) да несиелік процесстің ұйымдастырылуына кері ... ... ... ... ... бұл түрі банктерге
несиелік, проценттік, валюталық, нарықтық т.б. тәуекел ... ... ... ... ... ... түлғаларға (яғни сауда
ұйымдарына, кәсіпорындарына, фирмаларына,үйлеріне, т.б.) ... ... ... (заңды түлғаның) несие қабілеттілігін нақты анықтауға,
несиенің толық және уақытында өтелетіні ... ... ... ... өтелу процессін толық бақылап отыруға жол ... ... да ... артықшылықтар бар:
а) оның несиеге деген қажеттілігі туа салып қанағаттандырылады
(ол сауда үйымынан үзақ ... ... ... несиелік
карточкалар арқылы сатып алу мүмкіндігіне ие);
б) несие сүрап банкке баруға қажеттілік жоқ және ... ... ... ... жіктемесі тек
теоретикалық жағынан жүргізіліп отыр, себебі қазақстандық банктік
тәжірибеде несиенің ... ... ... ... айту ... Айта ... берілген несиелік операциялардың ... ... ... ... ... ... ... белгілерін емесе критерийлерін
көрсетіп отырған жоқ. Сол ... бүл ... ... да ... ... ары ... жалғастыра беруге болады.
1.2. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау - коммерциялық банкте
несиелік портфельді басқарудың негізі.
Несиелеу талаптары несиелеу субьектілеріне, обьектілеріне және ... ... ... кепілге қойылады. Яғни банк кез — келген
клиентті несиелендіре алмайды. Несие сұрап келгендерінің ішінен банк ... ... мен ол ... ... ... ... ... әбден кірген клиенттерді ғана таңдап алуы міндетті.
Сондықтан банк қарыз алушымен ... ... ... ... ... Несиелік талдау дегеніміз клиенттің несие қабілеттілігін,
оның балансының өтімділігін, ... ... ... ... ... ... т.б. ... деген сөз.
Қарыз алушының несиелік талдауы келесі бағыттармен жүргізілед:
* қарыз алушының балансын зерттеу;
* қарыз алушының табыстары мен шығыстарын ... ... ... ... ... анықтау:
Бұл бағыттардың әр қайсысына бөлек-бөлек тоқталып кетейік.
Қарыз алушының балансын талдау:
Бұл зерттеулер ... ... ... ... ... актив бөлігінің негізгі баптарын, яғни дебиторлық
борыш, тауарлы материалды қор (ТМҚ), негізгі ... ... ... ... үлес ... әсіресе өнеркәсіп өндірісінің
кәсіпорындарына тән болады.
* Баланстың "ауру" баптарын талдау.
Бұл баптар екі топқа бөлінеді:
- қарыз алушының қанағатсыз ... яғни ... ... деңгейін сипаттайтын баптар. Оларға:
"шығындар" (кәсіпорынның ... ... ... ... ... мен қарыздар" (кәсіпорынның
төлем қабілетсіздігін көрсетеді), ... ... ... ... ... үшін есеп айырысу (мерзімінде өтелмеген несиелер
мен ... ... ... ... ... ... тауарлар мен көрсетілген қызметтер үшін ... ... ... ғана ... баптары жатады.
- Қарыз алушының жүмысында белгілі бір жетіспеушіліктердің бар болуын
көрсететін баптар. Оларға: ... есеп ... ... ... есеп айрысу қүжаттары бойынша зерттеледі), "басқа
айналым активтері" ... ... ... ... ... ... ... талданады), "басқа операциялар бойынша түлғалар
мен есеп айрысу" (жетіспеушілік, ... зиян мен ... ... есеп ... ... ақталмаған дебиторлық қарыз қаралады)
баптары жатады.
Дебиторлық қарызды мүқият түрде талдау. Егер ... ... оның ... оның себептерін анықтап алу. Бұл ... ... бір ... ... ба және бұл ... ... өтіп ... үмітсіз қарыз
қатарына жата ма, ... ... өсу ... сату көлемдеріне
қарағанда тез өсіп отыр ма, олай ... бұл ... ... ... ... клиенттерінің сапасының төмендеуімен байланысты ма —
осының бәрін анықтау керек.
Кәсіпорындағы қорлар өсіп отыр ма, олардың ... ... ... ... ... бола ... ... шығар, не сатылмаған дайын өнім
шығар./22/
Негізгі қорлардың құны өсті ма, өссе ... ... ... алынған
қорлардың құрамын анықтау. Егер құрал жабдықтар өндірісті кеңейту үшін
сатып алынса, ... ... ... сұраныстың болуы ықтималдылығын
анықтау. Егер де қүрал жабдықтар тек бір жобаны жүзеге асыруға қажет болса
ғана кәсіпорын оны ... ... ... ... барысында баланс пассивіндегі төлеуге қойылған
шоттар өзгерісін анықтау ... Егер олар өсіп ... ... ... ... ... ... дегенді білдіреді. Бұл түрғыдан
анықтай кететін жайт — компанияның жаңа ... бар ма және ... ... ... өтеу ... Ұзақ ... қарыздың
құрылымы мен проценттерінің түрлерін зерттеу ... ... ... бе, жоқ ... ме? ... ... қандай бөлігі қүрал —
жабдықтарды сатып алуға пайдаланылады, ... ... ... қандай бөлігі
резервтер құруға және акционерлеріне ... ... ... ... ... ... мысалы, коммерциялық несиені кеңінен пайдалану,
қысқа мерзімді ... өсу ... ... ... міндеттемелерінің
өсу қарқынына сай келуі, және оның әлсіз жақтарын, мысалы ... ... ... ... ... мен ... ... талдаудың мақсаты:
• Қарыз алушының далпы табысының өсімін ... Бұл өсім ... не сату ... ... ... әлде өнімге
деген бағаның түсуіне байланысты екенін анықтау. Өнімнің өзіндік
қүнының өсу ... ... ... ... ... өсуі ... ... алынған қүралдарды бағып-қағу шығындары көбейді ме, ... да ... ... ... қарыз бойынша өсімақы кіргізілді
ме", қарызды алу шарттары қандай - осының бәрін анықтау;
• Таза пайда ... ... ... Бүл ... орын ... ... сапасымен, әлде кәсіпорын ... ... ... ... талдаудың үшінші бағыты — клиенттің несие қабілеттілігін
анықтау.
Егер Банктің несиелік инспекторы ... ... ... клиентпен
әрі қарай жұмыс істеуге шешім қабылдаса. Ол оған несиелік досье толтырып
клиенттің тапсырған басқа ... мен ... ... ... ... ... тапсырады. Бұл бөлімде несие сұрап келген
компанияның ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
несиелік инспектор бөлім қызметкерлері ішінен сараптауды жүргізуге кім
келетінін шешіп алуы ... ... егер ... ... кепілді
бағалау қажет болса, онда тәжірибелі аналитиктің қортындысы керек, себебі
кепілдің ... ... ... ... болып табылды. Ал егер несиелік
агенстводан мағлүматтар алу қажет болса, бұл жүмысты мамандану ... ... де ... ... Несиелік инспектордың жұмысының
тиімділігі сонда: банк қызметкерлерінің ... ... ... ... бере білу.
Клиенттің несие қабілеттілігін анықтау келесі факторлар ескеріледі:
Несие қабілеттілік — несиелеу мүмкіндігі мен шарттар туралы сүрақты
шешпес ... ... ... және ... ... ... болжауға мүмкіндік туғызтын қарыз алушының сапалы бағасы.
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалауда есепке алынатын факторлар
оның, яғни ... ... ... ... уақытта қайтаратыны
жөніндегі дайындығын бағалауға жағдай туғызады.
"Тұран Әлем ... ... ... ... алушының өзіне алған
міндеттемелерін орындауға дайындығын оның ... ... ... табыс алу қабілеттілігін, капиталының мөлшері, ссуданың
қамтамасыз етілгендігін зерттеуден ... ... ... ... бағалаудың сыртқы факторына нарық коньюнктурасының
жағдайлары жатады.
Қарыз ... ... ... ... ... ... ... және компания туралы жалпы мәліметті зерттеу жатады.
Құрылтайшылары туралы мәліметтер: "бас" компанияның ... ... ... болуы турал, акция пакеттерін ұстаушылары
туралы ақпарат береді.
Компанияның ... ... ... ... ... лауазымды түлғалар, олардың атқаратын қызметтері туралы ақпарат
жатады. Бұл мәліметтер әрқайсысының өкілеттілігі мен жауапкершілігі туралы
ақпарат береді.
Компания туралы жалпы мәліметтерге ... ... ... ... қызмет көрсете бастаған жылы, тіркеу нөмірі мен тіркеуді жүргізген
орган компанияның ... ... ... ... ... берілген және
төленген капитал, компанияның атқаратын қызмет түрлерінің тізбесі, ... ... ... ... бағалау қарыз алушының мәміле жасауға
құзырлығын, оның құрылымдық ... ... ... ... ... ... мен ... сабақтастығын анықтауға мүмкіндік
береді.
Қарыз алушының репутациясы- бүл оның ... ... ... ... репутациясы туралы ақпаратты оның сот ... ... ... мәліметтерден, қолындағы мүлкін кепілге
тапсырғаны туралы анықтамалардың болуынан, ... ... ... ... бар болуынан ала аламыз.
Компанияның табыс ала алу қабілеттілігі — бұл ... ... ... ... ... ... қарызды өтеудің басты көзі тадыс болып
табылады. Ал бұл мақсатта басқакөздерді қолдануы (Мысалы, ... ... ... ... ... бұл компанияның қаржылық түрақтылығының
бұзылғаны деген ... ... алу ... ... ... бағыттар бойынша
жүргізіледі:
* өндірістік-өткізу қызметті талдау;
* қызметінің қаржылық аспектісін талдау.
Компанияның өндірістік -өткізу қызметінің ... оның ... ... ... ... ... ... жүмыс күшімен
қамтамасыз етілуін бағлау, барылық ... ... ... ... ... ... өткізу әдістерін бағалау, компанияның баға белгілеу
саясатының стратегиясын, басқару саясатын бағалау,салада компанияның алатын
орны, ... ... ... мен ... ... ... қаржылық қызметінің аспектісін талдауға оның шығындар
деңгейін ... ... табу ... мен ... ... ... зерттеу,
компанияның табыстылығын зерттеу кіреді. Пайданың несиелік қарызды жабуға
жеткіліксіздігі немесе пайданың тіпті болмауы ... ... ... отырған активтерді сатуға мәжбүрлейді.
Активтердің мөлшері мен құрылымы — несиелік қарызды өтеудің тағы ... Біра та айта ... жайт — ... ... ... ... ете алмайды, олардың ... тек ... ... ... ... қүрылған ғана активтер бүл қызметті
атқарады. Сол себептен банк ... беру ... ... ... ... ... жеткіліктілігіне назар аударады.
Компанияның табыс ала алу қабілеттілігін зерттей ... Банк ... да ... ескеруі керек. Ол үшін Банк қарыз алушының ... ... ... , ... сол ... ... рөлі мен ... салалық жағдайларын, саладағы бәсеке жағдайын білуі қажет.
Сонымен бірге Банк саладағы ... ... ... не ... ... ірі ... ... хабардар болуы міндетті.
Қалыптасып келе жатқан экономикалық жағдай несие қабілеттілікті бағалау
барысында қай ... ... ... ... ... ... Егер ... кезеңінде мүндай фактор пайда алу ... ... ... ... - бүл несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ететін кепіл
факторы.
Бүған қарамастан "Банк Түран Әлем" АҚ үшін ... ... ... мен оның ... маңызды болып отыр.
Клиенттің несие қабілеттілігін талдау барысында түрлі ақпарат көздері
қолданылады:
клиенттің өзінен алынған мәліметтер;
банк архивіндегі клиент туралы мәліметтер;
клиентпен ... ... ... оның ... өнімдерін сатып алушылардан,
банктерден, т.б. алынған мөліметтер;
жеке несие ... ... мен ... басқа да материалдар (несие кабілеттілік туралы есеп
берулер, ... ... ... ... туралы
анықтамалық және т.б.)
Клиенттің несие қабілеттілігін анықтау ... ... ... Банк ... бар материалдарды зерттейді. Егер қарыз алушы
бүрын Банктен қарыз алса, архивте ... өтеу ... ... ... ... жөнінде мәліметтер міндетті түрде сақталуы тиіс.
Клиент жүмыс істеген басқа да банктер мен қаржылық ... ... ... ... ... ... инвестициялық және қаржылық
компаниялар клиенттің депозиттері, ... ... ... ... және т.б. туралы көп материал мен ақпарат бере
алады. Ал компанияның ... ... оған ... ... ... ... ... береді. Бұл мәліметтер бойынша қарыз ... ... ... ... үшін ... берген қаражаттарын
пайдалану тиімділігі жөнінде пікір қалыптастыруға болады.
Несие қабілеттілікті анықтау бөлімінің ... ... ... ... несие агенттіктерден завды немесе жеке түлғаның қаржылық
жағдайы туралы есеп беруді ала алады. Бұл есеп беруде компанияның ... ... ... ... ... ... ... берешегінің мөлшері және сол туралы ақпарат бар.
Ақпарат жинаудың сыртқы көздерінің ішінен берілген клиент ... ... оның ... ... алынған мәліметтер ең
сенімді деп айтуға болады. Себебі бұл мәліметтер берілген компаниямен жақын
қарым-қатынас тәжірибесіне негізделген.
Тағы бір айта кететін жайт — ... ... ... бұрмалау
немесе дұрыс емес қолдану екі қатысушы жаққа да кері әсерін тигізеді,
әсіресе алынған мәліметтерді ... Егер ... өз ... ... туралы жағымсыз пікір айтқаны туралы біліп қалса, ол жабдықтаушымен әрі
қарай ... ... ... Егер де ... ақпараттың тарауы
туралы мәліметтер жұртқа мәлім ... ... ... Әлем"АҚ-на мүндай
мәліметті ендігәрі ешкім бермейді. ... ... ... ... беру ... өте қатаң сақталады.
Несие қабілеттілік туралы сұрау-талап не ауызша, не жазбаша формада
жасалуы мүмкін. ... беру ... ... ... ... ... фирманың инспекциясын орнында жасап, лауазымды адамдармен
сөйлесуі ... ... ... ... ... қызмет
басқарушы адамдардың мамандану деңгейін де анықтау маңызды орын алады.
Фирманың өзіне барған кезде алғашқы интервьюден қозғалмаған ... ... ... ... болады, сонымен қатар компанияның
мүлкінің, ғимараты мен ... ... ... ... ... мен ... - ... жайлы пікір қалыптастыруға
болады.
Болашақ несие алушының қаржылық жағдайы мен ... ... ... үшін Банк барлық мүмкіндіктерді клиенттің өзінен, несиелік архивтен
немесе сыртқы көздерден ... ... ... ... Бірақ
клиенттің несиелік қабілеттілігін анықтаудың ең маңзды әдісі — бұл ... ... ... коэффициенттерді есептеу мен клиенттің
қаржылық ... ... ... болып табылады. Көптеген есептеу
көрсеткіштерінің ішінен "Тұран ... ... ең ... көрсеткіштерге
жататын өтімділік, табыстылық, меншік ... ... ... ... ... ... несие қабілеттілігі де дәл осы ... ... ... ... ... ... мен ақша ... талдау
негізінде, жүргізіледі. Бірақ Банктің бұл қаржылық коэффициенттерді және
ақша ағымын талдау әдістерін қолдану қиыншылықтарға шалдығып ... ... ... ... ... ... бухгалтерінің
жоқтығынан, банктің бұл клиенттердің есеп беру мен есеп алу тәртібі ... ... Оған қоса бұл ... ... ... ... келмейді, сондықтан қарыз алушының қаржылық құжаттдың дұрыстығын
дәлелдейтін аудиторлық қорытынды жоқ. Осы себептерге ... ... ... ... оның ... жағдайын талдауға негізделмей,
банк қызметкерінің берілген клиентті жақын тануына ... Ал ... тану банк ... сол клиентпен жеке интервью ... ... ... ... тұруын көздейді.
Шағын кәсіпорынның басшылығымен жеке интервью барысында ... ... өтеу ... мен көзі анықталады.
Клиент өз тарапынан белгілі мерзімге дейін несиелендіріліп отырған запастар
мөлшері төмендеп, ал ... ... ... ... ... ... қүрамына келетіндігін дәлелдеп беру керек. Кәсіпорынға жиі-
жиі барып тұру үшін банк ... ... ... несиелейді.
Шағын кәсіпорындардың тағы да бір ерекшелігі — оның ... ... көп ... бір жанүяның мүшелері болып табылады. ... ... жеке ... мен кәсіпорынның капиталы бірігіп кетуі
мүмкін. Бұдан банк пен ... ... ... ... ... ... тағы бір ... туындайды. Ссуданың өтелуі
кәсіпорын иесінің жеке мүлкімен кепілденеді. Сол ... ... ... ... ... ... оның несиесінің қаржылық жағдайын
есепке алынады. Ол үшін жеке қаржылық есептің тәуекел деңгейі анықталады.
Жеке ... есеп беру ... жеке ... ... ... туралы мәлімет жиналған. Сонымен қатар кепілге берілген активтер
мен қамтамасыз етілген пассивтер бөлініп ... ... ... қолма-қол ақшалай қаражаттар, қозғалмайтын мүлік пен т.б. ... — банк ... ... ... бойынша қарыздар, кепілге
берілген ... ... ... бойынша төлемдер мен т.б.
жатқызылады./30/
Қорытындылай ... ... ... ... ... несие
қабілеттілігін анықтау жүйесі "Банк Тұран Әлем" АҚ-да келесі ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын иесімен банкирдің жеке сүқпаттар жүргізу:
Жеке тұлғаның несие қабілеттілігін бағалау ... ... ... оның жеке табысына қатынасына, жалпы қаржылық жағдайдың және
мүліктің жағдайын ... ... ... жеке ... ... ... негізделеді.
"Тұран Әлем Банк" АҚ-да жеке түлғалардың несие қабілеттілігі "скоринг"
жүйесіне негізделіп жүргізіледі. Тұтынушылық несиені берудің ... беру ... ... бүл ... 3 бөлімнен түрады: несие
туралы мәліметтер, клиент туралы мәліметтер мен клиенттік қаржылық ... ... ... ... ... банк ... ... мәліметтер,
клиенттің досьесінің номері, агенттік аты-жөні, несиенің түрі мен мөлшері,
оны өтеу кезектілігі, ... ... ... ... ссуданың берілген күні, оны төлеу үшін клиентпен таңдалған күн,
сақтандырудың қажеттілігі туралы ... ... ... ... және ... ... өтеу үшін ... айлық
төлемдердің абсолютті мөлшері, жалпы өсімақы мен сақтандыру ... ... ... ... ... ... мәлімет, оның белгілі бір
әлеуметтік топқа жататындығы туралы ақпарат, ... ... ... жылдық
таза еңбек ақы мөлшері, жылдық шығындар мөлшері мен жүмыс ... ... ... ... бөлім — клиенттің қаржылық жағдайы — ағымдағы және жинақ
шоттарындағы қалдықтар мен ... ... ... ... ... ... ... негізінде Банк несие беру немесе
бермеу туралы шешім қабылдаса, банк ... ... ... ... ... ... қосымша шешу үшін дирекцияға жіберуі мүмкін.
Сонымен, несиелеу процессі несиелік шартқа отырушы екі ... да ... ... ... ... ... болған банктер клиенттің
қажеттіліктерін қанағаттандыруға тырысады. Несиелеудің басты мақсаты қарыз
алушының шаруашылығын, оның ... ... және ... үшін алғы ... ... ... пен ... процесстерінің үздіксіз
жүмысын қамтамасыз ету болып табылады. Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... болып табылмайды.
Несиелеу процесінің тағы бір шартты — несиелік қарым-қатынастарда банк-
кредитордың да мүддесі де ... ... ... ... ... әдістері
Несиелік портфелді басқару ( бұл банк қабылдауға дайын болып ... ... ... ... және олардың ең жоғарғы жететін
деңгейін анықтауды талап ... ... ... қызметі болып табылады.
Несиелік портфелді басқаруды іске асырудың ортақ алғышарттары:
1. ... ... ... мен олардың топтары үшін несиелеудің ішкі
банктік лимитін ... ... ... ... болатын, жекелеген қарыз алушылардың
тәуекел деңгейін көрсететін несиелік тәуекелді талдау формасын жасау;
3. әртүрлі салалар бойынша ... ... ... ... ... бар ең маңызды салаларды анықтау;
5. жоғарғы тәуекелі бар салаларға қатысты несиелік ... ... ... баға ... ... дайындау.
Көптеген банктердің банкротқа ұшырауларын зерттеу барысында банкроттың
негізгі себебі болып, ... ... ... ... ... саясатының жақсы дамуы және процедурасы, портфельді сауатты
басқару, несиелерді ... ... осы ... ... жасайтын
қызметшілерді дайындау тиімді несиелік басқарудың маңызды элементтері болып
табылады. Дегенмен көптеген банктер өңделген несие басқаруларын және ... ... ... жайғастыра алмайды. Сондықтан да олар несие
ресурстарының қайтарылмау мәселелерімен күнделікті ... ... ... ... ... ... ... үшін обьективті қиындықтардықтардың
бар болуын куәландырады және мұндай басқару түрінің маңыздылығын ... ... ... ... ... бағалай отырып, шамадан
тыс портфель тәуекелімен күресуге ... Осы ... ... әр ... ... ... төлеу қабілеттілік тәуекелі, проценттік, ... ... ... ... Банк ... осы тәуекел
мөлшерлерін анықтауға тиісті және экономиканың сол секторларында ... ... ... қоюы тиіс. Кез-келген банктің несие портфелі
күнделікті реттеліп отыруы керек, себебі ... ... ( ... және банк ... үшін ... ... ... сапасына қарай топтау және талдаудың маңызы зор.
Несиенің сапасы деп сол ... ... ... ... дәрежесі
айтылады. Несие сапасының көрсеткішінің деңгейі несиелік тәуекел деңгейіне
кері пропорционал ( несие сапасы ... ... ... ... оның
қайтарылуы күмәнсіз, және керісінше ) ... ... Бұл ... несиелік
тәуекелдің көрсеткіштерінен несие сапасының ... ... ... көрсеткіштерінен айырмашылығы – бұл банктің берген несиелері
бойынша анықталатын нақты шамасында. ... ... ... несиелік портфель құрылымын және несиенің әр категориясы бойынша
проблемалық, ... ... ... ... біле ... банк ... ... зияндарды төмендетуге бағытталатын шаралар ... ... ... қол ... ... бірі ... тәуекелді жабуға арналған резерв
құру. Несиелік тәуекелді жабуға арналған резерв банк қызметіндегі ... ... ... ... білдіреді. Несиелік тәуекелді жабуға
арналған резерв банктің ... ... ... ... ... тәуекелді жабуға арналған резерв тек қана клиенттің ссудалық қарыз
бойынша өтелмеген қарызын жабуға арналады.
Банктік жүйенің тұрақтылығы мен сенімділігін арттыру, кредиторлар ... ... ... ... мақсатында ҚР Ұлттық Банкі
Басқармасының 16 қараша 2002ж №465 қаулысымен бекітілген “Активтердің,
шартты ... ... және ... ... және ... жатқыза отырып, оларға қарсы провизиялар құру туралы” ережесін
бекітті. Бұл ереженің көмегімен – екінші деңгейлі банктердің несиелік
портфельдерінің сапасы бақыланады, несиелер ... ... ... және ... ... несиелік тәуекелдерге қарсы провизиялар
құрылады. Сол ережеге сәйкес тәуекел дәрежесіне қарай несиелер былай
жіктелініп, ... ... ... ... :
1. ... ...... уақыты жетпеген, қайтарылымында
ешқандай күмән жоқ несиелер;
2. Күмәнді несиелер – ... ... ... ... бар ... ... 1-категория ( қайтарылу мерзімі 30 күнге дейін
кешіктірілген, ... ... бір рет ... ... ... тәуекел
әкелетін несиені білдіреді. Мұндай несиенің түрі бойынша негізгі қарыз
сомасынан 5% ... ... ... ... ... ( ... мерзімі 30-60 күнге кешіктірілген,
мерзімі бір реттен ұзартылған, банк үшін тәуекел тудыратын ... ... ... сомасы 20% мөлшерінде.
В) күмәнді 3-категория ( ... ... 60-90 ... ... ... бірнеше рет ұзартылған, банк үшін тәуекелі жоғары
несиені айтамыз, провизия ... 20% ... ... ... ( ... мерзімі 90-120 күнге
кешіктірілген, ... ... рет ... банк үшін ... тәуекел
тудыратын несие, провизия сомасы 25% сомасында.
Д) күмәнді 5- категория ( ... ... 120-150 ... ... ... бірнеше рет ұзартылған, тәуекелі банкке
жоғары ... ... ... 50% ... ... ... Үмітсіз несиелер – қайтару мерзімі 180 күнге дейін және одан жоғары
мерзімге ... банк үшін өте ... яғни ... ... 100% ... ... құрылатын несиені айтамыз.(1-кесте).
1 кесте
Несиелердің жіктелуі және оларға провизиялар құру
| | ... ... | ... ... ... |ішінде , |сәйкес |Барлық |ішінде, |сыз ету |
|байланысты ... ... ... ... ... ... тобы |қарыз |бойынша |қарыз ... |ғы | |
| ... ... ... | ... | |
| | ... |нан | ... | |
| | | ... | ... | |
| | | ... | ... | |
| | | |(%) | | | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 ... | | |0 | | | ... ... | | | | | | ... 1-санатты | | | | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | |5 | | | ... ... | | | | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... | | |10 | | | ... 3-санатты | | | | | | ... – | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | |20 | | | ... ... ... | | | | | | ... – тө- | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | ... толық | | | | | | ... | | | | | | ... | | |25 | | | ... | | | | | | ... | | |50 | | | ... ... | | |100 | | | ... ... С.Б. ... ... ... ... ... МАРКЕТ
2004ж.
Рыноктық қатынастардың қалыптасуы кезінде ҚР экономикасында ... әр ... ... ... ... ... пайда
болуынан, алған ссудаларын өтеу бойынша банк алдында өз міндеттемелерін
орындауда 1990 жылы практикаға ... ... ... ... ... пайда болды, ол қарыз алушы ссуданы өтей ... ... ... ... сақтандыру несиелік тәуекелді
басқарудың бір әдісі болып табылады және ол ҚР ... ... ... ... асырылады.
Несиелік тәуекелді өз еркімен сақтандыру туралы сақтандыру
компаниясымен келісімге отыру арқылы қарыз алушыға ... ... ... ... сақтандыруы мүмкін.
Сақтандыру объектілері коммерциялық және банктік несиелер, несие
бойынша ... мен ... бола ... ... ... тәртіпке сәйкес қарыз алушы
сақтандырушымен сақтандыру келісімін несиелік келісімнің ... ... ... ... ... ... жағдай: несиенің қамтамасыз
етілуі, несиелендіру ... іске ... ... тәуекел деңгейі мен қарыз
алушының несиелік қабілеті, белгілі мерзімде несие өтелмесе сақтандырушы
несие берген банкке ... ... үшін ... ... ... ... ... проценті мен өтелмеген несие сомасының 50 - 90% қамтиды.
Жауапкершіліктің нақты мөлшері сақтандыру ... егер ... ... ... ... ... ... 20 күн
кешіктірілсе ... ... ... Осы ... ... ... ... сақтандыру өтемін сақтандыру мерзімі
өткеннен кейін 20 күн ішінде жүргізуге тиіс.
Банкке барлық сақтандыру өтемі ... ... ... сома ... ... ... құқығы беріледі.
Сақтандырушы сақтандыру өтемін төлеуден бас ... ... ... Сақтандыру тәуекелі туралы маңызды роль атқаратын жағдай
туралы ... ... ... ... ... ... оған жүктелген мідеттемені
орындамаса.
Несиелерді өтеу ... ... ... ... үшін ақылы. Сақтандыру төлемінің мөлшері несиені өтеуге жататын
сома негізінде, нақты сақтандыру түрі бойынша сақтандыру төлемінің ... мен ... ... ... ... ... ... түрінде бекітіледі. Тәуекел деңгейіне
байланысты әр түрлі нақты жағдайларда ... және ... ... ... сақтандыру барлық тараптарға өзара тиімді ... ... ( ... ... ... несиені өз уақытында өтемесе
банк несиенің қайтатынына кепіл алады (бірақ олсақтандыру мәмілесінің
тікелей қатысушысы ... ... ... ... ... үшін ... алады.
Жоғарғы тәуекел кезінде сақтандырушы үшін сақтандырудың бұл түрін
көбіне сақтандыру компаниялары ... Егер ... ... ... ... ... ... жағдайы мен құрылтайшылық құжаттарына
талдау жүргізе ... ... ... ... ... Сақтандыру операциясын жүргізуге арналған лицензия;
2. Құрылтайшылық келісім-шарт;
3. Қарыз алушының несиені өтемеу ... ... ... ... ... ... туралы есеп;
6. Банк пайдасына несиені өтемеу ... ... ... ... ... ... талдауда жарғылық
капиталына, сақтандыру жағдайын , мерзімін , ... және ... ... ... көп көңіл бөлу керек. Көбінесе келісім-шарт пунктіне
көңіл бөлу керек: ... ... ... ... банк ... өтеу ... ... сақтанушы келісімін берсе сақтандыру келісім-шарты бекітілгеннен
кейін сақтандырушы қайта сақтандыруды жүзеге ... ... ... ... сақтандырушы өз жауапкершілігінің бір ... ... ... ... ( ... компанияларының тәуекелді
әртараптандыруы (диверсификациялау), яғни сақтандыру операцияларының
тұрақтылығын ... ету мен ірі ... ... ... ... ҚР
несиені сақтандыру жаңадан даму үстінде.
Несиелік тәуекелді ... ... рөлі ... ... ... ... өз қызметін ҚР Ұлттық Банкімен ҚР Қаржы нарығы мен
қаржы ұйымдарын реттеу және қадағалау ... ... ... ... ... жағдай, 2003 жылғы 31 желтоқсандағы ҚР-сы Президентінің №1720 “ҚР-
ның мемлекеттік басқару жүйесін одан ары жетілдіру туралы” жарлығына ... ... ... ҚРҰБ ... және ... қызметі жаңа құрылған
Агенттікке жүктелген болатын.
Бұл Агенттік ҚРЕДБ-дің қызметін, ... ... ... ету, ... ... ... ... салымшылардың
мүдделерін қорғау мақсатында реттеу мен қадағалауды жүзеге асырады. Соның
ішінде несиелік операцияларын реттеу мен ... ... ... ... Банктік жүйенің тұрақтылығын қамтамасыз ету.
■ Банктер ... ... ... ету. ... бір ... ... ... сомасын шектеу. Мұндағы басты мақсат несиенің бір
қарыз ... ... ... қамтамасыз ету және несиелік тәуекелді
төмендету болып табылады.
■ Жалпы экономикаға әсер етуіне байланысты несиенің ... ... ... ... көрсету.
Банк қызметін реттеу шараларының ішіндегі ең маңыздысы ... ... 2002 ж 3 ... ҚРҰБ ... ... бекітілген “Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциалдық
нормативтер туралы” ережеге сәйкес жүргізіледі, оларға мыналар жатады:
1. жарғылық капиталдың ең ... ... ... ... ... ... бір ... алушыға келетін тәуекелдің ең жоғарғы мөлшері;
4. өтімділік коэффициенті;
5. ашық валюталық позиция лимиті;
6. негізгі қорларға және ... ... емес ... банк ... ең жоғарғы ... ... ... ... тәуекелді басқаруға мына бөлімдер арнайы
көрсетілген: 1. ... ... ... ... ... ... ... келетін тәуекелдің
жоғарғы мөлшері”.
Меншікті капиталдың жеткілікті коэффициенті
Меншікті капитал (К) ( бұл I ... ... мен II ... ... ... ... ... қосындысынан банктің
инвестицияларын шегеру арқылы ... ... ... ... 2 ... ... ... Банктің бірінші деңгейлі капиталының оның барлық активтерінің
сомасына қатынасы 0,06-дан кем болмауға тиіс:
мұнда К1 ( ... ... ... ... төленген жарғылық капитал;
( қосымша капитал;
( өткен жылдардағы бөлінбеген табыс;
( материалдық емес активтер;
( өткен жылдардағы зиян;
( ... ... ... ... табыстан артық сомасы.
ИК ( банктің акцияға жұмсаған инвестициялары және ... ... ... қарызы;
А ( банктің жиынтық балансына сәйкес барлық активтерінің сомасы.
2. Банктің меншікті капиталы оның ... ... ... ... ... ... кем болмауы керек:
мұнда К ( банктің меншікті капиталы
Ар ( тәуекел ... ... ... ... және баланстан
тыс міндеттемелер сомасы.
Пс ( арнайы резервтер (күмәнді және үмітсіз несиелер бойынша құрылған
провизиялар) ... ... ... ... ... ... сомасы (яғни тәуекелді есепке алып, өлшенген активтер сомасының
1,25% асатын сомасы).
Бір қарыз алушыға ... ... ... ... ... ... ( ... заңдарында немесе жасалған келісім-
шартта ... ... ... ... ... үшінші бір тұлғаның алдында
алдағы 2 айдың ішінде не белгісіз мерзімге несиелік тәуекелге баратын ... ... ... бар ... жеке және ... ... ... алушыға келетін, тәуекелдің мөлшері ... ... банк ... ... ... қарыз алушыға қатысты банк талабы;
2. соңғы бес жыл ішінде банк ... ... ... алушыға
қатысты банк талаптары;
3. ҚР заңдарында немесе жасалған келісім-шартта көзделген негізде қарыз
алушы немесе үшінші бір ... ... ... 2 ... ... не
белгісіз мерзімге несиелік тәуекелге баратын банк тарапынан
туындайтын (несиелік ... ... ... шегерілген (-), қарыз алушының міндеттемелері бойынша қамтамасыз ету
сомалары, оның ішінде:
( банк қарамағына берілген депозиттегі ақшасы, ҚР үкіметі және ... ... ... ... ... ... ... металдары,
Standart & Poors және басқа ... ... ... ... иеленетін банк кепілхаттары;
(ҚР Үкіметі және Ұлттық банкіне қатысты талаптары;
(Standart & Poors және ... ... ... ... ... ... емес ұзақ ... қарыздық рейтингі бар
банктердің ашқан корреспонденттік шоттарына қатысты талаптары.
Бір ... ... ... ... ... қарыз алушының
міндеттемелері бойынша тәуекел мөлшерінің (Т) банктің меншікті ... ... ... есептеледі:
мұнда Т ( тәуекел мөлшері (несие лимиті);
К ( ... ... ... мәні ... екі жағдайда қарастырылады:
□ банкпен ерекше қарым-қатынастағы қарыз алушылар үшін ( ... ... ... ... да ... ... үшін ... аспауы тиіс (соның
ішінде 0,10 ( ... тыс ... ... ... ... сондай-ақ офшорлық аймақ аумағында
тіркелген ҚР-ның бейрезиденттерге берілген несиелер бойынша).
Несиелік тәуекелді басқару — оны минимизациялау ... ... 3 ... ... олар ... байланысты және банк үшін бірінші
кезекте тұрады: талдау, болжау, ... ... ... ... ... мына жүйемен жүреді:
1. тәуекел мазмұнын және оның пайда болуын анықтау;
2. ... ... ... ... ... ... және көзін
анықтау;
3. тәуекелді өткізу ықтималдығын ... ... ... ... сақтандыру әдісін дайындау және таңдау;
5. тәуекелді басқару нәтижесін талдау.
Несиелік тәуекелді басқару процессінің міндеттері:
Несиелік тәуекелді бағалау және талдау. Тәуекелді ... ... бірі ... Банк әртүрлі ақпараттар алуға ... да ... бөле ... ... ... ... тәуекелін анықтауы
тиіс.
Тәуекел мөлшерін анықтау. Тәуекелді сәйкестендіру мен ... ... ... ... ... Тәуекел көлемін сандық сипатта анықтау ... ... ... және потенциалды шығындар көлемін бағалауға
көмектеседі.
Несиелік тәуекелді ... ... ... және ... анықтағаннан
кейін оны басқару стратегиясы мен әдістемесін дайындау керек. Бұр процесс
несиелік тәуекелдің пайда болуын ескертуге және ... ... ... әсер ... несиелік тәуекел салдарының алдын алуға
бағытталуы тиіс.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... жүргізілетін шаралардың нәтижесі әрдайым бақылануы тиіс.
Бақылау болжамдалған көрсеткіштерден тәуекелдің ауытқу ... ... ... ... ... ... және ... уақыт сайын өзгеріп
отыратындықтан бақылау несиелік ... ... ... ... ... және ... кепілін анықтауға көмектеседі.
Несиелік тәуекелді басқару мына көрсеткіштерді басқаруға ... ... ... ... тәуекелді төмендету, тәуекелді алдын ала
байқау, оның мөлшері мен салдарын анықтау, тәуекелмен байланысты шығындар
мөлшерін ... мен ... ... ... ... және
өткізу.
Несиелік тәуекелді басқару екі бағытта жүргізіледі:
1. несиелік операция технологиясын басқару;
2. несиелік тәуекелді ... ... ... ... несиелік саясатты ендіру
негізінде ұсыныстарды дайындау бойынша ұйымдық процесс, яни ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуі тиіс.
Несиелік тәуекелді басқару да нақты несиемен байланысты: несиелік
қабілетті талдау, ... ... ... ... несиелік портфелді
диверсификациялау, т.б.
Негізінде несиелік тәуекелді басқару бірінен соң бірі жүргізілетін
процесстер жиынтығы ... ... ... ... тәуекелді басқару процесінің кезеңдері
Кестенің жалғасы
Көзі: автор құрастырған
Несиелік тәуекелді басқару жүйесі белгілі элементтен тұрады (1-сурет)
1 сурет
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің ... ... ... ... несиелік тәуекелді басқару элементтерінің маңыздылары
ақпараттық жүйе, клиенттің несиелік қабілеті, несиелендіру ... ... ... ... ... ... ... кезінде әрбір несиелік бөлім мына шараларды жүргізуі
тиіс: 1. ... ... ... мөлшерін
анықтау;
3. тәуекуелді бақылау;
4. мониторинг
Тәуекелді мөлшерлеу — лимиттер белгілеу, яғни банк ... ... ... ... ... ... деңгейін анықтау. Бұл
лимиттер көбіне банктің несиелік саясатында көрсетіледі. ... ... ... қызметін ашық көрсетеді. Сондықтан несиелік саясатта
несиелік портфел несиені саралаудан, несиеге баға ... , ... ... ... ... ... мөлшерін анықтау нақты операцияның тәуекел мқлшерін есептеуге
негізделеді(бір қарыз алушының несиелік қабілеті).
Тәуекелді бақылау менеджерлер мен акционерлердің де ... ... яғни олар ... ... ... ... Жалпы бақылаудың
міндеті жоғарғы дәрежелі мамандардың болуы, кадрлардың біліктілігі, осы
мақсаттарды жүзеге асыруда тиімді ... ... ... ... бақылау механизмінің болуы, ал оның пәні ... және ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Басқару бақылауының (управленческий контроль) элементі:
□ несиелік аудит мамандандырылуы, несиелік шешім қабылдау
тәуелсіз жүргізілуі, ... ... ... сапалы болуы
□ несиелік ақпараттық басқару жүйесі (НАБЖ) нақты ... ... ... және ... ... ... үшін ... бөлім қызметкерлеріне нақты және
оперативті ақпараттыберуі тиіс;
□ қаражат қозғалысын бақылау, яғни ... ... ... ... процесі біткеннен кейін
қарыз алушының ақшаны алуы.
Тәуекелге мониторинг кері байланыс арқылы ... ... ... бақылау мен бағалау. Несиелік мониторинг — ... ... ... ... және ... Мониторинг несиелік талдау, ішкі
және сыртқы аудит, берілген ақпараттың ... ... ... ... ... және ... ... несиелерді қалпына келтіру, қарыз
алушының несиелік қабілеті бұзылған жағдайда жүргізіледі.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... банк пен қарыз алушының жеке қатынастарын бақылау;
□ несиелік портфелді басқару.
Несиелік тәуекелді бағалау өзара байланысты ... ... ... бағалау әдістері мен критерийлер ... ... ... несиенің қамтамасыз етілуі, несие мәмілесінің сипаты,
қарыз алушының қаржылық тұрақтылығы.
Несиелік тәуекелді ... әсер ... ... ... ... қамтамасыз етілуі” клиенттің ссудалық қарызын жабу деңгейі.
Бұл фактормен байланысты критерий ... ... ... ... Бұл ... ... етуді қалай жүзеге
асыратындығын ( бағасы, мерзімі, сақтау шарты) көрсетеді.
“Несие ... ... ... ... ... ... ... бұл өз кезегінде несиенің мақсатқа сәйкес болуымен,
оның мерзімділігімен, несие сомасымен, қайтарымдылық және өтеу ... Ақша ... ... мен ... ... ... ... тәуекелді бағалау
Көзі: автор құрастырған
Сонымен жоғарыда айтылғандарды ескере отырып несиелік ... ... банк пен ... ... үшін ... ... ... тәуекелді басқару кезеңінің ерекшеліктері
1. Несиелік тәуекелді сәйкестендіру кезеңі
2. Несиелік тәуекелді бағалау
3. Шешім қабылдау
4. Несиелік тәуекел деңгейін бақылау
Кестенің ... ... ... ... ... таңдау
Көзі: автор құрастырған
2 тарау. Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейіндегі ... ... ... талдау жасау ("Банк Тұран Әлем" АҚ банкісінің
тәжірибесі негізінде).
2.1. "Банк Тұран Әлем" АҚ-ың несиелік портфелін басқару саясаты.
Жабық акционерлік ... ... ... ... 1997 ... 17 ... ... Банк басқармасының шешімі негізінде АҚ "Әлем Банк Қазақстан" мен АҚ
"Тұранбанк" ... ... ... ... банк "Тұранбанк" пен акционерлік банк "Әлем Банк
Қазақстан" қызметін тиімді басқару ... ... ... ... ... ... Қазақ акционерлік банкті және "Әлем Банк Қазақстан"
акционерлік банкті біріктіріп "Банк Тұран ... ... ... ... ... ... ... 1925 жылдан басталады. Бұл жылы
республика аймағында КРСО ... ... ... Банк клиенттеріне
Қазақстан Республикасының ірі өндіріс салаларының ... ... жеке ... ... және орта ... ... ... түрғындары жатады. Банк қызметі экономиканың индустралды
секторын қалыптастыруы, дамытумен ... ... ... Банк ... ... ірі ... атап айтсақ: Түрксіб темір жолы,
Балхаш мыс балқыту комбинаты, Екібастүздағы "Богатырь" ... ... ... ... зауыты, Қапшағай ГЭС-і, Талдықорған аккумулятор зауыты
т.б., несиелеумен айналысты.
Нарық қатынастарына өту ... банк ... ... ... ... ... ... несиелеу, есеп ... ... ... ... ... халықтың ақшалай
салымдарын сақтау, сефтік операциялар мен кепілдеме, кепілдік беру ... ... кең өріс ... Банк ... ... ... 1990 жылы ... ... ... ... ... ... етіп,
бірнеше жыл бойы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қарамағында ... бере ... ... ... ... бойынша агент болып табылды.
Банк Қазақстанның ең ірі және күшті банкі болып саналады. Сонымен қатар
"Әлем Банк ... аты ... ... SWIFT, REUTER, VISA, ... халықаралық банктік жүйелерде ... ... ... ... ... сүйеніп Банк 1994 жыл аяғында Қазақстанда
алғаш рет Аlemcard локальді дебедтік карточкалар ... ... ... Банктердің қызметіне әсерін тигізді. Республика
кәсіпорындарының шетелдік фирмалары мен ... ... ... ... ... мүлдем қаралмады, мемлекет ... ... ал банк ... ... берілген несиелер
қайтарылмады. Сонымен қатар кәсіпорындардың қаржылық жағдайы күннен күнге
дейін әлсірей береді, бүл өз ... ... ... ... ... тигізді. Нәтижесінде екі банктің қаржылық жағдайы өте нашар ... ... екі ... қоса ... 8млрд. теңге, 1996 жылдың жалпы
шығындары 34млн. доллардан асып кетті, ал нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... екі банктің Қазақстан үшін зор маңызын ... ... ... мен Үлттық Банк оларды біріктіріп "Банк Түран Әлем" ... ... қүру ... ... ... ... 23 наурызында қаржы ... ... ... ... ... ... ... "Консорциум") Банктің
акцияларының 100% сатып алды.
1998 жылдың 6 маусымында акционерлер ... ... ... қоғамға тіркелуі туралы шешім қабылданды. Банктің тұрақтылығын
қамтамасыз ету және ... ... ... ... ... жай ... ... эмиссиясын шығару жөнінде шешім қабылданды,
нәтижесінде Банктің акционерлік капиталы 15млн. АҚШ долларына өседі. Банк
акционерлерінің қүрылымы ... ... ... ... |26,8 ... |8,8 ... |6,0 ... ... ... |6,0 ... |6,0 ... компаниялар |73,2 ... ... ... |12,0 ... |11,2 ... |9,0 ... |4,9 ... |36,1 ... АҚ ... ... ... 2005ж. ... жеткізген негізгі табыстары:
* корпоративті клиенттердің ең ірі ... 30000 ... ... ... базасының өсімінен бірінші орын алып отырды 4000
жеке шоттар
* Филиал торабын кеңейтті: республика аймағында 53 филиал
мен 237 жуық төлем — кассалық ... ... ... ... ... ... ... Тұран Әлем" ААҚ
озық орында тұр (ішкі нарықтың 30%)
- АҚШ доллары ... ... ... ие ... ... транзакциялардың 30%-не қызмет
көрсетеді.
* Сонда секторын несиелендіру нарығының 25% банк алып
отыр.
Банктің жалпы дамуы стратегиясына сәйкес несиелеу оның қызметінің басты
бағыты болып табылады. ... оның ... ... ... ... ... несиелік саясаты жасалып бекітілді.
Екі банктің бірігуіне байланысты несиелік саясатқа бірқатар өзгерістер
енгізілді, ... оның ... ... ... клиенттердің несиелік
ресурстарға деген қажеттілігін өтеу мен Банктің өз ... ... қалу ... ... ... ... ... ету мақсатында Банк қаржыландыратын
жобалар мен клиенттерді таңдады өте мүқият жүргізеді. Несиені беру туралы
шешімді қабылдауда анықтаушы факторлар — ... ... ... ... ... несиелендірілетін жобаның экономиканың басым салаларын
дамытуға тигізетін әсері мен ... ... ... кепілдің жоғары
өтімділігі.
1999 жылмен салыстырғанда Банктің несиелік салымдары 2,5 есе өсті. 2000
жылы шағын және орта ... ... ... Змлрд.теңге бөлінді, ал жыл
аяғында шағын кәсіпкерлік субьектілерінің борышы 1,2 млрд.теңгеге тең болды
немесе барлық берілген несиелердің 17%.
Несие ... ... ... несиелік портфельдің жоғары
сапасын қамтамасыз етті.
Өзінің ... ... ... ... Банк ... ... ... "Grossroads" Азиялық несиелік компаниясының жергілікті әкімдердің
несиелік желілері бойынша орта және шағын бизнес ... ұзақ және ... ... ... ... Үкіметінің
ауылшаруашылық жобаларды қаржыландыру бағдарламасына қатысып отыр.
Жоғарыда аталып өткен несиелік желілерді кеңінен қолдану экономиканың
түрлі ... ... ... ... ... ... ұлғайтуға мүмкіндік туғызды.
Жүргізіліп отырған несиелік саясатқа сәйкес клиенттерге ... ... Бұл ... ... ... жүргізудің ерекшеліктеріне
сәйкес қаржылық конституциялар, сонымен қатар кепілдік, аккредитив сияқты
қаржылық инструменттерді ... ... ... ... ... ... портфельдің сапасын бақылауға, несиелерді қайтармау
тәуекелін минимизациялау жүмыстарын көп ... ... ... Несиелік
тәуекелді басқару жүйесінің негізінде потенциалды ... ... ... ... мен ... ... ... сапасын бағалау, несиелік
қүжаттарды қатаң қүқықтық сараптаудан ... мен ... ... Банк ... қүқықтарын нақты белгілеу жатыр.
Несиелік тәуекелді шектеу мақсатында ... ... ... несиелеу
лимиттері, берілетін несиелердің мөлшері мен мерзімдері нақты берілген. Бүл
шаралар Банкке филиалдарының несиелік қызметін бақылауға мүмкіндік береді.
Бекітілген ... ... ... және қүқықтық қортындылары оң
несиелерді беру туралы шешімді ... ... ... ... тыс мәмілелерді бас банктің несиелік комитеті қарастырады.
Банктік ... ... ... ету ... ... ... ашықтылық саясатының арқасында банк "түрақты, берікбанк"
деген репутацияға ие. Қатаң банктік ... ... ... мен ... ... ... түрлі әмбебап қызметтер мен тиімді де берік
жағдайлар, професианалды кеңес пен қамқор қатынас үйлесіп отыр.
Несиелік портфель — ... ... ... ... ... банк ... ... Тұран Әлем" АҚ өз ... ... ... ... ... ... жүрген "Банк және банктік қызмет ... ... ... ... ... ... ... несиелік портфельді басқарудың тәртіп обьектісі несиелік
пролонгациялау жағдайлары, ... ... өтеу мен ... ... ... досьені рәсімдеу менжүргізу тәртібі, проблемді
несиелермен жүмыс істеу тәртібі, ... ... ... ... ... ... ... Әлем" АҚ-да негізінен қысқа мерзімді 1 ж. десек, орта
мерзімді (1-З ж. аралығында) және үзақ ... ... ... мерзімді
несиелерді беру тәжірибесі қалыптасқан. Қысқа және орта мерзімді ... ... ... ... және ... ... толтыру
үшін берілсе, ал үзақ ... ... ... ... ... ... портфельдің сапасын арттыру және оның құрамында мерзімі өтіп
кеткен несиелерді болдырмау мақсатында несиелік бөлім қызметкерлері әр бір
қарыз ... ... ... ... ... ссудалар бойынша өсімақы
мен пеняның уақытылы төленіп отырылуын, проблемді ... ... ... және ... деңгейде жүргізіліп отыруын, қарыздың уақытында
өтелуін және ... ... ... ... ... мүқиятты түрде
жүргізілуін тексеріп отыруы.
Қарыз алушының қызметінің жағдайлары өзгерген сәтте, оның несиелік
досьесі қайта ... ... оның ... өтеу мен өсім ақы ... ... Ай ... ... несиелер мөлшері қайта
талданады.
Проблемді несиелердің экономиканың қай секторында шоғырланғаны ... ... ... тәуекел деңгейі ең жоғары секторын немесе
қызмет ... ... ... ... не сол ... ... ... несиелеу тоқтатылады.
"Банк Тұран Әлем" АҚ-да белгілі бір уақыт аралығына ... ... ... ашу тәжірибесі кең өріс алды.Банк банктікнесиелік желі
клиенттің есеп айырысу шотында ақша қаражаттарының қалдығы болған жағдайда,
белгіленген уақыт аралығында осы ... ... ... ... береді.
"Банк Тұран Әлем" АҚ өз несиелік портфелін қүрау ... ... ... бір ... ... ... максималды тәуекел
деңгейі: клиенттер үшін банктік меншік капиталының 25%-тен, ал ... ... ... үшін ... асып кетпеуін қатаң сақтауы
міндетті.
Несиелерді өтеудің Банк ... үш ... ... ... ... несиені өтеу;
* өсімақы бойынша төлемдерді негізгі қарыз сомасын өтеу
алдында төлеу ... 3 айға ... ... бойынша)
* негізгі қарыз бен өсімақыны несие өтеу мерзімі келген уақытта
өтеу.
Несиелік тәуекелді шектеу мақсатында, Банк ... екі ... ... ... төлемдермен өтеу ай сайын жүргізіледі.
Несиені бермес бүрын Банк алдымен несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз
ететін ... ... алуы ... ... ... ... кепілдік,
кепілдеме және заң актілерінде қарастырылған басқа да міндеттемелер алынуы
мүмкін.
"Банк Тұран Әлем" АҚ кепілге ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық тамақтандыру орындарын,
салондарды, техникалық қызмет көрсету ... ... ... бар ... ... ... пәтерлерді, автомобиль
мен оның қосымша бөлшектерін, қүрал жабдықтар мен өндірістік жерлерді,
қонақ ... ... ... және ... ... үзақ ... мерзімі бар дәрі-дәрмек препараттарын алуға
қүқылы.
Қамтамасыз ... ... ... ... ... несиелік тарихы
жағымды қарыз алушыларға емесе өтелмеу қтималдылығы минималды жобаларды
қаржыландырылуға ... ... беру ... оның ... ... ... проценттік ставка мөлшерін бекіту туралы, несиелік шарттың
ерекше баптары туралы шешімдердің ... ... ... ... ... жылдары "Банк Тұран Әлем" АҚ несиелік тәуекел деңгейі өсіп отыр,
себебі елімізде экономикалық және ... ... ... ... ... ... жоғары табыс алу мақсатында банктердің
абайсыз жасалған агрессивті несиелік саясаты орын алып ... ... бәрі ... ... ... несие бабы тәуекелі өте
жоғары баланс саясатына жататындығын дәлелдеп отыр. Сондықтан ... ... мен ... ... ... ... түрде талдап,
жағымды несиелік тарихы жоқ қарыз алушыға несие беру туралы ақылды ... ... ... ... ... ... уақытында өткізіп,
кепілге берілген мүлікке обьективті баға беріп, берілген несиелер ... ... ... ... және ... құру ... 2. ҚР ... Деңгейлi Банктердiң несиелік портфелін талдау
Банктердің несиелері экономиканы тұрақтандыруда ең маңызды фактор
болып табылатындықтан оны ... да өте ... ... бірі ... ... ҚРҰБ-не несие туралы берген мәліметтеріне сәйкес талдау
жүргіземіз: банктердің несие портфелінің ... оның ... ... ... ... 2003ж., 2004ж., 2005ж. ... ... көрсеткіштер алынған.
Жалпы 2004ж. 2005ж. (1-кесте және 1-сурет) ... ... ... 69,1% - тен 73,1% - ке, яғни 4% ... ... Ал ... ... үлесі 28,6% - тен 26,7%, яғни 1,9% кішкене
болса да азайғанын байқаймыз. Осы ... ... ... ... ... 2,3% - тен 2,0% - ке яғни 0,3% - ке ... көріп
отырмыз. Бұл несие портфелі ... ... ... әр ... бар. ... несие үлесінің 2004ж. қарағанда 2005ж. өсу себебі
үлесінің нарықта заңды тұлғаның беделі жоғары болғандықтан жеке тұлғаларға
қарағанда ... ... беру ... ... тарапынан берілген
ақпараттың дұрыс болуы, қамтамасыз ету мүмкіндігінің өтімді ... ... ... ... пен ... жүктелген міндеттемені
дұрыс орындалуынан, өтеу кестесін банк маманының дұрыс жасауы, клиенттің
өтеу графигі негізіндегі ... ... ... және еш ... ... деп ... Ал ... несиелер
бойынша потенциалды қарыз ... ... ... шараларының
нәтижесі : олар клиент берген ақпарат ... ... ... несие
комитетінің дұрыс деңгейде ... ... ... жоғары деңгейде анықтауынан. Үмітсіз несиелерге тоқталатын
болсақ банк мамандарының сенімсіз қарыз алушыларды ... ... ... ... бас ... ... ... несие тарихының болмауы, тәуекелді
мөлшерлеу, тәуекел мөлшерін анықтау, тәуекелді бақылау, ... ... ... болуы, яғни банк мамандарының ... ... ... да ... ... 2004ж. 2005ж. ... мұнда стандартты несиелер көлемінің
күрт төмендегенін, ал күмәнді несие үлесі тым өскенін және үмітсіз ... ... ... да ... ... ... ... стандартты
несие 2004ж. 73,1% болса 2005ж. 61,1% немесе 12%тым ... ... . ... ... ... ол ... ... тәуекелмен берілетіні
бәрімізге белгілі, мұндағыстандартты несиенің төмендеу себебі ... ... ... күрт ... ... салалық
тәуекелдің басым орын алуынан, географиялық тәуекел, ... ... ... беделінің және үлесінің төмендеуі, қаржылық тұрақтылықтың
нашарлауы, ... ... ... ... ... ... нәтижесі.
Ал күмәнді несиелер үлесі 26,7%-тен 36,8%-ке, яғни 10,1%-ке күрт өскен
себебі ақша ағымының жеткілікті ... ... ... ... ... көлемінің өтеусіз көптеп кетуі, жетекшінің жеке басының
сипатындағы мәселенің көбеюу, форс-мажорлық ... орын ... т.б. ... оған ... ... ... ... саясаттың дүрыс
деңгейде орындаомауы. Үмітсіз несиенің 2,0%-тен 2,1%-ке немесе 0,1%-ке өсу
себебі банктің ... ... ... ... қызметі дұрыс
деңгейде орындалмауы, қамтамасыз ету мүлкінің нарықта өтпеу жағдайы.
1 кесте
|Банктердің несие портфелінің жиынтық сапасын ... ... ... % ... ... ... |2003 ж. |2004 ж. |2005 ж. ... | | | ... |69,1 |73,1 |61,1 ... |28,6 |26,7 |36,8 ... |2,3 |2,0 |2,1 ... ҚР Ұлттық Банкінің 2004ж. жылдық есебі.
1 сурет
Банктердің несие портфелінің сапасы
Көзі: ҚР Ұлттық банкінің 2003- 2005жылдар аралығындағы
есебі
Негізі жеке тұлғаларға ... ... ... және ... барлық берілген несие сомасы 1041,8млрд.тг., ал ... ... ... ... яғни 924 млрд.тг. өскен. Осы
01.12.2004ж. барлық несие сомасы ... ... ... ... ... несиені құраса, күмәнді несиелер 204,8млрд.тг. немесе
19,7% алады, үмітсіз несиелер үлесі 15,5млрд.тг. яғни 1,5% ... ... ... ... ... 1965,8 ... онда оның 1467,2млрд. тг.
яғни 74,6% стандартты несие, күмәнді несиелер болса 475,0млрд.тг. ... ... ... ... ... яғни 1,2% алып ... сомасы 2004ж. желтоқсанына 1041,8млрд.тг. қарағанда 2005ж.
қаңтарында 1965,8млрд.тг. өскен, бірақ та ... ... ... ... 821,5 ... тг. (78,8%) 2005ж. ... (74,6%) яғни 4,2%-
ке төмендегенін байқаймыз: жеке ... ... ... ... ... алдап кетуді ойластыру және банктердің жеке ... ... ... ... ... ... ... жеке тұлғалар
банктен несие алады да оны қайтаруды ұмытып ... ... ... ... несиелеге айналады, несиені қайтаруды еш ойланбауы, форс-
мажорлық жағдайдың орын алуы, банк ... ... ... ... ... т.б. ... ... қанша жоғары мөлшерде
несие бергенмен де қаншалықты стандартты көлемде несие берген күннің өзінде
де белгілі ... ... ... және үмітсіз неселер
міндетті түрде болады. Содықтан оларды ... ... ... түрінен шегере
алмайсыз. Күмәнді несиелер 2004ж. ... ... ... ол 2004ж. қаңтар айында 475,0млрд.тг. (24,2%) яғни 4,5%-ке
өскен себебі жеке тұлғаның өз ... ... ... ... бөлмеуі:
қайтарылу мерзімі 30-90 күн аралығында болғанмен де қайтаруды ... ... бір емес ... рет ... ... қарыз алушылар деңгейіне жете алмауы, банк тарапынан талап
етілетін ақпараттардың жеткіліксіз болуы, т.б. Ал ... ... ... ... ... 1,5% ... 2005ж. 1,2%
(23,6млрд.тг.), яғни ... ... ... несие бөлімінің
жүргізген жұмысының, олардың жүргізетін мониторингінің нәтижесінен күмәнді
несиені үмітсіз несиеге ... деп ... ... ... ... ... портфелінің сапасы, млрд., тг.
|Көрсеткіштер |2004ж |% ... |2005ж ... ... ... | | ... | |
| | | | | | |
| ... | | ... |% |
| ... | | ... | |
| ... | | ... | ... ... | | ... |1965,8 |100 ... ... | |100 ... ... | | ... |1041,8 | ... | | |
| | | ... | | ... |821,5 |78,8 ... |1467,2 |74,6 ... |204,8 |19,7 ... |475,0 |24,2 ... |15,5 |1,5 ... |23,6 |1,2 ... ҚР ... 2004ж. және 2005ж. ... ... тұлғаларға құрылған несие портфелінің сапасы
Көзі: ҚР ҰБ-нің 2004ж. жылдық есебі
Жалпы заңды тұлғаларға барлық берілген несие ... және ... ... ... 01.01.2005ж. 1086,6млрд.тг., яғни 369,2млрд.тг.
өскенін байқап отырмыз. Стандартты несие үлес салмағы 2003ж. желтоқсанында
барлық несиеден ... ... ... яғни 71,3% ... ... үлес салмағы 191,7млрд.тг., яғни 26,7%, ал үмітсіз ... ... яғни 2,0% алып ... ... ... 2005ж. қаңтарында
барлық несие көлемі 1086,6млрд.тг. болса стандартты несиенің алатын үлесі
660,1млрд.тг. немесе 60,8% құраса, ... ... ... ... 37,1% көп ... алып ... ... несие үлесі 22,9млрд.тг. немесе
2,1% құрап отырғанын көріп отырмыз.
Стандартты несиелер үлесі 2004ж. ... ... тг. ... 2005ж. ... 660,1млрд.тг. 60,8%, яғни 10,5% күрт өскен себебі
заңды тұлға ... ... ... ... ... де
олардың нарықтағы үлесі мен беделінің төмендеуі, форс-мажорлық ... банк ... ... ... ... олардың ауысуы,
қаржылық көрсеткіштің бірден төмендеп кетуі, бірақ та оны ... ... ... ... ... нәтижесінен 2004ж
желтоқсанына қарағанда 2005ж. қаңтарында өскен нәтижеге ... ... ... ... 2004ж. желтоқсанында 191,7млрд.тг. 26,7%-тен 2005ж.
қаңтарында 403,6млрд.тг. 37,1%, яғни 1,04% өсуі банк ... ... ... ... деп білеміз. Әрине ұзақ мерзімді және күрделі
несие сомасын бергенде тәуекелді жеткілікті деңгейде анықтамағаннан, достық
қарым-қатынас ретінде ... ... ... сенімсіз бизнеске берген
несиенің нәтижесі деп ... Ал ... ... сомасы 2004ж. желтоқсаны
14,4млрд.тг. 2,0%-тен 2005ж. ... ... ... ... ... ... да өскенін көріп отырмыз. Осы кішкене ғана өзгерістің өзі
банкке өзінің жағымсыз әсерін ... ... міне ... қателер
нәтижесінен несие портфелі сапасының нашарлауына негізделеді.
3кесте
Заңды тұлғаларға құрылған несие портфелі ... ... ... |2004ж | | |2005ж |% |
| ... | | ... ... |
| ... | | ... ... | |
| ... сомасы| | | | ... ... |100 ... |1 086,6 |100 ... | | ... | | |
| | | ... | | ... |511,2 |71,3 ... |660,1 |60,8 ... |191,7 |26,7 ... |403,6 |37,1 ... |14,4 |2,0 ... |22,9 |2,1 ... ҚР ... 2003ж. және 2004ж. ... ... ... ... несие портфелінің сапасы
Көзі: ҚР ҰБ-нің 2004ж. және 2005ж. ... ... енді ... ... АҚ ... экономика секторы бойынша
несие портфелінің құрылымы. (4-кесте және ... ... ... ... ... АҚ несие портфеліндегі өзгеріс өте ... және ... ... ... ... және ипотеканың,
өндірістің жақсы дамығанын көріп отырмыз. Сауда 2004ж. ... ... 2004ж. 36%-ке ... яғни 12%-ке ... себебі банктің сауда
саласына беретін несиесі неғұрлым сенімдірек және ... ... ... ... ... және де ... офицерінің тәуекелді бағалау
дәрежесі жоғары деңгейде көрініп ... ... ... клиентте ақша
ағымындағы проблеманың орын алмауы, сенімді ... ... үй ... 2003ж 7% болса 2005ж. 21%, яғни 14% өсу ... ... ... және ... ... ... дамығанын,
сонымен қатар мемлекет тарапынан қолдау көрсетудің нәтижесі деп ... ... банк ... ... ... жұмысының жемісі
жоғары. Содан кейінгі орынды өндірістің алатынын байқауға болады: 2003ж.
13% 2005ж. 18%, яғни 5% ... ... ... ... онша ... деңгейде
болмаса да өскенін көріп отырмыз. Бұл да біздің экономикамыздағы өндірістің
кішкене ... да ... ... ... өндіріс саласы тәуекелі жоғары
екені бәрімізге белгілі болып отыр және бұл банктің тарапынан ... ... ... ала анықтау, мөлшерлеу, бағалау, талдау жұмысының,
яғни банк ... ... ... ... Ауыл ... бүл ... өте ... және сенімі аз сала болғандығына қарамастан
2004ж. 7% 2005ж. 11%-ке өскен себебі ҚР Президентінің 2003-2005ж.ж. ауыл
жылы деп атап ... ... ... ... ... деңгейде қолдау
көрсеткеннің жемісі деп атауға болады. Кен өндіру 2004ж. 10%-ті құраса
2005ж. 12%, тамақ ... ... ... 2004ж. 8% ... 2005ж. ... кіші ... да ... тұтарлық. Жалпы бұл салаға мемлекет тарапынан
да көңіл бөлгендіктен болар жақсы ... ... ... Ең ... ... саласы мен электроэнергетиканың алатынын көруге болады:
2004ж лизингтің мөлшері 2% болса 2005ж. 5%, яғни 3%-ке ғана ... ... Бұл ... онша ... ... жағдай емес неде болса банк
тарапынан бұл салаға маңызды көңіл бөлінуде: олар ... ... банк ... ... ... ... ашқан.
4кесте
Экономика секторы бойынша несие портфелінің құрылымы (%)
|Көрсеткіштер |2004ж. |2005ж. ... |24 |36 ... ... ... |10 |12 ... өнеркәсібі |8 |10 ... ... |7 |12 ... үй ... |7 |21 ... |13 |18 ... |4 |11 ... |3 |4 ... |2 |5 ... |21 |33 ... ... ... несие портфелінің құрылымы (%)
Көзі: "Банк ТұранӘлем" АҚ 2004-2005ж.ж. жылдық есебі
2.3. Банктің несиелік портфелінің сапасын бағалау.
"Тұран Әлем Банк" АҚ-ның несиелік ... ... жиі ... несиелік портфелін басқару саясатының негізін қалайды. Банктің
несиелік ... ... ... өз ... ... ... ... диверсификациясы есесінен төмендету мен несиелік
нарықтың тәуекел деңгейі жоғары секторларын айқындауға бағытталған. ... ... ... ... портфелін талдау кезіндеріне төмендегілер
жатады:
несиелік портфельдің қүрамына кіретін ссудаларды бағалау
критерийлерін таңдау;
таңдаған критерийлер негізінде ... ... ... ... ... негізінде ссудаларды классификациялау;
несиелік портфельдің құрамын анықтау;
классификацияланған ссудалар топтарының әрқайсысы
бойынша тәуекел процентін ... банк ... және ... ... әрқайсысы
бойынша несиелік тәуекел деңгейінің абсолютті мөлшерін
есептеу;
ссудалар бойынша мүмкін болатын шығындарды жабатын
арнайы жеткілікті ... ... ... портфельдің сапасына талдау жасау;
несиелік портфельдің сапасын көтеруге арналған шаралар
жасау мен ... ... ... ... Тұран Әлем" АҚ банкісінің несиелік портфелінің классификациясын
қарастырайық (1 кесте)
Кесте №1.
Несиелік портфельдің классификациясы
пайыз,%
| ... ... % |87 |91,5 ... |8,8 |7,1 ... % |3 |1,4 ... АҚ ... ... ... 2005ж. ... №1.
Несиелердің үлес салмағы. пайыз(%)
Көзі: АҚ "Тұран Әлем" банкінің 2005ж. ... ... ... 2004 жылдан бері қарай несиелік
портфельдің құрамындағы стандартты несиелердің жалпы үлес ... өсіп ... 87%, 2005ж. ... ... несиелердің үлесі төмендеп отыр —
2004ж. —8,8% , 2005 – 7,1%, ал ... ... 2004ж. - 3%, 2005ж. — ... ... отырғанын көріп отырмыз.
"Банк Тұран Әлем" АҚ-ң несиелік портфелін сапасы ... ... ... ... портфеліндегі стандартты несиелердің үлесі
91,5%, яғни банк несиелерінің 91,5% ... ... ие ... Ал ... 8,5% несиелердің қайтарылмау ықтималдығы 10% -100% ... ... ... ... ... ... бір жайт банктен берілген
несиелер бойынша міндетті түрде провизиялар ... ... ... ... ... ... ... көлемі барлық берілген
несиелердің мөлшерінің 8,5% алып отыр. ... ... ... ... ... 2005 жылы ... көлемі сәйкес 8,8%- тен 8,5%
дейін келіп отыр, яғни 1997 ... ... ... ... ... ... неиелердің үлесі айтарлықтай кеміді деген сөз. 2004 жылы
банктің несиелік портфелінің қүрамында стандартты ... ... ... 2005 жылы бұл ... 91,5% ... өсті ... болады.
"Банк Тұран Әлем" АҚ-ның несиелік портфелінің сапасы соңғы төрт жылда
едәуір өсті. Бұл, ең ... ... ... ... ішкі ... ... мен дұрыс қолданылуы арқасында болып отыр.
Екіншіден, банк өзінің неиелік портфелінің ... ... ... тәжірибеде қолдануын қатаң бақылап отырғанын айтуға да ... ... ... АҚ банкінің несиелік портфельді жіктеуде түрлі
критерийлер мен белгілер қолданады. ... ... ... ... мерзіміне байланысты жіктелінуі мүмкін (несиелік портфельдің бөлігін
1 жылға ... ... ... ... бұл ... Қазақстан
Республикасындағы экономикалық түрақсыздықтың орын алу мен байланысты ... ... ... ... ... сақтап қалу үшін өтелуі
жақын арада болатын несиелерді ... ... ... ... банк өз тәжірибесінде АҚШ долларымен, теңгемен, ... ... ... ... оның ... АҚШ ... ... үлесі 2004ж. қарағанда (43%) 2005 жылы өсіп отыр (51,9%-
ке дейін). Бұл жағдай ... ... ...... АҚШ ... бағаның өзгеріп отыруына байланысты болып отыр. Жоғарыда
айтып кеткендей несиелік портфельдің классификациясы түрлі ... ... ... ... Сол ... ... экономиканың
салалары бойынша несиелік портфельді жіктеуге жатады. (кесте 2)
"Банк Тұран Әлем" АҚ банкісінің ... ... 1 ... ... ... үлесі алып отыр (35%), 2-орында өнеркәсіп өндірісі ... және ... ... ... (18%) алып ... ... бұл ... экономиканың тәуекелі жоғары секторын айқындау
мақсатымен ... ... ... ... секторын несиелеуді
жақтырғаны сол себептен. ... ... ... көзі- бүл кәсіпорынның
пайдасы дедік, ал айналым қаражаттарының ... ... ... ... пайданың да деңгейі жоғары болады. Сауда оның ішінде көтерме ... ... ... айналыс жылдамжығы тез ... оның ... да қол ... ... ... ... яғни ... өтей алмау ықтималдылығы төмендейді.
Кесте №2.
Клиенттерге берілген қарыз сомасы
млн. тг
|Экономика саласы |2005ж |% ... ... |252,24 |35 ... ... |158,55 |22 ... өнеркәсіп |151,34 |21 ... және ... |18 ... | | ... |28,82 |4 ... |720,69 |100 ... АҚ ... Әлем" банкінің 2005ж. есебі.
Сурет №2
Экономика салалары бойынша берілген несиелер. пайыз,%
Өнеркәсіп өндірісінің ішіндегі Қазақстан ... ... ... бүл ... ... ... өнеркәсіп негізінен күнделікті түтынатын,
күнделікті қажетті тауарларды (сүт, май, темекі, тіс ... ... кір ... ... ... өндірумен айналысытыны бәрімізге мәлім.
Сондықтан да бұл саланың тауар айналымы тез жүреді, "Банк Тұран ... ... ... ... бұл ... алатын үлесі 2005 жылы 21%
болып отыр.
Ауыл шаруашылық саласы экономиканың тәуекелі өте жоғары болып саналады.
Бірақ Қазақстанда ауыл ... ... өте ... ... бар.
Сол себептен ҚР Үкіметінің ауыл шаруашылығын дамыту бағдарламасына сүйеніп
“Банк Тұран Әлем” АҚ ауыл ... ... ... ... ... ... Банк Европалық даму және құру банкісінің шағын және орта
бизнесті ... үшін ... ... ... қатысушысы болып табылады.
Қорытындылай келіп айтқанда, банктердің ... ... ... ... ... ... арттыру мен банктің несиелік
қызметінен шегетін шығындарын жабу үшін ... ... ... және жалпы банк жүйесінің тұрақты дамуына
мүмкіндікті жасау мақсатында ... ... ... ... ... ... басқаруды жетілдіру
жолдары.
Коммерциялық банктердің несиелік портфелі несиелердің ... ... ... ... ... мерзіміне, мақсатына,
валютасына, т.б. негізделіп жіктелуі мүмкін. Банктердің ... ... ... ... ... тек ... принципін тандау
қажет.
Несиелік портфель — клиенттерге берілген жалпы несиелердің сомасын
реттеумен ... және ... ... тәуекелділігін төмендетумен
байланысты осының нәтижесінде кездейсоқ шығындардан сақтандырумен
байланысты банктердің ... ... ... ... емес ... ... және
клиенттерге осы несиені қайтарумен байланысты ... ... ... ... ... ... айналымында жүретін банкте әлі
қайтарылмаған несиенің сандық және ... ... ... ... ... ... несиесіне қатысты банктермен
клиенттердің арасында қалыптасқан ... ... ... ... ... — бұл банк ... дайын болып отырған
тәуекел түрлерінің барлығын айқындауды және ... ең ... ... анықтауды талап ететін жоғарғы жетекшілер қызметі болып табылады.
Несиелік портфельді басқаруда іске ... ... ... ... қарыз алушылар мен олардың топтары үшін
несиелеудің ішкі ... ... ... ... ... ... ... жекелеген қарыз
алушылардың тәуекел деңгейін көрсететін несиелік тәуекелді
талдау формасын жасау;
* әр түрлі салалар бойынша несиелеуді диверсификациялау;
* Төменгі тәуекел деңгейі бар ең ... ... ... ... төуекел деңгейі бар салаларға қатысты несиелік
саясатты қатавдату;
• Несиеге баға белгілеу саясатын ... ... ... ... ... ... номиналдық табыс деңгейін қамтамасыз
етіп отыру;
2. несиелік портфельдің —өтімділігін бір деңгейде үстау;
3. несиелік портфельдің ... ... ... ... ... ... болдырмау.
Несиелік портфельді басқару ... ... ... ... несиенің сапасын бағалаудың әдістері;
•несиенің сапасын және несиелік портфельдің сапасын ... ... ... портфелін немесе несиелік ... ... ... сапасын анықтауға қажетті ақпараттар
жинау
* несиелік портфельдің сапасын қаржы коэффициенті арқылы
анықтау.
Жалпы банктік әлемде тәжірибеде ... ... ... ... ... ... ... мөлшері;
• мерзімі;
• қайтару жолы;
• клиенттің іскерлік тәуекелін толық ... ... ... ... қай ... саласына жататындығы;
• клиенттің қабілеті;
• несиенің бағасы;
• банк пен клиент арасындағы қалыптасқан ... ... ... - ... ... алған несиені және несие
бойынша өсімақы сомасын өтей алмау ... ... өз ... ... ... бір ... жоғалту ықтималдылығы.
Несиелік тәуекел экзогенді факторларға (яғни экономикалық ортаның,
коньюнктураның жағдайына ... ... ... және эндогенді
факторларға (яғни банктің өзінің қателік іс әрекеттерінің нәтижеснде пайда
болатын "ішкі" факторлар) тәуелді. ... ... ... мен ... өте ... ... банк ... уақтылы іс әрекеттерімен
олардың әсерсе жұмсартып ірі ... ... ... алу ... тәуекелді басқарудың 2 бағыты бар:
1. үнемі несиелік портфельдің сапасына талдау жүргізу.
2. проблемалық несиелерді басқару.
Банк басшылығы осы ... ... ... ... және ... ... болатын тәуекел мөлшеріне шектеу қоюы тиіс. Кез-келген
банктің несие портфелі күнделікті реттеліп отыруы керек, себебі портфель
сапасы ( ... ... және банк ... үшін ... ... ... ... ... ... ... ету ... |22 ... |12 ... берілген мәлімдемені |21 |банкротқа үшырауы | ... ... | |2. ... алушылардың |11 |
|З.жүйелік бақылаудың |18 ... ала ... ... | ... ... | |3 ... |6 ... ... |5 ... | ... төмендігі | |4. ... ... кету |4 ... ... ала ... |1 | | ... |67 ... |33 ... ... ... банкті шығынға ұшырататын факторлар, %
Көзі: Романюк Д.В. Моделирование кредитно-депозитной ... ... ... 1998ж
Несиелік тәуекелді басқарудың негізгі шаралары банктің ішкі саясатына
жатқызылады. Бұл шараларға жататындар:
* ... ... және ... ... ... ... қабілетін алдын ала талдау;
* берілетін несиелердің қүнын бағалау мен бұрын берілген
* несиелердің қайтарылуын үздіксіз бақылау;
Банктің несиелік портфелін ... ... ... ... оның ... ... ... байланысты тәуекелдер
деңгейі жоғары экономика секторларын анықтау орын ... ... ... портфельді басқару, оны жіктеуден басталады. Ссудалар ... ... ... ... ... ... ... ссуданың
мөлшері, оның мерзімі, қарызды өтеу кестесі, тәуекелді бағалаудың
толықтылығы, ... ... қай ... ... көрсететіндігі, қарыз
алушымен ... ... ел ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін кепілдің түрі, ақша ағымының
мөлшері жатады.
Ссуданың сапасы номерлі және ... әдіс ... ... ... бойынша ссудалардың әрбір рейтингісіне таңдалған критерийлеріне сәйкес
бірқатар ... ... ... 1 ... баға — ... өз уақытында төлеп отыратын,
несиені қайтарады деген берік сенімі бар, ... ... ... қарыз
алушылар алған нссиелерге бсріледі, ал рейтинг 5-банкрот болып жарияланған,
балансы өтімді ... 180 ... ... ... өтіп ... ... бар
қарыз алушыларға немесе несиені қайтарады деген сенімі жоқ, ... ... жоқ ... ... ... ... анықтаудың балдық жүйесі бойынша әрбір критерийге
түрлі параметрлер және сол ... ... ... балл ... ... мен ... негізінде ссудалар бес топқа бөлінеді.
Топтың ... банк ... ... ... бүл өз ... ... тәуекел мөлшерін немесе ссудалар бойынша мүмкін болатын ... ... ... ... ... мөлшерін анықтауға мүмкіндік
береді.
Жалпы несиелік портфельдің сапалы бағалануы құрылымдық талдау мен
қаржылық коэффиценттер ... ... ... ... ... несиелік тәуекелдің орташа шамасын (несие бойынша құрылған провизия
немесе резервтің ... ... ... ... ... ... ... бойынша құрылған провизияның меншік капиталы сомасына
қатынасы, ... ... ... ... портфельдің
табыстылығы мен оны басқарудың сапасын көрсетеді).
Шетелдік тәжірибеде де активті операциялардың маңызды бағыты ... ... ол ... ... ... ... ... дейінгі мөлшерін алып отыр. Несиелеу процесі барысында қарыз
алушылардың өз міндеттемелерін орындамауы ... ... ... ... ... шегу ... туады. Сондықтан қандай да болмасын
несиелік саясатты жүргізу кезінде де несиелер бойынша шығындар бола ... ... ... проблемді несиелер үлесінің өсіп кетуі ... ... ... ал бүл өз кезегінде банктің несиелік ресурстар
нарығында алатын ... әсер етуі ... ... ... ... ... болуына қарамастан банктер
сенімділік пен қауіпсіздіктің көзі болуы керек. Біздің ... ... және ... несиелік порфельді басқару тәжірибесі өте қызықты
болып отыр. Бүл ... ... өз ... ... ... ... ... көтереді. Бүл аспектіде "өтімділік"
түсінігі үлкен рөл атқарады. ... ... ... әсер ... ... дүрыс емес қабылданған шешімдер, проценттік ставкалардың
күрт өзгеріп кетуі немесе жалпы экономикадағы өзгерістер. Кез-келген
банктік ... ... әсер ... ... ... өтімділігін
анықтайтын факторлар оның бақылау шегінің ар жағында жатыр.
Өтімділік саясаты өтімділік — табыстылық дилемасын шешумен байланысты.
Сондықтан банк ... ... ... ... ... өз табысын
максимизациялау. Бірақ берілген шектеулерді ескеріп жүмыс істеу барысында
да банк басшылығы өтімділік мәселесін ... және ... ... ... туралы нақты анық жауап бере алмайды. Ал өтімділік мәселесі пайда
болған жағдайда алдын ала дайындалған шараларды — резервтерді, ... ... ... ... ... ... операцияларды қолдануға
ғана болады.
Шетел тәжірибесінде өтімділікті басқардың бірнеше әдіс қалыптасқан. Бүл
әдістердің біреуіне секьюритизациялау ... яғни банк ... ... ... ... Активтерді секьюритизациялау кезінде несиелік
ресурстарды несиелік шартқа отыру негізінде ғана орналастыру емес сонымен
қатар қысқа мерзімді несиелеу ... ... үзақ ... ... ... ... арқылы да орналастыруға ... ... бір ... жол - қайта сату қүқығын
пайдалану. Сонымен, ... ... ... ... ... ... бір түлғаларға өткізу дегенді білдіреді.
Белгілі бір жағдайлар туғанда, мысалы банкпен несиелік ... ... қою, ... ... ... ... ... кетуі
жағдайында, мәселені шешудің бір жолы секьюритизация әдісі болып табылады.
Бұл әдіс ... ... ... ... ... беру шарттары
қанағаттандырмаса немесе ол несие бойынша несие ... ... ... ... ... ... ... алушы кейін несиені өтеу үшін ... ... ... ... Бұл ... ... банктің несиелік
портфелінің құрамында несиелік ... ... ... ... емес ... пайда болады. Бұл облигациялар қажет болған
жағдайда банкпен ... ... ... мүмкін. (1-сурет ).
Сурет 1
Облегацияларды сатып алу схемасы
Көзі: Романюк Д.В. ... ... ... ... ... ... емес облигацияларын несиелік портфельдің
қүрамына алып оны бірден секьюритизациялауға болады ... ... да ... ... ... ... нарықта өткізілуі мүмкін.
Сурет 2
Облегацияларды сатып алу
Көзі: Романюк Д.В. Моделирование кредитно-депозитной политики банка.
Несиелік ресурстар жеткіліксіз болған ... банк ... ... ... яғни ... ... бір ... қарыз алушының
мемлекеттік емес ... ... бір ... ... ... өз ... ... қалдыруы мүмкін.
Секьюритизация механизмін қолдану схемалары түрлі-түрлі ... ... Бұл ең ... ... ... жағдайда өтімді несиелік
портфель қалыптастыруда банктердің өз ... ... ... өдіс ... ... ... ... тиімді, себебі
қазіргі кезде қазақстандық инвесторлары мемлекеттік емес бағалы қағаздар
нарығында ... ... ... ... шектеушіліктер шегеді.
Бұл тұрғыдан несиелік облигациялардың пайда ... ... ... де ... ... тигізеді, себебі жағдай қосымша инвесторлардың
тартылуына ықпал етіп жалпы барлық жүйесінің тиімді қызмет етуіне әкеледі.
Қорытынды
Қазақстандағы банк ... ... ... келе ... ... бірі болып табылады. Макроэкономикалық өзгерістер жағдайында:
импорттың либерализациялануы, ... ... өту ... ... ... ... т.б. орын алуы жағдайында банк
ісі де өзгерістер жолында түр.
Қазіргі банк жүйесі- бұл клиенттерге ... әр ... ... жаңа қызметтердің жиынтығы ферасы. Қазақстан экономикасының қазіргі
жағдайында ... ... ... мерзімді несиелік операцияларды
жүзеге ... ... Бүл ... ... ... жалпы банктің
несиелік портфельіндегі үлесін "Банк Тұран ... АҚ ... ... 77%-ке тең ... отыр. Сонымен қатар несиелік операциялар
банктің табысты ең көп әкелетін бабы ... ... ... ... ... басқа қызметімен салыстырғанда бірінші орын алып отыр.
"Банк Түран Әлем" АҚ ... ... ... ... табысы оның
проценттік табысының 91,2% бөлігін алып отыр.
Банктің ... ... ... ... оның несиелік портфелі
қалыптасады. Банк балансының өтімділігі активті операциялардың тәуекел
деңгейіне, несиелік портфельдің сапасына тәуелді ... ... ... ... ... ... қарыз алушыны несиелеу барысында пайда болатын
несиелік тәуекел деңгейі де әсер етеді. Сондықтан ... ... ... ... ішінде "Банк Тұран Әлем" АҚ, несиелік
портфельдің сапасын, несиелік тәуекел мөлшерін ... ... ... ... ... жасайды. Бұл құжат портфельді басқару төртібін,
несиелердің обьектілерін, мерзімдерін және оны ... ... ... ... ... етілуі тәртібін несиелік досьелерді
рәсімдеу және жүргізу тәртібін, ... ... ... және ... ... ... ... қарастырады.
Ақшалай қаражаттарды инвестициялауды жүзеге асыру тиімділігі көп ... ... әрі ... әрі ... ... ... ... беру қабілеттілігіне байланысты болғандықтан қарыз алушылардың
несие қабілеттілігін ... ... ... ... ... басқарудың
бір бағыты болып табылады. Сонымен қатар банктің ... ... ... ... ... оны ... түрды. Несиелік
портфельді классификациялау банктердің өздері жасайтын рейтингтерді атайды.
Несиелік ... ... ... әр ... елдер банктерінің
тәжірибесін пайдаланып Қазақстан Республикасының Үлттық Банкі ссудалық
портфельді классификациялаудың біріңғай ... ... ... ... бойынша банктермен берілетін ссудалар келесі түрлерге
бөлінді: стандартты, субстандартты, қанағаттандырарсыз, күдікті, үмітсіз.
"Банк Тұран Әлем" АҚ ... ... ... стандартты ссудалар
үлесі 2005 жылы 91,5% деңгейге жетті. Бүл дегеніміз банк жүргізіп отырған
ішкі ... ... әрі ... дүрыс қолданып жүр және несиелік
портфельдің сапасын арттыруға белгіленген шаралардың тәжірибеде қолданылуын
қатаң бақылайды.
"Банк Тұран Әлем" ... ... ... ... ... банкпен
айына бір жасалынып отырады. Банк несиелік портфельді талдау процесін
келесі ... ... ... талдау критерилерін тандау;
* осы критерилерге сүйеніп, ссудаларды бағалау жүйесін жасау;
* ссудалардың ... ... ... ... жіктеу;
* жіктелінген ссудалар топтарына негізделіп банктің ссудалык
портфелінің қүрылымын анықтау;
* ссудалардың топтары ... ... ... ... ... ... ... мүмкін болатын шығындарды ... ... ... ... ... ... ... бағалау;
* несиелік портфельдің сапасын арттыру жолдарын белгілеу;
* жасалынған зерттеу нәтижесінде бере ... ... - ... ... тікелей формасының
жанама формасына өту. Ол үшін біздің ... ... ... ... қиыншылықтарды шешу
керек. Оларға:
1. Ссуданы берер алдында клиенттің несие қабілеттілігін терең
талдауын әр- бір банк жасай бермейді;
2. Клиенттің несие ... ... ... әдістемелік
негіздері тәжірибесінің талаптарына сай келе бермейді;
3. Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етуге берілген кепіл
көп жағдайда нақты ... ... ... ... алынады.
"Банк Тұран Әлем" АҚ банкінде несиелік портфельдің сапасын ... ең ... ... ... несие қабілеттілігі болып
табылады. Банкте клиенттің несие ... ... ... ... тәжірибесінде қолданылатын "5-С" жүйесіне сүйеніп жасалынған
шаралар қолданылады. Шетел ... ... ... ... Түран
Әлем" АҚ банкі, сонымен қатар еліміздің жалпы ... ... ... ... басқаруды жетілдіру мақсатында секьюритизация әдісін
қолданылуына блады. Бұл әдіс ... банк ... ... ... ... ... әдісі, менің ойымша өте қолайлы шара.
Бұл ... ... ... ... ... ... өз ... пайдаланып қойған жағдайда, екінші жағынан қарыз алушыны
берілген несиелік ... ... ... ... ол ... ... ... сомасын уақытында өтей алмаған жағдайда
қолданылуы ... ... ... ... да бұл әдіс оң ... бір ... жоғарыда көрсетіліп кеткен банк жүйесінің дамуына
тигізетін ықпалы, ал екінші жағынан ... ... келе ... емес ... ... ... да ... кетуге болады.
Бүгінгі күнде орын алып отырған инфляциялық процестер мен ... ... ... ... ... ... ... етіп отырған банк жүйесін дамыту мен жетілдіру ... ... ие ... ... ... ... шетел тәжірибесіне сүйеніп
еліміздің банктік жүйесінің ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру бағытын тандау
керек. Себебі пайда болған кезден бері қарап, банктер ең алдымен несиелік
мекемелер ретінде танылады.
Пайдаланылған ... ... 31 ... 1995г. ... ... № 2444 "Банктер және Банктік
қызмет туралы" Қазақстан Республикасының заңы.
2. ҚР Ұлттық Банк басқармасының шешімімен 28/08/98 - ... ... ... ... О. ... ... ... “Қазақ университеті” Алматы 2004
ж.
4. Абрамова М.А., Александрова Л.С. "Финансы, денежное обращение
и ... - М: ИМПЭ 1996 ... П/р ... И. ... — кредитные проблемы развития
экономики Казахстана" — Алматы: Білім 1995ж.
6. Айтбембетова А.Б. ... ... и ... ... в Казахстане" — Алматы: КазГУ им. Аль-
Фараби 1994ж.
7. ... ... ... ... в ... // ... ... Грицун Ю. Н. Повышение эффективности активных операций
коммерческих банков. ... М., ... ... М.Б. Теория и методология регулирования ликвидностю
коммерческих банков. // Банковские услуги № 4, М., ... А.В. ...... ... ... Инжекара Хасан. Доверие клиентов как важнейший актив ... // ... ... №10. ... ... Ф.И. Новая роль банков в условиях перехода к
рыночном отношениям. Дис.к.э.н. 1998ж.
12. Жарковский М. О. Статистический ... ... ... ... М., 98ж.
13. Калтырин А.В. ... в ... ... ... ... Ростов, 1997ж.
14. Кошанов А.К. Проблемы "адаптированной" модернизации
реформирование экономики ... ... ... ... О.Г. ... ... ... коммерческого
банка и ее влияния на финансовую устойчивость. Дис. К.э.н.
М.Д 1998ж.
16. Калиева Г.Т. ... ... в ... и проблемы
обеспечения их устойчивости. Дис. К.э.н. 1999ж.
17. Кучукова Н.К. "Макроэкономические аспекты реформирования
финансово-кредитной системы РК в ... ... ... ... ... Ғылым 1994ж.
18. Лаврушин О.И. "Банковское дело", М., Банковский и ... ... ... ... ... Б. ... банки на пути перемен. // Банки
Казахстана №8, 1999ж.
20. Мадиярова Д.М., ... В.С. ... ... ... ... ... Панова Г.С. Банковское обслужование частных лиц. ... ... ... Г.С. Анализ финансового состояния коммерческого
банка. 1996ж.
Рид Э., Коттер Р. "Коммерческие банки", М., СП
24. ... Д.В. ... ... политики
банка. Дис.к.э.н. Алматы. 1998ж.
Сабанти Б.М. "Теория финансов" — М:Менеджер 1998ж.
26. Садвакасов К.К. ... ... ... ... М., ... Р.К.,Сыздыкова Д.Т. Проблемы финансовой банка.
Павлодар. 1999ж.
28. ... А.Г. ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің статистикалық бюллетені 1997-
2005 жж. аралығындағы.
30. Трифонов А.Н. ... ... ... ... ... М., ... ... Г.Е. Управление ликвидностью и доходность банка.
СПб., 1998ж.
32. Чая Г.С. ... ... в ... банке, услуги.
№7.1, 1998ж.
33. АҚ "Тұран Әлем" банкінің 2003- 2005 жж. ... ... ... ... ... 2003- 2005 ... не, ... портфельдің сал
-----------------------
К1 = КI – ИК / А
К2 = К / Ар – Пс
К3 = Т / К
1 ... ... ... ... — тәуекелдің пайда болу
факторларын ... ... ... ... бағалау — 1. тәуекелді өткізу мүмкіндігін
бағалау;
2. тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... кезең Несиелік тәуекел стратегиясын таңдау — шешімді қабылдау жүйесі:
1. тәуекелді бірден қабылдау туралы ... ... ... іс - ... бас ... туралы шешім;
3 егер тәуекел деңгейін төмендету бойынша ... ... ... болған жағдайда тәуекелді қабылдау туралы шешім.
4 кезең Несиелік тәуекел деңгейін бақылау — тәуекелге мониторинг жүргізу.
5 кезең Несиелік тәуекелді минимизациялау — ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етуді ұйымдастыру
Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау және несие ұсынымын бағалау
Несиелік портфельді басқару
Күмәнді несиелерді қалпына келтіру
Несиеге ... ... ... ... жүүйесі
Несиелік тәуекелді басқару жүйесінің элементтері
Несиелікмониторинг
Несиені авторизациялау
Лимиттер белгілеу
Несиені ... ... ... қамтамасыз етілуі
Құнның
қамтамасыз етілуі
Қаржылық тұрақтылық
Несие мәмілесінің сипаттамасы
Ұйымдық – құқықтық
құрылымның тиімділігі
Жетекшінің мамандығы
Өткен ... ... ... жеке ... ағымы
Қаржылық коэффициент
Репутация
Басқару сапасы
Қарыз алушының несиелік қабілеті
Несиенің мөлшері
Несиенің мақсаты
Несиені өтеу шарты
Несие мерзімі
Несие ... ... және ... ... ... қамтамасыз етілуі
Жеткіліктіліктің қамтамасыз етілуі
Сақтандырудың қамтамасыз етілуі
Өтімділіктің
қамтамасыз етілуі
Несиенің қамтамасыз етілуі
Қарыз ... ... ... ... ... мін- Несие операциясы бойынша бірнеше
деттемені орындамаудың ... ... ... бір ... ... ... мені ... ... ... ... міндеттемені Берілген несиелерді топтастыру, яғни
орындамау ықтималдығын анықтайтын ... ... ... сәйкес
қарыз алушының несиелік қабілетін тәуекелді кластарға бөлу: несиелік
бағалау - қарыз алушының қаржылық ... ... ... ... бағалау ... ... ... ... ... ... ... портфелдің несиелік
тәуекел
деңгейін бағалау нәтижесін ескеру ... ... ... ... ... тәуекел ... ... ... ... ... ... алу ... нүктеге жеткізбеуін
бақылау,
мақсатында қызметіне мониторинг ... ... ... ... ... ... ... жүргізілуіне
мониторинг
Банкке қарыз алушы туралы ақрараттар Диверсификация;
деңгейіе көбейту; қарыз алушының ... ... ... ... ... ... жабу мақсатында
және қаржылық жағдайын көтеру; банк резерв құру;
пен қарыз алушы арасындағы тұрақты ... ... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктің инвестициялық портфелін басқару9 бет
Коммерциялық банктердің несие портфелі58 бет
Коммерциялық банктердің несие портфелінің сапасын басқару мен бағалау70 бет
Коммерциялық банктердің несиелік портфелін басқару11 бет
Коммерциялық банктерде активтер портфелін басқару74 бет
Қазақстан Республикасының коммерциялық банктердің несиелік портфель және оның сапасын бағалауды теориялық және тәжірибелік жағынан зерттей отырып, несиелік портфель құрылымын қарастыру67 бет
Депозиттік операциялар туралы69 бет
Коммерциялық банктердің бағалы қағаздарменен операциялары61 бет
Коммерциялық банктердің депозиттік саясаты жайлы77 бет
Коммерциялық банктердің несие ресурстарын құрудағы депозиттер: болашағы мен проблемалары туралы65 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь