Тергеу іс- әрекеттеріндегі психологиялық ерекшеліктерінің ғылыми теориялық аспектілері

Мазмұны:

Кіріспе

І тарау
Тергеу іс. әрекеттеріндегі психологиялық ерекшеліктерінің ғылыми теориялық аспектілері
1.1. Тергеу іс. әрекеттеріндегі тінту процессі мен тұтқындардың психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2.Куәгерлер мен жәбірленушілерден жауап алу барысындағы психологиялық жағдайлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.3. Күдіктілер және айыптаушылармен жауап алу барысын жүргізудің психологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

ІІ тарау.
Бетпе . бет кездесу , тану психологиясының теориялық қағидалары.
2.1.Бетпе . бет және тану процестерінің орын алуының психологиялық ерекшелік табиғаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.2. Тергеушінің психологиялық ерекшеліктерін анықтаудың экспериментальды зерттеу әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.3. Тергеу қызметкерлерінің кәсіби шеберлігін арттыру және қалыптастыру жолдарына байланысты практикалық . әдістемелік нұсқаулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3. Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

4. Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

5. Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе

Дипломдық жұмыстың өзектілігі

Мемлекетіміз қазіргі таңда тергеу қызметкерлеріне көмек беру жағын қатты ойластыруы тиіс , себебі олар өзге мемлекеттік қызметкерлермен қатар мемлекет атынан жұмыс жасайды , әрі белгілі бір билік құзыреті бар босады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың қазақ халқына жолдауында “ Қазақстан өз даму сатысында жаңа табыстарға қол жеткізуде. Стратегиялық міндет: Қазақстан бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына енуі , ” – деді1 Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуді, діни экстремизм, халықаралық терроризм және есірткі саудасына қарсы күресті арттыру арқылы жетуге болатынын атап көрсетті . Қазақстан бүгінгі күні терроризм , ұйымдасқан қылмыс , заңсыз қару, есірткі сату т.б. қауіп қатермен күрес жолында дүние жүзі елдерінің одақтастықты нығайту және кеңейту үшін қажетті жағдайлардың бәрін жасауда. Орта Азия аймағындағы мемлекеттердің одақтастығының артуы қазіргі заманға қылмыс түрлеріне қарсы тұра білудің кепілі. Бүгінгі күн психологиясы тұрғысынан алғанда құқық қорғау органдарының тергеу бөлімдерінің тұрақтылығы мемлекет тарапынан белгілі бір материалды және басқа қызығушылықтан бөлек психологиялық көмекті қажет етеді. Сондықтан да , мемлекеттік деңгейде тергеу қызметкерлерінің беделін көтеру қажет.
Тергеу органдарының кәсіби іс - әрекеті мемлекеттік іс - әрекет мемлекет бұл органдар алдына азаматтардың қылмыстық зиянкесті әрекеттерінен қорғауға бағытталған белгілі бір мақсатпен міндеттеуді қояды.
Тергеуші болу үшін , арнайы табиғи нышандардың болуы қажет емес. Тергеу іс - әрекеті үшін жүйке жүйесі, ми, темперамент типінің рөлі зор. Т.Богдан, Холерик және меланхоликтік темпераменттер соттық қылмыстық қызмет үшін түбірлі түрде қарама- қарсы деп түсіндіреді.
Ал В.Ф. Конн тергеуші қызметіндегілер адамгершілік негізде қызмет етулері керектігі жөнінде зерттеген.
Біздің тәуелсіз жас мемлекетіміз жаңа , түбірлі өзгерісті , яғни сапалы күйге көшуді жүзеге асыруда және демократия , әрі нарықтық қатынастар бәсекелестік жағдайына икемделгіш , әрі белсенді, жан- жақты дамыған жеке тұлғаларды қажетсінеді.
Тергеу органдары қызметкерлері жеке тұлғасының қалыптасуы мәселесін екі жақты қарастыру керек: Сыртқы әрі ішкі .
Тергеуші жеке тұлғасының қалыптасуы барысында сезіну мен өзіндік сана - сезімнің рөлі артуы тиіс. Егер де қызығу , қажеттіліктер , мотивтер мен мақсат жұмыс мазмұнына сәйкес келіп жетсе , бұл жағымды оң нәтижелерге жеткізетін болады.
Психикалық заңдылықтарды білу , оны оперативті іздеу іс - әрекетінде қолдану және арнайы психологиялық әдістемелерді қолдана білуі тергеушінің жұмысын жеңілдететін әбден мүмкін . Өйткені өзіне қажетті адамдармен бірге қарым - қатынасқа терең түскен жағдайда өз әрекетін реттеп жүйелей алуы, заң бұзушы адамдардың мотивтерін терең түсінуі , объективті объекті тани біліп оны дұрыс бағалап , нәтижесін практикалық іс - әрекетінде қолдана білуі абзал.
        
        Мазмұны:
Кіріспе
І тарау
Тергеу іс- әрекеттеріндегі психологиялық ерекшеліктерінің ғылыми
теориялық аспектілері
1.1. Тергеу іс- әрекеттеріндегі тінту ... мен ... мен ... ... алу ... ... және айыптаушылармен жауап алу барысын жүргізудің
психологиялық
ерекшеліктері.......................................................
ІІ тарау.
Бетпе - бет кездесу , тану психологиясының ... ... – бет және тану ... орын алуының психологиялық
ерекшелік
табиғаты....................................................................
2.2. Тергеушінің психологиялық ерекшеліктерін анықтаудың
экспериментальды зерттеу
әдістемелері..........................................................
2.3. Тергеу қызметкерлерінің ... ... ... ... жолдарына байланысты практикалық - әдістемелік
нұсқаулар...................................................................
............................................
3.
Қорытынды...................................................................
...........................
4. ... ... ... жұмыстың өзектілігі
Мемлекетіміз қазіргі таңда тергеу ... ... ... ... ... тиіс , ... олар өзге ... қатар мемлекет атынан жұмыс ... , әрі ... ... құзыреті бар босады.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ...... өз даму ... жаңа ... ... ... міндет: Қазақстан бәсекеге қабілетті 50
елдің ... енуі , ” – ... ... қауіпсіздікті қамтамасыз
етуді, діни экстремизм, ... ... және ... ... ... ... ... жетуге болатынын атап ... ... ... күні ... , ... қылмыс , заңсыз қару,
есірткі сату т.б. қауіп ... ... ... ... ... ... ... және кеңейту үшін ... ... ... Орта Азия ... ... ... қазіргі заманға қылмыс түрлеріне ... ... ... ... күн ... ... алғанда құқық
қорғау органдарының тергеу бөлімдерінің тұрақтылығы мемлекет тарапынан
белгілі бір ... және ... ... ... көмекті қажет етеді. Сондықтан да , ... ... ... ... көтеру қажет.
Тергеу органдарының кәсіби іс - әрекеті мемлекеттік іс - ... бұл ... ... азаматтардың қылмыстық ... ... ... ... бір мақсатпен міндеттеуді
қояды.
Тергеуші болу үшін , арнайы табиғи ... ... ... ... іс - әрекеті үшін жүйке ... ми, ... ... ... Т.Богдан, Холерик және меланхоликтік темпераменттер ... ... үшін ... түрде қарама- қарсы деп түсіндіреді.
Ал В.Ф. Конн ... ... ... ... ... ... жөнінде зерттеген.
Біздің тәуелсіз жас ... жаңа , ... ... , ... күйге көшуді жүзеге асыруда және демократия , әрі ... ... ... ... , әрі белсенді, жан-
жақты дамыған жеке тұлғаларды қажетсінеді.
Тергеу ... ... жеке ... ... екі ... ... ... Сыртқы әрі ішкі .
Тергеуші жеке ... ... ... ... ... сана - ... рөлі артуы тиіс. Егер де ... ... , ... мен ... ... ... ... келіп
жетсе , бұл жағымды оң нәтижелерге ... ... ... білу , оны ... ... іс - әрекетінде
қолдану және ... ... ... ... ... жұмысын жеңілдететін әбден мүмкін . ... ... ... бірге қарым - қатынасқа терең түскен жағдайда өз әрекетін
реттеп ... ... заң ... ... ... ... ... ,
объективті объекті тани біліп оны дұрыс бағалап , нәтижесін практикалық
іс - әрекетінде ... ... ... ... ... мақсаты
Тергеу әрекетін жүргізуді және тергеуші тұлғасының психологиялық
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... соң келесі зерттеу міндеттері :
1. Құқық психологиясы , яғни ... жеке ... ... ... шетелдік , отандық , Ресейлік
әдебиеттерге терең ... ... ... ... іс - ... жеке ... психологиялық
ерекшеліктеріне қатысты ғылыми ұғымдарды ... ... ... , ... ... қызметкерлерінің жеке
психологиялық ... ... ... - зерттеу
әдістемелерін іріктеп ... ... ... ... бейімдеп
аудару .
Дипломдық зерттеу жұмысының ғылыми болжамы:
Тергеушінің кәсіптік іс-әрекетінің тиімді ... ... оның ... ... ... ... ... Зерттеу
жұмысының жалпы болжамы төменгі жеке болжамдармен ... ... ... ... кәсіби шеберлігі олардың
қызмет стажының мөлшеріне байланысты болады.
-құқық қорғаушыларының кәсіптік біліктілігінің дәрежесі олардың ... ... ... бола ... мінез-құлықтағы басқа іс-
әрекеттерінде көрініс алады.
Зерттеу объектісі: құқық қорғау ... ... ... жеке ... пәні: тергеу процесін жүргізудегі және жалпы құқық қорғау
органдары қызметкерлерінің ... ... жеке ... ... ... жұмысының әдіснамалық негізі: тергеу іс-әрекетінің
және ... ... ... анықтауға негіз болған
мәдени- тарихи даму тұжырымдамасының авторы Л.С. Выготский; тергеуші ... ... ... ... классигі А.Н. Леонтьев; сана мен іс-
әрекеттің тығыз бірлігі ... ... С.Л. ... ... ... атворы; Чуфаровский Ю.В; ... ... ... бірқатар еңбектерінің авторы С.М. Илеусизова.
Құқық психологиясына қатысты еңбектердің ... С.Ж. ... ... ... ... -әдістемелік негіз ретінде қолданылды.
Диплом жұмысының теориялық маңыздылығы: тергеу іс-әрекеті; тергеушінің
жеке психологиялық ... ... ... ... ... ... ғылыми түсінік базасы нығайтылды;
-тергеуші бақылампаздығының жоғары деңгейі оның жеке ... ... ... ... ... талдау жүргізілді.
Дипломдық зерттеу жұмысының практикалық құндылығы:
- тергеу іс -әрекеттерінің және тергеушінің жеке ... ... ... кешені жасалынды.
- аталған проблемаға қатысты тергеушінің психологиялық ерекшеліктерін
айқындайтын әдебиеттерге ғылыми сілтемелер жасалынып, ... ... ... ... ... ие ... ... мен әдістері:
- зерттеуге қойылға мақсатты шешу және оны тексеру үшін арнайы құқық
қорғау қызметкерлеріне арналған ... ... ... тесті
қолданылды. Тест психикалық төрт күйді өлшейтін ... ... ... ... фрустрация, агрессия, регидтілік анықтайтын тест.
-келесі тест суицидті ... ... ... ... ... қол салудың алдын алу мақсаты мен ... ... ... ... ... үшін ... Тест ... бір шкалалы
тесттерден ерекшеліші суицидтік дезодаптацияның 9 түрін ... ... ... ... Д. ... ... ... жеке тұлғалардың типтерін анықтауға арналған әдістемесінің
нәтижелері қолданылды.
Дипломдық зерттеу жұмысының ... ... ... Ішкі ... ... милиция академиясы.
Дипломдық зерттеу жұмысының құрылымы, көлемі: Дипломдық ... ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімінен, қосымшалардан тұрады. Жалпы жұмыс
көлемі –
I тарау
Тергеу іс-әрекеттеріндегі психологиялық ерекшеліктердің ... ... ... ... тінту процессі мен тұтқындардың
психологиялық ерекшеліктері.
Қазіргі психология ғылымының жағдайын біршама даму ... ... ... ... ... ... ... ауқымы кеңіді,
жаңа ғылыми бағыттар ... ... ... ... ... ... ... оны түсіну құралы өзгеруде. Зерттеу әдіснамасы
мен әдістері жетілуде.
Психология ілімінің түп-төркінін ... ... ... ... әлеуметтік-психологиялық құбылыстар мен процестерді, тіпті
психологиялық факторларды білмейінше кез ... ... оның ... ... ... мүмкін емес. Ал мұндай ілімді «тірі» қылмыскерді
көрмей, оның күрделі де қиын, кейде ... ... жеке ... ... мен ... ... тек ... істер
туралы еңбектерді оқып қана ала алмайсыз. Бұл жеке ... мен оның ... ... ... ... ... тағы да ... ісінің мақсаты – негізгі әлеуметтік құндылықтарды қорғау, ... ... ... ... ... сотқа беру. Сондықтан
тергеушінің жеке басының кәсіби-психологиялық ерекшеліктері оның ... ... ... және ... байланысты.
Алдын ала тексеру – бұл белгілі бір мақсатқа ... ... ... ... ... ... ... қазіргі кезде қалпына келтіруі
болып табылады. Тергеуші ... ... ... құрамдас бөлігі болған
оқиғаны, осы іске қатысты әрбір ... ... ... қалпына келтіре
отырып, қылмыс жасаған субъектінің жеке тұлғасын тану үшін әр ... ... мен ... ... ... Дәл осы ... ала тексеру
барысында болған қылмыстық оқиғаның көрінісін қалпына келтіру процесі іске
асады. Деректерді енді ғана ... ... ... бұл ... соңы
қайда апарып соғарын білмейді, болған оқиғаны көз алдына толық ... ... ... бұл ... ... ... ... көп қиындық әкеледі, сол себепті ... ... әр ... бір арнаға жинауға, бөлек-бөлек пікірлерді өзара ... ... ... ... ... ... ... оны дұрыс
таңдауға, қолда бар ... ... ... ... мен ... Бұл білім мен тәжірибе оның қиялын дамытатын ... ... ... ... бірі – оның ... даму ... ... соған қарай өз әрекетін дұрыс жоспарлап, жолға қоюы. ... ... ... ... оның ... ... ой-өрісіне
байланысты. Оның әрекеті қылмыскерге тек оң әсер ... ... кері ... ... ... тергеуші тергеуді жалпы жоспарлағанда алдын ала ... көп ... ... саналы түрде шектеуі керек. Көп жағдайда
тергеудің жақсы жүргізілуі оның ... ... ... ... тек ... білім мен интуиция нақты дұрыс жоспар құруға көмегін
тигізеді. Өз ... ... ... үшін ... кең әрі ... ... ... де бұл үшін ол тергеудің барлық мүмкін деген
бағыттарын көре білуі және әр ... өз ... дәл ... ... ... ... ... болуы – тергеушінің жағдайға жылдам
бейімделуіне көмегін тигізетін жан-жақты ... ... ... ... құрылымының негізгі элементтері:
а) өз версиясын ұсыну;
ә) тергеудің жалпы стратегиясын анықтау;
б) тергеу әрекеттері жүйесін және оған ... ... ... жекелеген тергеу әрекеттерінің тактикалық ерекшеліктері мен
тактикалық ... ... ... ... сын көзбен қарау.
Тергеушінің кәсіби біліктілігі тергеу аппаратын жинақтағанда, жеке
тергеу ... ... әр ... ... ... тексеруге
тергеушілерді дұрыс пайдалана білу де керек.
Тергеу әрекеттері мен өндірісін құру ісі ... ... көп ... ... ... ... жататынын білу, сол психологиялық
ерекшеліктерін ескеру сияқты мәселелерге сүйене отырып іске асады.
Тергеу ... ...... әлеуметтік құндылықтарды құқықтық
қорғау, орын алған ... ... ... ... ... ... беру. Сол себепті тергеушінің жеке басының кәсіби-психологиялық
қасиеттері оның ... ... ... ... ... ... көрінеді.
Алдын ала тергеу – бұл ... ... ... ... ... ... келтіру мақсатын көздейтін мақсатты процесс.
Тергеуші әрекетінің психологиялық құрылысының негізгі ерекшелігі оның
болған оқиғаны толық ... ... осы ... ... адамдардың
қарым-қатынасын, қылмысты субъектінің жеке тұлғасын тани ... әр ... ... ... ... ... айтсақ, алдын ала тергеуде болған оқиға үлгісін құру ... ... ... ... бастаған тергеуші болған оқиғаның толық келбетін
көз алдына елестете алмайды, бұл істің соңғы қорытындысын біле ... бұл ... ... ... оны ... ... ... әкеледі, әр деректің табиғатын тану үшін немесе жеке-жеке
деректердің бір-бірімен байланысын анықтау үшін бір-біріне ұқсамайтын ... ... ... тура ... ... жинақталған криминалдық білім мен тәжірибе керекті
ақпаратты іздеуде, оның ... ... ала ... ... ... ... білуде көмегін тигізеді. Бұл білім мен ... ... ... ... дамуына да керекті алғышарттар болып табылады.
Осыған байланысты ойша ... ... ... ... ... оқиға
мен қазіргі құбылыстардың байланыстырып құру қажеттігі туады. ... ... ... мен ... тексеруге, бағалауға бағытталған
іс-тәжірибе әрекеттерін қамтиды.
Бұл ... ... ... ... іс-әрекет кезінде пайда
болған объектілермен эксперименттер жасалады. Алдын ала тергеуде танымдық
процесс ... ... бір ... ... ... Түсіп
жатқан ақпараттар ағыны танымды іске асырушы тұлғаның қалауына бағынып,
қалай бұрғысы келсе, солай кете ... ... ... ... у ... таным іске асатын жағдайларға байланысты болып келеді.
Зерттеу пәні ретінде қылмыс – күрделі де жан-жақты құбылыс, бір де ... оның ... ... бірден көре алмайды:
- дайындық әрекеттерін;
- қылмыскердің келісімін;
- субъективті жақтарын;
- ... пен оның ... ... ... ... ... ... жағдайлар мен салдарларды және т.б.
Мұның бәрі басқа деректердің араласуымен дәлелденеді.
Алдын ала тергеу – бұл теориялық-танымдық емес, ең алдымен ... ... ... ... ... ... тек ... тергеу әрекеттерін реттеп қана отырмайды, ... ... ... ... ... бір ... ... отырады. Ол:
Тергеушінің қылмыстық процесс мүшелерімен, азаматтармен, лауазымды
тұлғалармен, мекемелермен, ұйымдармен қарым-қатынасын реттейді, ... ... ... барысын, тергеудің аралық міндеттерін шешудің кезегін
реттейді, белгілі бір ... ... ... ... ... ... белгілі бір мерзіммен шектеуіне міндеттейді.
Бұл тергеушінің жұмысына ... ... ... тән ... нақты
нормалық сипат береді. Тергеуші қызметі әр қилы төтенше тапсырмаларды дұрыс
шешу үшін жан-жақты білімділік пен ... ... ... ... ... бірге тергеуші жеке тұлғаны диагностикалау әдістерін
білу, одан ... алу мен оны ... ... ісін ... ... ... өзін ... ететін психологиялық бағдарламасы болуы
керек. Тергеуші әр ... ... ... құлқы жоқ адамдардың қарсылығын
жеңе білуі де тиіс. Дәл тергеуші қызметіндей істің табысты ... ... ... көп ... жоқ ... ... кінәлі адамдардың ұйымдасқан түрде қарсы әрекет
етуі істі тергеу мен ... ... ... ... ... ... тергеушіге барлық күш-жігерімен қарсы әрекет істейтін адам ... өзі осы ... ол ... ... ... ... алдау, жала
жабу, бопсалау, пара беру т.б. көптеген шегі жоқ мүмкіндігінің бәрін де
пайдалануға ... тек ... және өз ... ... отырып әрекет етуге ғана
құқұлы. Тергеуші әр түрлі тактикалық тәсілдерді, оның ішінде ... ... ... (мәселен, тергеуші ... ... өз ... мойындағаны туралы төтеннен айтып, ... ... ... етпей қалуына болады).
Дегенмен психологиялық реагентті пайдалану шектен шықпауға ... ... әр ... өзі ... ... ... істің
шындығын ашу жолында өз ... ... және ... ... ... мен іске ... бар адамдар арасындағы теңсіздік мынадан
көрінеді: ... ... іс ... ... және ... хабардар емес, ал
соңғылар өз қолымен жасаған не ... ... ... ... ... Тергеу жүргізуші тексеру барысында қылмыс ізімен ... келе ... ылғи ... ең ... ... ... уақыт пен жағдайды тиімді ... ... ... ... ... Мұның бәрі кейде тергеу ісіне қиян-кескі күрес
сипатын ... ... ... жеңе білу сияқты эмоциялық кері әсерлер
тергеушінің ... ерік ... ... ақыл-ойының белсенділігін
арттыруын керек етеді. Тергеушінің тағы бір міндеті – шиеленіскен жағдаятты
шешуде әділ баға бере ... ол іске ... ... ... ... ... әділ тергеуге кедергі келтірушінің мақсатын біліп алып, оны
есепке алып ... ... Өз ... ... үшін ... өз таңдауының
және тратегиясының дұрыстығын көптеген дерек көздері арқылы анықтап ... ... тән ... тек қана ... емес ... атап айту ... бірге нағыз тергеушіге тән қасиет – тергелушіге психологиялық әсер
етуі, қылмысты ашу үшін оның ... мен ... ... ... ... ... реагент» пайдалану тәсіліне рұқсат етіледі,
оның ролін зат, дерек, адам, құбылыс, мәлімет ойнауы мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... ... яғни оған ... жасай отырып, оның өтірік айтуына шамасын келтірмеу.
Бұл жағдайдың ... адам үшін ... жоқ, ал ... кері ... ... ... ісінің басында тергеуші де толық
мағлұмат болмағандықтан, оған белгісіздік жағдайында шешім қабылдауына тура
келеді. Тергеуші ақпаратқа мұқтаж жағдайда ... ... ... ... оның
жұмысында эмоционалдық қиындықтар болады, сол себепті оның болжам жасау мен
шешім қабылдауда эвристикалық қасиеттерді пайдалануы заңды.
Жұмыс ... ... ... тек оның өз әрекеттеріне ғана
бағыт беріп қоймай, сонымен бірге ... іске ... ... ... ... ... керек. Ол өзі үшін де, басқалар үшін ... іске ... ... ... мен ... ертерек болжап,
соған өз әрекетін жоспарлауы тиіс. Бұл ... ... ... ететін топқа
әр қилы, кейде мүлде қарама-қарсы ... ... ... ... ... алушы мен жауап беруші т.б. жиналады. Тергеу процесіндегі
адамдардың ... ... ... қарама-қайшы келуі психологиялық
тұрғыдан психологиялық элементтерді: сана, ерік күшін, мінез, ... ... ... тергеу тактикасын белгілеп алуды керек етеді.
Тергеушіге әр түрлі мамандық иелерінен жауап ... тура ... ал ... ... ғана ... ... ... оның да білуі тиіс.
Кейбір мағлұматтардың дұрыс-бұрыстығын ... үшін оның ... ... ... ... білу ... Тек ... ғана
тергеуші деректер мен мәліметтердің дұрыс не жалғандығына анық көз жеткізе
алады.
Тергеушінің танымдық іс-әрекеттері оның өзіне ғана тән ... ... ... ... ... ... ... ақпарат маңызды
роль атқарады. Тергеу әрекеттерінде адамдармен араласу ... ... ие ... ... конфликтілік, рефлекстік сипаты бар. көпшілікпен
тіл табыса білу – адамдармен араласа білудің жеке бір ... ... тіл ... білу ... белсенді түрде ақпарат алмасады,
одан рефлекстік процесс дамиды. Тергеудің табысты болуы көп ... мен ... іске ... ... ... ... ... бірлесе әрекет етуіне байланысты болып келеді. Жеке тұлғалар
арасындағы қарым-қатынас тергеуші ... ... бір ... ... ... тергеудің барлық кезеңдерінде тергеушінің қылмыстық
процестің ... ... ... өзара әсер етуі іске ... ... ... ... ... және таңдау-бағыттау процестері
құрайды. Бұл жағдайда тараптардың әрқайсысы ... ... ... да, ... ... ... біріне бірі баға береді, соған орай
өз әрекетінің ... мен ... ... ... әр қилы ... ... асады: ауызша мәліметтің
мәні мен мағынасы, сөйлеу интонациясы, бет ... дене ... ... ... әсерлері, жеке тұлғалар арасындағы
психикалық ерекше қасиеттер көрінеді.
Тергеу кезінде жеке ... ... ... екі жақтың бірін-
бірі қатаң бақылауы, белгілі бір ... ... ... ... ... ... жағдайында өтеді. Тараптардың әрқайсысының әрекеті
қарсы байланыс негізінде ... ... ... өзгеріп отырады.
Тергеушінің пс ихикалық жағдайы оның әлеуметтік-маңыздылық статусымен, ... ... ... сол іс ... ... қаруланумен, өз
мақсатына жету ... ... ... әрекеттермен
байланысты.
Тергеушінің жалпы сыртқы көрінісі оның ... ... ... ... ... Ал ... жәбірленуші, күдікті мен
кінәлі адамдардың психикалық ... ... бір ... өз ... ... ... жазаға кесілу мүмкіндігін сезіну, өзінің
мәжбүрлі әрекетін мойындау, жалпы сырт ... ... ... бұл ... ... ... оның құқықтық жағдайына, яғни
оның күдікті не кінәлі, жәбірленуші не ... ... ... ... мәліметтерді ой елегінен өткізгенде қателіктер жіберіп
алмау үшін тергеушіге қисынды заңдылықтар мен ойлау үлгілерін ... ... ... ... мен ... ... диалектикалық
көзқараспен қарауы керек.
Бір шешімге келу үшін өз қолында ... ... ме, жоқ па – ... ... ... ... істі тергеу процесін тергеуші төмендегі ... шешу ... деп ... ... ... ... ... – бұл жалпы ... ... ... жеке оқиға.
Тергеу жағдаяты – бұл динамикалық ақпараттық ... оның ... ... бір ... істе ... ... мен қасиеттер, тергеу
процесіне қатысушылардың қарым-қатынасы, тараптардың болып жатқан не ... ... ... үлгісін құру – бұл тек ақпарат қабылдау ғана ... ... ... ... ... ... кезеңіндегі ерікті әрекет
ретінде жан-жақты баға беру. Сондықтан ... ... ... тек
болуы мүмкін қисындық қорытынды ғана емес, тексеріліп ... ... ... не ... алда не болатыны туралы ақпараттық шешім болып табылады.
тергеу ситуациясының ... ... ... тергеушінің кәсіптік
тәжірибесіне байланысты болып келеді.
Тергеуші үшін психологиялық күрделі жағдаят – бір ... ... ... ... кезі, себебі олардың әрқайсысы тез ... ... ... қиын ... ... мен қамауда ұстау өндірісінің мерзімі
бұзылған кез болып саналады. Мұндай ситуциялар істі ... ... ... ... ... ... білу, мақсатқа ұмтыла білу,
халықты ұйымдастыра білу сияқты іскер қабілеттер мен ... ... ... Белгіленген уақытта қылмыстыларды анықтауда тергеушінің
басқарушылық қабілеті, қылмысты ашуға қатысы бар ... ... ... ... ... ... бар.
Тәжірибе көрсеткендей, әсіресе ауыр қылмысты (кісі өлтіру, ... ... ... ... және т.б.) ... оны ашу ісі
ұзаққа созылып кетсе, бұл ... ... ... әсер ... істе көптеген қауіп-қатер төнуі мүмкін, оларды ... ... ... ... бірі – ... ... ... пен шалалық. Қылмысты
жылдам ашып, кінәліні уақытында табу сияқты іске тергеуші әбден ойланып,
шығармашылықпен келуі ... ол үшін ... ... ... жетудің
жолдары мен құралдарын анықтап алу керек.
Ойға алған іс-шараларды тездетуге тырысып, әділдік ... ... ... әрі ... ... ... ... Тергеуші әрдайым
тергеудің алдыңғы кезеңінде кеткен қателіктер мен ... ... ... қиын ... ... ... жөн. тергеуші алдында тұрған тағы
бір қауіп – оның істі шешу жолында неге болса да баруы, барлық ... ... ... ... ... ... қылмыс тек құқытық-процессуальдық
заңда көрсетілген жолмен ғана ашылуы тиіс екенін естен шығармау керек.
Жақсы да ... ... өзі ... немесе әр орыннан жиналған
материалға әділ баға ... және ... ... ... ... ... тез аяқталуына керек-ақ, тиімді бір дерек келіп түссе, егер ол басқа
дәлелденген деректерге ... ... ... одан ... бас ... ... ісінің табысты болуының кепілі екенін тәжірибелі тергеушілер баса
айтады.
Бұл жағдаяттардың өзіне-өзі жала жабу, кәмелетке толмағандар ... кісі ... ... ... ... деректер жеткіліксіз
болғанда маңызы бар.
Тергеушіге берілген билік оны басқа кәсіп ... ... ... Оның ... ... ... мен ... барлық азаматтар,
лауазымды тұлғалар, мемлекеттік және ... ... мен ... ... мемлекет атынан әрекет етеді, оны биліктің беделді күштері
қолдайды, оның әр түрлі санкцияларды қолдану мүмкіндігі бар. осы ... әрі ... ...... ... ... ... талап.
Тергеуші азаматтардың жеке өмірі мен қызметіне орынсыз араласу, ... ... күш ... ... ... ... ... тиіс. Сонымен бірге
іске қатысты тұлғалардың қарсы әрекеттері және т.б. қиындықтар одан ... ... ... істі ... өз ойын тікелей жүзеге асыруды
талап етеді.
Күн сайынғы көріп жүрген адамдар басындағы ... ... ... оның ... мен қайраттылығына әсер етпеуі керек. Тек өз
әрекетінің әділдігі мен дұрыстығын ... ғана ... істе күш ... тән бір ... – ол ... ... ... білу қажеттілігі.
Қылмыскер мен оның сыбайластары жауапкершіліктен қашып және ... ... ... үшін әрдайым істің жағдайы, бағыты, тергеушінің алдындағы
жоспарын толық білуге тырысады. Дәлелденген ... мен ... ерте ... жария болуы тергеу ісіне кедергі келтіруі және ... ... ... ... ... төндіруі мүмкін.
Алдын ала тергеу материалдарын ерте жария етудің тағы бір қауіпті тұсы
бар. Әлі де тексеруді қажет ... ... мен ... ендігі жерде
дәлелденген фактілер ретінде қабылдануы мүмкін.
Бұлардың теріс әсері куәгерлердің жауаптарына және қоғамдық пікірге
тиіп, нақты бір ... ... ... ... ... бар.
Істі тергеу барысында адамдардың жеке ... ... ... ... ... отбасылық қарым-қатынасына, тіпті жеке
құпияларына араласуға тура келеді. Бұл мәліметтерді жария ету ол адамдарға
көп зиян ... ... ... мен ... ... соқтыруы
мүмкін. Сондықтан заңның ... ... жеке ... ... өте ... ... жария ете бермеуді ... ... ... ... ... бар ... пайдаланып, іске қатысты кез
келген мәліметті ала алатын мүмкіндіке ие. Оның кейбірі мемлекеттік құпия
болып, жасырын ұстау санатындағы істер ... ... ... істе ... жекелеген деректерді ғана емес, ... ... ... ... ... ... болмайтын мәліметтердің құпиялылығын сақтаудың өзіндік
психологиялық қиындықтары бар. Құпияны сақтай білу – ол ... ... ... мен ... ... ... сабырлылық пен
тәртіптіліктің белгісі.
Бесенеден белгілі, адам бір жаңалық ... ... ... қатты әсер
ететін үлкен бір ... қол ... не ... ... ... ... сезінеді. Қызықты оқиғаны әңгімелеп беру, өз
жұмысының маңыздылығын көрсету, өз табысын мақтаныш ету ... ... ... ... ... жас ... қиын.
Әр түрлі қоғамдық көзқарастардың ... ... әр қилы ... ... ... ... ... етеді.
Әрбір дабыра болған қылмыстық іс, әсіресе ... ... ... өз ... қоғамдық-саяси жағдаят туғызады,
ал ол тергеу ісінің бағытына әсер етеді. Қоғамдық ... ... ... ... жатқан адам ие болып, оның ісінің дұрыстығына жалпы
сенімділік пайда ... Бұл ... оның ... мен ... ... істі ... баспа орындарында жария етерде тергеушінің
ерекше сақ ... жөн. Іс әлі ... ... ... ... бетінде
дәлелденген факті ретінде көрсетілуі өте қауіпті болып саналады. Газет не
журнал мұндай жағдайда өзінің кесімін шығарып, ... ... дәл ... сендіріп қояды. Бұл кесімнің дұрыс ... ... ... ... ... айтылған пікір мен осы істің айналасындағы
қоғамдық көзқарас ылғи да оның ... ... ... ... ... тексеру – бұл тергеу үшін маңызды, дәл сол іске
қатысты ... ... оның ... мен қарым-қатынасы, болған
оқиғаның ізін табу болып саналады. Оқиға болған жерді ... үшін ... тура ... ... жерінде қылмыстық іс туралы ақпаратты белсенді,
мақсатты ... ... оны ... мен ... ... процесс болып
табылады. оқиға болған орынды тексеру барысындағы тергеу әрекетін іздеу мен
әр түрлі ақпараттар ... оны ой ... ... ... ... ойша ... ... процесі деп бағалауға болады.
Әрбір қылмыс адамдардың материалдық жағдайына, сана-сезіміне әсер
етеді. Оқиға болған жердегі ... ... ... ... ... болған жерді қарау алғашқы тергеу әрекетіне жатады, ал көптеген
ауыр қылмыстық істерде жеке бір ... ... ісі ... болған жерді
қараудан басталады. Бұл жерде істің табысты не сәтсіз аяқталуы ... дәл түсе ... ... ... дәл таба ... сөйтіп қылмысты
ашуға байланысты болады. Басқаша болған жағдайда ... ... ... ... оны ... бағытқа қарай әкетеді немесе тығырыққа әкеп тірейді.
Оқиға болған жерді қарау қылмыс іздерін, басқа да заттай деректерді
табуға, ... ... т.б. іске ... ... ... жеке дара ... әрекеті болып табылады. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... сол орында жауап алудың ажырамас бөлшегі ... ... ... ... ... ... тексеру-тергеу қызметінің маңызды бөлігі,
бұл тексеру кезіндегі деректерді басқа еш ... және ... ... табу ... ... ... аяқ іздері мен саусақ таңбалары, есікті
бұзған құралдар туралы ақпарат осындай маңызды деректер ... ... ... ... зерттеу процесінде тергеуші тергеудің бағыты мен болған
оқиғаның шындығын ... ... ... мен ... алу үшін ... қилы ... мен тәсілдерін пайдаланады.
Тергеушіге оқиға болған жерді жақсы зерттеуі ол ... ... ... өз ... ... база ... т.б. тергеу
әрекеттерін іске асыруына мүмкіндік береді. Ешқандай құжаттар, көзбен
көргенмен ... ... Сол ... өндіріске көпжылдық ескі
қылмыстық істі ... да ... ... орынмен танысу керек.
Көп жағдайда оқиға болған орынды көру белгісіздік тергеу жағдаятында
өтеді, бұл ... ... ... тән ... ... ... қылмыс не бақытсыз жағдай ма, әлде көзбояушылық па?
Егер қылмыс болған болса, ол қандай қылмыс? Оны кім ... және не ... ...... ... ... қалдыруға төзбейді. Басқа алғашқы
тергеу әрекеттеріне қарағанда оқиға болған жерді ... тез ... ... Кез ... жайбасарлық жағдайдың өзгеріп, іздер мен
айғақтың жойылып кетуі мен куәгерлердің маңызды фактілерді ... ... ... Бұл кезде тергеушінің тексеруге дайындалып, өз тактикасын
ойланып ... ... ... ... ... тар. Ол өте ... мәжбүр, солай бола тұра кішкене ғана жіберген қателігі ең бір
зәру ... ... ... ... ... ... ... бәрі
тергеушінің жауапкершілік сезімін арттырады, ал жас ... ... ... жиі бой ... ... ... ... асығыстығы мен ой белсендігінің
төмендеуінен ... ... ... ... өз дәрежесінде атқара
алмайды және ... ... ... басшылық ете алмайды. Ал
білікті тергеушілер мұндай қиын кезеңде өте жылдам, сонымен бірге ... тез ... ... ... ... ... артып,
тексеру ісін шебер басқарады.
Жалпы мұндай тергеушілерде барлық ой күші мен дене күші жинақталады.
Оқиға ... ... ... үшін ... мына шаруаларды ұйымдастыруы
керек: оперативтік топ жасақтау, ғылыми-техникалық құралдарды дайындау,
тексеру, мамандар шақыру, ... ... ... күзету және т.б.
Бұл жұмыста оперативтік топтың ылғи да тұрақты болуы, оның әр мүшесінің
өз міндетін жақсы ... ... ... ... ... Мұндай топты
жасақтар алдында олардың өмірлік және кәсіби тәжірибелерін, психологиялық
ерекшеліктерінің сәйкес келуін ескеру қажет ... ... ... келе ... ... ... жеңе білуі т.с.с.).
Оқиға болған жерді тексеру – тергеу қызметінің ішіндегі жария түрі, көп
адамның көз алдында өтеді. Бұл іс ... бір ... ... тез ... ... ... ... басқару қабілетін, тәртіп
орната білуді, әріптестік атмосфера тудыра білу сияқты қабілеттерді керек
етеді.
Оқиға болған жерді тексеру – ... ... мен ... әрекетін
қамтитын, тергеуші басшылығымен іске ... ... ... ... ... ... ... кешенді қызмет түрі. ... ... ... ... ... ... ... танысу;
- деректер;
- құбылыстар;
- олардың байланысының себебі;
- болжамдарды ұсыну.
Қызметтің іздестіру элементі – бұл ... ... ... ... ... мен ... дәлелдерді алу.
Ұйымдастыру элементіне тексеру барысында оперативтік топты басқару
жатады (оқиға болған орынды күзетуді, ... ... ... ... ... бөлуді ұйымдастыру).
Тергеудің куәландыру элементі – бұл тексеру барысында табылған оқиға
ізі, заттай ... ... ... фактілерді куәландыру, бекіту, тіркеу.
Тергеуші оқиға болған орынды тексерудің ... ... ... ... ... өзі ... мамандар көмегімен суретке
түсіріледі, аудио-бейне таспаға жазады. Көп жағдайда үйдегі ... ... ... ... ... ... ұқсайтын мұндай хаттама негізгі,
қажетті детальға назар аударуға кедергі жасайды.
Тергеуші әрекетінің біз атап ... ...... ... ... ... қараудағы тергеуші әрекеті тұтастығымен көрінеді.
Оперативтік топ мүшелеріне атқарылатын қызмет түрі нақты бөлінуі тиіс.
Оқиға болған жерді ... ... өтуі оның ... ұжымдық
ұйымдасқан әрекетіне байланысты, тергеуші, анықтау органдары, эксперт
мамандардың тергеудің ... ... ... ұйымдасып әрекет етуі –
ол бірге оқиға болған жерге жедел-тергеу тобымен ... ... ... ... ... әрекет етуінің шарты - әркімнің өз ... ... Егер ... ... болған жерді тексеріп, табылған ... ... ... ... ... ... ... іске
асырады, ал маман эксперт ... ... ... ... ... іс-шаралар оқиға болған орынды қарап жатқанда бір мезгілде жүзеге
асырылып, тергеушіге тексеру мен жалпы тергеудің сапалы жүргізілуіне жағдай
жасайды. ... ... ... қандай да болмасын із қалдырады. Бұл
іздердің өзіндік ерекшелігімен қатар, жалпы бір жүйе түзеді.
Тексерудің ... ... ... осы ... таба ... Ал ... ұшырауының себебі сол іздерді қоршаған орта ішінен ... ... ... ... криминалдық білімділігіне
байланысты.
Қылмыс іздеріне қарап, оның қылмыстың қай ... ... ... зорлау,
басқыншылық т.б.) жататынын болжап, қылмыстың ойша үлгісін құрайды. Осындай
болжамдармен ол қылмыс іздерін мақсатты түрде ... ... ... баға ... әрине, тергеушінің кәсіби және
өмірлік тәжірибесі роль атқарады. Тәжірибелі, ... көп ... ... ... тез ... әкетеді, бірден қылмыстың моделін жасайды, ... ... ... ... ... ... білімі өмірлік тәжірибесімен астасып, оның істі тез ашуына себеп
болады. ал ... жаңа ... ... ... ... ... ... мәселесі тұрады. Бұған қол жеткізу үшін ылғи ... ... ... ... ... мәжіліс, конференция,
семинарларда тәжірибе алмасуы арқылы қол жеткізуге болады.
Оқиға болған ... ... ... ... ... мен ... ... көре білуіне байланысты. ... ... ... оқиға туралы жалпы мәлімет алу керек. Іс өндіріске
түспей тұрып оқиғаның анық-қанығын біліп алу өте маңызды.
Жағдайды ... ... ... қылмыстық істі одан әрі терең зерттеу
үшін тергеуші түск ен ... ... ... ... ... ... көрген куәлардың, жәбірленушілер мен қылмысты
алғаш хабарлаған адамның берген ... ой ... ... ... ... оқиғаны болған жерді қарап шығып, оның шекарасын
белгілеп, ... ... тиіс ... ... ... құрып қою
маңызды. Оқиға болған орынды тексерудің табысты ... ... ... де ... Сол ... жан-жақты тексеріп, түгел қағазға
түсіріп алу ... ... ... болғанын ойша елестетуге мүмкіндік
береді. Дәл осындай күрделі ойлай білу ... ... ... ... ... заттарды қылмыспен байланыстыруға, кейбір құбылыстардың
себебін ашуға, көзбояушылықты тани ... ... ... ... ойлаудың ерекшелігі – бір мезгілде бір-біріне қарама-
қарсы ... ... ... Тергеу версиясы осындай әр қилы фактілердің
шындығын тексеруден шығады.
Бұл болжамдардың бәрі шындық жағдаятпен салыстырылады. Осылай тергеу
болжамдары ... ... ... ... ... ... отырады.
Оқиға болған орынды қарау кезінде көп жұмбақтарды ақпараттың тапшы
жағдайында шешуге тура ... ... ... тергеуші өзінің білімі мен
тәжірибесіне, ... ... ... Әсіресе кісі өлімі сияқты
ешбір куәгері жоқ, күрделі істі шешкенде интуиция мен ішкі ... ... ... ... Тергеуші неғұрлым кісі өлтіру картинасы ішкі
түйсігімен «көре» ... осы ... ... ... ... мол. Кісі ... ... жерді тексеру барысында қылмыстың болмашы
ізі қылмыстың толық келбетін ашып береді.
Тексеру барысында алғашқы болжамның ... ... ... кезі де
болады. Бұл психологиялық көзқарас ... 2 ... ... ... ... деректерді іздестіру ісі жалғасады. Кейде жаңа ақпарат
түспейді де, ал мәселенің шешімі сол ескі ... ... ... ... бұрыннан қалыптасқан жүйені бөлек-бөлек элементтерге бөліп, әрбір
элементті бұрын байқалмаған ... мен ... ... ... ... ... Осыдан ойлаудың негізгі қасиеті ашылады – ... ... қосу ... оның жаңа белгілерін ашу. Жаңа байланыста
бұрынғы заттардың жаңа қасиеттері ... Осы ... ... ... ... сонымен қатар жаңа версиялар туады.
Оқиға болған орынды тексеру болған ... ... ғана ... ... ... (биологиялық, денсаулық, психологиялық) туралы
мәліметтер алуға, мақсатты әрекеті ретінде, тәртіп бұзушы тұлғаның ... ... Сол ... ... жасаудағы дәлелдер қалайда пайда
болады, ал бұл заңды процесс ... ... ... қорытындысы мен тәртіп бұзушы тұлғаның арасында
объективті байланыс болады. Ол ... ... түрі мен ... ... ... ... орыннан байқалуы мүмкін. Оқиға болған орынға барлау
жасағанда қылмыскердің жеке тұлғасын ашу мүмкіндігін ... ... ... ... ... ақпарат қылмыскердің мінез-құлқы туралы ой
қорытуға септігін тигізе алады. Кей қылмыс түрлерін «ер ... ... ... ... ... т.б.) ... «әйел адамдікі» (сәбиді
өлтіру, алаяқтықтың кей түрі) деп бөлуге болады.
Оқиға болған жердегі қылмыс ... ... ... ... ... Есікті сындыру, сейфті бұзу, оны ... ... ... мен ... тесу ер адамның күшін керек етеді. Мұндай
жағдайларда қылмыскерді еркек деп ойлауға ... ... ... күш ... ... ... бұл ... әйел деп ойлауға себеп болады.
Қылмыскердің жнысын ... ... ... ... оның ... мен ... себепкер болады. Олар: темекі тұқылындағы, киімдердегі,
ыдыстағы далап іздері, шаш қыстырғыштар ... әйел ... ... ... ... темекі т.б. заттарды ер адамдар пайдаланады.
Қылмыс болған орыннан қылмыскердің жасы ... да ... ... ... адам мен ... ... жастың психологиясында айырма бар. Бұл
айырма қылмыстың түріне ... оны ... адам ... жас адам ... ... тигізеді.
Тергеу тәжірибесі көрсеткендей, ересек адам ұрлық жасағанда ең бірінші
ақша, қымбат ... ... ... жасы ... ... тағамдар
немесе спирттік ішімдіктер, спорт және фототауарлар, сағаттар т.б. заттарды
алады.
Кейбір қылмыс іздеріне қарап та (қол, аяқ ... жеке ... ... ... ... т.б.) қылмыскердің жасы туралы болжам
жасауға болады.
Оқиға болған орынды қарау ... ... мен ... шеберлігі
туралы мәлімет алуға мүмкіндік береді (мысалы, слесарь сейфті бұза ... ... ... өшіре алады).
Оқиға болған жерді қарау процесінде ... ... ... ... ... қара оның ... де ... болады (мәселен,
ұрлық іс-әрекет оны жасаған адамның дүниеқорлығын көрсетеді).
Қылмысқа ... ... ... да ... ... және т.б.), ерік күшінің қаншалықты екені де (батылдық, қорқақтық,
абайлағыштық, шеберлік және т.б.) танылады.3
Оқиға болған орынға қарап қылмыс ... ... ... ... ... ... болады. егер қылмыскер ұрлық жасайтын
уақытты дәл белгілеп, ... еш із ... ... ... ... ... ішін қиратпай, жарықты сөндіріп, есікті жауып дегендей) онда
бұл адам өте ... ... ... әккі ... ... әрекетінің психологиялық ерекшелігі – негізгі әлеуметтік
құндылықтарды құқықтық қорғау, заң ... ... ... шындықты
ашу, кінәліні сотқа беру. Сол себепті тергеушінің жеке ... ... ... оның ... ... ... ... және психологиялық ерекшеліктерінен көрінеді.
Тергеушінің тағы ерекше қасиеті - оның істің барысын, құпия сақтай
білуінде, өз ... ... ... ... шаша ... талаптарды орындау тергеушінің кәсіптік дағдысына айналуы тиіс.
Тергеу әрекетінде маңызы бар кезең – ол ... ... ... ... ... ... объектілерді, олардың тергеуге ... ... ... ... ... ... табу және ... болған жерді қарау қылмыстық істі тексеруде үлкен роль атқаратын
қылмыстық оқиға туралы сол ... ... ... ақпарат іздеу, ол
ақпаратты істі шешу үшін түсіне білу, оған анализ бен ... ... ... ... ... ... ... қарау кезіндегі тергеуші қызметі
қылмыстық оқиғаның ойша қаңқасын (моделін) жасау, ол үшін әр ... ... табу және ... ... ... көрінеді.
Кәдімгі тергеу ситуациясы – қылмыстың әр түрін тексеруделе белгілі бір
ақпараттармен, ... ... ету ... ... ... ... жинақталған жүйесі.
Кез келген қылмыс түрі адамдардың материалдық жағдайының өзгеруіне,
сана-сезіміне әсер етеді. Сол оқиға ... ... ... ... ... ... ... зерттеп, дәлел ретінде пайдалану қажет.
.
Тінту психология тұрғысынан күрделі және ерекше тергеу ... ... оның ... тінтілетін адамның өз еркімен болмайтын ... ... ... және бұл іске ... ... ... түрлі ғимараттарды, жер телімдерін, ... ... ... бір ... алу ... ... және зерттейді.
Тінту – жасырын обьектілерді іздеу, текеруден айырмасы – бұл жерде
мақсат белгілі, ... бола ... қай ... ... ... ... ... Бұл әрекет тергеушінің танымдық, жоспарлы, ұйымдасқан әрекетінің
арқасында жасырған обьектіні ... сол ... өзі ... ... ... ... ... табу үшін тергеушісі 2 түрлі әрекетті
жүзеге асыруы керек болады: ... бір ... ... табу үшін ... ... ... ... мен іс-әрекетінің бағытын ... ... ... ... және табуға өзі кірісуі керек.
Тінту процесіне кіріспес бұрын тінтитін кісінің бағалы заттар ... ... ... жасыруы мүмкін деген сұраққа жауап іздеп көруі керек,
ол үшін ішкі ... өзін сол ... ... ... ... ... ... білімін, кәсібін, мінезін, әдетін, қызығушылығын және т.б. ескеруі
тиіс).
Бұл сұрақтың шешімін табу үшін ... ... ... жасыру
тәсілі орнын табуда қандай ойлау әрекетін жүзеге асырғанын білуге қандай
керек. Кез ... адам бір ... ... ... бар ... ... ... бір психикалық ерекшеліктерін пайдаланады. ... ...... ... ... жеке ... оның өмірін
әбден біліп алуы өте маңызды. Мұндай мәліметтер қылмыскердің тыққан затын
табуға көп көмегін тигізеді.
Тінтуге тән нәрсе, ... мен ... іске ... ... ... ал тінтілуші адам басқа, мүлде қарама-қарсы мақсатты көздейді.
Тінту әрекеті тінтілуші адамның қалауымен емес, оның еркінен тыс жүзеге
асатын ... ... ... ... тудырады.
Тінту анық іздеу әрекетінен тұратын тергеу әрекетінің бір ... ... ... ... ... ... алдарына қылмыс құралын, бағалы
заттарды, т.б. табу міндетін қояды. Тергеушінің ... ... ... іздеп жатқан зат, оның орны туралы толық мәлімет болмайды. Бұл
факторлар тергеушіге жасырынған заттар туралы ... ... кері ... ... ... әр ... ... қасиеттер, кәсіби
білім, шеберлік, тәжірибе талап етіледі.
Оған ... ... ... ... тінту жасалатын жерге жіті
бақылау мен дұрыс талдау; тінтілетін кісінің мінез-құлқы мен ... және ... ... ... не ... ... көбіне бұл тергеу әрекетіне
дайындықтың қандай болғанына байланысты. Тінтуге алдын ала дайындық жасау
бұл ... ... ... жоспарлы түрде өтуіне, оның мүшелері арасында
табысқа жетуге ... ... ... ... ... ... дайындықпен басталған тінту жүйесін, босқа әуре болуға,
шашыраңқы іс-әрекетіне алып ... ... ... табысты аяқталатынына
сенімсіздік ұялатады.
Тінтуге даярлық барысында тергеушіге мына төмендегі ... ... ... тінтуге дейін сұрақтарға жауап тапса, онда тергеу ... ... оқыс ... орын ... және оның табысты болуының
мүмкіндігі мол болады.
Тінтілетін обьектінің көлемі, ондағы ғимараттар, бөлмелер туралы алдын
ала алынған ... ... ... ... ... Сондай-ақ
іздеп жатқан заттың ерекшелігі, оның тінтілуші адамға қалай келіп түскенін,
оған қатысын білу де маңызды.
Осыны негізге ала ... ... ... ... ... ... ол арқылы оның болашақтағы әрекеті мен мақсатын болжау ... ... ... ... мен басқа заттарды жасыру тәсілі мен орнын
таңдау ... ... ... ... ... ... оның ... психикалық ерекшелігін, іс-әрекетін ескереді.
Осы мақсатпен оның қай жерлерге көп ... ... ... ... т.б. ... ... анықталады. Тінтуге дайындық барысында
тінтілушінің тінту кезінде қарсылық көрсетуі ... бе, жоқ па ... ... табу үшін жеке басы да ... жеке тұлғасын зерттеу, оның әрекетін алдын ала ... ... кіру ... ... ... сол арқылы іздеп
жүрген құнды заттардың көзін жоймауына мүмкіндік алады.
Тінтудің ... өтуі көп ... ... ұйымдастырушылық
қабілетіне де байланысты.
Тінту – көп кезеңнен тұратын, дайындық пен жоспарлауды, оның мүшелері
арасында келісіммен әрекет етуді ... ... ... Осы ... бәрі ... ... болады.
Тергеуші тінтудің уақытын белгілейді, тергеу әрекетіне қатысатын топты
жасақтайды, ... ...... ... ... ... ... мамандар шақырады, тінтілетін адамның жеке ... ... ... ... ... ... ... алу тәсілдерінің бірі – бақылау мен ... ... ... Әсіресе тінтілетін тұлғаның әрекетін аңду көп
мәлімет беруі ... ... ... ... және ... ... ... үшін
тінту кезіндегі кикілжіңнің заңдылықтарын білу керек.
Біріншіден, мұндай жағдайда тінтілуші өзінің ... ... ... ... ... оның көңіл-күйі қатты қобалжып, онысын
өзі білдірмеуге тырысады.
Екіншіден, тінтілушілер затты жасырған жерге жақындағанда, тінтілушінің
іс-қимылында ... ... ... ... сол ... ... әкетуге
тырысады. Осы кезде тінтілушінің аяқ, қол, бет қимылына, дауысындағы
өзгерістерге бетінің қызаруы, ... ... ... ... мән ... ... ... жануарлар мен құстардың да іс-қимылына
мән берген жөн. Олар да ... адам мен ... ... ... ... мүмкін. Көптеген үй жануарлары өліктің қасында болғанда немесе өз
территориясында бөтен адам болса, мазасызданып кетеді.
Белгілі бір ... ... ... қателіктері мен әбестіктері
сырттан қараған адамға жақсы байқалады. Бұл өзін-өзі бақылау басқа береудің
әрекетін ... гөрі ... ... ретінде қиын шаруа ... ... ... ... тергеушінің көзқарастарының қырағылығы мен
мақсатқа жету жолында ... да ... ... ... ерік-жігері мол, шаршамайтын, басқа шаруаларына алаңдамайтын
болуы тиіс.
Тінту жұмысы бірқалыпты болғандықтан ол тінтушіні жалықтырып, ... Сол ... ... ... ... кезінде үзіліс жариялаған дұрыс.
Дегенмен, тінту кезінде басқа іске алаңдамай, нақты жоспармен жүрген жөн.
Тінту жүргізушілер ... ... ... ... ... ... хаттарды қарап болған соң, жиһаздағы құпия жерлерді іздеу немесе
т.с.с.).
Тінту жүргізген адамдар ... ... ... ... ... ... есепке алатынын ұмытпағаны жөн.
Оларға жататындар:
1. Шаршау мен ... ... ... ... алу. ... ... ... орта шеніндегі кітаптың арасына тығады. Кітаптарды қай жақ
шетінен бастап қараса да ... ... ... ... ... Жиіркенішті есепке алу (затты малдың көңінің т.б. жерлерге тығады).
3. Тергеуші тарапынан сыйластық пен ... ... алу ... ... жас баланың кереуетіне тығады немесе жақын туыстарының
моласына жасыруы да мүмкін).
4. ... ... тура ... ... қол салу ... ... жіберу.
5. Басы артық құпия орын дайындау. Алғашқы құпия орын бос болып шыққан
соң, ... мән ... ... деген есеппен.
6. Тінту кезінде әдейі айғай-шу туғызып, тергеуші көңілін алдарқатып,
обьектіні басқа жерге тығып үлгереді.
Жоғарыдағы ... ... ала ... оған ... жасауы тергеушіге
тінтудің алғашқы бөлімін табысты аяқтауға, яғни тінтілушінің әрекетін ойша
болжап қоюға мүмкіндік береді.
Тінту ... ... ... маман шақыру керек, ол іздеп жүрген заттың
ерекшелігін, қандай өзгерістерге түсуі мүмкін екенін жақсы біледі.
Тінту ... ... ... ... мол ... қамтамасыз ету
керек, кәдімгі бөлмеде іздеген зат ... ... ... атап өткеніміздей тергеушінің қырағылығына оның шаршап-
шалдығуы кері әсер ... ... ... созылып, жұмыс ауырлап кеткенде
үзіліс жариялау керек. Қылмыскер осындай тергеушінің шаршаған сәтін жиі ... ... ... ... тергеушіге керек қасиеттер: ұстамдылық, сабырлылық пен
көңіл күй тұрақтылығы. ... жеке ... ... оны қамауға алу
күдіктінің, оның отбасының құқығына ... ... ... ... ... ... қару, бағалы заттар, күдіктінің қамалып, жазаға
тартылуына, ол отбасы мүлкінің ... ... ... әкеп ... ... табысты аяқталуы кінәлі мен оның отбасы үшін ... ... әсер ... уайым-қайғы әкеледі. Міне осының бәрі
тергеудің өте бір шиеленіскен жағдайға, ... ... ... қобалжу, ашу, ыза, намысқа тию және т.б. тудыратынын дәлелдейді.
Тергеуші мен ... ... ... де ... қала ... ... әр түрлі көңіл күйлерді бастан кешеді. Ол көңіл күйлер: риза болмау,
ашулану, іздеген затын табуға ... ... ... және т.б.
Тінту процесінде қақтығыс туып жатқан жағдайда тергеуші бұйыру арқылы
тінтілушінің мінез-құлқына әсер ... ... ... тағы бір міндеті
адаммен сөйлесуі арқылы тіл табысуы.
Бұл тергеушінің бірнеше мәселені шешуіне жәрдемдеседі: тінтілушіні
сендіре білу, оның ... ... ... ... ... ... ... үшін
маңызы және т.с.с.
Олай болса, тінту кезінде тінтілушіні әңгімеге ... сол ... ... сезімін, айналадағы оқиғаларға қарым-қатынасын білу тиімді. Дауыс
ырғағы мен ... ... ... қандай күйде екенін тез танытады.
Тінтілушіні сөзге тарта отырып, тергеуші оның психофизиологиялық
реакциясына ... ... ... сөйлеу арқылы оның жүйкесіне тиіп, оның өзін-өзі ұстап
беруіне жол ашады. Әсіресе, тінтуге байланысты сұрақтар оның ... етуі ... жету ... ерік ... тергеушіге тінтуді табысты
аяқтауына көмектеседі. Жеңіс оңай ... деп ... ... ... ақ қолды сілтей салуға болмайды. Іздеген нәрсенің ең соңғы сәтте
табылатын кезі сирек кездеспейді.
Сондықтан тінтудің соңына дейін сенімділікті жоғалтпау ... ... ... ... кері ... ... ... үзген тергеуші іздеу
жұмысын қалай болса солай жүргізеді. Күдікті үшін ... ... ... одан ... ... қару ... ... т.б. табылған
кезде туады. Енді ол қарсылық білдіріп әр түрлі қулық арандатушылыққа
барады. ... ... мен ... ... ... жағдайдың арты
жақсылыққа апармайды. Осы кезде тергеуші ... ... ... ... танытуы керек.
Тергеуші бүкіл тінту ... ... ... ... ... Ол ... жерден қылмыскерге ашулы, оның
істеген қылмысына жеккөрушілікпен қараса да, тінтудің басынан ... ... ... бола білуге тиіс. Оның тарапынан ешқандай қорлау, не күш
көрсету сияқты мінез байқалмағаны ... ... жеке ... ... ... ... ... тексергенде тергеуші әсіресе
әдепті болғаны жөн.
Тінту әрекеті басынан бастап психологиялық білімдарлықты ... ... ... ... оның ... ... ұрланған заттарды т.б.
айғақтарды тығып немесе көзін жойып үлгермейтіндей ету керек. ... күн ... білу ... Жұмыстар қайтар мезгілін біліп сол ... ... кіру ... ... оның ... ... және ... адамдар тінту
жасалатынын білмеуі тиіс. Тінту жасағанда қылмыскердің білім дәрежесін,
ақыл-ой ... ... ... білу ... ... ... ... оны жасырудың небір әдістерін біледі. Олар ... ... ... ... тінту біткен соң оп-оңай жуу арқылы
ажыратып ала алады. Осы ... ... ... өз пайдасына
шешіп жататын кездері болады.
Кейде қылмыскер психологиялық заңдылықтарды ... ... ... қиынын жасырылған заттарды іздейтінін, ал көз алдындағыға мән бере
бермейтінін білмейді. Осы мүмкіндікті пайдалануға тырысады.
Ғимаратты тінту жұмысы жеке тұлғаны ... ... ... ... жатқан зат иесінің не отбасы мүшелерінің өзінде болуы мүмкін.
Жеке адамға тінту жасап, ... ... алып қою ... ... ... ... бұл сол ... адамдардың өміріне қауіп
төндіруден сақтайды.
Ал жалпы күдікті мен ... ... ... ... ... жұмысын
тінтудің соңына қалдырған жөн. Осыдан соң бірден бетпе беп кездестіру
жасап, тінту ... ... жаңа ... ... ... ... ... қатаң тәртіп орнауы керек, бос ... ... ... ... ... ... жаққа аударады. Тінту жасайтын топ
өзара ақпарат алмасу немесе кейбір ... ... ... ала ... жөн.
Тергеу әрекетінің екі түрі – тінту мен ... ... бір ... ... қызметтер, себебі тінту қылмыскерді табу
және тұтқындау үшін жүргізілсе, ал тұтқындау үшін ... ал ... ... ... ... тұрғыдан тінту мен тұтқындау, көптеген айырмашылықтарыга
қарамастан ұқсастығы бар процестер.
Басқа тергеу ... ... ... ... ... ... Ол ... қызметіне қатысты адамдардың өмірі мен
денсаулығына қауіп төндірумен, терең және ... ... ... Осы ... ... ... ... органдары
қызметкерлері мен тұтқындаушы адамдар арасында психикалық процесс жүреді.
Белгілі бір ұйымдастырушылық ойлау тәртібінің бұзылуы, қорқыныш сезімі
қауіптену, ... ... ...... бәрі ой және ... ... керек етеді. сол себепті кез келген тергеуші мен
анықтау қызметкері тұтқындауды ... ... ... жоспарлау мен іске асыру процесінде тергеушінің әбден бір
жүйеге түскен басқарушылық ... ... роль ... оның ... ... ... жеке ... ерекшеліктерін ескере
отырып, іс-шараны сәтті жүргізу, оның қашып кету мүмкіндігін жоққа ... өз ... ... мәжбүр ету жатады. Біз тұтқындау мен ... ... ... ... ... ... ... өттік.
Олардың екеуі де күдіктінің жеке тұлғасы мен тұтқындау болатын жердің
жағдайын зерттеу жұмыстарын қамтиды.
Бұл ақпараттар ... ... ... тәсілдерін белгілеуде
маңызды. Дегенмен, күдікті туралы ой ... ... ... ... ... оның қарсыласуын, тіпті қарумен қарсыласуы мүмкіндігін жоққа
шығаруға болмайды. Сол себепті әрбір істе тұтқындауға қатысатын адамдардың
қауіпсіздігін ескермесе ... ... ... мүмкіндігі әсіресе қарақшыларда көп
кездеседі, олар ... ... ... ... ... ... қатар ішкі істер қызметкерлеріне
деген жаулық көзқарасымен ерекшеленеді.
Күдіктінің жүйкесі жұқарған жағдайда оны ... ... ... ... Ашушаңдық, өзін өзі ұстай алмау,
күйіп-пісу, тез тұтанып кету – ... осы ... бәрі ... ... ... ... ... таңдау да психологиялық талдауды қажет етеді.
Кейде тәжірибеде тұтқындауды ... ... ала ... ... ... кездер кездеседі, оған белгілі бір жағдайлар итермелейді. Бірақ,
көптеген оқиғаларда асықпай уақыт таңдауға мүмкіндік ... ... ... ... ашуланып не қорқып титықтаған кезінде, алкоголь немесе
наша пайдаланып, өзін өзі жоғалтқан ... оны ... ... ... кезде оның өзіне өзі келуіне мүмкіндік беру керек.
Психологиялық әсер ... ең бір ... ... ол – ... ... берілуге көндіру. Бұл жерде онымен өзара келісімге келуге болады,
бірақ ол үшін тұтқындалушының жеке ... ... ... ... сәтті пайдалана білген жөн. Мұндай келісімге ... ... ... ... ... туыстарын, достарын, т.б.
қатыстыра отырып келуге болады.
Қоршауға алынған қылмыскер (не бүтін бір топ) берілуден бас ... ... ... ... ... ... жағдайда үлкен
психологиялық қиындықтар туады. Мұндай жағдайда шұғыл іздестіру ... ... ... адамдардың қауіпсіздігі мен оларды ... ... алу ... ... ... мен жәбірленушілерден жауап алу барысындағы
психологиясылық жағдайлар.
.
Куәгерлер мен ... ... алу ... қылмысты зерттейтін
еңбектерде басты назар аударылған.
Оның себебі бұл адамдардың жауаптары қылмыстың бетін ашуға көп көмегін
тигізеді.
Куәгерлер мен ... ... алу ... ... ... ... назар аударылған.
Оның себебі бұл адамдардың жауаптары қылмыстың бетін ашуға көп көмегін
тигізеді.
Куәгерлер мен ... ... ... ... ... ... ... мен жәбірленушіден жауап алу қандай оңай болып көрінсе де, оған
жауапкершілікпен қарап, біраз дайындалуды ... ... ... ... мазмұны мен реті анықталған жоспар болу керек. Жауап
алмастан бұрын осы ... ... тағы да бір ... ... ... ... алу да қажет іс.
Егер тергеуші жауап алуға салғырт ... онда ол ... ... өз-
өзіне сенімсіз болып, ештеңеге қол жеткізе алмайды. Тергеушінің ... ... ... ... беруші де байқайды, оның да ойы шашырап,
қажет деректерді еске ... ... ... бәрі жауап алу қорытындысына әсер
етеді. ал егер жәбірленуші мен куәгер әдейі жалған ... ... ... дайындығы нашар болуы олардың позициясын нығайта түседі.
Бұған олардың ... ... ... мен ... ... дағдылары,
жұмыс орны сияқты қылмысқа және қылмыскерге қатысты деректері жатады.
Жауап алудың ресми кезеңінде тергеуші кәсіби көзімен бақылау ... не ... сырт ... ... ... ... т.б. ... туралы ақпарат алып, тергеуге шындап көмектескісі
келе ме, әлде болмашы деректермен шектеліп қалуды көздей ме – осы ... ... ... жәбірленуші туралы жиған мәліметтер олармен психологиялық
байланыс орнату кезінде, ... ... ... тәсілін таңдауға көмегін
тигізеді. Олардан жауап алудың ... мен ... ... алатын орынды
таңдай білудің де психологиялық маңызы зор. Әдетте ... ... ... бірден алынады. Кейде бұл ... ... ... ... тіпті куәгердің өзі қылмыс нәтижесінен көңіл күйі
бұзылып не ... ... ... жағдайда олардан жауап алу ... ... ... мен терроризм сияқты ауыр ... ... ... мен ... ... ... ... мен тұтқындау жүргізу қажет болса, бұл мәліметтердің дәлдігін ... үшін ... ... ... ... ... керек.
Психологиядағы әйгілі реминисценция – қайта еске түсіру ... ... ... ... Сол ... ... кейбір жауаптары
екіұшты, толық емес ... өте ... деп ... ... мен
жәбірленушілер және қайтара жауап алғаны дұрыс. ... ... ... арада
жақсы байланыс орнап, куәгер не жәбірленушіде еске түсіру процесі жүріп,
қылмыстық оқиға ... ... ... жеке ... ... ... еске ... мүмкін.
Психологиялық көзқарас тұрғысынан куәгер мен жәбірленушіні жауап алуға
шақыру уақыты ... ... ... ... ... ... ... пен
жағымсыз әсер тудырмауы керек.
Олардың да уақытымен ... ... тыс ... ал ... ... ... соң не сабаққа дейін шақыртқан, дәлізде ұзақ
күттірмеген жөн.
Егер шақыртылған ... ... өте ... ... онда ... ... шақыртуға болады.
Телефон қоңыраулары тек психологиялық байланыс орнатып қана қоймайды,
сонымен бірге жауап беруге ... ... ... ... ... шақырту бұл фактіні олардың туыстары, көршілері және ... ... ... ... ... ... ... қағазы арқылы
келтіруге болады, бұл жағдайда бөтен адамдар оқып ... үшін ... ... бекітіп, мекен-жайы мен фамилиясын анықтап жазып жіберу
керек.
Куәгерлер мен ... ... алу ... белгілеуді де
психологиялық тұрғыдан шешу ... Бұл ... ... ... ... ... өндірісімен бірге жауап алынады. Бірақ кей жағдайларда,
мәселен куәгер мен ... ... ... ... ... үшін
маңызды бір деректерді еске түсіре алмай жатса, оларда ... ... ... ... ... ... ... мен жәбірленушіден жауап алынғаны туралы әлі ... ... ... ... жауап алуды бір қоғамдық орындарда
өткізуге психологиялық тұрғыдан рұқсат етіледі. Жалпы жауап алатын ... ... - ... ... ұмытпаған жөн.
Жасы келген қариялар мен науқас адамдарды тергеушінің алдына ... ... Оның өзі бұл ... ... ... ... алғаны жөн. Егер мұны
жасауға мүмкіндігі болмаса, онда анықтау ... мен ... ... ... осындай кісілерден өздері тұратын мекен-жайында
жауап алуға тапсырма беру қажет.
Науқас жәбірленуші мен куәгерден жауап алу дәрігердің ... ... ... (үйінде не ауруханада) жүргізіледі. Көп жағдайда ... өтуі ... ... ... ... ... ... психологиялық негізі заң нормасына
белгіленген, мысалы, бір іс ... ... ... ... алу ... бір бөлмеде болмау керек, олар бірін-бірі көрмеуі, естімеуі керек.
Жауап алудың негізгі психологиялық ережесі – ол ... көз, ... ... ... Заң ... бұл ... ... кабинетінде
өтеді. Бұл жердің жағдайы, іскер де қатал стилі, сенімді және ... бұл ... ... ... көмегін тигізері сөзсіз. Сонымен қатар,
бүкіл жауап алу ісі барысында тергеушіге ешкім кедергі ... ... тиіс ... ... ... ... ... кіре
беруі т.б.
Жауап алу – бұл тергеуші мен жауап ... ... ... ... әңгімелесуі. Бұл процестің арқасында шындықтың беті ашылады.
Жауап алу кезінде екі түрлі көзқарас, екі ... ... екі ... ұстанған адамдар бетпе-бет келеді. Бұл кезде тек жауап берушінің
ғана емес, басқа адамдардың тағдыры шешіледі.
Бұл майданда жеңіп шығу үшін ... оның ... ... ... ... алу тәсілі мен әңгімелесу барысындағы кәсіби шеберлігі
көмектеседі. Әділ, адал, жанашыр, принципшіл тергеуші жауап берушілердің
сеніміне ие ... ... дәл ... ... істің ашылуына көмектескісі
келетін тілегін ... ... ... тергеушінің басқа да әлеуметтік –
психологиялық қасиеттері, мысалы, ... ... ... ... ... өмірлік тәжірибесі, кәсіби білімі, шеберлігі де көмектеседі.
Тергеушінің сыртқы болмысына жататындар: сыртқы келбеті, дене ... өзі ... киім ... және т.б. Оның ұқыптылығы, жинақылығы,
қарапайымдылығы, іскерлік стильдегі қарапайым киінуі, ... ... тіл ... білу ... ... ... септігін тигізеді.
Куәгерлердің тергеуші алдына келгендегі психологиялық жағдайын ескеру
керек, көп адамдар үшін тергеушінің шақыртуы қалыпты нәрсе емес, қорқу ... ... ... ... Осындай күрделі жағдайда тергеушіге
жоғарыда айтылған қасиеттер болмаса, екі тараптың арасында ешбір ... ... ... ... тергеушінің шүйіркелесіп әңгімелесуі
керек-ақ. Жауап берушінің көзқарасын, ... ... ... ... жүргізілген әңгіме оның тергеушіге деген
сенімін ... ... ... ашып ... ... ... тигізеді.
Дегенмен, қателіктерге жол бермеу үшін, жәбірленушінің қылмыс ... ... ... мен ... жеке ... ... жөн. Тәжірибе көрсеткендей, олардың ашу-ызасы, ... ... ... оқиғаны өз көзқарасы тұрғысынан бұрмалауы, дұрыс баға бере
алмауына әкеп соқтыруы мүмкін.
Тергеуші мен тергеуші арасында психологиялық байланыс ... ... және ... Бұл олардың жеке басы ерекшеліктері мен психологиялық
жағдайына ... мен ... ... ... ете ... ... байланыс орнатуға болады. Ал кейде тергеуші
олардың сеніміне кіріп, ортақ тақырып тауып, сол ... ... ... ... ... мен куәгерді шақырғаннан соң, олардың болған
жағдайды ... еске ... ... әңгімелеп шығуына кедергі келтірмеу
керек. Керісінше, оларға жол сілтейтін сұрақтар беріп, ... ... ... ... ... ... ... Бұл олардың басқа бағытқа ауып ... ... ... куә ... ... ... беріп жатқанда тергеуші
тарапынан дөрекілік, кекесін, менсінбеушілік, асықтырушылық болмауы тиіс.
Егер жауап беріп жатқанда, куәгер не жәбірленуші ... ... ... онда ... ... ... ... қоюына болады. Ал
жауап беруші саналы түрде не абайламай жалған жауап беріп жатқан жағдайда
тергеуші оған ... ... ... ... ... ... ... сапасы обьективті және субьективті факторлардың
қатысына байланысты. Оның алғашқысына ... мен ... ... ... мүшесіне қатысы жоқ ... ... ... ... айналаның жарықтығы, оқиғаның қысқа не ұзақ мерзімде
өтуі, ауа райы (қалың қар, қалың тұман, ашық күн және т.б.). Бұл ... ... мен ... ... оқиғаны есте сақтау дәрежесін
жақсартуы немесе нашарлатуы ... Ал ... ... ... өз дене ... ... (нашар көруі,
естуі т.б.), психофизиологиялық жағдайы жатады.
Мысалы, көру қабілеті төмен куәгер қылмыскердің сыртқы ... ... ... нөмірін байқамайды, мас жәбірленуші қылмыс
оқиғасына әділ баға бере ... және ... ... қатар куәгер не
жәбірленуші сол болып жатқан оқиғаның қылмыс екенін білмесе (мысалы, ... ... ... ... зат беріп жібереді), онда олардың есінде
қалғандар көмескі ... ... жеке ... мән ... де ... Ал енді олар қылмыс болғанын сезіп ... ... ... ... ... ... әрбір сәтін есте жақсы сақтап,
тергеу процесінде дәл, анық ... ... ... ... мен ... ... алу ... қылмыстың
тура болған уақытын анықтау қажеттігі туады. Ол үшін көптеген куә жинаған
дұрыс, олардың әрқайсысының жауаптарын бір-бірімен және ... да ... ... ... тергеліп отырған адамға оқиғаның уақытын есіне түсіруі үшін
көмекке келгені жөн.
Мәселен, куәгер немесе жәбірленуші үшін ... ... ... ... ... ... еске ... Сонан соң тергеуші жауап берушіден
одан басқа немен айналысқанын есіне ... де, сол ... ... ... ... ... кестесін жасайды, сөйтіп ақыры
өзін ... ... ... ... ... мен ... құлақпен естіген деректері де маңызды.
Оған: адамның есту қабілеті, дыбыстың түрі мен ... ... ... ... ... ... ... (жаңбыр, тұман, қар, қатты
тұрған желдің бағыты т.с.с.) адамның сол сәттегі психофизиологиялық жағдайы
жатады.
Сирек те болса тергеуші куәгердің ... ... ... ... ... ... ... жауап беруден қашқақтайтын сәттерін кездестіреді. Мұндай
жағдаятта куәгердің осындай ... ... ... ашу ... (өз ... ... ... тәуелділік т.б.).
Мұндай күрделі кезеңде тергеуші әлгі себептерді жоюға ... ... ... ... мен ... ... ... салып, түсіндіру
жұмыстарын жүргізгені жөн.
Жауап алудың қорытынды ... ... әр ... ... ... ... ... компьютерде теру, үнтаспаға жазып алу) жауап берушінің айтқан
сөздерін хаттамалайды да, оны жазбаша түрде жауап берушіге ... ... ... ол бұл ... ... қол ... Яғни тергеуші мен
тергелуші арасында, ақпарат алмасу жүреді, бұдан 2 аспект байқалады:
- тергеуші мен тергелуші арасындағы сөзбен ... ... ... не ... болғанын байқау үшін оның әрекетіне ... дене ... ... ... кетуі т.с.с.) мән беру арқылы
ақпарат ... ... ... ... сырт ... білу ... бақылауға жағдай жасалуы тиіс: ол әрбір ақпаратты бергенде қандай
күйде болды, дауыс ырғағы (жылдам ба, сөздері байланысы ма, ... үзік ... ... ... ... ... ... кетуі немесе сөзінің
үзіліп қалуы, қатты күлуі, тез демалысы сөзді бөле беруі сияқты белгілері
оның ... не ... ... мен куәгерден жауап алу олардың жеке тұлғасын, ... ... ... ... ... Бұл олардың теріс жолға түсіп кетпеуі
үшін тәрбие жұмысын жүргізуге ... ... ... және ... ... алу барысын жүргізудің
психологиялық ерекшіліктері.
Күдікті мен айыпты ... ... ... ... ... ... – осы жеке ... қылмыс жасады ма, жоқ па деген сұрақты шешу
үшін ол адамның психологиясын жете зерттеу керек. ... ... ... қатысын жасыру мақсатында қылмыскер айналасына көңіл-күйін,
уайымын білдіргісі келмейді. Ол сол күнгі оқиғаны еске түсіргісі ... ... ... ... ... ал ол ... ... сайын іште ушыға
түседі. Ақыр соңында өз сезімін жасыру заңдылықтары оның ... ... ... әкеп соғады.
Егер күдікті мен кінәлінің із жүзінде көп айырмасы ... ... ... ... ... адамның көңіл күйі
жиі өзгеріп, өзіне деген сенімін жоғалтып, тергеу қорытындысының ... ... жиі ... ... ... қарағанда кінәлі адам істің мән-жайын жақсы білетіндіктен,
тергеу ісінде ... ... бар ... ... ... өзі ... ... тергеу кезінде бұл екеуі де ... күй ... ... ... болып келеді.
Жауап берушілердің психикалық жағдайлары, жеке қасиеттері алдын ... ... ... болады, осыдан бастап олардың әрқайсысына тиімді
тактика мен психологиялық әдістерді таңдайды.
Жауап беру кезінде күдікті де, ... де ... ... ... Қылмыс жасаған адам қылмысының ашылып қалуы мен жазадан қорқады.
Бұл оның психикасына қатты әсер ... ерік ... ... ... ... ... ... Әдетте қылмыс жасаған адамда қорқыныш оны
жауапқа тартпай тұрып-ақ ... ... ... ... жағдайы онымен психологиялық
байланыс орнатуға кедергі ... ... алу ... кінәлі өзінің
істеген қылмысын туыстары мен достары, қызметтестері мен көршілері біліп
қоятын болды ғой деген ... ... ... Айналадағы адамдардың өзі
туралы пікірі тіпті азғындық жолға түскен адамдар үшін де ... ... ... ... ... олардың көп әрекетінен ... ... ... пиғылын байқаған тергеуші одан дұрыс, ... ... ... тек ... ғана өз жақындарының түсініктігіне қол жеткізе
алатынына сендіру ... ... те ... айнала жұрттың пікіріне құлақ ... ... ... Олар ... «ұсталмаған – ұры емес»
принципін ұстанады, ал кейбірі қол жеткізген ... ... ... айрылып қалудан қорқады. Сол себепті жауап алу кезінде
шындықты айтудан қашқақтайды.
Мұндай ... ... ... әлгі ... күйден шығып,
адал еңбегімен өзінің әлеуметтік жағдайын түзеп, ... тең ... ... ... тиіс.
Кінәлінің психологиялық жағдайының ауырлығын оның бостандықтан айырылу,
қалыпты өмір салтының бұзылу, кілең ... ... өмір ... ... ... ... ... әсіресе, алғаш қылмыс жасап,
алғаш жауапқа тартылғандарда болады. Олар қамаудан құтылудың, бостандықтан
айыратын жазадан ... ... ... – жалған жауап беру, ... деп ... ... ... оның кінәсін мойындамауы ештеңені
шешпейтінін, дәлелдер жеткілікті болып ... ол ... ... ... ... керек. Сондай-ақ, оның кінәсін ашық мойындауы қылмыстың
толық ... ... ... оның ... ... жеңілдетінін айтып
түсіндіру де маңызды.
Тәжірибе көрсеткендей, топ ... ... ... ... ... әр
сыбайласына әр түрлі қарайды. Егер оның ішінде біреуіне борышты болса, соны
ақтауға тырысады. ... ... топ ... психологиялық қарым-қатынас
жүйесі күшке, қорқынышқа,қалыптасқан инстинктке байланысты. Сол себепті
тергеу барысында оларды ... ... жөн, ... ғана ... ... Өзі осы ... ... әкеп қосқан, қылмыс жасауға итермелеген
адамға деген жеккөрушілігі күшейе түседі.
Тергеуші кінәлінің осындай психологиялық жағдайын пайдаланып, ... ... ... ... жалған достығының бет
пердесін ашып, осы сәтті ... ... ... ... ... топ ... ... ескере отырып, мұндай
тәсілдерді пайдаланғанда өте абай болған жөн. ... ... деп ... бұзып, адамгершілік, әдептілік принциптерінен аттап
кетуге болмайды.
Кінәсіз адамның белгілі бір жағдайлармен күдікті, тіпті ... орын ... ... жайы ... орын ... Ол ... ашу, ыза, қарсыласу, орынсыз күдікпен тезірек ... ... ... ... ... ... ... қандай психологиялық
жағдайда болуына, өз кінәсін сезіне білуінде, дұрыс, дәл ... ... ... ... болады. Тергеуші кері психологиялық әсерлерді жойып,
дұрысын қолдап отыруы тиіс.
Адам ... оған әсер ... ... яғни сол ... бас ... ... анықтайды, олар ... ... ... жұмысын
баяулатады. Өмірдегі әр түрлі қиын жағдайларға ... ... ... қозу ... ... пайда болады, осы себептен адамда
уайым, ... ... ... ... туады. Бұл жағдайды қылмыскер
де бастан кешіруі ... ол ... ... қорқу, сияқты күйлерді сезініп,
жасаған қылмысына ойша қайта-қайта ... ... ... ойластырады.
Заңгерлер мен психологтарды соңғы кезде ... ... ... ... ... ... әсерімен қылмыскерлер өзін
қауіпсіз сезінеді, әшкерелеу мен жазаланудан құтыламын деп ойлайды. Сол
өзін өзі ... ... ... ... орындарының назарын аударады,
қылмысқа қатысы бар деп ... ... ... ... ... өзі ... әрекеттері» деген атқа ие болады.
Өзін әшкерелеу әрекеттері әр түрлі болады. Ең көп тараған түрлері:
- жалған көрініс көрсету;
- ақталу үшін жалғандыққа ... ... және ... кетіп қалу;
- тергеуді жалған жолға түсіруге әрекеттену;
- қылмысты тергеу ісіне қызығушылық танытады;
- қылмыскер туралы ойдан шығарылған сөздер ... ... ... іс - ... ... ... өзінің кінәсіз екендігіне үнемі елді сендірсігі келуі;
- нақты дәлелденген ... өзін ... ... жәбірленуші мен куәгерді сатып алуға тырысуы, өтірік айғақ беретін
куә іздеуі, ... соң ... ... өмір ... ... ... ғана ... маңызды деректерден хабардар болуы, қылмыс
орнына қайта оралуы және ... ... ... өзін ... әр ... ... Мәселен
«Қазығұрт» мөлтекауданы жанындағы ашық ... ... жас ... табылды. Бұл қылмыс орнына қылмыскердің қайта оралуы мүмкін
болғандықтан, бұл ... ... ... ... Көп ұзамай сол жерге
Махмудов деген келеді. ... ... оның ... ... адам ... кесірінен жұмыстан қуылғандығы, азғындыққа, жыныстық зорлыққа ... ... ... ... кінәсі дәлелденді. Өзін ... ... ... ... оның ... ажырата білу шеберлігі тергеушілер мен ... ... ...... ... бөлімі қызметкерлеріне шұғыл –
тактикалық сұрақтарды шешуде, қажетті дәлелдерді ... ... ... ... ... ... ... білуде, т.б. әрекеттерді табысты атқаруға
көмегін тигізеді.
Доминанттар ... ... ... белгілі, қылмыскер
психологиялық қобалжуды бастан кешіреді. Өзінің ... ... бар ... үшін өзін ... ... ... бұл ... ми жасушаларының
баяулауына әкеп соғады. Қылмыскер өзіндегі қобалжуды басу үшін ... ... ... Оның дәл сондай сәтін байқай білу, сол сәтті
пайдаланып шындықтың бетін ... ... ... ... ... құқық пен
әдеп нормаларын бұзбау тергеушінің басты міндеті.
Алдын-ала тергеу кезінде кінәлі мен тергеуші арасында қақтығыс ... жиі ... Оның ... күдікті тергеуге өз қалауымен келмейді,
сонымен қатар әрбір жауап алу оның қылмысының ашылуына бір ... ... ... ... бермеуге, тергеуге келмеуге тағы болмайды.
Тергеуші жауап алу ... ... ... келеді, оның қолында билік
бар, ал кінәлі шындықты жасырғысы келеді, ... ... ... ... де осы ... ... кикілжің жеке бас өшпенділігіне ұласып
кетпегені жөн. Екі ... ... ... сот процесі нормалары
мен әдептен аттап өтеуі ... алу ... әр ... жеке дара ... жол таба ... жол ... ең көп тараған түрлерін қарастырайық. ... ... ... мен ... ... әсер ету. Тергеуші кінәліні
тергеудің табысты аяқталатынына, шындықтың ашылатынына сендіре біледі, сол
үшін өтірік сөйлеу оның өзіне зиян келтіретінін ... ... ... ... ... ... ... жауап алу
кезіндегі оның белсенді көмегі, өзіне белгілі деректерді жасырмай жайып
салуы қылмыстың орын алу ... ... да, оның ... ... ... ... жауап алудың кезінде тергеуші айыпталушымен оның кәсібі,
қызығатын істері, оның ... ... ... сөз ... оның ... әсер етуге тырысады. Бұл әсіресе кінәлі жауап беруден ... ... ... ... не ... қатты ашуланған кезінде тиімді тәсіл
болып саналады.
Жауап алу кезінде күш көрсетуге тыйым салынған. Бұл ... ... ... ... ... ... себеп болады.
Осылай Булатов деген азамат өз әйелін өлтіргенін мойындаған. Кейініріек
белгілі болғаны – ол өзіне өзі жала ... Оған ... өзін ... ... ... қарауы деп түсіндірген. Сонымен қатар анықтау
органы қызметкерлері күдікті ретінде Булатовты тергегенде күш ... ... ... ... кеңес берген.
Өзіне өзі жала жабуға адамның психикасындағы өзгерістер де ... ... ... деген азамат өзінің ұятсыз әрекеттерін жасыру ... ... ... мойнына алады. кейін өз әрекетін былай түсіндіреді: ол
бұзылған адам ретінде өмір сүргенше, ... ... деп ... ... ... адам ... мен еркіне психологиялық әсер ету психикалық
зорлық-зомбылыққа ұласпауы тиіс. Алғашқы тергеуде психикалық күш ... ... ... ... ... ... тергеуші тергелушінің өмірінде болған барлық маңызды
факторларды біліп алғаны дұрыс. Мәселен, ... жеке ... ... тергеуші оның радиотехникамен айналысатынын анықтайды. Өзі де
радиотехниканы жақсы білетін тергеуші жас жігіттің сүйікті ... ... ... психологиялық байланыс орнатты.
Тергеушінің жеке тұлғасын зерттеуде тергеуші оның жақсы жақтарын біліп
алып, сол тұрғыдан оған әсер ... ... ... ... ... тұрса да,
оның тұлғасының жаман жақтарын бетіне басу әдептілікке жатпайды. Жауап ... ... не ... өзін ... ұқыпты және түсінігі зор адам
тергеп жатқанын сезінуі керек, сонда ғана өзінің алғашқы ... ... ... ... ... ... ... қылмыс пен тағылған айыпқа кінәлінің қарым-қатынасы қылмыстың
себебімен байланысты, күллі тергеу барысында кінәлі соған сүйенеді. Тергеу
ситуациясының ... тек ... ... ... күллі тергеу
барысында кінәлі соған сүйенеді. Тергеу ситуациясының шартына тек қылмыстың
себебін зерттеу мен ... ғана ... ... ... кінәлінің жеке
тұлғасының өмірдегі ... ... ... да қылмыстың себебін түсіндіретіндіктен, зерттеуді және
талдауды қажет етеді.
Біз жауап алудың шиеленіскен жағдайдағы ... ... Енді ... ... айғақ беруге дайын фактілерді қарастырайық.
Жағдаяттың шиеленіспеуі кінәлінің барынша дәл жауап бергенінің дәлелі
бола ... Ол ... ... ... ... ... соңында өз
қатесін мойындай отырып, оны әдейі азайтып айтуы мүмкін.
Мұндай жағдайда кінәлінің жауаптарының қатесін болжау ... ... ... өзі жоғары баға беру, жеке басына сын көзбен қарай
алмау, айналасындағыларға жаны ашымау сияқты ... ... ... ... өз ... жұмсартып көрсетуіне себепкер болады.
Кінәлінің өзіне-өзі жала жапқан ситуациясында да тергеу ісінде ... ... ... жала жабу ... ... кездеседі:
айыпталушы көнбіс, өз позициясын қорғай алмайтын, психологиялық әсерлерге
төзімсіз болса. Сондай ақ саналы ... ... ... ... ... ... біреудің төзімді болған жағдайларда. Ал енді көп жағдайда
басқа ауыр қылмысын жасыру үшін біреудің қылмысын мойнына ... сол ... ... ... ... ... ... оқиға болған орынға барғанда
қылмыстың қалай, қашан болғаны т.б. жағдайларды анықтау үстінде ... Егер ... өзі ... ... жасыруын не жалған жауап
беруін қоймаса, тергеуші оған әшкерелеу ... ... ... ... ... – оның жауаптарын жоққа шығару, ... ... ... ... қисынды деректерге сүйену деген сөз.
Тергеушінің айыпталушыға әсер ету тәсілдерінің бәрін санамалап шығу мүмкін
емес. Ең бастысы, тергеуші қорқыту, адам ... ... ... ... ... және т.б. ... ... тиіс8.
Олай болса, тінту психологиялық тұрғыданы күрделі және өзіндік
қиындығы бар тергеу ... ... ... ... ... ... тыс ... барысында тергеуші мен тергеуге қатысты басқа қызметкерлер
үйлерді, әр ... ... жер ... ... ... ... де тергеуге қажетті ақпарат алу мақсатында тінтиді және зерттейді.
Бұл тергеушінің ... ... ... соң оны ... ... де ашылады деген танымдық, құрылымдық, ұйымдастырушылық мақсатынан
туған әрекет.
Осыған орай, тергеушіге қылмысты ашу үшін алға қойған сұрақтарды ... ... ... мен ... ... ... жасырылған
объекті мен тығылған адамды іздеу, табу әрекеттерін іске ... ... ... ... ... ойша жоспарын жасау тінту өндірісіне
дайындықтың алғы шарты болып табылады.
Тінту қорытындысы тек дәлелдеушілік мағынасында ғана ... ... ... басқа тергеу әрекеттерінің тактикалық мақсатқа
қолданылатын бір кезеңі болып саналады.
Сондай-ақ ... ... ... мен ... ... алу
психологиясына ертеден назар куәгерлер мен жәбірленушілердің жауаптары
қылмыстық істе ең көп ... ... ... ... ... мен ... ... алғанда олардың психикалық
жағдайын зерттеген жөн, бұл олардың ішінде ... жат ... ... түскендері, қатыгез, арамза, адамгершілік ... ... онда ... ... ... ... ... тигізеді.
Психологиялық жеке қасиеттерін білу арқылы тергеу кезінде әрқайсысына жеке
дара жол, психологиялық тәсіл таба біледі.
Сонымен бірге әрбір ... да жеке дара ... жол ... яғни оның ... ойына, сана-сезіміне әсер ету қажет. ... ... ... айту ... пайдалы екенін, барлық деректерді ашып
айтқанда қылмыстың себебі ашылып, оның ... ... ... ... ... ... міндеті тергеушінің теориялық
негіздегі әрекеттерінің шығармашалық табыстарына байланысты болады.
II тарау
Бетпе-бет кездесу,тану психологиясының теориялық қағидалары
2.1 Бетпе-бет және тану процестерінің орын алуының ... ... ... ... ... ... бір түрі ... онда да
жауап алғандағыдай дайындықтар, тактикалық және психологиялық тәсілдер
керек.
Бетпе-бет ...... ... екі ... ... ... жауап алатын тергеу қызметі, мақсаты – олардың жауап тарындағы
қарама-қайшылықты жою. ... ... ... ... ... ...... барысы, психологиялық қатынастар ... ... бар ... ... тұрғыдан бетпе-бет кездестіру – ... ... ... психикалық байланыс.
Міне оның осы белгісі тергеу қызметінің бұл түрін заң психологиясында
арнайы сөз жарыстыруға негіз ... ... ... кездесетін екі адам
арасында алғашқы кезде ... ... мен ... ... Бұл олардың жауаптары бір-біріне қарама-қарсы болған ... ... ... ... психикалық қатынастар екі жақ саналы
түрде жалған жауап бергенде болады. Ал субъективті ... деп ... ... бағытын түсінбей, деректерді қате ... ... ... ... ...... ашу, ол үшін жалған жауап
берушінің өтірігін әшкерлеу үшін оған әсер ету жұмыстарын қолға алу ... оған әсер ...... ... адам. Бетпе-бет кездестірудің
негізгі мақсатының өзі – сол ... ... ... арқылы жалған жауап
берушіге ... ... ... Олай болмаған жағдайда бет-бет
кездестіруде жағдай одан бетер ... ... ... ... атқаратын ролі зор және маңызды. Бір
жағынан, ол бетпе-бет кездесудің мазмұнын хаттамалап алу тиіс, ... ... ... әшкерилеудің ұйымдастырушы ретінде өз
көзқарасының жеңіске жетуі ... Ол бұл ... ... ... өткізіп шығуға тиіс, соңында шындық жалғандықты жеңуі шарт.
Бетпе-бет кездесу шиыршық атқан көңіл-күйлер жағдайында өтеді. Жауап
берушілер ... ... ... ... ... дұрыстайтын болғандықтан
олар толқым тұрады. Тергеуші де толқиды, себебі ол бір мезгілде екі адамға
бірдей әсер етіп, екеуінің де ... мен ... қалт ... ... ... ... жүзеге асырады.
Шындығында тергеуші екі адамды бетпе-бет кездестіргенде ... ... ... ... Олардың бір-бірімен ақпарат алмасуына, бір-біріне
белгі беріп қоймауларына бас-көз болады. Бетпе-бет кездестірудің нәтижесіне
екі фактор әсер ... ... ... ... ... ... ... мінездемесімен анықталады. Жауаптардың
қарама-қарсы болып шығуы олардың шатасуынан болуы ... бұл ... ... ... ... кезінде бұл түсінбеушіліктерді
жою. Екіншісі: бетпе-бет кездесудің бір мүшесі, кейде екеуі де әдейі ... ... Бұл ... ... ... ... ... беру себебін
анықтауы тиіс, ол себептер әр түрлі: ... ... ... ... ... ... туыстық қатынастар, кек қайтарудан
қорқу, сатылу, ұят, ... ... ... ... т.б. ... мүмкін.
Бетпе-бет кездестіруде қарама-қарсы жауаптардың себебі тергеушінің
бұрынғы қылмысымен байланысты ... ... ... мұндай жағдайда ескі
қылмыстық істер мен ... ... ... қарама-қайшылықтың себебін
анықтауы тиіс. Бетпе-бет кездесудің екі мүшесі ... жек ... ... ... екі түрлі жауап беруі мүмкін. Бұндай жағдайда арақатынас одан
бетер шиеленісе ... Сол ... ... ... ... ... ... өткізуі керек, сонымен бірге ол кикілжіңнің себебін анықтап алған
жөн.
Қарама-қайшылықтың бір ... ол ... ... әр ... ... ... мен ... бұзушы, жол полициясы инспекторы мен
жүргізуші және тағы сол сияқты» ... ... ... ... кейде
сыртқа жағдаяттар әсерінен тіл табыса алмауы екі түрлі ... ... ... уақытын дәл белгілей білген маңызды. Кейде оны
асығыс өткізіп қояды, кейде кешігіп қалып жатады. Дәл ... ... ... ... Егер ... ... жеке тұлғаларын
зерттей келіп, оның дәл, дұрыс жауап беріп тұрғанына екінші жалған жауап
беруші ... әсер ... деп ... онда ... кездестіруді
өткізуге әлі ерте болғаны. Бұл істегі асығыстық тергеушілердің тергеушінің
қолда бар ... ... ... ... өз бағыттарын белгілеп алуына
жол береді, ол жәбірленуші қылмыстың зардабынан айықпаған болса, ... мен ... ... ... жөн. Екінші жағынан бұл істі
кешіктірген сайын деректер мен ... ... ... ... ... ... ... тұрған сәтін пайдаланып ұзатпай ... ... ... ... ... дайындық жұмыстарының деңгейі де маңызды. Оған
тергеушінің техникалық дайындығы мен басқа мүшелердің ... ... ... ... ... ... жағынан дайындауға, яғни оған
көмек беріп отыратынын, ешқандай қорқыту-үркіту ... ... ... айтып түсіндіруге тиіс.
Жалған айғақ беруші де психологиялық дайындықтан өткізу керек, оған
екінші тергеушіге қандай да бір ... ... ... ... ... болмайтынын ескерту керек. Жалпы тергеушілерді ... адал емес деп бөлу ... ... ... әлі ... ... ... тұрғанда тергеушіге жауап берушінің бірі шындықта айтып, екіншісі
жалған сөйлеп тұрған болып көрінеді. Сол ... ... ... жету үшін
тергеуші барлық деректерді мұқият тыңдап, қағазға түсіру тиіс.
Тәжірибе көрсеткендей бетпе-бет кездестіру ... ... ... ... ... ... онда нәтижелік болмақ. Адал емес тергеуші ... ... ... ... ... болған іс жалған жауап
берушінің психологиясына әсер етеді.
Бетпе-бет кездестірудің мақсаты тек қарама-қарсы жауаптардың дұрыстығын
анықтау ғана емес сондай-ақ ... басы ашық емес ... ... ... ... ... ... пышақпен жаралаған болса, ол
пышақты қайдан алды, онда басқа куәлар көрді мен? - осы ... ... ... ... ... ... қиын істерде бетпе-бет
кездесуде ұсынылатын ... ... ... ... үзінділер, заттай айғақтар және т.с.с. алдын-ала ... ... Бұл ... қажет кезінде бетпе-бет кездесуге қатысушыларға
көрсете қою үшін, ұзақ іздеп жатпас үшін бір ... ... ... кездесулер қорытындысын қағазға түсіру мәселесінде ойластырып
қойған жөн. Ең дұрысы үнтаспаға жазып алу. Егер ондай ... ... ... ... ... тапсыру керек. Бұл міндет тегеушіні
алаңдатпауы керек. ... өз ... ... ... жөн. Бетпе-бет
кездестірудің алдында оның басқа нәрсеге алаңдамауы, көңіл-күйінің ... және ... ... ... ... ... қажет. Егер ондай
жағдайы болмаса, бұл істе кейінге қалдырған жөн.
Қарама-қарсылықтарды жою ... ... ... ұстанған бағытын біліп алып, соған орай жоспар құру; оларға
берілетін ... ... ... жасау; қосымша сұрақтарды ... ... ... мен ... ... ... ... тағы
басқа.
Бетпе-бет кездестіруде тергеушідегі материалдардың барлығы есепке
алынады. Тергеуші беттестіруге қатысушылардың ұстанған ... ... ... ... жеке дара қарым-қатынас жасауы керек.
Айыпталушының беттесудегі іс-әрекетін, онымен ... ... ... тұра ... соның ықпалында кетіп қалмайтындай етіп дайындап қою
маңызды. Ал егер бетпе-бет кездестіру айыпталушыға әсер ... бәрі ... тура ... бұл оның ... ... ... процесіне, сонан
соң сотта көз жеткізуге көмектеседі.
Екі қылмыскерді бір-бірімен беттестіру тәуекелді қажет етеді. Себебі
бетпе-бет ... ... ... ... ісін одан бетер
шатастырып жіберуі мүмкін. Егер тергеуші бұл іске ... ... ... ... ... ... ондай қауіп жоқ. Екеуіде
жалған жауап беріп тұрған екі қылмыскерді беттестіру ... деп, ... бас ... ... ... олар ... күндердің күнінде бір-
бірімен кездесіп, ақпарат алмасуы мүмкін.
Бетпе-бет кездестірудің әдетте ... ... ... ... бәрі де ... көз алдында болатындай етіп орналастыру
керек. Беттестіруді тергеу изоляторында өткізуге болмайды. Түрмені көрген
куәгерлер мен ... ... ... ... ... ... жазаны жеңілдету мақсатында өзгертіп жіберулері мүмкін. Оның
үстіне ... да ... ... өз ... ... ... ... көрсетіп мүсәпір бола қалады.
Бетпе-бет кездестірудің нәтижесіне оған қатысушылардың бұрынғы қарым-
қатынастары әсер етеді. ... оған ... ... не достық не жаулық
қатынастағы адамдар қатысады. Әсіресе туыстық не басқа қатынастағы адамдар
қызметтестер ... ... ... ... ... тергеуші жақсы
дайындалып шебер саясат ұстануы тиіс. Олардың жеке басын, бұрынғы қарым-
қатынасының қандай ... ... ... ... ... ... деңгейін білген жөн. Оның
отбасында қызметте, достарының ортасындағы ... ... ... ... ... ... ол адам ... қорықпай
ма, моральдық тәуелді емес пе-осы арасын анықтап алу маңызды.
Бетпе-бет кездестірудің маңызын түсіне ... оған ... ... ... ... ... өз ісін ойдастыра білген
тергеушіні тергеу әрекетінің бұл ... ... ... ... ... барысында процессуалдық заң тәртібі бойынша бұрын жауап
алынған ... тірі ... ... зат немесе фотосуреттерді таниды.
Тергеуді ... ... ... ... ... ... ... тануға
ұсынылады. Танудың қорытындысы бойынша арнайы хаттама толтырылады.
Психологиялық көзқарас ... тану ... жеке ... қажетті
объектіні басқа ұқсас объектілермен салыстырып, оның өзі көрген объектісі
екенін ... ... ... екі ... ... дайындық (алдын-ала ол көрген туралы
деректер алынады), негізгі (танудың өзі).
Екі кезеңде де сол объектіні ... ... мән ... бұл ... деп ... ... ... тән ерекшелігі болады. Соның ... ... ... ... жұмысына байланысты. Белгілерді
талдағанда және топқа бөлгенде жан-жақты ерекшеліктеріне тоқталу керек. ... ... ... үшін ... ... ... ... адамның психофизиологиялық жағдайы
ескерілді. Адам өзі көрген объектілерді (адам, зат аң) ... ... ... ... ... ... өзі көргенін ажыратып алады.
Тануды жүргізуге дайындық барысында, кейін істің барысында объективті
және субъективті факторларды есепке алу ... ... ... ... көрген сәттегі жағдай,
объектінің мінездемесі жатады. Сол кездегі қашықтық, жарық көрген ... ... одан ... ... ... т.б. танудың нәтижесіне әсер
етеді10.
Мәселен қылмыскерлерді түнде көшеде, аз уақыт, алыстан көрген ... өте келе ... ... Сол ... тану ... ... ... көргенін білу маңызды.
Тануға қылмыскерді қанша уақыт көргені де маңызды; аз ғана сәтке ... ... рет ... ме, ... ме ... Егер ... мен ... жақсы танитын болса, онда тануды өткізудің қажеті жоқ.
Көп жағдайда тану психологиясы танушы адамның қылмыс пен ... сол ... ... ... ... Бұл ашу,
ыза, жеккөру, т.б. болуы мүмкін. Мұндай ... ... ... ... ... ... Бірақ кейде қылмыскерден, оның ... ... ... бас ... да ... қылмыскерге (егер ол кәмелетке толмаған, кәрі болса) деген
аяушылық оянуы мүмкін. Ал кейде қателесуден қорқып тани ... ... ... ... ... оны тану сол объектінің ерекшеліктерімен
анықталады. Қылмысқа байланысты жәбірленушілер мен ... ... ... ... ... ... Көрген адамды еске түсіріп, сипаттап
беру екінің бірінің ... ... ... ... ... бойы, дене
бітімі, бет әлпеті, қимылы, даусы. Тәжірибеде бет құрылысын, мұрын, маңдай,
қас, ауыз, ерін, иек, ... ... есте ... жиі ... ... қылмыскердің шаш қою үлгісін, әшекей заттарын,
киімін есте сақтайтын кезі жиі ... бұл ... ... ... ... Тану процесінде қылмыскердің ерекше белгілерін ... үшін ... ... ... ... бар ... хабарлау оған іздеу
салу және тану жұмыстарына көмегін тигізеді.
Тану үшін психологиялық мінездеме беру 2 процестен тұрады: ... ... ... ... біліп алу және ол ... оған ... ... алу үшін ... ... ... психологияда
қалыптастыру деп аталады да, ол меңгеру кезеңіне жатады, екіншісі-танушылық
деп аталып, ол тани түсу кезеңіне жатады.
Бірінші кезең – ол ... ... ... Объектінің ерекше белгілер
кейін тереу кезінде пайдаланылады.
Екіншісі толығымен ... ... ... ... ... аталған
объективтік және субъективті факторларды жауап алғанға дейін анықтаған ... ол адам ... ... ... сырт белгілерін сипаттау-ол көрген адамның ... да ... ... ... жас бала үшін кез-келген
ересек адам ұзын бойлы болып ... ал ... ... ... кісіні
(мысалы 20-25 жас үлкен болса) қария деп ... ... жасы ... адам жасын азайтып айтады. Олар 30-40 жастағы адамдарды «жас
жігіттер не қыздар» деп ... ... ... әр ... ... байланысты. Мәселен, ескі үлгідегі
көзәйнек таққан, науқас, көңіл күйі төмен ... ... жас ... ... ... жастағы деп деп сипаттаған кісісін екінші куә жас адам
ретінде тануы мүмкін.
Адам ... ... де ... ... өз ... ... Бойы
кішкентай адам басқалардың бойын ... ... ... немесе керісінше.
Тергеу тәжірибесінде жәбірленуші не куәгер ... ... ... ... ал оның ... де ... ... жиі кездеседі. Осындай
салыстырмалы түрде бойы мен дене ... ... ... ... Егер ... екі ... ... денелі, екінші орташа салмақтың
адамы болса, онда көбіне екіншісін «семіз» деп көрсетеді.
Әрине, танушы адамның затты ... және тану ... оның ... және ... ... білімі үлкен роль атқарады.
Мысалы балалар киімнің түсін, өлшемін ... киім ... ... дәл ... ... ал ... суретші-адамның сырт келбетін,
жүргізуші-машинаның маркасын, үлгісін анық айтып береді.
Адам бейнесін қабылдауда бірінші ... оның сырт ... ... ... адамның бейнесін жасағанда ақпараттық жүктеменің
кемшілігін оның сырт ... ... көп ... Сөзбен адам бейнесін
сипаттағанда да сырт келбеті басты роль атқарады.
Адамның сырт келбетінің санақтық (статистикалық) ... ... ... ... ... яғни ... мен ... мәнері де
адамның өмірі мен қызметінде көрінеді12.
Олар үздіксіз даму заңдылығына негізделген, жеке ... ... ... жиі байқалатыны адамды мұндай белгілері арқылы да тануға болады.
Тек осы тану ... ... ... ... мен жүрісін әдейі
өзгертуіне жол бермеу керек. Ол үшін күдікті сол ... өзін ... ... тұрғанын білмеуі керек.
Соңғы кезде криминалистер мен психологтар адамды даусына қарап ажырату
мәселесіне үлкен мән ... ... ... ... ... ... ... сөздерді созу ерекшелігі, ... құру ... ... ... ... мен ... ... ұстаудың басқа жолы қалмаған ... ... ... ... ... пайдаланып қылмыскерді дауыс және
сөйлеу ерекшеліктерін анықтау тәсілін кең қолданып жүр. ... ... ... ... ... оның дене ... психологиялық және
әлеуметтік ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... ие.
Әр тілде жергілікті ерекшеліктері (диалект) болады. ... ... ... ... ... ... оның ұлтын анықтауға да болады.
Алматыда жеті жасар баланы ... ... ... ... ... ақша сұрайды. Әкесі бұл туралы полицияға хабарлайды. Қылмыскердің
келесі қоңырау ... ... ... ... ... бұл ... қылмыскердің жасы 40 шамасында, ол оқымаған адам, Талғар ... ... ... ... ... ... ... беріп, жергілікті халықтан оны табуға ... ... оның ... ... ... ... оның бір ... қайталаған жерлерінен монтаж ... Алты ... ... ... атын атаған. Бұл адам шынын да іздеп жүрген
қылмыскер болып шықты.
Бұл мысалда дауыс пен сөйлеудің бір ... ғана ... ... ... пен ... бір ... ... басылған жазба маңызды
(«Р»-ды айта алмау, ... ... ... ... ... ... және ... сипаттағанды оның дене, бет қимылы, жүрісін ескеру де ... ... ... не ... ... ал қолын арқасына ұстауы,
кеудесіне айқастыру т.б. сөйлегенде қолын кеудесінде қысып, таңдағанда ... екі ... ... ... ... ... мүмкін.
Бұрын көрген объектіні есте сақтап, бірнеше ұқсас объектілер ішінен
тани білу ... ... ... ... ... шығатын қорытынды,
тануға дұрыс баға беру үшін танудың психологиялық механизмін білу керек.
Танудың екі ... ... ... ... (синтетикалық)
- Сукцессивтік (аналитикалық)
Симультанттық тану-адам жадында сақталған объектіні тануға барғаннан-ақ
өз атындағы адам бейнесімен ... ... ... тану.
Сукцессивтік тану-ойша салыстырып, объектінің белгілерін салыстырмалы
түрде таңдай отырып біртіндеп тану.
Тәжірибеде көрсеткендей, ... ... түрі ... Егер тез ... ... ойша еске ... ... сақталған белгілерімен салыстырып
барып, тану-танымауы екіталай.
Тану процессі оның ... бәрі ... кең ... ... Егер ... пен ... қабылдау ерекше жағдайда өткен болса,
оған басқаша жағдай жасау керек. Танушы мен ... ... ... ... ... мен ... ... төндіретіндей жағдай тумауын
тергеуші қамтамасыз етеді. Тану жарық жақсы түсетін кабинетте өтуі тиіс.
Танылатын объектінің қатарында тұратын басқа объектілерді дұрыс ... Олар ... ... ... тиіс. Мәселен, тықыр бас,
бірнеше күн алынбаған сақал бәтеңкеде бау мен шалбарда белдіктің ... ... ... қамау камерасында отырғандығын танытады да, бұл тану
процесінде сол ... ... ... ... ... ... жол ... танудың психологиялық ерекшеліктері бар тануда қатысушылар оның
жақындары мен туыстары болады.
Сондықтан тергеуші өте ... ... ... Сол ... яғни моргтың
атмосферасы танушының психофизиологиялық мүмкіндіктеріне әсер етіп, кейбір
ортақ белгілеріне қарап, қателіктер жіберуі мүмкін. ... ... ... ... ... бұл түрі басталмай тұрып тергеуші танушыны
психологиялық жағынан дайындап, оны ... ... ... тану ... ... оған қатысушылардың бәрінің қимыл -
әрекетін көзден таса қылмайы, оның бір мүшесінің ... ... ... ... ... ... ... өтуін тексеру-жауап алу кезінде
объектіні сөзбен сипаттауы мен ... ... ... ... салыстыру мен талдау-баға беру процесінде болуы ... ... бар және жаңа ... ... ... жеке дара ... әрекет.
Оның мазмұны – қылмысты іске ... ... білу ... бір ... ... не құбылыстың қалай болғанын білу үшін
тәжірибе жасау.
Бұл эксперимент негізінде біреудің не ... ... ... ... ... ... ... тәжірибе әрекеттері қайта
көрсетіледі. Тексеру процесінде тек заттар мен оқиға ... ... мен ... ... ... ... ... есігі
ашылғанда қатты шиқылдайтынын байқаған тергеуші, мұны хаттамаға ... ол ... ... ... ... ... ... оны дыбыссыз
ашуға анықтайды. Тергеу экспериментінің табиғатын дұрыс түсінбеу оны ... ... әкеп ... да ... ... ... ... қайта туындаған жағдайда
өтеді. Бірақ тануда тергеу экспериментіне тән белгі-белгілі бір әрекеттің
іске асу мүмкіндігі тәжірибеде ... ... ... ... ... ... ... сонымен бірге оның дұрыс өткен-өтпегеніне сенімді
болуы үшін тағы бір тексереді. Мысалы, ... ... енді ... ... ... қара ... тану ... тексереді.
Тергеу эксперименті оған қатысушыларға психологиялық жағынан қатты әсер
етеді, себебі мұнда оқиғаның қалай болғаны ... ... ... не айыпталушыға бұл оқиғаны жоққа шығару қиын болады мәселен,
дүкенге терезе әйнегінен кірген, тонаған ... айып ... ... ... ... ... жалғыз өзі жасағанын айтады. Тергеу эксперименті
өтті. Айыпталушы мұндай тәсілмен дүкенге кіре алмады, енді ол ... ... ... болғанын, терезе көзінен ішке ... ... ... ашып ... ... ... болды.
Тергеу экспериментіне тергеушіден басқа: айыпталушы, жәбірленуші, әр
түрлі сала мамандары, техникалық қызметкерлер, т.б. қатысты.
Тергеу ... ... ... ... ... ... ... емес, сондай-ақ оған қатысушылардың ар-намысына, ... ... зиян ... әрекеттерге жол беруге болмайды. Мысалы,
зорлауға байланысты істегі жәбірленушімен тергеу эксперментін ... ... ... ... ... ... көпшілігі адам
мүмкіндіктерін (объектіні көру, адам дауысын есту, иіс сезу т.с.с.) белгілі
бір әрекеттерді іске ... ... ... ... өту ... және ... адам ... мен дағдылары (жалған құжат дайындау, құлыпты
ашу т.б.) тексерілді. Тергеу экспериментінің шартын анықтау және ... баға ... ... ... ... ... ғылымға сүйенеді.
Тергеу экспериментін өткізу мүмкіндігі егер тергеуші әрекеттерді іске
асырғанда болады;
1) материалдық жағдайды қайта қалыптастыруы, ол қылмыс болған ... ... ... ... Субъективті психофизиологиялық факторларды қайта жаңғырту.
3) Ең тәжірибелі әрекеттердің үлгісін жасау.
Егер қалыпты өмірде адам өзін ... ... ... ал ... ... ... дайындық пайда болады, ол барын салып
жақсы көруге, ... мән ... ... бар ... ... соған жұмсайды.
Ал кәдімгі өмірде адам өз ойымен, өз уайымымен ... ... ... ... ... ... мән ... мүмкін.
Екінші жағынан, құылмыстық оқиғаның әдеттен тыс жағдайында ішкі толқу,
ашу, қорқыныш үстінде жасаған әрекетін тергеу эксперменті үстінде ... ... ... оқиға болған орыннан қашып бара жатып үлкен
арықтан ... ... биік ... ... кетуі мүмкін, ал сол әрекетті
тергеу эксперименті кезінде қайталай алмайды.
Айыпталушы, тіпті кейде ... ... ... ... ... өз ... тұрғысынан тергеу эксперименті кезінде
өзінің білімі мен қабілетін әдейі жасыру ... ... ... ... тәжірибе нәтижесіз болады. Сол үшін ... ... ... баға ... жөн. ... де, бұл тергеу эксперменті
кезінде болған оқиғаны айқындайтын деректер алу мүмкін емес деген сөз ... ... ... ... ... өткізу
туралы туралы шешім қабылдайтын да, өз ... ... бұл ... ... ... өткізу шартын белгілейтін, оған баға беретін
де тергеуші тәжірибе барысында барлық жердегі ... ... ... ... ... куә ... ... тәжірибенің күрделілігін, алынған
қорытындылардың бағасын ескеруі қажет. Қажет болғанда арнайы кәсіби ... не сырт ... ... ... ... ... шақыруға болады.
Тергеуші тәжірибе өтетін жерге келгенде ұйымдастыру жұмыстарын
жүргізеді! Тәжірибеге қатысушылардың міндеттерін ... ... ... ... ... туғызады. Тергеу экспериментінің дәл сол оқиға
болған ... өтуі сол ... ... ... ... сенімділікті
арттырады. Сонымен бірге қылмысқа қатысты дерктерді еске ... де ... ... ... ... болған жерден тыс жерде өткізеді. Қылмыс
қаруының өзін емес, ... ... ... ... ... ... шараларын тағы бір тексеріп, оған
қатысушылар міндеттері мен тәжірибенің мазмұнымен таныстырып шығады.
Бұл ... ... ... тәжірибе барынсында күрделі психологиялық
жағдайда бастан кешіреді, бұл олардың қи мылына, даусына, сөйлеу ... ... ... ... ... ... ... дұрыс бағаа беру.
Тергеушінің міндеті-тәжірибе өндірісін ұйымдастыру. оларды ... ... ... ... ... баға беру. Стергеуші
тәжірибе санын анықтайды, қажет болған жағдайда ... ... ... ... мәрте өткізіледі. Бір тәжірибені бірнеше рет қайталау
зерттеліп жатқан оқиғаның қалай болғанына, оның қорытындыларының кездейсоқ
емес, дұрыс ... көз ... ... рет қайталануы-тергеу экспериментінің ... ... - көп ... яғни әр ... біраз өзгертілген
жағдайда іске асыру.
Мысалы, куәгердің көрші ... ... ... ... түсіну
мүмкіндігінің қаншалықты екенін білу үшін, айыпталушы кәдімгі, қатты, ... ... ... ... ... жауып, ашып қойып сөйлеп көреді
немесе куәгерді есікке жақын ... ... ... ... ... ... ... нұсқасын өткізеді.
Бұл айтылғандардан тергеу экспериментінің ... ... ... ... шығады. Бұдан әрекеттердің 2 түрі
шығады; ол ... бір ... іске ... объективті мүмкіндіктерін
тексерушілік 2) бұл әрекеттерді осы күдіктінің істегендігінің ... ... ... ... ... ... ... әрекет бұл қыл
мысты дәл соның жасағанының дәлелі бола алмайды. Мұндай қорытынды қолда ... ... ... ... ғана ... Ал тергеу эксперименті
теріс нәтиже бергенде оған баға беру бұдан да ... ... ... бұл
құбылыс болмаған, болуы мүмкін емес деп ... ... бола ... ... ... бірнеше мәрте қайталау мен көпнұсқалылығы
сақталуы керек. Тергеу экспериментін бір адамға ғана емес, ... ... тек сол ... ғана ... ... іс ... ... маңызды.
Адам баласының мүмкіндіктерін бағалау үшін тәжірибеге психолог ... ... ... ... ... ... ... өзінің
ауылдарының көрші үйге кіргенін көргенін (бұл үй иесі ... ... ... ... ... ... мұндай қарағы түнде, осындай
қашықтықта адам ... ... ... ... ... ... куәгер әйел
қараңғыда көзі жақсы көретін, тіпті алыс ... ... ... ... ... ... оқиға орын алған кездегі іс-әрекетті тергелуші эксперимент
кезінде қайталай алмауы кей ... ... ... ... адам ... ... ... мен шеберлігін жоғалтуы мүмкін
немесе қылмыс үстінде адам әр түрлі көңіл күйлерді бастан кешіп тұрып жасай
алған әрекетін ... ... ... да ... ... ... ақша
толы портфелін тартып алған кассир қатты ... ... ... ... бірақ тәжірибеде бұл рекордын қайталай алмады. Солай ... ... ... ... тергеу әрекеттері оның кінәсіз екенін
дәлелдейді. Сондықтан болжау тәжірибелерінің нәтижелеріне баға ... ... ... ... кездегі, эксперимен кезіндегі психологиялық
жағдайларын ішкі және сыртқы әсерлерді есепке алғаны жөн.
Соңғы жылдары тергеу тәжірибесінде тергеу әрекетінің бір ... ... ... ... бекітіліп келеді. Тергеу әрекетіне баға беруде
оның тиімді тәсілі екені белгілі болды. Бұл өзі құрылысы ... ... ... оқиға болған орынды тексеру, жауап алу, тергеу эксперименті
тергеу әрекеттерінде қамтып кетеді.
Сол орынды айғақты тексеру деген ... өзі ... ... ... тұр. ... сол орынға барып жауап алғанда кейбір әрекеттердің
қалай болғаны көрсетіледі, сол ... ... орын ... ... ... ... жағдаймен салыстырылады. Ал тергеуші кабинетінде
жауап алғанда бұл мүмкін емес. Бұл жағынан алғанда ... ... ... ... келеді.
Бірақ оқиға болған орынды қарау мен тінту сол ... ... ... ... ... ... оқиға болған жерде ... ... ... жақын келеді. Айғақтарды тексеріп жатқан кісі ... ... ... ... ... т.б. ... ... әрбір сәті оның
мәліметімен жүргізіледі.
Айырмасы: тану ... ... сол ... ... ... Ал айғақты тексеру кезінде ол адам заттарын жатқан жерін ... өзі ... ... ... бұл жерде не болғанын, қалай болғанын
айтып береді, ал тергеуші бұл фактілерді өзіндегі деректермен ... ... ... ... ... ... бір ... екінші жағынан - материалдық жағдай.
Озқиға болған орында жауапты тексеру ісіне көптеген ... көп ... ... ... ... экспериментіндегідей
белгілі бір оқиғаның сол жерді, сондай жағдайда, дәл солай болу мүмкіндігі
тексеріледі және суреттеліп отырған әрекеттер қайта ... ... ... ... ... экспериментіне айналдыра алмайды. Бұл екеуінің
психологиялық табиғаты екі түрлі. Айғақты тексеру ... тек қана ... болу ... ғана ... ол қай ... болды, ол қалай болды, ол
тергеушіге қаншалықты ... ... да ... ... оған жағдай
жасап, тәжірибе ... ... ... ... Тергеу
эксперименті оқиғаның қалай болғанын көрнекі түрде қайталап шықсам, ал
оқиға ... ... ... ... ... жағдайды зерттеу, бір-
бірімен салыстыру, түсініктеме алу сияқты мақсатты көздейді. Дей ... ... ... тексеру ісінің қорытындылары да тергеу эксперименті
қорытындыларындай бағаланады.
Бұл ... ... ... алу ... ... түскен ақпараттың
дұрыстығын дәлелдейтін ... ... ... ... болған орынға
барғанда тергеушінің ісіне бұрын айтылмаған ... ... ... ... ... ... ... кабинетте жауап алғаннан гөрі
көбірек мәлімет ала алады, ол тек тыңдап қана ... ... ... Бұл оның ... ... ... көз жеткізіп терең
де жан-жақты зерттеуіне көмегін тигізеді.
Жалпы оқиға болған ... ... ... ... ... да ... ... болады.
Оқиға болған жерде жауап алуға мынадай негіздер бар.
1. оқиға болған жерді анықтау қажеттілігі.
2. із кесу ... ... ... ... үшін маңызды заттардың қайда екенін анықтау қажеттілігі.
4. тергеу үшін ... емес ... ... ... ... ... ... және көз жеткізу.
6. қылмыс жасауға итермелеген жағдайларды анықтау.
7. оқиға болған орын, кейбір ... ... ... ... ... ... ... айыпталушының қылмыс болған және баға заттар жасырылған орынды
көрсетуге ... ... ... да кездеседі. Шын мәнінде, ... мен оның ... ... ... еш ... таба алмайтын
жерлерге алып барады. Ондағы мақсаты: алдын-ала тергеу ... ... ... ... ... бас тарту. Сөйтіп өзін алдын-ала жауап алу
кезінде сол кездегі дәлелдер не басқа ... ... етті деп, ... ... өзін ... ... көздейді.
Тергеу әрекеті барысында мақсаты өзгеріп кетуі ... ... ... ... ... тығылған затты, өлікті немесе тағы басқа нәрселердің
қайда екенін көрсетуден айнып, басқа жерді ... ... Оның ... дер ... ... үшін тергеуші әрдайым айыпталушының әрбір
әрекетінен көз жазбауы ... Бұл ... ... шара ... ... мәнінде бағалы заттар, өлік немесе тағы басқа қай ... ... ... ... ... ... ... жауап алудың нәтижелі болуы ... ... ... Ол бір ... үлкен топты
(мамандар, қалыс куәлар, жасауылдар) басқарып, үлкен ... ... ... ... тергеу әрекетіне бағыт беріп, сондай-ақ түскен
ақпаратты хаттамалап үлгеруі керек.
Жалпы бұл жұмыс ... ... бар ... ... Ең ... оқиға болған орынға шығу уақытын дұрыс таңдай білген
жөн. ... ең ... ... ... ... ... көп ұзатпай оны
оқиға болған орынға ... ... ... көз ... ... Ал
кешіктірген жағдайда айыпталушы өз жауабынан айнып ... ... ... ... ... психологиясын жақсылап тексергені жөн.
Бұл онымен психологиялық байланыс ... ... ... ... ... ... ... тигізеді. Оқитға болған орынға шығып
жауап ... мен ... бұл ... оның ... ... қылмыстың қалай болғанын анық білгенде ғана ... ... ... ... ... ... ... зор. Сондай-ақ
егерде біреу оған жала жауып ... ... осы ... ... да ... ... керек.
Тексеру барысында қажетсіз, көңілді басқа жақа аударатын ... ... басы ... ... және ... болғаны дұрыс. Тексеруге
басқа қатысушы адамдардың ... ... ... ... ... да ... әзірленгені жөн. Олар да өзі мүмкіндіктері ... ... ... ... ... ... болғаны дұрыс. Оларға өз
тараптарынан айыпталущыны жек ... ... т.б. ... ескерткен жөн, әйтпесе жауап беруші тергеушіге ... ... ... ... зиян келуі мүмкін.
Сирек те болса оқиға болған орынның өзгеріп кететін кездері болады
(ескі үй ... ... жаңа үй ... тағы сол ... Мұндай жағдайда
тергеуші үлкен шыдамдылықпен тергеушінің есіне сол кездегі жағдайды еске
түсіруіне көмектесуі керек.
Айыпталушы оқиға ... ... ... ... сол ... ... беруі керек, есінде қалған барлық заттарды, ... есік ... ... - ... ... береді. Бұл оның кейінірек жауабын өзгертіп
жіберуіне жол берілмейді.
Оқиға болған ... ... ... ... ... ... да - ... маңызы бар жұмыс.
Хаттамада айыпталушының тергеу жолын ... аяқ, оның ... оның ... мен ... тегіс бергені маңызды болып
табылады. Фотосуреттер, бейнетаспалар, сияқты құжаттарда-маңызы ... Олар ... ... орында жауап алудың негізгі кезеңдерін,
тергеу ... ... ... яғни ... ... табу ... ... түгел қамтуы тиіс.
Оқиға болған орынға шыққан кезде тергеуші белсенді әрекет етпейді, адал
жауап берушіге көмектесіп, жалған жауап берушінің ... ... ... ... ... ... ой тумау керек.
Дей тұрғанмен, тергеу әрекеттерін басқара бағыт бере отырып, тергеуші
тергелушінің айтар сөзін аузына салып бергені ... ... ... ... ... ережелерді ескере отырып, оқиға болған жерде айғақты тексеру ... алу ... екі ... ... біріншісі-еркін әңгімелесу, екіншісі-
сұрақ-жауап.
Оқиға болған орыннан хабардар болу ... сол жер ... ... алу ... ... ... ... болған орынмен ауызша
таныстырып ... ... сол ... ... ... орынға барғанда қайталап
айтып береді. Бұл оның кейінірек алғашқы ... ... ... жол
бермейді. Сонымен қатар оқиға ... ... ... ... білетінін
байқатады.
Оқиға болған орынды бағдарлауға ондағы жекелеген жағдайларды ... тек ... еске ... ... білу қабілеті ғана
көмектеспейді, оның қабілеті мен ойлау іскерлігінің де ... ... еске ... ... түрде өтеді.Оқиға кейде еске бірден
түседі, бұл кезде ойланып толғанып күш жұмсаудың қажеті жоқ. Ал ... ... ... ... адам ... ой талқысына салады. Адам ой ... ... ... сол ... әр ... мүмкіндіктер тексеріп көреді
соңында бәрін есіне дұрыс түсіргенін сезінеді.
Үшінші сұрақты қорыту: ... ... ... ... әрекеттері
тергеуші қызметінде қажетті ақпаратты іздеу, ... ... ... ... ... тәжірибе жинау маңызды. Бұл білім мен тәжірибе адам
қолындағы болжамдарды жетілдіру үшін қажетті алғышарт болып ... ... ... ... ... бір түрі ... оған ... алғандағыдай
тактикалық және дайындық жасалуы керек. Бетпе-бет кездестіру-бұрын жауап
алынған ... ... ... жою ... ... ... Жауап алуға ұқсас болғанымен, ... ... ғана емес ... ... да ... ... ... көзқарас тұрғысынан бетпе-бет кездесу-тараптар арасында
болатын өзіндік психологиялық жүздесу. Міне осы ... оның ... жеке дара ... ... деп ақарастыруға негіз бола алады.
Бұл кездесуге тән нәрсе көбіне оған қатысушы ... ... ... мен ... ... ... ... өтетіндігі.
Тергеуші бұл тергеу әрекетінің өткізуге дайындық ... ... ... ... ... ... оларды соған дайындап,
әр әрекетін жоспарлап қойған жөн, бұл бетпе-бет ... ... ... ... ... тану - ... адамның объектіні
көруі, өз ойындағы объектімен салыстыруы, сол арқылы оған анық көзі ... ... ... ... бір түрі. Тану психологиялық ... ... ... ... ... танушы бұрын бұл адамды не затты
көрген, оны ерекше белгісінен таниды, немесе ... өзі іске ... ... ... ... ... ... оны
танумен шатастыруға әкеп соғады. Тануда тергеу эксперименті сияқты арнайы
дайындалған жағдайда өтеді. Дегенмен, тануда ... ... бір ... болу ... әрекеттің орындалу мүмкіндігін
тәжірибеде тексеру, белгілі бір тұлғаны сырттай бақылау үстінде ... ... ... – оған ... психологиялық жағынан қатты
әсер ететін психологиялық маңызы бар тергеу ... ... ... белгілі бір құбылыстың, оқиғаның болу- болмау мүмкіндігін
көрнекі түрде көрсетіп береді, ал оны жоққа ... ... ... ... ... ... ... тергеу әрекетінің көп түрі адам
баласының мүмкіндіктерін зерттеу мен баға беру болып табылады.
Соңғы жылдары ... ... ... ... ... тексеру секілді
тергеу әрекеті кең қолданылып жүр. Бұл ... іс ... кең ... ... және нәтижелілігі байқалады. Оқиға болған жерде жауапты тексеру
күрделі тергеу әрекеті. Мұнда оқиға болған орынды қарау, ... алу, ... ... ... бар. Бұл ... ... ... ұйымдастырушылық қабілетіне байланысты.
Тергеу іс-әрекетіне қатысты қызметкерлерге арналған психикалық қасиеттерді
өлшеу тесті.
Мақсаты: Тергеу іс-әрекетін жүргізетін ... ... ... Тест психикалық төрт ... ... ... сұрақ бланкылары, жауап бланкылары, қаламсап.
Тестке қатысушылар: 35-45 жас мөлшері аралығындағы ... ... М.Т- ... ... ... Б.А.- ... капитаны.
3. Қамбаров Н.Р.- әділет майоры.
4. Мырзабеков Ғ.М.- әділет майоры.
5. Мухтаров Д.С.- әділет майоры.
25-34 жас аралығындағылар
6. Әбденқұлов Н.Қ- әділет ... ... Т.Ж. - ... ... ... Ғ.К.- ... лейтенанты.
9. Абдрахманов Р.А. -әділет капитаны.
10. Тұрлыбеков Е.И.-әділет ... жас ... ... ... ... Есентаев Қ.А. - әділет лейтенанты.
13. Муштаватова О.И.- әділет лейтенанты.
14. Сариева Ж.К.- әділет лейтенанты.
15. ... Н.Ж.- ... ... ... ... ... ... Төмендегі қырық пікірді
оқып шығып, өз бойыңызға салып көріп алғашқы ойыңызға келген ... ... ... ... ... жауабыңызды көрсетіңіз.
«а» - өте сәйкес
«б» -сәйкес, бірақ жиі емес
«в» -мүлдем сәйкес емес.
Қызметкерлерге берген сұрақ қатарын қосымша «А» дан таба ... ... тест ... төрт ... ... тұрады.
І –ші шкала - мазасыздану.
ІІ-ші шкала - фрустрация.
ІІІ-ші шкала –агрессиялықты.
ІҮ-ші шкала- регидтілік
Тес ... ... соң ... ... ... ... Мазасызданудың бағалануы.
0-7 балл аралығы – мазасызданушылығы жоқ.
8-14 балл аралығы – орташа деңгейдегі мазасыздық.
15-20 балл аралығы- мазасыздық деңгейі өте ... ... балл ... ... өзі ... ... ... қашпайтын,
сәтсіздік кезде ұстанымды.
8-14 балл аралығы – орташа деңгейдегі фрустрация.
15-20 балл ... ... ... ... ... қашады,
сәтсіздікке ұшыраудан қорқады.
Агрессияның бағалануы.
0-7 балл аралығы – сабырлы және ұстамды.
8-14 балл ...... ... ... балл аралығы- агрессивті ұстамсыз, жұмыста және адамдармен жиі
кикілжіңге ұшырайды.
Регидтілік бағалануы:
0-7 балл аралығы – тез ... ... ... балл аралығы – орташа деңгейдегі регидтілік.
15-20 балл аралығы- ашық байқалатын регидтілік, отбасындағы ... ... ... ... ... қарсы көрініс береді.
Тесттің өңделу кілті.
Берілген нұсқаның жауабы келесі баллдар көрсетіліміне тиесілі.
«а» нұсқасы –2 ... ... ... 1 баллға тиесілі.
«в» нұсқасы -0 баллға тиесілі.
Тесттің ... I-ші топ ... ... ... ... жоғары болып шықты II-ші зерттелуші топтағы
көрсеткіштер ... сай ... III-ші ... ... ... ... жоғары болды.
Жалпы топтық көрсеткіштерді салыстырғанда ... ... ... - 5,6> 0,6 < ... - 9,2 > 5,2 < ... - 7,8> 3,8 < 7
Суицитті қауіп ... ... ... ... ... ... ... өлшеу тесті.
Мақсаты. Суицитті көзқарастардың құрылымын байқай отырып, өз-өзіне
қол салудың алдын алу, яғни ... ... ... көмек
көрсету. Сол сияқты психикалық аурулардың алдын-ала диагностикакалау ... ... ... өз ... жеке тұлғадағы ауытқушцылықты
анықтап алып, ... емес ... ... ... ... ... ... қатысушылар: 35-45 жас мөлшері аралығындағы қызметкерлер.
6. Есенбеков М.Т- әділет майоры.
7. Камалов Б.А.- әділет капитаны.
8. Қамбаров Н.Р.- әділет майоры.
9. Мырзабеков Ғ.М.- ... ... ... Д.С.- ... ... жас ... Әбденқұлов Н.Қ- әділет лейтенанты.
7. Жамбетов Т.Ж. - әділет капитаны.
8. Мырзахметов Ғ.К.- әділет лейтенанты.
9. Абдрахманов Р.А. -әділет капитаны.
10. Тұрлыбеков ... ... жас ... ... ... ... ... Қ.А. - әділет лейтенанты.
13. Муштаватова О.И.- әділет лейтенанты.
14. Сариева Ж.К.- әділет лейтенанты.
15. Тұрғынов Н.Ж.- әділет лейтенанты.
Әдістің барысы: «Құрметті ... ... ... ... әрбір пікірлер қатарын ықыласпен оқыңыздар. Ондағы пікір сіздің
көзқарасыңызға сай немесе сәйкес еместігін ... ... Егер ... «+» белгісімен, сәйкес емес болса «-» ... ... ... ... ... көп жұмсамастан, ойыңызға ең бірінші
келген ... ... ... ... ... оқуи бастауын
сұранамыз. Берілген сұрақ қатарын қосымша «Б» дан табасыз.
Зерттеудің интерпретациясы: Субшкалды сауалнаманың құрылымы.
1. Демонстративтілік. ... 4-5 балл ... ... ... ... ... ... Олардан жанашырлық пен түсінушілікпен
қарауына қол жеткізу. ... ... ... ... ... ... ... демонстиативті суицидтік іс-әрекет
«көмек сұрап жанының айқайлауы» іштей ... ... ... дүниемен диалогы шамадан тыс артып кетсе бұл суицид болу
қаупі төнеді.
2. Аффективтілік. (А)
Көрсеткіші 4-6 ... ... ... интеллектуалдық бағалаудан гөрі эмоцияның басымырақ
болуы. Психикалық жарақаттарды ... ... даяр ... ... шыққан 6 баллды көрсеткіш көрсетсе ... ... ... береді.
3. Бірегейлілік. (Б)
Көрсеткіші 4-5 баллды құраса.
Мұнда адамның өз өмірін ... ... ... ... ... ұқсамайтын ееркше құбылыс ретінде қабылдауы, осындай ойдың өзі
суицидке шешім ... ... ... ... өзінің және өзгелердің
өмірлік тәжіроибесін қолдана алмаушылық белгілері бар болады.
4. Дәрменсіздік. (Д)
Көрсеткіші 4-5 балл ... жеке ... ... ... өте ... Өзінің
дәрменсіздігін, керексіздігін «ол ... ... ... ... жайлы
көзқарастарының болуы. Бұл субшкала адамның физикалық интеллектуалдық,
моральдық дәрменсіздігі түсінігінің болуы. Ішкі ... ... ... ... «құнсыз» деп санау комплексі де болуы мүмкін.
5. Әлеуметтік писсимизм. (ӘП)
Көрсеткіші 4-5 балл құраса
Қоршаған ортаны теріс қабылдау концепциясы. ... орта ... ... ... ... ... ... ортаны қарсыластық немесе қырғи қабақ қабылдау.
«Д» көрсеткіші 0-3 балл құрайтын болса «ӘП» болса ... ... ... ... ... ... ішкі диалог бар болады.
6. Мәдени кедергілердің сынуы. (МК)
Көрсеткіші 3 балл ... қол ... ... ... ... ақтайтын
мәдени құндылықтар мен нормалар ізденісі. Мұндай адамдар әдебиеттен немесе
кинодан суицидтік модельдер таңдап алады. Және ... ... ... «мен өз ... ... оны ... ... деп шешсем
сол мезетте –ақ үземін» ... ... ... ... 2 балл ... бағдарларының инфантильді максимализімін. Құндылықтардың
максимализациясы, яғни болмайтын жерден болған шығынды ... ... ... арнаулы біреуінде локальды кикілжің арқылы көрініс берді.
Орын ... ... ... сәтсіздіктерге аффективті
фиксациялану.
8. Уақыттық перспктива. (УП)
Көрсеткіші 4-6 балл ... ... ... ... болуы. Бұл қазіргі
уақытта болып жатқан мәселеге ... кету ... ... ... ... салдарынан болашақ алдында дәрменсіздің қорқыныш сезімі туады.
9. Антисуицидтік фактор.(АФ)
Көрсеткіш 2 балл болғанда.
Жоғарыда айтылып кеткен факторлардың ... ... ... ... ... ... төмендететін мынадай факторлар бар.
-Өз жақындарына ... ... ... ... ... қол салудың күнә екенін түсіну;
-өз-өзіне қол салудың эстетикалық ... ... ... емес ... азап ... ... өңделу кілті.
1. Демонатративтілік «иә» деген жауаптар. 12, 14, ... ... «иә» ... жауаптар. 1,10,20,23,28,29.
3. Бірегейлілік «иә» деген жауаптар. 1,12,14,22,27.
4. Дәрменсіздік «иә» деген жауаптар. 2,3,6,7,17.
5. Әлеуметтік писсимизм «иә» ... ... ... Мәдени кедергілерді сынуы «иә» деген жауаптар. 4,16.
7. Максимализм «иә» деген жауаптар. 2,3,12,24,26,27.
8. Уақыттық перспектива «иә» деген жауаптар.2,3,12,24,26,25.
9. Антисуцидті факторлар «иә» ... ... ... ... ... түрде алып қарайтын болсақ,
I-ші топ қызметкерлерінде әлеуметтік писсимизм көрсеткіші басым
II-ші топ қызметкерлерінде нормалық көрсеткіштер
III-ші топ ... ... ... мен ... ... ... анықталды.
2.3 Тергеу қызметкерлерінің кәсіби шеберлігін арттыру және
қалыптастыру жолдарына байланысты практикалық-әдістемелік нұсқаулар
Біздің тәуелсіз жас мемлекетіміздің мақсаты – ... жаңа ... көшу үшін ... және нарықтық қатынастарға бейімделе
біліп қана ... ... ете ... ... өмір сүре ... ... ... Сондықтан тергеуші тұлғасын қалыптастыру мәселесін
екі жақтан қарастырған жөн. Яғни ішкі және ... ... жағы ... ... ... объектке әсері, ал ішкі жағы, ... ... ... таңдамалы қатынасы, ішкі жағдайдың аспектісі
болып ... жеке ... ... барысында сезіну мен өзіндік сана-
сезімнің рөлі артуы тиіс. Егер де ... ... ... ... жұмыс мазмұнына сәйкс келіп жетсе, бұл жағымды оң ... ... ... ... ... –экономикалық жағдайлардың
өзгеруіне байланысты қауымдық жаңа сұраныстар мен талаптар пайда болды. ... жас ... ... ... ... жайт жағдайлар
туғызады деп шектелмейік.
Қазіргі ізденуші студент жастарының шығармашылық ... ... ... ... ... үшін ... ... түрде ақыл-ойын яғни
интеллектін дамытуымыз қажет. Тергеушілік жұмыста тергеуші ... ... бар ... өте ... Өйткені психикалық
заңдылықтарды орындай отырып ... ашу үшін ... ... қана
қоймай сонымен қатар психологиялық білімі еркін, ... ... ... ... ... ... ... шешу кезінде дұрыс шешім
қабылдай ала білуін бірден-бір ... ... ... ... оны ...... ... қолдану және арнайы психологиялық
әдістемелерді қолдана білуі ... ... ... ... ... Өйткені өзіне қажетті адамдармен қарым-қатынасқа ... ... өз ... ... ... алу, заң ... ... мотивтерін
терең ұғына білуі объективті ақиқатты тани біліп, оны дұрыс ... ... ... ... білгені абзал. Құқық қорғау
органдарынан тергеуші қызметкерлерінің ең негізгі ... ... Онда ... ... бірнеше аспектілер жүзеге асады. Олар
адамдармен психологиялық қатынастарды орналастырып және ... ... ... ... ... ... тұлғаның қалыптасу деңгейін анықтау және қызметкерлерді еңбек
нәтижесінің көрсеткішін ... үшін ... ... кәсібінің
қызметкерлерінің құндылық бағдарларын дамыту ... ... ... бір ... ... ... іспеттес формасы. Тергеуші қызметтерінің
іс-әректтеріне реттеушілік әсер етіп, ... ... ... ... ... жеке тұлғаның құндылық бағдарының моделін ұсынамыз.
|Қызметтік орта ... орта | ... орта ... ... ... ... жеке ... кәсібін |
|-абстрактылы ойлау; |тұлға мен қоғамның ... ... ... ... ... ролінің ... ... ... ... ... ... ... ... ... |- ... | ... | | ... ... ету; | | ... эмоциясын реттеу; | | ... ... ... | | ... ... | | ... | | ... ... | | ... ісіне ұқыпты болуы | | ... | | ... ... ... ... өзгермелі болу үшін олардың санын
бұдан да көп ... аз ... ... ... ... ... ранжировкасы өзгеріп тұруы мүмкін. Тергеу жұмыстарының ролі
мен маңыздылығының түсіне білу әлеуметтік ортаға ... ... ... үшін ... ... өткізілген Д. Голландтың мамандық
таңдау әдістемесін жеке ... ... ... ... 30 адам ... ... ... талдануынан, жеке
тұлғалар типтерінің құрылымын жасауға болады. Осы құқық қорғау ... жеке ... ... үш түрі анықталды: олар
интеллектуалды, әлеметтік, реаливтік. Мұнда 30 ... ... тек ... типологияға 11 адам ғана сәйкес келеді. Осыдан барып менімше, құқық
қорғау органдарының ... ... ... ... ... комплексті психологиялық тестілеуден өткізу қажет. Ал жұмысқа
қабылданған соң арнаулы уақытқа ... ... ... ... ұйымдастырған жөн.
Сонымен қатар соңғы жылдары милицияға көмек сұрау жағдайы күрт түсуде.
Өйткені бірі ... ... ... десе ... ... ... шешуге тырысатын халықтық әрекеттер пайда болды. Бұл ... ... ... қызметкерлерінің жұмысының сапалы орындауына
сенімсіздік білдіреді. Заң бұзушылықтың ... ... ... ... ... ... ... моральдық –іскерлік қасиеттеріне төмен баға береді. Сондықтан
криминогенді жағдайды жақсарту үшін мынадай шарттарды орындалғаны жөн.
1. Милиция қызметкерлерінің ... ... ... Кадр жинақтауда аса талғампаздықпен жұмысқа алу.
3. Кәсіби деңгейін арнаулы курстар, ... ... ... ... ... Құқық қорғау қызметкерлерінің моральдық-рухани бекемділігінің
әрқашан жоғары болуы үшін берілген уақыт аралығында психологиялық дамытушы,
күзетуші, ... ... ... ... ... ... тәуелсіз жас мемлекетіміздің мақсаты - сапалы өмір ... ... ... және ... ... заманына бейімделіп ғана
қоймай,сол қоғамды өркендетуші,кедергілерге жол бермейтін,бейбітшілік пен
бірлікті мақсат ететін жеке ... ... ... ... ... тыныштығын,тәртібін сақтап,бейберекетке жол бермейтін
құқұқ қорғау органдарының тергеуші қызметкерлерінің іс-әрекеттерінің
негізгі ... ... ... ... ... қорғау,құқұқ
бұзушылықты тексеруде шындықты ашып, кінәлінің өз жазасын ... ... ... жеке ... ... ... ерекшеліктері оның тергеу қызметіндегі ... және ... ... ... жеке ... ... барысында сезім мен өзіндік сана-
сезімнің ролі арта түсуі ... де ... ... ... ... мазмұнына сәйкес келіп жетсе кез-келген іс оң ... ... ... айтылған ой тұжырымдамаларын қарастыра ... ... ... ... ... ... ... .
Менің зерттеу жұмысымның нәтижесінде қызмет стажы мен ... ... ... зерттелелінетін үш топ құрылды . ... және ... шені ... ... ... өзінің кәсібіне сай түрлі стрестік жағдайлар жиі болып
тұру салдарынан ... ... , ... ... пайда
болатыны, ал жұмысқа қабылдағаны ... ... ... ... ... ... ... психологиялық бейімделу жүріп
жатқандықтан теориялық білімнің практикадағы күн ... ... ... жас ... ... және кикілжіңге әкеп
соқтыратын ... ... ... ... болса ендігі
жолда үшінші топ ... ... топ ... ... сай екені анықталады.
Осылардың нәтижесінде ... ... ... іс ... ... ... асуы, оның жеке психологиялық ... ... ... ... ... органдарының
қызметкерлерінің ... ... ... ... ... байланысты болады, құқық қорғаушылардың ... ... ... жас ерекшелігіне қарай ... ... , ... - ... ... іс - әркеттерінде көрініс алады
деген жалпы және одан ... жеке ... ... ... зерттеу жұмысымның нәтижесіне сүйене ... , ... ... ... криминогенді жағдайды жақсарту үшін
құқық қорғау органдарының ... ... ... сапасын арттыру кадр даярлау мен жинақтауға аса ... ... ... ... ... курстар
сергітетін түзетуші ... ... ... қолға алу .Бұл
сапалық психологиялық қасиетті ... зор ... ... беретіні ақиқат .
Қолданылған әдебиет
1ҚР Президенті Н.Ә.Назарбаев жолдауы Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстан
өз даму сатысында жаңа ... қол ... ... 50 ... ... өту - ... ... Ю.В. Юридическая психология.М.Юрист,1997ж,146-147бет
3 Гуров А.И. Профессиональная преступность. Прошлое и
современность.М.,1990ж 58-61бет.
4 Антонян Ю.В.,Енекеев М.И., Эминов В.Е, Психология преступника и
расследование преступлений.М1996ж 27-28 ... ... М.И., ... Э.А. Психология допроса .М., 1990ж 114-115 бет.
6Еникеев М.И., Черных Э.А. ... ... и ... . М., 1986ж ... Пралиева Г.К..Юридическая психология. А.Жеті қазына.2006ж 184-186 бет
8 Илюсизова С.М. Общая и юридическая психология. А.2006ж 158-159 ... ... Ю. И. ... и чувства в деятельности следователя,
Краснодар , 1978. 26 бет
10. Антониан Ю. М., Бородин С.В Преступность и ... ... 1987 ... ... Ю. М., ... М.И., ... Ф.Е., ... преступника
и расследование преступлений . М., 1996.
12. Антониан Ю. М., Гульдан В.В. Криминальная психология . М., ... ... Ю. М. ... убийства . М., 1998.
14 Асеев В.Г. Мотвация поведения и ... ... . М., ... Г.М. ... психолгия . М.: МГУ , 1980.
16Асмонов А.Г. ... ... М., ... Ф.Б. , ... М.П., Рожанец Р.В. Методика многостороннего
исследования личности . М., ... В.С. ... ... ... ... при
алкоголизме. М., 1977.
19. Брусиловский А.Е., Судебно – психологическая экспертиза. Харьков, 1929.
20. Васильев В.П. Психологический ... ... ... ... , ... ... / / Психология личности малых групп. Л., 1977.
21. Васильев В.П. Судебная психология . Психологический ... ... Л., ... ... В.П. Юридическая психология. М., 1991.
23. Васильев В.П. Психология осмотра места ... . Л., ... ... А.В. Психологическое исследование в уголовном суде. М.,
1901.
25.Водолавский Б.Ф. Психологические особенностиличности осужденного . Омск
, ... ... Л.С. ... ... . МС., ... ... Н.Н. Опознание следственной и судебной практики .
Минск, 1978.
28. Геринг М.К. ... ... . М., ... Геринст М.Н. Очерки тюремной психологии. Право и ... . 1922 ... ... Ф.В. ... личности обвиняемого и тактика следственных
действий . Свердловск, 1973.
31. Глоточкин А.Д., Пирожков В.Ф. Психические ... ... ... . М., ... Глоточкин А.Д., Пирожков В.Ф. Психология коллектива заключенных .
М., 1968.
33. Гальдовский О.О. ... ... ... Вестник права.
1904, № 6 .
34. Гриммак Л.П. Резервы человеческой психики .М., 1989.
35. Гульдан В.В. ... ... ... ... Криминальная мотивация. М., 1986.
36. Гульдан В .В. Психологические механизмы формирования ... ... ... у ... ... ... расстройства , не исключающие вменяемости. М., 1984.
37. Гуров А.И. Профессиональная преступность . Прошлое и ... ... ... Г.г. ... ... на ... ... .М.,
1976.
39.Дулов А.В. Судебная психология. Минск , 1975.
40. Еникеев М.И. Социальная психология . М., 1981.
41. ... М.И. ... ... ... 1 .Минск , 1975.
42. Еникеев М.И. Судебная ... ... 2 ... , ... ... М.И. Основы судебной психологии . Психические процессы ... . М., 1992 ... ... М.И. ... ... ... . Психические свойства
лчности. М., 1982.
45. Еникеев М.И. Психология общения ... с ... ... ... проблемы расследования и предупреждение
преступлений. М., 1987 .
46. Еникеев М.И. Психология преступления в ... - ... / / ... криминалистики и методика расследования
преступлении .М., 1990.
47. Еникеев М.И., Черных Э.А. Психолгия ... и выем ... ... . М., 1986
48 .Еникеев М.И., Черных Э.А. Психология следования .М., 1988.
49 . Жданов А.А. ... как ... ... ... М., ... ... А.Ф. Осознаваемое и неосознаваемое преступное
поведение.Харьков , ... ... К ... человека .М., 1980.
52. Ильченко Ю. И. Эмоции и чувства в деятельности следователя,
Краснодар , 1978.
53. ... Я. А. ... ... ... . ... , 1925.
54. корте с.И. Тактика и психологические ... ... . М., ... Кон И.С. ... ... . М., 1967.
56. Кони А.Ф. ... и ... . ПГ ., ... ... Л.П., ... М.М. ... следователем
психологических познаний об изнасиловании несовершеннолетних. М., 1989.
58. Косевский м. Агрессивные преступники . Варшава, ... ... д.П., ... Г.П. Психология следователя .Воронеж, 1979.
60. Коченов М.М. ... в ... - ... ... ... М.М. ... Н.Р. Психология допроса малолетних
свидетелей. М., 1984.
62. Коченов М.М. Судебно – ... ... .М., 1977 ... ... А.В. уголовное право и личность. М., 1977.
64. Кудрявцев И.А. Судебная ... ... ... ... ... В.Н. ... мотивация . М., 1986.
66. Кулрявцев В.Н. Прававое поведение , ... и ... . М., ... ... В.Н. ... ... . М., ... Кулрявцев В.Н. Социальные отклонения. М., 1984.
69. Майерс ... ... ... , СПб ,1997.
70. Маманчук И. И. Психологические аспекты следственных действий с
участием ... СПб ... ... В.В. , ... С.В., ... Я.Н. ... ... экспертизы по уголовным делам. Л., 1987.
72. Липман О. Психология лжи .Харьков ... ... О. Ложь и ... показания. М., 1910.
74. Лурия. Механизм преступного поведения . М., ... ... В.В. ... ... ... на психику. М., 1987.
76. Порубов Н.И. Научные основы допроса . ... ... В.Ф. ... ... . Психология подростковой
преступности. Кн .1,2 .М., “ Ось- 89 ” , ... ... ... . ... / Под ред. Татушкина М.К. М.,
СПб , 199
79Ситковская О.Д. Психология ... ... ... А.М. ... и ... ... Л, ... Д.Теорий личности. СПб: Питер ком,1999ж
Психикалық қасиеттерді өлшеу тестінің сұрақтары .Қосымша «А»
1Көпшілік адамдарға қарағанда жағдай ларды ... ... жиі ... ... ... жаулап алады ма ?
3Енді сіз қалаған ... жете ала ... ... ... ... жаңа іс бастауыңыз қиынға соғады
5Өмірде ашықтан – ашық ... ... ... , ... ... ... ... алуыңыз қиынға соғып
барады
7Басқа адамдар сізге қараған өз ... ... сіз үшін бұл ... ... құүтылу болып табылады
9Тек кемелге келген , адам ғана бұл ... ... шеше ... ... өзіңізді тоқтата ала алмайтын жылау не күлу
приступтары ... ... ... ... қараған адамның мұндай қылығын көрсеңіз
сол адамға сақтықпен қарайсыз
12Сізге ... ... ... адам ... шын ... ... ... адамдар , өзіне ыңғайсыз
болса олай жасамас еді
14Сізді ешкім түсінбейді деген әсерленулер болады
Адамдарды ... ... ... ... ... ... қалдырған ,
және сол затты ұрлап кеткен адам қалай ... ... , иесі ... ... бітті деп айтатындай сіздің өмірінде мұндай ... ... сіз өз ... ... ба ?
17 Сіздің ойыңызша нүктені өз уақытында қойған жөн
18Сіз өміріңізде сізге ұқпалы зор ... бар ... ... ... ... әсері зор
19Егер сізді біреу қапа етсе , сіз оның бұл ... ... ... ... ... ... кейде сөйлей алмайсыз
21Кейде сіз жаман және өте ... ... ... деп ... ... ... жағдай сіз үшін әділсіз болды деп ойлайсыз
23Болашақ сіздің ойыңызша ... ... ... өз мақсатына арамдықпен жетеді.
25Болашақты ауыспалы деп ... ... ... ... ... Барға баршылық етпей , одан да зорына ие болғым келеді
27.Сіздің ... ... ... басынан өтпеген секілді.
28. Сізбен болған келеңсіз жағдай туралы ... ұзақ ... маза ... ... бірінші өйыңызға келген нәрсені жасайсыз.
Суицидті қауып сауалнамасы. Қосымша «Б»
1 Өз - өзіне сенімді екенімді ... ... ... қызарып бөртіп кетемін
3Ұйқым тыныш емес
4Өкінгішпін
5Ойша ... ... ... ... ... ... ұнатамын
8Мені сендіру өте оңай
9Мен күмәнданғышпын
10Күту уақытына зорға шыдаймын
11Кейде менде ... жоқ ... ... ... ... ... жағдайлар мені қапа етеді де , көңіл ... ... ... ... ... мен тіке ... кінәлаймын
оған дәл негіз болатын себептер болмаса ... ... пен ... мені ... ... ... жиі бас ... , өйткені оны жемісссіз деп санаймын
16. Мен өзімді ... деп ... ... ... менде үмітсіздік күй болып ... ... қол ... ... ... бөлінем
19. Маған жандары ашу үшін , кейде өмірдің қиын жағдайларды
кішкентай ... ... ... Өз ... ... түзету мүмкін емес деп ойлаймын
21. Ең соңғы сөзімді өз мойныма ... ... ... ... ... ... жиі ... тұрамын
23. Мені өкпелету өте оңай
24. Өзгелерге кеміс – кетігін айтуды ұнатамын
25. Өзгелер алдында ... ... ... ... ... ... , одан да ... ие болғым келеді
26. Барға баршылық етпей , одан да зорына ие ... ... ... ... ... ... қаламын.
28Бағынышты болғанша,басшы болуды қалаймын.
29 Менің әрекетім жылдам әрі,дөрекі.
30Мен кекшілмін.
31Әдетімнен арылу маған өте қиын.
32Көңілімді аудару қиынға ... жаңа ... ... ... ... өте ... ... ойымнан арылуды қажет ететін ойлар мазалайды.
36Адаммен сіңісіп кетуім ... ... аса ... емес ... ... жиі ... бел буу ... өте қиын
40Егер өзімнің қабылдаған ережелерім бұзылса уайымдап кетемін.
Фк -03-3к1 тобының студенті Абсатова ...... ... және ... ... ... ” деген тақырыбындағы дипломдық ... ... ... кіріспеден бір теориялық және ... , ... және ... ... ... , ... Кіріспеде тергеу іс -әрекеттеріндегі психологиялық
ерекшеліктеріне қатысты ғылыми теориялық мәселелеге ... ... ... ... ... .
Бірінші , яғни теориялық бөлімде тергеу іс- әрекеттеріндегі
психологиялық ерекшеліктерінің ғылыми ... ... ... ... ... тергеу іс - әрекетіндегі тінту процесі мен
тұтқындардың психологиялық ... және ... ... ... алу ... психологиялық жағдайлар жайында
кеңінен талқыланады.
Екінші бөлімде бетпе – бет кездесу тану ... ... ... , яғни ... ... және тану ... ... табиғаты . Сонымен қатар тергеушінің
психологиялыө ерекшеліктерін ... ... ... ... , оның ... ... , ... кәсіби шеберлігін арттыру және қалыптастыру жолдарына
байланысты практикалық әдістемелік ... ... ... ... бүкіл жұмыстарға тұжырымдамалы ... . ... ... ... мен ... бар.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі бірқатар ... ... ... ... ... ... сілтемелер ретінде сай
реттеліп берілген .
Бірінші топ
Психикалық қасиеттерді өлшеу диаграммасы
| 35- 45 ... ... | | |ік | ... ... |5 |3 |6 |7 ... Т. | | | | ... ... Б.А.|4 |3 |10 |4 ... Н |9 |5 |10 |9 ... | | | | ... Ғ|15 |10 |10 |9 ... | | | | ... ... Д |1 |7 |10 |10 ... | | | | |
| |6,8 |5,6 |9,2 |7,8 |
| | | | | ... топ
Психикалық қасиеттерді өлшеу диаграммасы
|25-34 жас |мазасыздану ... ... Н Қ |3 |0 |6 |3 ... Т Ж |1 |1 |7 |4 ... Ғ К |1 |1 |3 |4 ... Р Б |1 |1 |7 |4 ... Е И |3 |0 |5 |4 |
| |1,8 |0,6 |5,6 |3,8 ... ... ... өлшеу диаграммасы
|20-24жас |мазасыздану ... ... Е В |5 |3 |15 |7 ... Қ Ә |6 |7 |4 |5 ... И О |6 |3 |6 |7 ... Ж К |3 |3 |7 |8 ... Н Ж |8 |6 |9 |7 |
| |5,6 |4,4 |8,2 |6,8 ... қауіп сауалнамасының диаграммасы
|Әлеуметтік писсимизм | ... | |2топ | |3топ | ... ... М. Т. |3 ... Н Қ |2 |Петров Е В |3 ... ... Б.А. |3 ... Т Ж |3 ... Қ Ә |4 |
|3.Қамбаров Н Р |4 ... Ғ К |3 ... И О |3 ... Ғ М |3 |Абдраманов Р Б |3 ... Ж К |1 ... ... Д С |5 ... Е И |3 |Тұрғынов Н Ж |2 |
| |3,6| |2,8| |2,6 |
| | | | | | ... ... ... ... | ... | |2топ | |3топ | ... Есенбеков М. Т. |1 |Әбденқұлов Н Қ |1 ... Е В |1 ... ... Б.А. |1 ... Т Ж |1 |Есентаев Қ Ә |1 ... Н Р |1 ... Ғ К |1 ... И О |0 ... Ғ М |0 ... Р Б |1 ... Ж К |2 ... ... Д С |0 ... Е И |0 ... Н Ж |2 |
| |0,6| |0,8| |1,2 ... ... ... ... мен ... ... ... берушінің жеке тұлғасын зерттеу
Жауап алудың сәтті болуына қажетті ... ... ... өзі ... ... ... керек ?
Іздейтін заттың түрі қандай ?
( пішіні , түсі, иісі )
1
2
Тінтілетін объектінің сипаттамасы:
объектінің көлемі, рельефі, жоспарлы ... ... ... мен
терезелер саны
3
Тінтену кезінде объектіде кімдер болады ... ... және ... ... ... ... ... не басқа байланыс түрі
( рация, қоңырау, селекор)
6
Іздейтін заттар қай жерде ... ... кім ... ... ... ... құралдар мен материалдар алып бару керек
9
Тінтуді қай ... ... ... қанша уақытқа созылуы мүмкін
11
Тінтелетін объектінің жоспарын жасауы керек және ... ... ... көрсете отырып тінту өндірісінің тәртібін белгілеу
керек
12
Куәларды таңдауда ... ала ... ... ... байланысу жолдарын ертерек ойластыру керек

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 60 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бала тәрбиесіндегі халықтық ұстанымдар жайлы5 бет
Есірткі және психотроптық заттардың және заңсыз айналым (контрабанда) түсінігі43 бет
Жалдау арқылы кісі өлтіруді тергеу72 бет
Нотариат туралы 1997 ж. 14 шiлдедегі № 155-1 Қазақстан Республикасының Заңы38 бет
Парақорлықты тергеу әдістемесі50 бет
Тергеу әрекетін жүргізуге дайындық25 бет
Тергеулік куәландыру48 бет
Тұрғын-жайға кірумен ұштасқан ұрлық75 бет
Қорқытып алу қылмыстарын тергеу60 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь