Халықты зейнетақымен қамсыздандыруды басқарудың теоретикалық аспектілері

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І БӨЛІМ. Халықты зейнетақымен қамсыздандыруды басқарудың
теоретикалық аспектілері
1.1. Ынтымақтылық зейнетақы қорынан жинақтаушы зейнетақы қорына өту эволюциясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 16
1.2. Нарықтық экономика жағдайындағы халықты зейнетақымен
қамсыздандыру жүйесін мемлекеттік реттеу ... ... ... ... .. 39

ІІ БӨЛІМ Қазақстан Республикасындағы халықты зейнетақымен
қамсыздандыру жүйесін аналитикалық бағалау
2.1. Халықтың әлеуметтік . экономикалық
жағдайының анализі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 44
2.2. Зейнетақы жүйесінің инфроқұрылымдық
қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 55

ІІІ БӨЛІМ Халықты зейнетақымен қамсыздандырудың жинақтаушы
жүйесінің даму бағыттары
3.1. Контекстідегі зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің
шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 62
3.2. Халықты зейнетақымен қамтамасыз етуді
жетілдіру бойынша кеңестері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 74

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 84

Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 90
Кіріспе

Өзінің «Салықтар мен жиындар туралы трактат» атты жұмысында біріншілердің бірі болып У.Петти «жұмысқа қабілетсіз» адамдарды қолдауды, яғни өзінің жарамсыздығы салдарынан еңбек ете алмайтын, мысалы, мүгедектер және кедейлер мен жетім балалар туралы айтқан. Сол кездерде қарттарды қамтамасыз ету мемлекеттің міндеті болып табылмайтын, мемлекект тек қана жұмысқа қабілетсіз болған жағдайда және қарттық шаққа жинақ жасауға мүмкіндік беретін табыс алуға мүмкіндік беретін. Әлеуметтік қажеттіліктерге мемлекеттік шығындар туралы У.Петти былай деп жазған «… кедейлердің жалақысын шектеу әділетті емес, өйткені олар жұмысқа қабілетсіз шақтарына жинақ жасай алмайды (жұмыстың жоқтығы немесе қарттық шақтың келуі)».
Классикалық мектептің өкілдері (Франсуа Кэне, Жан Батист Сэй, Адам Смит, Давид Рикардо, Томас Роберт Мальтус) мемлекеттің елдің әлеуметтік аясына араласуын қолдаған. Сонымен қатар, Д.Рикардо мемлекеттің міндеттеріне тек қана көп балалы жанұяларға, жетім балаларға көмек пен кедейлердің жағдайын жақсартуды жатқызған.
Қарттарды қолдау мемлекеттің міндеті емес деп санаған жоғарыда көрсетілген классикалық мектептің негізін қалаушыларға қарағанда неоклассицизмнің өкілдері керісінше бұл мемлекеттің ерекше хұқығы деп санаған. А.Маршалл, К.Менгер, Г. фон Шмоллер және т.б сияқты берілген мектептің өкілдері мемлекеттің қоғамдағы әлеуметтік процесстерді реттеуін қалаған. Сонымен қатар, А.Маршалл қарттарға «ең бастысы экономикалық көмек» көрсетуге болады және мемлекеттік көмек «жомарт» болу керек деп санаған.
Қорытындылай келе, нарықтың өзін-өзі реттеу қабілеті, ел экономикасының әртүрлі салаларына мемлекеттің кіріспеуі қажетті қолдау көрмеді. Сонымен қатар, қоғамда және де ерекше түрде әлеуметтік қамтамасыз ету аясында болып жатқан процесстерді мемлекет реттеу керек.
Германия, Франция, Англия сияқты мемлекеттер кедейлерді әлеуметтік қорғау туралы мемлекеттің осындай қағидаларынан қолданыс тапты.
Осылайша, әлеуметтік сақтандыру жүйесі қоғамның экономикалық дамуының көрсеткіші болып табылады.
Макродеңгейдегі әлеуметтік қорғау жүйесінің негізі болып минималды өмірлік стандартты қолдау мен өмірді қамтамасыз етудің негізгі жүйелерінің жұмыс істеуін қамтамасыз ету табылады.
Халықты әлеуметтік қорғаудың құрамасының бірі болып оның зейнетақымен қамтамасыз етілуі табылады. Ол халықтың барлық қабаттарының мүддесін қамтиды, еңбек пен капитал нарығына әсер етіп қана қоймай, сонымен қатар жұмыс істейтін халық ұрпақтарының арасында да бөлініске салады. Осылайша, зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі ең күрделі және көп функционалды экономикалық жүелердің бірі болып табылады.
Зейнетақы (латынның pensio – төлем) – белгіленген жасқа жеткенде, мүгедектікке, асыраушысынан айырылғанда және де басқа да заңмен қарастырылған жағдайларға байланысты азаматтарға ақшалай, жүйелі түрде төленетін төлемдер. Зейнетақы төлемдері бюджеттен тыс мемлекеттік қорлар мен сақтандыру (жекеменшік зейнетақы) қорлары ретінде құрылған зейнетақы және сақтандыру қорларының есебінен жүзеге асырылады.
Зейнетақының екі түрлі мінездемесі бар.
Оны жұмысқа қабілеттілігін жоғалтып алған қоғам мүшесінің өмірлік қажеттілігін қамтамасыз ету мүмкіндігі ретінде қарастыруға болады. Және де зейнетақы жұмысқа қабілетсіздердің қоғамдық өндіріске жұмсаған еңбегі мөлшерінің көрсеткіші болып табылады.
Зейнетақы әлеуметтік мінез - құлқы бар ақшалай төлемдерге жатады, бірақта, сонымен қатар, оны экономикалық категорияға жатқызатын бірқатар ерекшеліктері бар.
Біріншіден, зейнетақы ел халқының белгіленген категориясына – жұмысқа жарамсыздарға арналған. Яғни, ұзақ уақыт аралығындағы жұмысқа қабілетсіздер (ауыруына байланысты уақытша жұмысқа қабілетсіздерге
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Үкіметі
1998 жылдың 1 қазанынан бастап зейнетақы мөлшерін индекстеу туралы: Қаулысы//
ҚР-ның Президенті мен ҚР-ның Үкіметінің Актілер жинағы. – 1998. - №35 – 5-6 бет
2. Қазақстан Республикасының Заңы
ҚР-да зейнетақымен қамсызданыдыру туралы ҚР-ның Заңына өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы// Егемен Қазақстан. – 1999ж. – 7 сәуір
3. Қазақстан Республикасының Заңы
“Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру туралы” ҚР-ның Заңына
толықтыру енгізу туралы// Егемен Қазақстан. – 2002ж. - 8 қаңтар
4. Қазақстан Республикасының Заңы
“ҚР-да зейнетақымен қамсыздандыру туралы” ҚР-ның Заңына өзгерістер мен
толықтырулар енгізу туралы: 2002ж. 29 желтоқсан №369 – ІІ ҚРЗ// Егемен Қазақстан. –
2003ж. – 7 қаңтар; Заң газеті. – 2003ж. – 15 қаңтар
5. Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан
төленетін зейнетақы төлемінің мөлшерін арттыру туралы: Қаулысы// Егемен Қазақстан. –
2002. – 18 қаңтар
6. Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2003 жылғы 1 қаңтарынан бастап зейнетақыны төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан
төленетін зейнетақы төлемінің мөлшерін арттыру туралы: 2003 жылы 14 қаңтардағы №6
қаулысы// Ресми газет. – 2003ж. – 25 қаңтар, -17 бет
1. Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2004ж. бастап зейнетақыны төлеу жөніндегі мемлекеттік орталықтан төленетін зейнетақы
төлемінің мөлшерін арттыру туралы: 2003 жылы 29 желтоқсандағы № 1337 қаулысы//
Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің Актілер
жинағы. – 2004. - №48 – 71 бет
8. Қазақстан Республикасы Үкіметі
Жинақтаушы Зейнетақы Қорынан төлемдерді жүзеге асырудың тәртібін бекіту туралы:
Қаулысы// Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің
Актілер жинағы. – 1997. - №43. -2-5 бет
9. Қазақстан Республикасы Үкіметі
Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының зейнетақы жарналарын тарту және зейнетақы
төлемін жүзеге асыру жөніндегі қызметін лицензиялау туралы ережесін бекіту туралы:
Қаулысы// Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің
Актілер жинағы. – 1997. - №44. -17-23 бет
10. Қазақстан Республикасы Үкіметі
Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының комиссиялық сыйақы алу ережесін бекіту туралы:
Қаулысы// Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан Республикасы Үкіметінің
Актілер жинағы. – 2003ж. - №6. -83-84 бет
11. Қазақстан Республикасы Үкіметі
        
        Мазмұны
беті
Кіріспе ………………………………………………………………………… 3
І БӨЛІМ. ... ... ... ... ... Ынтымақтылық зейнетақы қорынан жинақтаушы зейнетақы қорына өту
эволюциясы……………………………………… ... ... ... жағдайындағы халықты зейнетақымен
қамсыздандыру жүйесін мемлекеттік реттеу……………... ... ... ... ... халықты зейнетақымен
қамсыздандыру жүйесін аналитикалық бағалау
2.1. Халықтың әлеуметтік – экономикалық
жағдайының анализі…………………………………………. ... ... ... инфроқұрылымдық
қамтамасыз етілуі…………………………………………….. 55
ІІІ БӨЛІМ ... ... ... ... даму ... Контекстідегі зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің
шетелдік тәжірибесі…………………………………………. 62
3.2. Халықты зейнетақымен қамтамасыз етуді
жетілдіру бойынша кеңестері……………………………… ... ... .. ... әдебиеттер ………………………………………………...... ... 90
Кіріспе
Өзінің «Салықтар мен ... ... ... атты ... бірі ... ... ... қабілетсіз» адамдарды қолдауды,
яғни өзінің жарамсыздығы салдарынан еңбек ете алмайтын, ... ... ... мен ... ... туралы айтқан. Сол кездерде қарттарды
қамтамасыз ету мемлекеттің міндеті болып ... ... тек ... ... ... ... және қарттық шаққа жинақ жасауға
мүмкіндік беретін табыс ... ... ... ... ... шығындар туралы У.Петти былай деп жазған «…
кедейлердің жалақысын шектеу әділетті емес, өйткені олар ... ... ... ... ... (жұмыстың жоқтығы немесе қарттық шақтың
келуі)».
Классикалық мектептің өкілдері (Франсуа ... Жан ... Сэй, ... ... Рикардо, Томас Роберт Мальтус) мемлекеттің елдің әлеуметтік
аясына араласуын ... ... ... Д.Рикардо мемлекеттің
міндеттеріне тек қана көп балалы ... ... ... ... пен
кедейлердің жағдайын жақсартуды жатқызған.
Қарттарды қолдау мемлекеттің міндеті емес деп санаған ... ... ... ... қалаушыларға қарағанда
неоклассицизмнің өкілдері керісінше бұл ... ... ... ... А.Маршалл, К.Менгер, Г. фон Шмоллер және т.б ... ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік процесстерді реттеуін
қалаған. Сонымен қатар, А.Маршалл қарттарға «ең бастысы экономикалық көмек»
көрсетуге болады және ... ... ... болу ... деп ... ... нарықтың өзін-өзі реттеу қабілеті, ел экономикасының
әртүрлі салаларына мемлекеттің кіріспеуі ... ... ... Сонымен
қатар, қоғамда және де ерекше түрде әлеуметтік қамтамасыз ету аясында болып
жатқан процесстерді мемлекет реттеу керек.
Германия, ... ... ... ... кедейлерді әлеуметтік
қорғау туралы мемлекеттің осындай қағидаларынан қолданыс тапты.
Осылайша, әлеуметтік сақтандыру жүйесі қоғамның экономикалық дамуының
көрсеткіші болып ... ... ... жүйесінің негізі болып минималды
өмірлік стандартты қолдау мен өмірді қамтамасыз етудің ... ... ... қамтамасыз ету табылады.
Халықты әлеуметтік қорғаудың құрамасының бірі болып оның зейнетақымен
қамтамасыз етілуі табылады. Ол ... ... ... мүддесін
қамтиды, еңбек пен капитал нарығына әсер етіп қана ... ... ... ... ... ... ... да бөлініске салады. Осылайша,
зейнетақымен қамсыздандыру жүйесі ең ... және көп ... ... бірі болып табылады.
Зейнетақы (латынның pensio – төлем) – белгіленген жасқа ... ... ... және де ... да заңмен
қарастырылған жағдайларға ... ... ... ... ... ... Зейнетақы төлемдері бюджеттен тыс мемлекеттік қорлар
мен сақтандыру (жекеменшік зейнетақы) қорлары ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Зейнетақының екі түрлі мінездемесі бар.
Оны жұмысқа ... ... ... ... мүшесінің өмірлік
қажеттілігін қамтамасыз ету мүмкіндігі ретінде қарастыруға болады. Және де
зейнетақы жұмысқа қабілетсіздердің қоғамдық ... ... ... ... болып табылады.
Зейнетақы әлеуметтік мінез - ... бар ... ... ... ... ... оны ... категорияға жатқызатын бірқатар
ерекшеліктері бар.
Біріншіден, ... ел ... ... ...... арналған. Яғни, ұзақ уақыт аралығындағы жұмысқа қабілетсіздер
(ауыруына байланысты ... ... ... ... - бұл
жасына, ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы жұмысқа қабілетсіз болып қалған
жағдайдан бастап ... ... ие және де ... ... ету үшін ... ... көз ... табылады, және де берілген
материалды игілікті тұтыну жекелей түрде болып ... ... ... ... беру ... ... ... төлемдерге қарағанда).
Зейнетақының ең басты ерекшелігі жұмысқа қабілетті ... ... ... көрінісі.
Қазақстан Республикасында «Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... айтылған. Бұл
жинақтаушы зейнетақы қорлар мен Орталықтан төленетін зейнетақының жиынтығы.
Аталған Заңмен келесі зейнетақы төлемдері қарастырылады:
- Орталықтан – 1998ж. 1 ... ... ҚР-ң ... ... ... ... алты ... кем емес еңбек өтілі бар ... ... ... ... Жинақтаушы зейнетақы қорларынан – ҚР-ң заңымен белгіленген тәртіпте іске
асырылатын алушыларға төленетін зейнетақы жинақтаулары.
Жинақтаушы ... ... ... ... оларды тиімді
басқару салдарынан ел экономикасын ... ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қалай болғанда да
зейнетақы – бұл халықты әлеуметтік қамсыздандырудың ... ... ... – бұл ... ... қабілетсіз және
қартайған мүшелерінің және де ақылы жұмыстың орындалуына денсаулығының
жағдайы кедергі ... ... ... ... және қоғаммен
асыраудың формалары мен түрлерінің жиынтығы.
Экономикалық мағынада әлеуметтік қамсыздандыру – тұтынуға ... ... бір ... ... қамсыздандыру әлеуметтік
қамсыздандырудың бөлігі бола отырып екі ... ... ... (сақтандыру принципіне негізделген зейнетақымен қамсыздандыру)
және ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру міндетті және ерікті бола отырып,
мемлекеттік және жеке ... ... ... зейнетақымен қамсыздандыруды берілген категорияны
зерттеуге әкелетін экономикалық және әлеуметтік келісімнің бар ... ... ... ... ... ... объектісі тұтыну ресурстарын бөлу мен өндіріске
жауапты экономикалық институттардың ... мен ... ... ... ... ... табылады. Халықты зейнетақымен
қамсыздандырудың социологиялық ... ... ... ... зейнеткерлердің жағдайын анықтайды.
Экономикалық категория ретіндегі ынтымақтастық ... мәні ... ... ... мүшелерін қамсыздандыруға
бағытталған ұлттық табыстың жекеленген ... ... ... қамсыздандыру түсінігін жалпы алғанда қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға
болады.
Зейнетақымен қамсыздандыру жүйесін әдебиетте екі ... ... атап ... ... ... қаржыландыру қайнар көздеріне қарай
бөлінеді: бюджеттік (қорланбайтын) және сақтандырушылық (қорланатын).
Бюджеттік ... ... ... ... ... мен
мемлекет бюджетінен, басқа да түсімдерден) және ағымдағы зейнетақыны төлеу
үшін бөліп ... ... ... ... ... қосымша қайнар
көзін ашу үшін бос құрал-жабдықтарды қаржыландырмайды. ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері барынша анықталмаған және толығымен
қажетті құралдарды шоғырландыра алмауынан ... Осы ... ... ... ... ... тыс ... қаржылық құралдардың жиынтығы ретінде
жергілікті және орталық билік ... ... ... ... ... ... ... тыс қорлар – ол еңбек ... ... ... ... ету мақсатында құрылатын қорлар (ол өзіне экономика,
бзнестің дамуына қажетті қолайлы моральді ... ... ... ... және ... шарттарының өндірімін қосады), бұл
халықтың белгіленген әлеуметтік топтарының пайдасына қарай мемлекеттің
ұлттық табысын ... ... ... ... тыс ... материалды негізін ұлттық табыс құрайды. Осыған
байланысты жағдаймен қорлар екі бағытта дами алады:
- бюджеттен бөлінетін ... ол ... аса ... ... жеке ... ... бөлінуі.
Қазақстандағы бюджеттен тыс зейнетақы қорларының пайда болуы әлеуметтік-
экономикалық дамудың қажеттілігімен туындалды: мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... оған тән емес табыстардан босату, оның дефицитін төмендету қажет
болды.
Екінші топ жүйелері үшін принципиалды болып қаражаттардың ұзақ ... ... ... ... емес зейнетақы қорларымен
зейнетақы төлемдерін қамтамасыз ету. Бұндай жүйелердегі зейнетақының ... ... ... ... ... қажет. Басқаша, айтқанда
жарналардың балансы мен зейнетақы ... ... ... тыс ... ... ... ... автономды болып
келеді, осылайша олардың ерекше әлеуметтік маңыздылығын атап айтуға болады.
Бұндай әлеуметтік ... әл қор ... ... ... ... ... жүйелерін мемлекеттің қатысуына қарай ... ... және ... ... ... ... ... міндетті және ерікті. Қатысушыларды қамту деңгейіне қарай зейнетақы
жүйелері ұлттық, аймақтық, корпоративті (салалық, жеке ... ... ... ... ... ... жинақтаушы
сақтандыруының құралы мемлекеттік емес әлеуметтік сақтандыру қорлары,
басты түрде, ... емес ... ... ... ... заман экономикалық сөздігінде қор (французша fond, ... ... қор, ақша ... ... ақшалай капитал және де
оларды нақты мүдделер үшін пайдалану ... ... ... ... және ... ... ... аталады.
Зейнетақымен қамсыздандыру қорлары экономикалық категория ... ... ... бұл бөлу мен ... бөлу категориясы, өйткені,
олардың құрылуы ұлттық табысты қайта бөлу кезінде ... ... ... ... ... «тұтынудың қоғамдық қорлары» түсінігі
қолданылған, олардың құралдары жұмысқа ... ... ... ... ... Батыс мемлекеттерінде олар
«әлеуметтік бағдарламалар» атты ... ... ... ... (pension funds) – ... ... қорларды құру
үшін максималды жоғары табыс алу мақсатымен ... жеке ... ... ... ... ... ... апта сйынғы,
ай сайынғы салымдардың ... өсіп ... ... ... сақтықты талап етеді: қаражатарды салу мақсатында қорлар жиі, тек
қана биржада айналыста жүретін құнды қағаздарды сатып алып қана ... ... пен өнер ... да ... ... қоры ақша ... ... айналысатын және оларды
қатысушылардың жәрдемақылары мен зейнетақыларын төлеу үшін пайдаланатын
ұйым болып танылады. Әр ... қоры ... ... ... ... және ... дербестігі бар заң және қаржы ұйымы болып ... қоры ... ... тұрған мекеменің міндеттемелері бойынша және
өзі қызмет көрсететін персонал үшін жауап бермейді.
Барлық қорларға болатын жалпы ... ... ... бұқаралық есеп беру болып табылады. Осы талаптардың барлығы ... ... ... ... ... бөліп
көресетеді.
Қорлар қаржы ресурстарын шоғырландырудың ерекше формасы ретінде әртүрлі
бағдарламалар мен жобалардың есебінен оларды ... ... ... ... ... етеді. Олардың қаржы құралдарын
құру мен ресурстарды ... ... ... ... ... тәуелділігіне, тұрақтылығына байланысты: бұл құралдар реттік
кезеңділігімен алынып ... ... ... ... ... нарықтық экономикасы бар мемлекеттерде жекеменшік немесе
мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... ... Сақтық зейнетақы
қорының басты тағылымы – ол салымдарды шоғырландыру мен ... ... яғни ... шаққа қарай ... ... ... ... ... ... ала алады. Бұл мемлекеттегі зейнетақы
қорлары мемлекеттік және жекеменшік сектордың кәсіпорын топтарымен ... ... ... ... ... кассаларының жиынтығын
көрсетеді. Зейнетақы қорының жұмыс істеуінің басты принципі - ... ... ... максималды тиімді іс-әрекет жасау.
Әдетте, қорлар жалдамалы жұмысшылардың немесе ... ... ... ... ... ... және ... шыққанда не бір ... ... не ... ... ... ... іс-әрекеті қормен мәмілелік қатынасқа түсетін жеке
тұлғалар, жұмыс берушілер, кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... объектілері болып костодиан-
банктері мен зейнетақы активтерінің инвестициялық басқаруын іске асыратын
ұйым, заңды тұлға ... ... ... ... қорлары.
Мемлекеттік емес зейнетақы қорларының ерекше құрылымдық ерекшеліктері
және олармен іске асырылатын зейнетақы төлемдерінің ... ... ... емес ... ... белгіленген төлемдер мөлшері
бар қорлар ... мен ... ... ... бар ... бөлінеді.
Төлемдердің белгіленген көлемі бар қор немесе төлемі тіркелген ... ... plan). ... ... ... ... ... қалай болғанда да қызметкерлерінің зейнетке кеткеннен кейінгі
өмірін қамтамасыз етуге міндеттенеді.
Салымы ... қор іс ... ... ... ... ... ... бірақта қорлардың көбі жұмысшылар жағынан ... ... ... ... ... ... атынан тіркелген
салымдар жасауға міндетті.
Әдетте, мұндай қорда салым көлемі жұмысшының жалақысына және ... ... ... ... тіркелген қор ауыстырмалы болып келеді, яғни ... ... ... да ... оның ... ... ... қабілетті» дегенді білдіреді, ал ауыстырмалы
зейнетақы қоры (portable pension plan) – бір ... ... ... ... ... ... ... фирма жұмысшы жұмыстан кеткен жағдайда төлемдер
көлеміне кепілдік бере алмайтындықтан ... ... қор ... ... портфелінің әрекетінің төмен тиімділігімен байланысты
инвестициялық тәукелділікпен кездеседі. Бірақта, мұндай қор ... ... ... ... ... инвестицияларды таңдауға мүмкіндік
береді.
Мұндай жүйе жинақтау мерзімі ... ... ... ... әсер етуге мүмкіндік береді. Жетіспеушілігі болып зейнетақы
көлеміндегі белгісіздіктің жоғарғы деңгейі ... ... ... ... ... түрлерге бөлінеді:
- жинақтаушы қорлар (money-purchase plan): жұмыс беруші ... ... ... ... ... аударым жасайды; соңғысы қосымша
салым жасай алады.
- табыстан алынатын төлемдерден ... ... (profit sharing ... ... бар табыстың бөлігі оған беріледі, ал қалған ... ... ... ... ... ... ... бұл бөлігіне
өтеулерге дейін салық салынбайды.
- жинақтаушы қорлар (trift or saving plan): жұмысшының өзі жалақысының бір
бөлігін ... ... ... ... беруші қосымша сома аудара
алады.
Жәрдемақысы тіркелген қор (defined benefit plan) ... ... ... қор. Оны құру ... ... көлемі тіркелген
зейнетақылық жәрдемақы төлеуге міндеттеледі, яғни зейнет жасына ... ... ... ... көлемін өтеу үшін қаржының жинақталуы
қарастырылады. ... ... ... ... ... ... болуының сақтандырылған кепілдігі болып табылады.
Кемшілігілігі: жұмысшыларда, егер жасына байланысты олардың ... ... ... ... өтеу кезінде қаржылық қиыншылықтар
пайда болуы мүмкін.
Мұндай қордың басқа ... ... ... ... ... ... іс-әрекет етуінің ... ... ... ... ... емес демеуші фирма жауап береді.
Өтеу деңгейі тіркелген зейнетақы қорының жетіспеушілігі бұл инвестиция
құнының өзгеруіне (жартылай немесе толығымен ... ... ... ... ... көлемінің өзгеруіне байланысты
демеушілердің тәуекелділігі (ағымдағы табыстардан өтелетін зейнетақы немесе
қаржыландырылмайтын жоспарлар жағдайында).
Мұндай типті қорлар келесі түрлерге бөлінеді:
- flat benefit plan ... ... ... ... жыл ... ай)
аралығында салынып отырған төлемдердің қатаң төлемдер көлемін анықтайды;
- career average salary plan ... ... мен ... санына байланысты
төлемдер көлемін анықтайды;
- final average salary plan career average salary plan-нан ... ... ... ... ... емес тек қана соңғы бірнеше жылға
есептелетіні табылады.
Ю.Бригхем мен Л.Лапенский қорлардың үшінші типін бөліп көрсетеді – ... ... ... ... ... ... ... ескеретін жалпы табыстағы үлестік қатысы бар қор. Мұндай
типтегі қор ... ... ... қорлармен қатар әрекет ете алады.
Зейнетақымен қамсыздандырудың дамуының теоретикалық аспектілерін
қарастыра отырып бар ... ... ... ... ... деп нормалар мен ережелердің жиынтығын және де зейнетақы
қорлары мен салымшылар ... ... мен ... және ... және де ... көмегімен оларды іске
асыру механизмін айтамыз.
Құқықтық институттар ... ... ... үш зейнетақымен
қамсыздандыру институтын бөлеміз:
- әлеуметтік зейнетақы институты;
- еңбек зейнетақысы;
- ерікті зейнетақылық сақтандыру ... ... және ... емес ... ... ... және ... негіздері принципиалды түрде
бөлек болып келеді.
Мемлекеттік зейнетақымен қамсыздандыру әлеуметтік зейнетақыны өтеуге
негізделген. Бұл әлеуметтік ... ... бар ... ... зейнетақыны қаржыландырудың қайнар көзі болып салықтардан құрылатын
жергілікті және мемлекеттік ... ... тура ... ... зейнетақыны төлеу адамның сіңірген еңбегіне, өтіліне және басқа
салымдарына (сақтандырушылық немесе зейнетақылық) ... ... ... ... ... ... еңбек зейнетақысы институты шегіндегі
мемлекеттік зейнетақымен қамсыздандыру ... ... ... ... ... ... ... зейнетақылық сақтандыруға,
ұрпақтардың ынтымақтылық ... ... ... ... қайнар көзі тікелей жұмысшылардың өз зейнетақылық
салымдары ... ... ... арнайы қорлар болып
табылады.
Ерікті зейнетақылық сақтандыру түрлерінің ... ... мен ... ... ... ... ... түрлерінің
шарты негізінен профсоюздар мен жұмыс берушілер одағы ... ... ... ... ... ... байланысты. Мұндай
зейнетақымен қамсыздандыру институттары формаларының ... ... ... ... ... түрлерінің институты – мамандандырылған
мемлекеттік емес зейнетақы институттары, яғни зейнетақы қорлары және ... ... ... ... ... ... ... түрде құрылады. ... емес ... ... институттармен қамтамасыз етіле алады. Олардың қатарларына
ерікті ... ... іске ... ... ... қоры, сақтандыру полисі (сонымен қатар ... ... ... ... ... балансындағы резерв,
мамандандырылған инвестициялық қор, зейнетақылық банк шоты және ... ... ... кіре ... ... ... ... зейнетақымен
қамсыздандырудың жоғарырақ икемділігіне ие, ол әртүрлі жағдайларға ... Ол ... ... ... ... экономикалық және
салықтық саясатпен тығыз байланысты.
Пайда болған зейнетақы құқықтарының іске асырылуын кепілдендіру ... ... ... (қор, ... ... ... төлем қабілетсіздігі жағдайында төлемдер іске ... ... ... қоры ... ... ... жеке ... зейнетақылық сақтандырудың қаржылық қайнар көзі – ... мен ... ... ... ... ... мен жұмысшылардың зейнетақы салымдары.
Пасс К., Лоус Б. Және басқалары зейнетақылық бағдарламалардың негізгі
үш типін бөліп ... ... ... ... ... ... ... істеп жүрген
кезінде мемлекеттік сақтандыру салымдарын ... Бұл оған ... ... ... қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін жасына
байланысты зейнетақы алуға құқық береді.
2. Жеке ... ... ... төленетін кәсіптік зейнетақы. Жұмыс
беруші мен жұмысшы сақтандыру компаниясына немесе зейнетақы ... ... ... ... ... ... ... аударған
салымдар сомасына қарай зейнетақы алады.
3. Дербес зейнетақы өздерінің жеке ... ... жеке ... ... ... қызмет көрсететін сақтандыру қорларымен,
зейнетақы қорларымен және басқа да қаржы ұйымдарынан төленеді.
Осылайша, зейнетақы ... ... ... бұл ақша ... ... және ... қатысушыларға жәрдемақы мен
зейнетақы төлеу үшін пайдаланатын ұйым болып табылады. ... ... ... ел байлығын арттыра түседі, зейнетақы ... ... ... ... тұтқа ретінде болады. Сонымен қатар,
зейнетақы - бұл халықты әлеуметтік ... ... ... ... қабілеттілігін жоғалтып алған қоғам мүшелерінің өмірлік
қажеттіліктерін қамтамасыз етудің ... ... ... ... де ... жұмысқа қабілетсіздердің қоғамдық өндіріске сіңірген
еңбек мөлшерінің көрсеткіші болып табылады.
Зейнетақымен қамсыздандыру қоғам инфроқұрылымының экономикалық элементі
болып ... ал ... ... ... ... ... тауар ретінде көрініс таба алады, яғни ... ... ... ... бола ... қатынастары – бұл экономикалық қатынастар, олар экономикалық
көрсеткіштермен сипатталады. Басқа жағынан, зейнетақы қатынастары – ... ... ... олар ... ... ... ... сонымен қатар оның тұлғалық және ... ... ... ... де байланысты.
Зейнетақы қоры практикалық ... ... ... ... ... ... ... Халықты зейнетақымен қамсыздандыруды басқарудың
теоретикалық аспектілері.
1. Ынтымақтылық зейнетақы қорынан ... ... ... ... жүйелер қызмет көрсету қоғамына өту, жеке бас әрекеі
бостандығының кеңеюі мен тереңдеуі, адамзаттың ... ... ... ... жеке бас ... ... және объектісі
ретінде қалыптасуы қоғамдық жүйелердің өзгерісіндегі ... ... ... ... ... ... өлшемі болып табылатындығын
көрсетеді. ... және ... ... ... әлеуметтік
үрдістерге қозғалыс импульсы адамнан басталады. ... ... ... немесе саясат адамзат эволюциясының дамуына әсер етпесе, құрамды
(конструктивті) ... ... ... ... сфераның және жалпы
Қазақстан экономикасының ... ... ... ... ... ... әсер ... жылдар бойы қызмет еткен зейнетақы жүйесі бөлісу қағидасы
бойынша немесе «ұрпақтар ынтымақтылығы» ... ... ... ... ... зейнеткерлер ұрпақтары үшін жұмысшылар ұрпақтары
салымдарының есебінен ... ... ... ... экономика
үшін ыңғайлы зейнетақы жүйесі табыстарды және зейнеткерлік кезеңді қоса
алғандағы өмір ... ... ... ... жеке ... арта түсетін нарықтық шаруашылық жағдайына сәйкес келмейді.
Белгілі бір уақыт кезеңінде халыққа әлеуметтік қызмет көрсету ... оны ... ... есебінен қаржыландыру сәтті жүргендігін есепке
алу қажет. Әлеуметтік қызмет көрсетуге сұраныс өсіп және ... ... ... ... ... және ... ... көптеген экономисттердің айтуынша «қалдық» қағидасы
бойынша қаржыландырылды. ... ... ... ... ... баяулауына әкеледі. Сонымен, жүйенің ауысуының себебі
болып әлеуметтік сфераның ... ... және ... ... ... өту мен ... ... шаруашылығын басқару жүйесінен бас
тартуға әкеліп соқтырған ... ... ... ... ... ... табылады. Осылайша ҚР-ғы зейнетақымен
қамсыздандыру жүйесі дағдарысқа ұшырады. Объективті және ... ... ... біріктіруге болады:
а) әкімшілік - басқарушылық (құқықтық немесе ұйымдастырушылық деп ... ... ...... ... ... ... Зейнетақымен қамсыздандыруға арналған ресурстарды қалыптастырудағы әрбір
адамдардың салымын жеке есепке алу шартының болмауы және зейнетақылық ... ... ... ... ... ... ... және зейнеткерлрге пропорционалды немесе ... ... ... басты міндеті болып келеді.
2. Халықты әлеуметтік қорғау үшін қажетті қаражат жетіспейтін облыстарда
бюджеттік емес ... ... ... ... бөлу ... ... ... ҚР-ң халықты әлеуметтік қорғау және еңбек
министірлігі республикалық ... ... ай ... ... ... бөлініп отырды. Жалпы экономикалық жағдай, аталған
операцияларды жүргізу ұзақтығы зейнетақы беру ... ... ал ол ... ... ... ... ... қалыптастыруға
әкеледі.
3. Басқарудың әкімшілік құрылымын бөлініске әкелген билік орталықсыздануы.
Заң бойынша еңбек және әлеуметтік мемлекеттік ... ... ... қосымша жеңілдіктер және үстемелер ... ... ... кәсіпорындардың, ұйымдардың еңбек
ұжымдарына кең құқық берілді.
Зейнетақы қорларындағы қаражат дефициті мәселесін түсіну қызмет ... ... ... жүйесін немесе қорлардың сақтандыру
ресурстарымен қамсыздандырылмаған зейнетақыны төлеу шығындарының өсуі
өзгерту ... ... ... ... салдары ретінде зейнетақымен
қамсыздандыруды қаржыландыру «қалдық» қағидасы бойынша жүреді. Кез келген
бюджет дифициті ... ... ... ... ... ... – зейнетақы қорына қаражаттардың кірісі мен зейнетақының барлық
түрлерін төлеу шығынының ... ... ... ... ... болады:
1) Көлемінің үлкендігіне байланысты бюджеттік емес қорларға түсетін
міндетті салымдарды ... және ... 50-60% ғана ... ... ... ... ... табысының шамамен 90%-і - міндетті сақтандыру
төлемімен, айыппұл ... және ... ... ... ал ... ... зейнетақының жеке түрлерін мақсатты төлеуге арналған
мемлекеттік ... ... ... құралады. Ал зейнетақы
әлеуметтік ... ... ... ... ... ... (мемлекеттің «дефицитті» аймақтарына арналған түсімдердің 30%-н
басқа).
ҚР-ғы өнім (тауар, қызмет ... ... ... ... көз ... ... ақы ... және әлеуметтік сақтандыруға кеткен
шығын барлық шығындардың ... бір ... оның ... ... 2000ж. ... шығындардың 5,1%-ін, ал 2002ж. 5,5%-ін құрады.
Сонымен қатар, әлеуметтік ... ... ... көлемі ұлғаюда.
ЖІӨ-гі әлеуметтік сала үлесі 1999ж. қарағанда 2003ж. екі есе азайды (16%-
тен 8%-ке), ... ... ... ... ... 4,9%-тен 0,6%-ке
дейін төмендеді.
ҚР-ң мемлекеттік бюджетінен әлеуметтік ... және ... ... (1998ж. ... ... сақтандыру) 1999ж. - 7837 млн.тг.
(барлық шығындардың 3%-н құрайды), 2000ж. - 9212 ... (3,3%), 2001ж. ... ... (7,8%), 2002ж. – 53618 млн.тг. (14,2%) бөлінді.
ЖІӨ қатысты ... ... және ... ... ... сақтандыру) шығыны 2000ж. – 0,8%, 2001ж. – 0,7%, 2002ж. – 1,6%,
2003ж. – 3,1% құрады.
Кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... жағдайдың басты себептерінің бірі ... ... ... ... ... ... барлық кәсіпорындар
қарыздарының 2000ж. – 4,92%, 2001ж. – 4,70%, 2002ж. – 4,68%, ал бюджеттік
төлемдер кәсіпорындардың барлық ... 2000ж. – 13,76%, 2001ж. ... 2002ж. – ... ... ... ... ... қорына уақытылы және толық түсуі зейнетақының мемлекет белгілеген
мерзімде уақытылы төленуінің басты ... ... ... ... ... ... ... өз міндеттерін орындауы және
зейнетақылық қормен ... және ... ... ... ... қажеттілік болып табылады, әйтпесе, қателік тек зейнетақы
жүйесінің ғана ... ... ... ... ... ... Міндетті төлемдердің түспеуі өз алдына зейнетақыны төлемеуге әкеледі.
Сонымен қатар, зейнетақы ... ... есеп ... ... ... тамақ өнімдері) берілді. Ал бұл өз ... есеп ... ... Халықтың жинақтаушылық жаңа нысандарын іздестіру. Қазақстанды жинақтау
потенциалы ... 1995ж. ... банк ... саны 1 ... ... республика бойынша банк салымшылар сомасы ұлғаюда.
Қазақстан экономистерінің ... ... ... елеулі көлемі
халықтың қолында, сондықтан, осы жинақтарды максималды ... ... ... жаңа ... ... қаражатты жинау зейнетақы
жүйесінде қолдануында көруге ... ... ... ... ... ... ... жеткілікті жоғары деңгейде.
Халық табысының бір бөлігі есепке алынбайды, бұл табыстар қосымша табыс
алу ... ... ... ... құрайды. Осы бос қаражатты
орналастыру негізгі қиындық ... ... Ол үшін ... ... ... ... ... сенімді қайта құру керек.
Өмір деңгейі экономиканың жалпы экономикалық жағдайымен ... Егер ҚР-ң ... ... зерттесек, соңғы жылдары
өндірістің құлдырауын көруге болады. 1997ж. 1995ж. ... 39%-ке ... ... ... ... келесі 2 жылда: 1998ж. – 0,5%,
1999ж. - 17%-ке ... өсу ... Осы ... ... өсуі
экономиканы, әсіресе мұнай, қара және түсті металлургия ... ... ... ... және шетел инвестицияларын
тартумен байланысты.
2001ж. ЖІӨ өндірістің ... ... (3%) және ауыл ... (18,9%) ... ... ... айлық жалақы орта өмір сүру минимумнан 2000ж. 2,4 есе, 2001ж. 2,3
есе, 2002ж. 2,4 есе, 2003ж. 2,6 есе ... ... Ал, ... орта мөлшері өмір сүру минимумынан 2000ж. 1,1 есе ... ... есе, 2002ж. ... және 2003ж. 1,07 есе ... болған.
Кедейлік шегі минималды еңбекақы, минималды зейнетақы, жұмыссыздық
бойынша жәрдемақы, балаларға ... ... ... ... белгілі бір қатынаста болуы керек және еңбекке деген ынтаны
арттыру үшін минималды еңбекақы ... ... ... ... болуы керек.
Қазақстанда бұл кезеңде минималды әлеуметтік ... ... ... ... ... өмір сүру ... мен ... жәрдемақыдан төмен болады. Орта және минималды еңбекақы арасындағы,
орта еңбекақы мен өмір сүру мнимумы ... ... ... ... ... барлық табысының шамамен (жалданбалы және жеке
қызмет табыстары, меншіктен, сатудан түсетін табыс, әлеуметтік трансферттер
және басқа да ... ... үш ... ... ... ... ... –86% тұтыну шығындарына келеді (тамақ, алкогольды ішімдіктер,
темекі өнімдері және т.б. сатып алу).
ҚР-ғы үй ... ... ... ... мен құрылымын
зерттей келе, халықтың ұзақ мерзімді жинақтары (сатып алу, құрылыс жүргізу
және косметикалық емес жөндеу жүргізуді қоса ... ... ... ... ету, ... пен ... ... денсаулықты сақтау және жақсарту,
өз қарттығы мен зейнетақымен қамсыздандыруды есепке алу, ... беру ... ... ... ... мен ... ... көрсету, сондай-ақ
болашақта қосымша табыс алу мақсатымен салым салу) үй шаруашылығының барлық
шығындарының ... бір ... ... ... ... мерзімге жинақталады, яғни, өмір деңгейі
орташа халықта ... ... ... ... ... ... ... түрлері – жақын адамдарға көмек, ұзақ мерзімді
пайдалану тауарларын ... алу, ... ... ... қарыздарды
қайтару. Жинақтаушы зейнетақы қорларына 10 ... ... ... ... Ұзақ мерзімді жинақтауға қаражаттың
жетіспеушілігі ... тек бір ғана ... ... бір ... ... дамымағандығымен және сенімді қаржылық институттардың
шектеулі санымен ... ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуге маманданған халық пен қаржылық
нарық арасындағы қаржылық делдал болып ... Ал ... ... ... және ... ... сияқты сенімді қаржылық
институттарды таңдауда қорқыныш білдіреді. Яғни, зейнетақы жүесі жинақтаушы
зейнетақы қорларына қосымша еркін салымдар салу үшін ... ... етуі ... ... ақша ... – істің тек бастамасы, сол қаражатты
тиімді орналастыру қажет. Жинақ зейнетақы жүйесінің ... ... ... ... ... активтерін басқару компанияларының осы
мәселені жүзеге асыра алатындығын көрсетті.
2000 жылдан 2003 жылға дейін республикада номиналды ақшалай табыстардың
өсу ... 2000ж. ... 2003ж. ... ... төмендеуі байқалды.
Республика халқының ақшалай табыстарының өсімі тұтынушылық баға өсімінен
қалып отырды, сондықтан халықтың қолдағы қаражатының ... ... ... ... ... ... үстемелі дифференциациясы табысы
өмір сүру минимумынан төмен халық бөлігінің өсуіне ... ... ... ... жоқ ... қабілетсіз жастағы халықтың бір ... ... ... ... өмір ... ... зейнетақы (2000ж.-
2002ж.) өмір сүру минимумының жартысынан кемін, ал орта ... - ... ... 80%-н ғана құрады (өмір сүру ... ... ... ... ... ету дәстүрлі түрде мемлекеттің
экономикалық саясатының приоритетті мақсаты болып табылады.
Себептердің ... ... ... ... ... ... өзгеруі, туудың төмендеуі, жұмыссыздар санының
өсуі жатады. 90-жылдардың аяғында, әсіресе ... күрт ... ... және –230,7 мың адам сәйкесінше), 2002ж.-2004ж. (-315,5 және ... адам ... ... ... қысқаруына және таза эмиграцияның
өсуіне байланысты.
Туу «шыңы» 1987ж. сәйкес (417,1 мың ... ... ... ... ... сол 1996ж. ол 253,2 мың ... құрады. Өлім санының
минимумы 1986ж. келеді (119,1 мың ... 1996 ... ... ... ... ал 1996ж. ... төмендеу жүрді (166 мың адамға дейін).
Қазақстанда соңғы ... ... өмір ... ... ... ... себебі болып мемлекетте нарықтық қарым-қатынастарды
ендірудің ... ... ... ... ... ... ... сияқты құбылыстар ер азаматтарға қатты соққы болып тиді.
2000ж. еркектер шамамен 63 ... ... ... 72,4 ... дейін өмір
сүрген, ал 2003ж. еркектердің жасы 60,4ж. дейін, ал әйелдер жасы – ... ... ... ... ... ... заң ... 63 жас
бекітілген зейнет жасына дейін өмір сүруі екі ... ... ... ... ... ... жинақтарын мұраға қалдыру құқын есепке алса,
әйелдер жолдастарының зейнетақы жинақтарын ала алады.
Сондай-ақ, жас топтамасы бойынша әйелдер мен еркектер ... ... ... ... Яғни, болашақта потенциалды зейнеткерлер
көбірек болады. ... жас ... ... ... деңгейін
сипаттайтын жастық көрсеткіштер бір жыл ішінде ... ... ... ... ағымдағы бағамда нәтижелерінен алынатын ... ... орта ... ... қатынасымен анықталады.
Әртүрлі елдегі адамзат дамуының деңгейі адамзат таңдауының үш негізгі
мүмкіндігін – ұзақ және сау ... ... ... алу және оны жетілдіру,
сондай-ақ өмірдің қажетті деңгейін ұстану үшін ... ... ... ... адамзат дамуының индексін есептеу арқылы анықталады.
Өмірге келгеннен кейінгі өмірдің орташа ... өз ... ... анықтайтын факторлар жиынтығының интегралды мәні болып табылады.
1999-2003жж. Қазақстанда күтілген өмір ұзақтығы 3,1 ... ... ... өмір ... баяу төмендеді, ол 2002ж. 13,7ж. құрады. Сонымен
қатар, әйелдер мен еркектер аралығында өмір ... ... ... ... ... ... 2003ж. бұл айырмашылық 11,01ж. құрады.
Жұмысбастылықтың халықаралық анықтамасы жұмыс күшіне қатысты құрылған.
Анықтамаға ... ... ... ... ...... ... бойынша есептелген кезеңде
белгілі бір жұмысты жалақыға істейтін тұлғалар тобына;
- жеке бас ... және ... ...... үшін ... ... үшін ... бір кезеңде белгілі бір жұмысты істейтін тұлғалар
тобына;
- саналы түрде өз ... ... ... ... ... ... ... адамдарға белгілі бір қысқа
мерзімде (бір апта немесе бір күн) жататын ... ... ... үшін ... ... (16жас) жоғары барлық тұлғалар
жұмысбастылар болып табылады.
Қазақстандағы еңбек ресурстарының ... ... ... ... бұл – еңбекке жарамды жастағы еңбекке жарамды ... ... 2 ... ... етпейтін мүгедектермен жеңілдіктер шарты бойынша
зейнетақы алатын қызмет ... ... ... жас ... ... еңбекке жарамды деп танылатын ... ... ... ... ... ... ... және қызмет ететін жасөспірімдер. Еңбек
ресурстарына экономикалық белсенді ... ... ... халықтың экономикалық
белсенділігін өлшеу үшін қажет белгіленген ... ... ... ... ... ... жұмыс күші ұсынысын қамтамасыз ететін халық бөлігі),
еңбекке жарамды жастағы білім алатындар, өндірістен уақытша босап ... ... ... емес ... ... (жұмыс істемейтін және
жұмыс іздемейтін) жатады.
Еңбекке жарамды жастағы тұлғаларға жатады:
- 2000ж. 1 ... ... ... 16-61ж., әйелдер 16-55ж. арасында;
- 2001ж. 1 шілдесінен бастап еркектер ... ... 16-57ж. 6 ... 2002ж. 1 ... ... ... 16-62ж., әйелдер 16-57ж. арасында;
- 2003ж. 1 шілдесінен бастап еркектер 16-62ж., әйелдер 16-58ж. 6 ... 2004ж. 1 ... ... ... ... ... 16-58ж. ... белсенді халық санына экономикалық істің барлық түріндегі
жұмыс басты және жұмыссыздар кіреді.
Еңбекке жарамды жастағы ... ... 16 ... ... және ... ... дейінгі, әйелдер – 58 жасқа дейінгі азаматтар танылады («ҚР-ғы еңбек
туралы заңына» және «ҚР ... ... ... ... ... ... халық – жұмыс бастылығына байланысты ... ... ... ... ... ... жастағы барлық тұлғалар. Жалданбалы
жұмыскерлер (төленетін) – ... ... ... ... ... ... білдіретін жалдану шарты бойынша қызмет ететін тұлғалар. Жеке
басты жұмыс – пайда мөлшері тауар ... мен ... ... ... ... болатын жұмыс бастылық (жеке бас тұтыну табыстың бір
бөлігі ... ... ... ... емес ... ... ... кезеңде жұмысбасты емес немесе жұмыссыз болып табылатын
халықтың экономикалық ... ... үшін ... ... ... үш негізгі шартқа:
- жұмыссыз (табысты жұмысы жоқ);
- белсенді жұмыс іздейтін (жұмыс ... ... ... ... ... ... ... орналастырған немесе баспасөз
бойынша іздеген, кәсіпорын әкімшілігіне немесе жұмыс ... ... ... бір ... кезеңінде жұмыс бастауға дайын халықтық экономиканың
активтерін өлшеу үшін қабылданған жастағы тұлғалар жұмыссыздарға жатады.
Қызметке ... ... ... ... ... ... азаматтар саны белгілі бір себептер бойынша басқа немесе қосымша
жұмыс іздеп ... ... ... ... қоса ... қызметке
орналастыру мәселесі бойынша жұмысбастылық органдарына ... ... ... ... ... ... санындағы есепке алынған жұмыссыздардың
үлесі – жұмысбастылық органдарында есепке алынған ... ... ... ... ... ... қатынасымен анықталады. 2000
жылдан 2002 жылға дейін жұмыссыздар саны өсті, ал 2003ж. бастап төмендеді,
бірақ олардың еңбек ресурстарындағы ... 2002ж. ... 2004ж. ... ... ... және бос отырған зейнеткерлер арасындағы қатынас азаюда.
1999 жылдары 60 жастан асқан тұлғалар Қазақстан халқының 10%-і, 2000ж. ... 2004ж. - 17% ... ал 2050ж. - 26% ... ... Салыстырмалы
түрде, Дүниежүзілік банк болжамы бойынша 2030ж. 60-тан ... ... ... 16% құрауы мүмкін.
Еңбек нарығында жұмыссыздық бүгінде ең ауыр ... ... ... индикатор бола келе, ол ... және ... ... ... Республика бойынша 2004ж. жұмысбастылық
органдарына 282,0 мың адам ... ... ... тек 167,5 мың ... ... бергендердің 59,3%-і ғана жұмысқа тұрғызылды. Жастарының
құрамы ... ... ... 30 бен 50 жас аралығындағы тұлғалар
жұмысбастылық ... ... ... ... көбі ... 16 мен 30 жас ... ... - 34%, зейнеткерлік жасқа
дейінгілер – 0,9%, зейнеткерлер – 0,5% құрайды. Ресми жұмыссыздық бойынша
дифференциалды ... ... ... жұмыссыздығы бойынша теріс
тенденцияны көрсетеді. 2000ж. жұмыссыз деп танылған әрбір ... ... ... ... бар, ал ... үшінші әйелдің – арнайы орта білімі ... ... ... ... кішкентай балалары бар.
Республикамыздағы еңбек нарығында ... күші ... ... ... тіркелген жұмыссыздықтың белгілі бір деңгейі сақталады.
Өткен жылдардан бері, жұмыссыздықтың ең ... ... 2001ж. – ... 2002ж. соңында жұмыссыздық деңгейі 9,3%, 2003ж. 8,8% ... ... ... ҚР-ң ... агенттігінің мәліметтері бойынша
2000-2001жж. 13,0%, 2002ж. – 13,1%-ке жетті. 2003ж. 1 қаңтарында ... ... ... ... ... алғанда) деңгейі
республика бойынша 3,7% (экономикалық белсенді халыққа қатысты) құрады.
Бұл әрекет халық құрылымында зейнеткерлер үлес ... ... ... үлес ... ... ... Халықтың қартаюы
зейнеткерлер санының өсуі ... ... өсуі ... ... болуына әкелді. Халықтың жалпы санындағы және ... ... ... үлес ... ... ал еңбекке
жарамды жастағы халық пен экономикалық белсенді ... ... 1995 ... жылға дейін үлес массасы төмендеді. ... ... ... ... ... саны 2002ж. ... өсе ... яғни
зейнеткерлерді қамтамасыз ету үшін жұмыс істейтіндерге қысым өсе ... ... ... саны мен ... саны ... 2001 жылдан 2003 жылға дейін күрт төмендеді, себебі ... ... ... саны ... (2003ж. өзгеріс 611,4 мың құрады), ал
зейнеткерлер саны өсті (2002ж. өзгеріс 39,5 мың адам құрады).
ҚР-ғы ... ... ... ... ... ойынша, егер үкімет қарттарды қамсыздандырудың 3 деңгейлі:
- 1 деңгей – ... ... ... ... ... мақсатын
ұстанатын және міндетті қатысуды білдіретін мемлекетпен басқарылатын;
- 2 деңгей – жеке ... ...... ... ... ... 3 деңгей – қаражатты еркін түрде жинақтауды білдіретін жүйесін ... ... ... өсуі мен ... ... ... ұтысқа жетеді.
Бірінші деңгей табысты қайта бөлу функциясын қамтиды, ал екінші немесе
үшінші деңгей – қаражатты жинақтау болып табылады, сонымен ... ... ... ... ... тәуекелділіктің көптеген факторларынан ортақ
сақтандыруды қамтиды.
Екі жүйені талдау кезінде екі ... де ... ... табуға болады. Зейнет реформасының басталғанына көп болған
жоқ, бірақ қазірдің өзінде болашақта позитивті нәтижелерді ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерді (теорияда
және практикада, анығырақ жаңа ... ... ... ... ... қолдануы) анықтауға болады.
Мемлекеттік емес зейнетақы жүйесінің негізінде жұмыс істейтін азаматтар
өз қаражаттарымен жасы бойынша зейнетақы алатын ... ... ... жүйесінен бас тартып жатыр. 3 деңгейлі зейнетақымен
қамсыздандыру келесіні ... ... ... ... мүгедек болған жағдайда және зейнеткерлік жасқа
жеткен азаматтардың бәріне бірдей материалдық минимумды қамтамасыз ... ... ... ... ... ... міндетті салымдар есебінен берілетін еңбек
сақтандыру зейнетақылары;
- ... ... ... жұмыс берушілердің міндетті зейнетақы
салымдарының есебінен берілетін қосымша зейнетақылар.
Бұрынғы зейнетақы жүйесінде ... ... ... ... ... тобына емес, жасына, денсаулығына, өзін-өзі
қамсыздандыру көздерін ... ... ... ... ... ... ... деңгейіне байланысты болды. Жүйе қамтымалы жалпы
мемлекеттік ... ... және бір ... ... ... осы ... оң ... жаңа жүйені де сипаттайды, яяғни бұл екі
зейнетақы жүйесінің ортақ сипаты болып ... Ал өмір ... ... ... ... жоғары мөлшерін, екі жүйеде де талап ... ... ... ... ... ... ... зейнетақылық
жинақтауларын өсіруге негіз жасалады (зейнетақы активтерін ... ... ... 2003ж. ... ... өздері арқылы).
Яғни, қағидалары келесідей:
- ынтымақтылық жүйесінде – зейнеткерлер саны мен жұмыскерлер санының, орта
зейнетақы мен орта жалақы мөлшерлемелерінің қатынасы, салымдардың ... ... ... – активтерден түсетін пайда, болашақ зейнетақы
мөлшері, зейнеткерлік кезеңі мен еңбек ... ... ... ... ... ... ету – ... жүйесін ұйымдастырудың
басты шарты болып табылады.
Екі жүйе арасындағы айырмашылық зейнеткерлерді қорғау институттары ... ... ... ... меншіктерінде көрінеді. Жинақ
жүйесінде индивидуалды жинақтау механизмі ... ... ... ... ... басты экономико-құқықтық институттары ... ... ... ... қамсыздандыру туралы»
заңында «жинақтаушы зейнетақы қор салымшысы» және «зейнетақылық төлемдерді
алушы» ... ... ... (1 бап): ... – зейнетақы
төлемдерін алушының пайдасына зейнетақы салымдарын ... ... ... заңды тұлға.
2002ж. 29 желтоқсанынан және 2003ж. 8 қаңтарынан жарналанған ҚР-ң
заңдарына: еркін ... ... ... ... кәсіпкерлік
зейнетақылық салымдар міндетті зейнеткерлік салымдар салымшылары ... жеке ... ... ... ... ...... салымшылар есебінен зейнетақымен қамсыздандыру шартына сәйкес
алушының пайдасына өз қаражатының есебінен еркін зейнеткерлік ... ... жеке ... ... тұлға. Еркін кәсіпкерлік зейнеткерлік
салымдар ... ... ... ... ... ... өз ... есебінен еркін ... ... ... ... жеке ... заңды тұлға. Міндетті зейнеткерлік
салымдарды салушы – міндетті зейнеткерлік салымдар есебінен зейнеткерлік
қамсыздандыру туралы ... ... және ... ... ... ... шоты бар жеке тұлға.
Зейнеткерлік төлемдерді алушы – ... ... ... ... және ... ... ... зейнеткерлік төлемдерді
алуға құқылы жеке тұлға. ... ... ... ... ... мен ... бір ... болған, жаңа жүйеде – ... ... ... ... ... ... зейнетақылық салымдар жинақтаушы зейнетақы қорларына өз
табыстарының ... өз ... үшін ... жеке ... ... асырылады.
Салымшылар құқықтарының шегі, яғни болашақ зейнеткерлердің саны ... бұл ... ... ... қанағаттандыруға мүмкіндік береді.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының салымшылары өз зейнетақылық жинақтауларының
жағдайы туралы ақпарат алуға, қор ... сот ... ... ... ... ... ... еркін зейнетақы салымдарын жүргізуге,
сондай-ақ, зейнетақы шарты мен ... ... ... да ... (27 бап). Ал ... ... барлық құқықтарынан басқа (егер алушы
мен салымшы бір тұлға болса), зейнетақылық жасқа жеткенде (заңның 28 бабына
сай) өз ... ... бір ... ... ... ... екі
реттен жиі емес ... (6 бап 2 ... бұл ... зейнетақы
жинақтарының сақталуын қамтамасыз ету деп те қарастырылады), ... ... ... өз зейнетақы жинағын мұраға қалдыруға және республикадан тыс
тұрақты өмір ... ... ... зейнетақы жинағын алуға құқылы.
1997ж. 10 желтоқсанында қабылданған міндетті ... ... ... және ... ... мемлекеттік орталықтандырылған
зейнетақы төлеуді жүзеге асыру тәртібін бекіту туралы ҚР-ң үкіметінің
қулысы ... ... ... ... ... жұмыскерлер үшін жұмыс
беруші өтейді; яғни, жұмыс беруші шығындалады. Біздің ... ... ... ... ... зейнетақымен қамсыздандырудың жаңа
жүйесін ендіруде пайда ... ... ... ... ... ... ... 1999ж. заң бойынша (23бап), міндетті зейнетақы
салымдарды алынған табыс бойынша жеке ... ... яғни ... ... ... салымдарды жүзеге асыруы тиіс, себебі мәселе әрбір
салымшының зейнетақы жинағын ... және ... ... өз ... қажет, сәйкесінше зейнетақы қорын таңдауда да, ... ... ... шешімді өзі қабылдауы қажет. Зейнетақымен
қамсыздандырудың әлеуметтік ... ... ... жүйесінде әрбір
потенциалды зейнеткер зейнетақы қорына аударымдарды жасау ... ... екі ... де ... ... ... басқаруда
қатыса алмайды. Жеке (атаулы) шотты жүргізу әрбір адам өзінің болашақ
зейнетақысын қаржыландырудың жұмыс ... ... ... ... береді және әрбір адамда жоғары жауапкершілік болуын ... ... ... жүйе ... ... ... зейнеткерлердің еңбек стажын әлсіз айқындайды (еңбектің сандық және
сапалық бағасына ... ... жоқ). ... ... қамсыздандыру
әлеуметтік қамсыздандыру жүйесін қатысты болса да, өз ... ... ... жоқ. ... ол әлеуметтік қамсыздандыру функциясын
жүзеге ... ... де ... ... ... және ... ... салымшының құқықтары мен ... ... ... ... жиналған ақшалай қаражаттар жұмыс істеушінің жеке
меншігі болып табылады және ... ... ... ... ... меншік кепілдігі сақталады, яғни жинақтар персоналды ... ... ... ... ... да бір ... артықшылық
беруді болдырмайды. Жинақтаушы зейнетақы жүйесіне жұмыс ... ... ... ... әсер ... ... ... еңбекке
жарамды жаста жасалған жинақтауларға байланысты.
Л.Абалкинның айтуынша, мемлекеттің реттеуші ролінсіз тиімді, қазіргі
ғылыми-техникалық ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Мемлекеттің реттеуші ролі ... ... ... ... қағидасында көрінбейді, бірақ
негізгі ... ... ... ... ... Швейцария, Швеция;
Австралия) бұл қағида жұмыс істейді. Мемлекет қосымша ... ... және ... ... кепілдік бермейді, бірақ салымшының
сеніміне ие ... ... ... жүйесіне тиімді қызмет етуі үшін
құқықтық шектеулер қалыптасытарды. Жинақтаушы зейнетақы жүйесін мемлекеттік
реттеудің қатаң ... ... ... ... зейнетақы қорларының,
зейнетақы активтерін басқаратын ... ... ... ... ... үнемі бақылауды білдіреді. «ҚР-
ғы зейнетақымен қамсыздандыру туралы» ҚР-ң заңы ... ... ... ... ... ... мен ... активтерін
басқаратын компаниялардың қызметін лицензиялау арқылы және ... ... ... нормативтерін қабылдау арқылы, олардың
басқармаларына, зейнетақы ... мен ... ... ... ... талаптар қою арқылы, сондай-ақ қорлардың
қаржылық есептеріне ... ... мен ... және ... ... ... ... Мемлекеттік зейнетақы жүйесіне
қарағанда, мемлекеттік емес зейнетақы жүйесі икемдірек. Себебі, мемлекетік
емес жүйеде зейнетақылық ... мен ... ... схемасы
жүзеге асырылатын әртүрлі шарттар бар.
Персоналды салымдар жүйесі халық шаруашылығының ... ... ... ... ... ... өсуіне әкеледі, ал бұл өз
алдына мемлекетте қаржы тұрақтылығы мен сәтті ... ... ... ... ... ... жақсартуға мүмкіндік береді.
Мемлекетік зейнетақы ... ... жүйе ... қаражат
шоғырландырылуын жүргізді және зейнетақының ағымдағы төлемдері үшін қайта
болды.
Бұл жүйеде ақшалай ... ... ... алу үшін еркін
қаражаттарды ... ... ... ... ... ... зейнетақымен қамсыздандырудың қаржылық нәтижелері айқынсыз және
қажетті қаражатты шоғырландыру мүмкіндігіне байланысты.
Мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... ... ... ... арқылы зейнетақыны жинақтауды мақсатты емес
пайдалану мүмкіндігі жоққа шығарылады.
Жинақтаушы ... ... ... бюджет үнемделуі мүмкін,
себебі жинақтаушы зейнетақы қорлары өз қаражаттарын кез-келген мемлекеттік
және мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... қаржыландыру республика бюджеті есебінен ақшалай
қаражаттарды үнемдеуге мүмкіндік ... ... ... ... тұрақталады. Инфляция мен экономикалық дағдарыс жағдайында
бұрынғы зейнетақы жүйесі шегінде мемлекеттің ... ... ал бұл өз ... ... құнсыздануына әкеледі.
Ескі зейнетақы жүйесінде әлеуметтік қорғау (және ... ... өмір ... ... және жалғыз көзі жалақы болып
табылатын «қоғамда ұйымдастырылған ... ... ... заңды тұлғалар зейнеткерлерді қамсыздандыру үшін жұмыскерлердің
еңбегін өтеу қорынан 15%-і ... ... ... ... ал ... ... құрамай кәсіпкерлікпен айналысатын жеке
тұлғалар айлық табыстан немесе патент мөлшері ... ... ... ... ... ... тұлғалар еңбекті өтеу қорынан тағы 10%-ін
міндетті зейнетақы салымдары ретінде жұмыскерлердің индивидуалды зейнетақы
шотына мемлекеттік немесе жеке ... ... ... ... ... түрлері есепке алынбайды және тек
индивидуалды тәуекелге тіреледі, яғни ... ... ... ... егер адам көп ... жұмысын жоғалтса немесе мүгедек болып
қалса, өзіне қажетті қаражатты ... ... ... ... ... жүйесін ендіре отырып, әлеуметтік қорғаныстың коллективті нысандарынан
– массалық (әлеуметтік) тәуекелдерге қарсы ... ... ... сақтандырудан бас тартамыз. ... ... жеке ... шоты ... ... жинақ жүйесі өз алдына
табиғаты бойынша жинақ ... жеке ... өте ... ... ... ... ... жүйе болып табылады.
Персонификацияланған есеп ,салымдарды аудару ... ... ... ... ... белгілеу процедурасын жеңілдетеді, жұмыс
стажы мен ... ... ... ... құжаттарды зейнетақы
органдарына құжаттарды тапсыру қажеттілігінен құтқарады. ... ... ... ... ... өту ... ... заң
бұзушылықтарды жүргізу оңайға түсетін еңбек кітапшаларын ... ... №1355 п.1 ... ... ... зейнетақылық төлемдерді жүргізу тәртібі» туралы ҚР-ң қаулысы
бойынша, «жинақтаушы зейнетақы қорынан ... ... ... ... зейнетақы жинақтары бар ... ... және ... ... ... ... ... төлемдерді
алушымен жүзеге асырылады». Жоғарыда айылған тәртіптің 2, 3, 4, 5 пункттері
бойынша шарттар ... ... ... ... ... ... ... уақыты мен орны туралы жазбаша арыз ... ... ... есептеу үшін еңбек стажы 1998ж. қаңтарына дейін еңбек
кітапшасымен дәлелденеді.
Ынтымақтылық зейнетақы жүйесінде барлық ... ... ... ... ал жаңа ... өмірлік зейнетақылық төлемдер тек
орталықта бекітіледі және жүзеге асырылады.
Қосымша зейнетақылар үлкен әлеуметтік рольге ие, олар ... ... ... және ... ... ... ... етуге
арналған. Мәселе артықшылықтарда емес, мәселе кәсіптік ... ... ... байланысты (себебі зейнетақы қорларына
төлемдер жалақыға пропорционалды мөлшерде аударылады) өмір ... ... ... күрт өзгермеуі үшін қажет төлемдерде болып тұр.
Егер дамыған елдерде орта зейнетақы жасының өсуі өмірдің жоғары деңгейі
мен сапасына, яғни ... пен өмір ... ... ... бұл қадамның ерте екендігі туралы ... ... ... ұзағырақ кезеңі (еркектер үшін – 63 жас, әйелдер – 60 ... ... ... ... ... табысты өсіруге оң әсер
етеді. Бірақ бұл зейнеткерлік жасқа жақын тұлғаларға әсер етпей қоймайды.
Экономикалық ... ... ... ... ... ... жинақтау қажет, себебі ол жақта зейнетақылық жас пен ... ... ... 15 жыл ... ... ... қаражатпен
қарттық шақты қамтамасыз ету үшін уақыт жеткілікті.
Қазақстанда жинақтаушы қаржылық қорларына зейнетақы салымдарын ... ... ... алу ... ... ... ... зейнеткерлік жасқа жеткендер, ерте шыққандар (әскери қызметкерлер,
ҚР-ң ішкі істер ... ... ... егер ... ... ... болса алымшы 55 жаста еңбек ... ... ... 35 жыл және ... өкілетті органмен белгіленген болса; ал
егер мемлекеттік емес жинақтаушы ... ... ... еркін
зейнетақылық салымдар есебінен болса, мүгедек болған жағдайда немесе еркін
зейнетақылық салымдар жинағы 10 жылдан кем ... және жасы 55 ... ... Тізімі үкіметпен белгіленген («ҚР азаматтарын зейнетақымен
қамсыздандыру туралы» заңы 22 бап) белгілі бір азаматтар тобы үшін 50 ... ... ... қамсыздандырудың жаңа жүйесінде әлеуметтік қорғаудың
ұлттық жүйелерін құру мен дамытуда пайдаланып нарықтық экономиканың негізгі
қағидасы – жеке бас ... ... Ал жеке ... ... ... ... ... кезінде мемлекетпен ... ... ... ... жәрдемақылар қарастырылған.
Қаржылық институттар жүйесінде Қазақстанның зейнетақы қорлары келесі
ерекше ... ... ... ... ... ... бар институт болып табылады;
- зейнетақы қорлары – тәукелдігі жоғары емес ... мен ... ... зейнетақы активтерін инвестициялайтын және зейнетақылық
салымдарды қабылдайтын қаржылық институт;
- зейнетақы қорларына капиталдың жеткізушілері болып ... ... ... (жұмыс істеуші) халқы табылады;
- жинақтаушы зейнетақы қорларында төлемдерді бастау аралығында және ... ... мен ... ... ... ... ... бірнеше жылға созылатын уақытша лагтар әрекет етеді;
бұл жинақтаушы зейнетақы қорларына өзінің ... ... ... отырып ұзақ және қысқа ... ... ... іске
асыруға мүмкіндік береді;
- зейнетақы қорлары тікелей және зейнетақы активтерін ... ... ... нарықтарда қатысады.
Қазақстан Республикасының жинақтаушы зейнетақы жүйесі зейнеткерлердің
өмір ... ... мен ... жағдайын және де нарық
жағдайындағы елдің ... ... ... ... ... барлық дүние жүзінде жинақтаушы зейнетақы қорлары екі
түрлі функция атқарады (әлеуметтік тұрақтандырушы мен ... ... ... ... ... ... ғылыми тәжірибесін
зерттеу зейнетақымен қамсыздандырудың бөлуден жинақтаушы ... ... ... ... мен сонымен қатар оның әрекет ету
механизмінің жоқтығын куәлік етеді ... ... ... ... ... дәстүрлері мен ерекше, экономикалық
жағдайын ескереді.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесі оның барлық қатысушыларының индивидуалды
есеп жүргізуін ... ... ... ... салымдар мен
төлемдердің эквиваленттігі ескерілетін болады. Өйткені жинақтаушы зейнетақы
қорларынан төленетін төлемдер тек қана ... ... ... сәтті
немесе сәтті емес әрекетіне ғана байланысты емес, сонымен қатар жұмысшының
еңбек стажына байланысты, онда ... ... ... құралдарды жинақтау процессіндегі материалды ынталар болуы
керек.
Индивидуалды есеп ... ... ... ... ... ... Дербестендірілген есеп жүргізу
зейнетақылық салымдардың ... және ... ... ... мен ... ... тағайындау үшін негіз болып табылады.
Жинақтаушы ... ... ... ... жаңа ... ... Бірақта салымдардың орташа көлемдері айтарлықтау
болмағанымен, олардың динамикасы халықтың жинақтауға ... ... ... ... табысының бір бөлігі тіркелмейді, қосымша табыс
алу мақсатында халықтың ... ... ... бұл табыстар жинақтаулар
базасын құрайды.
Жинақтаушы ... ... ... ... ... ... Қор ... тарту этапындағы сақтандыру компаниялары
сияқты жұмыс істейді. Банкілік ... ... ... ... ... мен
атаулы шоттар есебін жүргізеді, инвестициялық ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтарға салады және әлеуметтік
қорғау қоры ретінде болашақ және нақты зейнеткерлер алдында жауапкершілігі
артады.
Қаржылық институттардан ... ... ... ... алу тек қана екі ... қол ... ... сәйкес,
яғни жиналған міндеттемелер жиналған табыспен бірге сәйкес ... ... ... ... ... ... ауқаттылығын, адаммен материалды, мәдени, әлеуметтік
игіліктер мен қызметтерді тұтыну нақты қажеттіліктер мүмкіндігін қамтамасыз
ететін шарттарының жиынтығында ... ... ... үш түрінің болуына
қарамастан, ... ... ... ... ... ... тек қана жинақтаушы зейнетақы қорлары.
Экономисттердің бақылауы бойынша, әлем ... ... ... ... ... өсуіне оң әсерін тигізді.
Біріншіден, бұл зейнетақы ... тез өсуі ... ... өсуі есебінен болды. Өсу ең бастысы, жинақтаушы зейнетақы
қорларына міндетті зейнетақылық салымдар есебінен ... олар тек қана ... ... ... өсіп ... сонымен қатар оларға өсуге мүмкіндік
беретін берілген ... ... ... ... ... болады. Мемлекет экономиканың нақты секторына ... ... ... ие, яғни өзінің активтерімен экономикалық өсуге
әсер ететін факторлардың бірі болып табылатын отандық өндірісті ... ... ... мынаны ескереміз, жинақтаушы зейнетақы
жүйесінің әрекет етуі ... ... өсу мен ... ... ... алып келеді. Жаңа жүйе ағымдағы табыстардан
төленетін ескі ... ... ... ... мен ... тығыз байланысты құрады.
Қаржылық делдал ретінде жинақтаушы зейнетақы қоры ... ... ... керек, яғни инвестициялар ұзақ мерзімді мінез-құлыққа ие.
Қаржылық делдал ретіндегі ... ... ... ... ... ... институттың әрдайым шамасы келе бермейтін
мүмкіндіктерді ... ... ... ... ... ... берілген компания қызметтерімен ғана пайдаланатын тек қана
халықтың белгіленген категориясымен жұмыс істейді, ал ... ... ... ... ... халқының көбірек санын қамтиды).
Осылайша, капитал нарығының ... – бұл ... ... ... ... ... ... экономика жағдайындағы халықты зейнетақымен қамсыздандыру
жүйесін мемлекеттік реттеу.
Мемлекеттік зейнетақы жүйесін жек зейнетақы жүйесіне ... ... және ... ... мүмкін емес, себебі әрбір жеке
зейнетақы қоры ... ... ... ... ... және ... ... бойынша жауап бермейтін дербес заңды ұйымы
болып табылады, бірақта, зейнетақы қорларының ... ... ... мен ... ойнайтын ролін ескерсек, олардың ұлттық ... ... іс ... бірталай жақтарын мемлекетке қадағалау қажет.
Сонымен қатар, қордың міндеттерін ... ... мен ... ... стандартталуы мен регламентталуы, инвестициялау үшін объектілер
сапасына деген талаптар айтылып өтуі ... және т.б. ... ... бас ... ... ... ... реформалаудың либералды ... ... ... ... ... ұйымдастырушысы мен инициаторы
болып табылады, сондықтан, ең бастысы, жекеменшік зейнетақыны ... ... іс ... оның реттеу аясын нақты анықтап алу
қажет. Мемлекеттің атынан ... ... ... ... тіркелген. Нарықтық экономикадағы зейнетақы
саясатының басты ориентирлерінің санына ... ролі ... ... ... реттеуге бағытталған.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекеті қатаң ... ... ... ... ... ...... зейнетақы активтерін басқару ... ... ... зейнетақы қорларының іс-әрекеті қатаң түрде үш мемлекеттік
реттеу ... ...... ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының Ұлттық
комиссиясымен және ... ... ... ... ... Енді ҚР-ң ... ... ішінен біртұтас бақылаушы орган
құрылған. Бұл зейнетақы жарналарының сақтығы мен ... ... ... ... ... үшін, салымшылар бір қордан екіншісіне өздерінің
зейнетақы жарналарын ... ... ... мен ... ... ... ... болдырмау үшін, қорлар жұмыстарының бұқаралығы мен
ақпараттарының мөлдірлігі үшін қажет. Мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... “ҚР-ң
зейнетақымен қамсыздандыру туралы” ҚР-ң заңына сәйкес өзінің ... ... ... органының ролі ... ... ... ... ... ... ... зейнетақымен
қамтамасыз етудің жинақтаушы жүйесінің тұрақты іс-әрекетін қамтамасыз ету,
жинақтаушы зейнетақы жүйесі аймағындағы ... ... іске ... де ... ... ... ... мен салымшыларын қорғау
кіреді.
База заңдары немесе жинақтаушы зейнетақы қорларының заңды қоршаған
ортасы уақыт өте ескіреді, ал ... ... ... оны ... отыруы
қажет. Реттеуші органнан басқа нормативті ... ... ... ... де ... Нормативті құқықтық актілерді дайындау
жеткілікті мөлдір жағдайларды өтеді – олар ҚР-ң халықты әлеуметтік ... ... ... ҚР-ң ... ... ҚР-ң қаржы
Министірлігінде және ҚР-ң экономика Министірлігінде келісуден өтеді, содан
кейін ғана мемлекеттік ... ... ... орган қорлармен салымшылар
мүддесі мен ... ... ... ... заңдардың қатаң
орындалуын қадағалауға міндетті. Осындай мақсатпен ол ... ... ... ережелердің үзіліссіз бақылауын жүзеге асыруын
іске асырады.
Тиімді бақылау мынаны рұқсат етуі керек:
- себебін уақытылы ... мен ... ... ... ... ... ... алу;
- жинақтаушы зейнетақы қорларының бар және пайда ... келе ... ... ... мен ... жою бойынша адекватты шаралар қолдану.
Техникалық қадағалау екі түрлі әдіспен іске асырылады:
- ... ... ... ... есеп берулерін әрдайым
зерттеу жолымен;
- инспекционды, орындардағы іс-әрекеттерді тексеру жолымен.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының іс-әрекеті лицензияланған ... ... ... қорларын лицензиялау зейнетақылық
төлемдерді іске ... мен ... ... ... бойынша әрекеттерін
мемлекеттік қадағалау мен реттеу мақсатында болады. Жинақтаушы зейнетақы
қорларының іс-әрекетін лицензиялау 1995ж. 1 ... №2200 ... ҚР-ң ... және ... ... ... реттеледі.
Дистанционды бақылау жинақтаушы зейнетақы қорларының ай сайынғы,
квартал сайынғы және жыл ... есеп ... ... Жинақтаушы
зейнетақы қорларының есеп берулер жүйесінің негізін қаржылық есеп беру
формасында берілген ... ... ... өз ... ... баланс;
- қаржылық-шаруашылық іс-әрекеттерінінің нәтижесі туралы есеп беру;
- өз қаражаттары бойынша ақша қозғалысы туралы есеп беру;
- айналыстан тыс ... ... ... есеп беру;
- өз капиталының қозғалысы туралы есеп беру;
- зейнетақылық жинақтаулар ... ... есеп ... ... ... ... ... есеп беру;
- жекеменшік активтердің өзгерістері туралы есеп беру.
Дистанционды бақылау инвестициялық табыс пен ... ... ... ... ... зейнетақылық жинақтаулардың
қозғалысын анализдеу ... іске ... ... зейнетақы
қорларының қаржылық инвестициялары тексеріледі (екінші ... ... ... ... орналастыру мен басқа да қаржылық
құрал-жабдықтардың заңдылығы). Инспекторлық ... ... ... қорлар жұмысындағы қиыншылықтардың туындау ықтималдылығы мен
нақты ... ... ... ... ... жолымен жинақтаушы
зейнетақы қорлары жағынан мүмкін бұзушылықтардың алдын ... ... ... іске ... ... ... ал
содан кейін ғана әлеуметтік мақсатарға жетуді көздейді деген тұжырым
жасауға ... ... 27 ... ҚР-ң ... ... мақұлданған №886 ҚР-ң
халқын әлеуметтік қорғау Концепциясы әрекет етіп ... ... ... ... ... Концепциямен халықты әлеуметтік қорғау
жүйесін жетілдіру бойынша екі ... ... ... ... кезең 2001-2002ж., ал екінші кезең 2003-2005ж. бөлінген. ... ... ... ... ... ... шешілулері керек.
Зейнетақы активтері шеттен алып пайдаланудың ішкі қайнар көзі болып
табылады. Бұл ұзақ ... ... ... мемлекетпен отандық тауар
өндірушілерді қолдауға бағытталуы қажет. Бұл үшін жинақтаушы ... ... ... ... ... ... нақты ғылыми сыйымды
инвестициялық проектілерді іске асыруды қарастыру қажет. ... ... ... ... ақша алады да, оны отандық проектілер мен
бағдарламаларды іске ... ... Және де ... ... ... ... кепілденеді.
Зейнетақы жүйесінің дамуы үшін негізгі әлеуметтік субъектілердің (жұмыс
берушілер, қызметкерлер мен ... ... ... ... ... келуі керек.
Зейнетақы нарығының ірі проблемаларының бірі болып ең ... ... ... ... ... көбі әлі де зейнетақы
жарналарын “өз” ақшалары ретінде қарастырмайды. Мемлекетпен қатар зейнетақы
жүйесіндегі тәртіп пен ... ... ... мен ... де қамтамасыз етуге шақырылған. Зейнетақы салымдарының
персонифицирленген есеп ... бұл ... ... және ... Және де сенімді, табысты, тартымты зейнетақы ... құру ... ... міндетті зейнетақы салымдарының мөлшерін
қайта ... тез ... ... резервтерді құру мен зейнетақы
қорларының табысты бөлігін толтырудағы еңбекке ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, зейнетақы қорларының табысын
құрудағы кәсіпкерлік іс-әрекет пен индивидуалды еңбекпен қамтылған тұлғалар
бөлігін ұлғайту. Бұл ... ... және тез ... бірақта оның
өкілдері не салымдарды жасамайды, не өте аз ... ... ... ... ... ... зейнетақы реформаларын
жүргізуге мемлекеттік әсердің мазмұны мен негізгі бағыттарын анықтауға
мүмкіндік ... ... ... ... ... зейнетақымен қамсыздандыру
жүйесін аналитикалық бағалау.
2.1. Халықтың әлеуметтік – экономикалық жағдайының анализі.
Қазақстан тәуелсіз болғалы бері ... ... ... ... ... ... институттар және оларға
сәйкес әлеуметтік - экономикалық дамуды реттеудің әдістері мен ... ... күш – ... ... ... қатар, халықты әлеуметтік
қамсыздандырудың қажетті деңгейін ... ... ... ... қарастырылмаған.
Жұмыс бастылық проблемаларын, әлеуметтік міндеттерін шешу мен халықтың
әлеуметтік қорғанбаған қабатының жағдайын жақсарту үшін зейнетақы реформасы
жүргізілген болатын. ... ... ... ... ... экономикасының әлеуметтік - экономикалық жағдайына әсерін тигізді.
Статистикалық берілімдерден көруімізше, экономикалық белсенді ... ... ... ... ... өсіп ... Бұл фактіні жинақтаушы
зейнетақы қорларының алдында ... ... шешу үшін ... ... ... өйткені әрбір жұмысшы өзінің жалақысының есебінен өзінің
зейнетақысын қамтамасыз етеді ... ... ... ... ... жылы 2000 ... ... экономикалық белсенді халықтың саны
76400 адамға өсті, жұмыс бастылар саны – 234300 ... ... ... ... ... ... жұмыскерлердің саны төмендесе (2002 жылы 2000
жылмен салыстырғанда 9200 адамға), онда бұл ... ... ... саны өседі (43500 адамға). Жұмыссыздар мен ... (157900 ... ... ... төмендеді.
Берілген жағдай жинақтаушы зейнетақы ... үшін ... ... 2002 ... Қазақстан Республикасының статистика бойынша
агенттігінің материалдарына сәйкес, 15 жастан жоғары ... ... саны 7,4 млн. ... ... млн. адамнан, 2004ж.-7,8 млн.
адамнан асқан, олардың ішінде экономикада жұмыспен қамтылғандар – 6,7 ... ... млн. ... ... млн. ... бұл ... ... 10,7 мың адамға көп (0,2%). Жұмыссыздар саны 690,7 мың адамды,
2003ж.-672,1 мың адамды, ... мың ... ... бұл 2001 ... 88,5 мың адам ... ... аз. ... деңгейі 2002
жылдағы 9,3%-ке қарсы 8,8%-ті құрады. ҚР-ң Еңбек пен ... ... ... бойынша 2002ж. уәкілді құрылымдарына
жұмысбастылық сұрақтары бойынша жұмыс іздеп ... 362,8 мың адам ... бұл 2001ж. ... 30 мың ... көп (0,9%). ... жұмыспен қамту органдарының есебінде тұрған азаматтардың саны
2002 ж. желтоқсанының аяғына 193,7 мың ... ... бұл ... ... 9,6 мың ... аз (4,7%) және 2001ж. ... аяғына
қарағанда 22,4 мың адамға аз (10,4%).
№1 кесте. Еңбекке қабілетті жастағы экономикалық белсенді мен белсенді емес
халық саны*
|Көрсеткіштер |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... | 7107,4 | 7479,1 | ... |7840,6 ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... |6201,0 |6698,8 |6708,9 |6985,2 |7181,8 ... |3504,4 |3863,3 |4030,2 |4229,6 |4469,9 ... ... | | | | | ... бетінше жұмыспен |2696,6 |2835,5 |2678,7 |2755,6 |2711,9 ... |906,4 |780,3 |690,7 |672,1 |668,2 ... | | | | | ... ... |12,8 |10,4 |9,3 |8,8 |8,4 ... алғанда | | | | | ... ... емес |3655,2 |3175,8 |3155,3 |3278,6 |3384,4 ... | | | | | ... ... |856,0 |857,4 |970,7 |1156,5 |1259,8 ... оқу формасы) |2008,2 |1584,2 |1565,6 |1461,9 |1425,1 ... | | | | | ... ... ... | | | | ... емес ... |791,0 |734,2 |619,0 |262,2 |273,3 |
| | | | | | |
| ... - * Пайдаланылған әдебиеттер: ... ... ... Казахстана. Статистический сборник/ Под |
|редакцией А.А.Смаилова, Алматы,2004, 168с., с.16 ... ... ... ... ... ... Под ... К.С.Абдиева, Алматы,2005, 116с., с.15 ... ... ... ... ... тіркелген жұмыссыздардың
үлесі 2003ж. 1,8%, бұл 2002 қарағанда аз. 2003 жыл ... 154,6 ... ... ... бұл 2002ж. ... 6,0 мың ... немесе 4,2%
көп.
|Көрсеткіштер |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... ... | | | | | ... сұрақтарымен | | | | | ... ... ... | | | | | ... |368,2 |332,7 |362,8 |273,5 |282,0 ... ... ... | | | | | ... |127,7 |143,1 |148,6 |154,6 |167,5 |
| | | | | | ... ... ... қамту | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... | | | | ... |231,4 |216,1 |193,7 |142,8 |117,7 |
| | | | | | ... белсенді халық| | | | | ... ... | | | | | ... ... % |3,7 |2,9 |2,6 |1,8 |1,5 |
| ... - * ... ... ... статистический ежегодник Казахстана. Статистический сборник/ Под |
|редакцией А.А.Смаилова, Алматы,2004, 168с., с.20 ... ... ... ... ... сборник/ Под |
|редакцией К.С.Абдиева, ... 216с., с.9-15. ... ... ... ... және ... ... тіркелген азаматтар
саны,
мың адам *
Жұмыссыздардың ең көп саны 25-54 жас аралығындағы ... ... ... 59,3%, ... ... 68,5%). Бұл ... зейнетақы
жүйесін тежейтін және беделін түсіретін ... ... ... ... ... салымшыларының негізгі массасы осы ... тап ... ... Жасы мен ... қарай жұмыссыздар санын бөлу*
| | ... ... ... ... | |
| | ... ... |
| |2003 |2004 |2003 |2004 |2003 |2004 ... ... | | | | | ... адам |672,1 |658,8 |281,4 |281,1 |390,7 |377,7 ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... |188,5 |191,6 |91,8 |96,3 |96,8 |95,3 ... |467,1 |434,4 |169,1 |162,6 |276,4 |253,8 ... |26,5 |30,9 |14,0 |15,2 |12,5 |15,7 ... ... |0,4 |3,2 |0,3 |1,5 |0,1 |1,7 |
| ... - * ... ... ... ... ... ... ... ... ... Под|
|редакцией А.А.Смаилова, Алматы,2004, 168с., с.19 ... ... ... ... ... Статистический сборник/ Под|
|редакцией К.С.Абдиева, ... 216с., с.16. |
| ... ... ... ... ... жоғары болу тенденциясы, экономика |
|қажеттіліктеріне кадрлардың дайындықтарының сәйкес ... ... жеке ... ... ... кезіндегі туындайтын қиыншылықтары (әйелдер, |
|жастар, зейнеткерлік жасқа келіп қалған тұлғалар, мүгедектер), аймақтық |
|еңбек нарығының үлкен саралануы, ... ... ... ... ... ... ... жұмыссыздықтың жоғары деңгейі сақталып |
|отыр. ... де ... ... әйелдердің ерлерге қарағанда көптігін айта |
|кеткен жөн. Зейнеттегі әйелдердің жасы ерлерге қарағанда ұзағырақ болатынын|
|ескеретін болсақ, әйелдердің ... ... ... ... ... ... болу керек, яғни зейнетақы салымдары да көбірек болу керек, ... та ... ... ... ... ... ... |
|зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінде ауыр сұрақ туындайды және де ... ... саны ... ... ... ... айта |
|кеткен жөн. ... ... ... мен ... ... |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... мың | | | | | ... |14901,6 |14865,6 |14851,1 |14866,8 |14951,2 ... ... | | | | | ... |7177,5 |7159,7 |7153,5 |7160,2 |7199,0 ... |7724,1 |7705,9 |7697,6 |7706,6 |7752,2 ... халыққа | | | | | ... ... | | | | | ... |48,2 |48,2 |48,2 |48,2 |48,1 ... |51,8 |51,8 |51,8 |51,8 |51,9 |
| | | | | | ... ер ... ... |1076 |1076 |1076 |1076 |1077 ... | | | | | |
| ... - * Пайдаланылған әдебиеттер: ... и ... ... ... ... Под ... ... Алматы,2004, 116с., с.4 ... ... ... бойынша Қазақстан тұрғындарының
қартайуы жалғасып барады. Халықтың табиғи өсімі 2001ж. бастап жылда 100,0
мың ... ... ал ... ... ... 2001ж. 6,33 млн. адамнан
2003ж. бірінші жарты жылдығындағы 1,35 млн. адамға қысқарған.
Негізінен мұндай жағдай ... ... кері ... ... ... осы ... жүйеге ол әсерін тигізбейді.
№5 кесте. Халық саны*
|Көрсеткіштер |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 ... ... | | | | | ... мың адам |14865,5 |1485,1 |14866,8 |14951,2 |15074,8 ... |8413,4 |8429,4 |8457,2 |8518,2 |8614,7 ... |6452,2 |6421,7 |6409,6 |6433,0 |6460,1 |
| | | | | | ... ... санынан | | | | | ... ... | | | | | ... |56,0 |56,1 |56,3 |56,4 |56,8 ... |44,0 |43,9 |43,7 |43,6 |43,2 |
| | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... мың | | | | | ... | | | | | ... қабілетті жастан | | | | | ... |4592,0 |4473,6 |4355,5 |4223,8 |4064,7 ... ... |8641,9 |8743,1 |8850,4 |8920,0 |9318,4 ... ... ... | | | | | ... |1723,9 |1723,9 |1679,4 |1609,3 |1568,1 |
| ... - * ... әдебиеттер: ... ... ... в ... Статист. сборник/ Под редакцией |
|Ю.К.Шокаманова, Алматы,2005, 284с., с.26-27 ... и ... ... ... ... Под ... ... Алматы,2004, 116с., с.7 ... ... ... ... ... жылға ұзарып барады. 2000ж.
бастап халықтың өмірінің ұзақтығы 2 жылға ұзарды (ерлер – 1,8, ... ... ... ... факт ... ... қорларына зейнетақы салымдарын
жүргу қажеттілігі мен салымшыларды тарту көз қарасынан жинақтаушы ... үшін ... ... ... ... ҚР-ы ... ... өмір сүру ұзақтығы*
| | ... ... ... өмір |
| | | ... ... ... | | |
| ... | | |
| | | | | |
| | ... ... | ... |64,7 |60,62 |70,88 |10,26 ... |65,2 |60,15 |71,13 |10,98 ... |65,5 |60,50 |71,32 |10,82 ... |65,7 |60,70 |71,52 |10,82 ... |65,9 |60,45 |71,46 |11,01 |
| ... - * ... әдебиеттер: ... ... ... Статистический сборник, Алматы, 2001,|
|392с. ... и ... ... ... статист. сборник/ Под редакцией |
|К.С.Абдиева, Алматы,2004, 116с., с.7 ... ... ... ішінде экономикалық белсенді халық ... ... ... 81,7% ... ... ... халықтың көбі
жеке меншік формасындағы кәсіпорындарда жұмыспен қамтылған – 75%-ке дейін,
мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындарда – 25%-ке ... ... ... ... ... ... тартқан кезде көңіл аудару
керек.
№7 кесте. Жинақтаушы зейнетақы жүйесі салымшыларының анализі*
| | ... ... |ЖЗҚ (НПФ) ... ... |
| ... | ... ... ... |санының | ... ... |
| ... | | | |
| |мың адам | | | |
| | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| ... ... ... халықтың мемлекеттік емес ... ... ... тенденциясы байқалды. Қазір жағдай өзгерді:
мемлекеттік емес ... ... ... саны екі ... ... ... 54,9%–ке дейін), біріншісі мемлекеттік емес зейнетақы
қорларымен бірінші рет мәмлеге ... және ... өз ... ... ... ауыстырғандар.
ҚР-ң еңбекке қабілетті халық саны 8120 мың ... ... оның ... ... саны 5910 мың ... ... зейнетақы қорымен
еңбекке қабілетті халықты қамту 60,5% құрайды. Еңбекке қабілетті халықты
қамтудың соншалықты ... ... ... ... ... өз бетімен
жұмыспен қамтылғандардың нашар тартылуларымен түсіндіріледі (саудагерлер,
маусымдық жұмысшылар мен бір ... ... ... ... да ... ... ... халқының барлығы жинақтаушы зейнетақы
қорларымен ... 1998ж. ... ... халықтың 30% ... ... ... болған, 2002ж. бұл көрсеткіш 83,2%
құраған.
Мемлекттік және ... емес ... ... ... ... келесі №7 кестеде келтірілген. Жылдар бойынша алымшылар
өсімінің тенденциясы байқалады: егер 2002ж. барлық ЖЗҚ-ғы салымшылар өсімі
457,5 мың ... ... 2003ж. ... 285,2 мың адамды құраған.
№8 кесте. ЖЗҚ-на зейнетақы жарналарының түсімдері ... ... ... ... ... ... | |
| ... ... ... ... емес |
| | | ... |
| ... ... ... |сыб.салм.%|млн.тг. |сыб.салм.%|
|2000 |20602,1 |100 |17946,7 |87,1 |2655,4 |12,9 ... |27261,7 |100 |14413 |52,9 |12848,7 |47,1 ... |37574,3 |100 |13192,5 |35,1 |24381,8 |64,9 ... |44123,3 |100 |15448,7 |35 |28674,6 |65 ... |60535,6 |100 |14768,4 |24,4 |45767,2 |75,6 ... - *Пайдаланылған әдебиеттер: ... Е. ... ... ... в 2003 ... ... январь ... емес ... ... ... ... ... басынан
көбірек салымшылар саны “Халық банкінің” (16,9%), ... ... ... ... (4,4%), ... (4,1%) ... ... 4 қорда
ағымдағы жалпы салымшылардың 40,3% тіркелген, ал мемлекеттік ЖЗҚ-мен
(44,9%), ... ... 5 ... ... ... ... 85,4% зейнетақы жарналарын аударады.
Республикада зейнетақы алушылар саны жыл сайын 1000-ға жуық адамға
төмендеп отырады, ... ... ... категориялары бойынша
жүреді: зейнетақыны толық көлемде ... ... емес ... өтілі мен
еңбек сіңірген жылдарына.
Категориялар бойынша зейнетақы ... саны ... №9 ... ... Зейнетақы алушылар саны*
|Көрсеткіштер |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. ... ... ... | | | | | ... адам, |1921,0 |1830,1 |1749,1 |1690,5 |1660,0 ... ... | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... |1835,7 |1749,3 |1674,1 |1617,8 |1586,5 |
|жұмыс өтілінің толық еместігінде| | | | | ... ... |41,9 |37,5 |31,7 |30,0 |29,7 ... сіңірген жылдарына (күш | | | | | ... |43,3 |43,3 |43,2 |42,7 |43,8 ... - ... ... ... Краткий статистический ежегодник Казахстана. Статистический сборник/ Под|
|редакцией А.А.Смаилова, Алматы,2002, с.28 ... ... ... ... Казахстана. Статистический сборник/ Под|
|редакцией К.С.Абдиева, ... с.40 ... блок ... ... ... шығындары біраз өсті.
Мемлекеттік бюджеттің шығындар құрылымында 2003ж. әлеуметтік көмек пен
әлеуметтік ... ету ... ... ... шығындар бөлігі
бюджет шығындарының барлық көлемінің 50,1% құрайды.2003ж. екінші жарты
жылдығындағы үлкен ... ... ... ... байланысты
зейнетақы көлемдері ұлғайтылған болатын.
№10 кесте. Зейнетақы мөлшері*
|Көрсеткіштер |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. ... ... мен ... | | | | | ... ... тұрған | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... ... |4462 |4947 |5818 |8198 ... | | | | | ... - ... әдебиеттер: ... ... ... ежегодник Казахстана. Статистический сборник/ Под|
|редакцией А.А.Смаилова, Алматы,2002, с.28 ... ... ... ежегодник Казахстана. Статистический сборник/ Под|
|редакцией К.С.Абдиева, ... с.40 ... ... әлеуметтік қорғау мен еңбек Министірлігі зейнетақыны қайта
есептеуді жүргізді. Зейнетақыны ... ... ... ... ... бірнеше параметрлерге байланысты: саладағы
орташа жалақы мен жұмыс өтіліне.
Қазіргі жоғарлатуларды “таза” деп ... ... яғни ... Ол үшін ... ... ... ... Мұндай
практика болашақта да қолданылатын болады. Яғни, қаржылық жыл ... ... ... ... инфляция пайызына жоғарылап
отырады.
№11 кесте. Мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақылардың негізгі
көрсеткіштері*
|Көрсеткіштер |2000ж. |2001ж. |2002ж. |2003ж. |2004ж. ... ... мен ... | | | | | ... есепте тұрған | | | | | ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... тг. |3509 |3451 |3630 |4095 |4394 |
| | | | | | ... ішінде: | | | | | ... ... | | | | | ... ... |2175 |2175 |2325 |2469 |2616 ... ... |3052 |2990 |3153 |3774 |4153 ... жоғалтуына қарай |4170 |4144 |4371 |4631 |4820 ... ... | | | | | ... ... |9703 |10165 |9722 |9740 |9711 ... ... ... |6201 |6079 |6043 |6018 |6242 ... - ... ... ... ... ... ежегодник Казахстана. Статистический сборник/ Под|
|редакцией А.А.Смаилова, Алматы,2002, с.28 ... ... ... ежегодник Казахстана. Статистический сборник/ Под|
|редакцией К.С.Абдиева, ... с.41 ... 1 ... ... ... жоғалтуына қарай,
мүгедектігіне қарай тағайындалған зейнетақылар жасына қарай, ... ... ... қарай зейнетақылар формаларында мемлекеттік
бюджеттен төленеді.
ҚР-да мемлекеттік әлеуметтік жәрдемақы алушылар саны жалпы ... ... ... ... ... ... асыраушысын
жоғалтуына қарай) 2000ж. практикалық түрде өзгермеген.
Аталған жәрдемақыларды ... ... ...... ... ... және мүгедектігіне қарай зейнетақы алушылар.
№12 кесте. Зейнетақы алушылар құрылымы*
|Зейнетақы ... ... ... | ... | |
| | | | | | |
| |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 ... ... |2,7 |2,8 |2,4 |2,3 |2,1 ... |46,2 |47,1 |48,1 |48,8 |49,2 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |49,8 |48,5 |48,2 |47,5 |47,4 ... |1,3 |1,5 |1,3 |1,4 |1,2 ... | | | | | ... |100 |100 |100 |100 |100 ... өмір ... негізгі индикаторларының арасында барлық
көрсеткіштердің жақсару тенденциясын көруге ... ... ... ... көбі ... тенденциясына ие.
Халықтың ақшалай табысы мен орта ... ... ... ... сүру ... мен зейнеткерлерге аталған айлық зейнетақының орташа
мөлшері айтарлықтай жоғарыламады. Орнын ... ... ... ... 1998ж. 43,5 ... 2003ж. ... 28,6 құрады.
Заңға сәйкес өмір сүру минимумы ... ... ... мен ... ... ... ... қолдау бойынша шараларды іске асыру
мен әлеуметтік саясаттың ... ... ... ... және ... да ... төлемдердің белгіленген минималды
мөлшерлерін дәлелдеу үшін ... ... ... шегі ... ... ... үшін ... табылады. Ол заңда республикада белгіленетін ... ... ... ... қажеттіліктерін қанағаттандыру
үшін қажетті табыс шекарасы ретінде анықталған.
2.2. Зейнетақы жүйесінің инфроқұрылымдық қамтамасыз етілуі.
Қазақстанда мемлекеттік емес ... ... ету ... ... оның ... ерекшелігі болып мемлекеттік емес зейнетақы
қорлары арқылы халықтың өз қарттығын өз бетімен қамтамасыз етуі ... ... ... немесе жергілікті бюджеттен төленеді және
өмір сүру минимумының ресми мөлшерін кепілдейді.
“Жинақтаушы зейнетақы ... өз ... құру ... ... ... ... қорғау мен еңбек ... ... ... бекітілген жарғылық капиталы белгіленеді: ашық қорлар үшін 180
млн.тг. көлемінен аз емес, корпоративті қорлар үшін – 50 ... ... ... Жеке ... ... ... Мемлекеттік Жинақтаушы Зейнетақы
қоры алдыда келеді. 2003ж. оның жеке капиталы 1127,2 млн.теңгені құраған,
ол оның ... ... алты есе ... ... ... 5 жыл ... ... қорларының
саны өсті, қайта құрылу процесстері жүріп өтті, негізінен кейбір ... ... ... ... ... ... ... 4 зейнетақы қорларының бірігуі болды. Басында екі қор құрылды: “АБН
АМРО КаспийМұнайГаз”, “Үміт” ... ... ... ... Ары қарай
2001ж. “Үміт” ЖЗҚ-на “Ұлар” ЖЗҚ-ы қосылды, сөйтіп “Ұлар-Үміт” ЖЗҚ ... үш жаңа ... ... ... ете ... “Филлип Моррис
Қазақстан”, “Отан” және “Капитал”. 2001ж. бірінші жартысында басталған
зейнетақы ... ... ... 2002ж. ... қызметтері нарығының қатысушылары санының ұлғаюымен ауысты.
Жинақтаушы зейнетақы қорларының жұмысын бірталай ... ... ... ... ... активтерінің, жеке зейнетақы
активтерінің мөлшері, салымшылар саны, табыстылығы. ... ... ұсақ ... ... ... ат. ХЖЗҚ”, “Филлип Моррис Қазақстан”, “Отан”
және “Капитал”. Жинақтаушы ... ... ... ... үлесі 1%-тен аспайды.
2002ж. активтер өсімінің ең үлкен жылдамдығы “Отан” жас қорында
тіркелген болатын, ... өсім 18,8% ... 2002ж. ... ... ... да бір қор ... бірінші эмиссиясының мемлекеттік тіркелуін
жүргізді –“Капитал” ЖАҚ ЖЗҚ, оның құрылтайшыларының бірі ... ... ААҚ. ... ... ЖЗҚ-ң зейнетақы активтері ... “ABN AMRO Asset ... ... Активтерін Басқару
Комитетінің инвестициялық басқарылуына түсті.
№1 кесте. Жинақтаушы ... ... ... активтерінің сыбағалы
салмағы*
|Көрсеткіштер |2000ж. 01.01-не|2001ж. |2002ж. ... |
| | ... | ... ... ЖЗҚ | | | | ... | | | | ... | | | | ... мың.тг.| | | | ... ... ... ... |123671109,403 |
|пайызбен | | | | ... | | | | |
| |23,72 |47,50 |61,07 |67,70 ... ЖАҚ: | | | | ... ... | | | ... | | | | ... ... |33864810,0 |43854411,42 ... ... | | | | |
| | | | | |
| |76,28 |52,50 |38,93 |32,30 ... | | | | ... ... | | | ... ... ... |112649400,0 |182669737,024 |
|алғанда | | | | |
| |100 |100 |100 |100 ... - ... ... ... ... ... система Казахстана//Рынок ценных бумаг |
|Казахстана,2001г. №3, с.30 ... о ... ... ... в накопительной пенсионной системе на|
|01 января2002г.//Рынок ценных бумаг казахстана, 2002г., №1, с.54 ... ... ... ... ... ... зейнетақы
жүйесінің берілген құрылымдық бірлігінің уақытшалығы мен жорта айтпауы
бойынша қор ... ... ... ойын мақұлдайды. Берілген жағдай
зейнетақы реформасы концепциясымен ... ... Таза ... сомасы ЖЗҚ-ң зейнетақылық активтерінің үлкен инвестициялық
потенциалы туралы айтады: 2003ж. басына ол 222 ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы жүйесі бойынша 2003ж. басына таза зейнетақы
активтерінің жалпы сомасы 269,8 млрд.тг. құраған, 2004ж. басына – ... тг. ... 2002ж. ... ... ... таза ... ... 2003ж. – 36,5%-ға өсті. Олардың ішінен Мем.ЖЗҚ-на зейнетақы
жинақтауларының сомасы 30% ... ... емес ... 70%-ға ... ... бұл көрсеткіш: Мем.ЖЗҚ-на - 35%, 65% - мемл. емес ... ... ... ... ету ... ... ... 66,5 млрд.тг. құраған, олардың ... ... ... ... 59,9 млрд.тг. аударылған.
Қазақстандағы зейнетақы қызметтерінің нарығы дәл осы ... ... ... ... ... ... ... дамуымен
ерекшеленеді. Зейнетақы активтерінің ай сайынғы өсімі бірқалыпты түрде 3 –
3,5% ... ... ... ... ... ... құрылымы
мен нарық қатысушыларының сандық құрамында бірталай өзгерістердің ... ... ... кесте. 2004ж. Қазақстанның жинақтаушы зейнетақы қорлары нарығының
құрылымы
|Аты ... ... ... |
| ... |активтерінің |үлесі,% |
| ... ... ... | |
| | ... | |
|1 |2 |3 |4 ... |75773,8 |75649,5 |28,05 ... халық банкісінің |60831,9 |60797,4 |22,52 ... | | | ... |46504,5 |46349,9 |17,21 ... АМРО – Каспий Мұнай Газ |18922,7 |18906,7 |7,0 ... |12757,1 |12740,9 |7,72 ... |11169,3 |11165,3 |4,13 ... |8857,5 |8841,2 |3,28 ... Қоры |7888,5 |7879,9 |2,92 ... |7342,4 |7332,3 |2,72 ... |6433,4 |6423,8 |2,38 ... ... қоры |5072,3 |5063,4 |1,88 ... |3916,1 |3914,2 |1,45 ... |2595,7 |2595,3 |0,96 ... ат. ... ЖЗҚ |820,9 |820,7 |0,30 ... ... ... |649,0 |648,2 |0,24 ... |624,1 |623,8 |0,23 ... ... ... |100 ... - ... ... ... накопительных пенсионных фондов и КУПА за 4 квартал ... 30 ... ... ... ... ... өз әрекеттерін 16 жинақтаушы зейнетақы
қорлары атқарған, соның ішінде 1 ... 2 ... ... және 13 ашық ... ... ... ... қорларының комиссионды сыйақысының шекті мөлшеріне
жинақтаушы зейнетақы қорының салымшысының есептік кітапшасын дайындау мен
басқа зейнетақы қорына зейнетақылық жинақтауларын аудару, ... ... ... артық емес зейнетақы жинақтауларының жағдайы туралы ақпарат
беруді қоспағанда, зейнетақы қорларының алымшылары мен ... ... үшін ... ... Жинақтаушы зейнетақы қорлары зейнетақы
активтерін орналастырудан алынған инвестициялық табыстың ... ... ... ... ... комиссионды сыйақыларды
белгілейді. Комиссионды сыйақылардың есебінен жинақтаушы ... ... ... ... ... мен зейнетақы төлеу бойынша
мемлекеттік ... ... және де ... ... ... ... ұйымның қызметтерін өтейді. Жинақтаушы
зейнетақы қорларының ... ... ... ... 8,1 млрд. тг.
комиссионды сыйақы алынған, ... ... ... сыйақылар: зейнетақы
салымдарынан ұсталған – 1,5 млрд.тг., ... ... ...... зейнетақы қорларының негізгі әрекеті – бұл ... және ... ... ... және ... зейнетақы
төлемдерін іске асыру, және де ... ... құру мен ... ... басқару компаниялары арқылы инвестициялау бойынша
әрекеті. Жинақтаушы зейнетақы ... ... ... бірі ... зейнетақы активтерінің сомасы ғана емес, сонымен
қатар тартылған ... саны да ... 1 ... ... ... жүйесі үш бөліктерден
тұрады: міндетті, ерікті және ... ... ... ... ... ... беруші өз қызметкерлерінің шотына ҚР-ң
Үкіметі тағайындаған мамандықтарың тізімі бойынша ... яғни ... ... байланысты заңмен белгіленген мерзімінен
зейнетке ерте шығатын алушылар өмірі мен ... үшін ... ... ... ... ... есебінен зейнетақыларды 55 жастан
бастап, ал ерікті-кәсіптік салымдар есебінен ... мен ... ... жастан бастап ала беруге болады.
Зейнетақы заңдарына сәйкес мемлекеттік емес ... ... ... ... ... ... активтерінің
инвестициялық басқаруын жүргізетін ұйыммен іске асырылады. Қазақстанның
жинақтаушы зейнетақы қорлары белсенді түрде ... ... ... ... ... құнды қағаздарын сатып алуда.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесінің сенімділігін қамтамасыз ету үшін
зейнетақы активтерін ... ... ... белгілі төмендегі
талаптар қойылады:
- сенімділік пен рентабельдік;
- тәуекелділіктердің ... ... ... және ... бақылаушы орган тарапынан бақылау;
- әкімшілік пен маркетингтік ... ... ... және ... жұмысты қамтамасыз ету мен барлық ... ... үшін ... ... ... ҚР-ның Ұлттық
комиссиясының белгіленген қаулысымен ... ... үшін ... ... ... ” 1 ... Компанияның жарғылық капиталы 150
млн.тг. аз болмауы керек, ... ... ... 180 млн.тг. аз
болмауы керек екендігі анықталған. Жарғылық капиталды өтеу тек қана ... ... ... ... ... ... тек қана өз
қаражаттары есебінен құрылуы қажет.
Қазіргі кезде әрекет етіп тұрған ... ... ... ... ... “ВТА Asset Management”, “Жетісу” және Қазақстан
халық банкісі сияқты ЗАБК-ның жарғылық капиталы белгіленген мөлшерінен ... үшін ... ... ... ... ... ... бойынша тежеулер бар. Бұл “ЗАБК-ның инвестициялық
әрекеті туралы ережесімен” белгіленген. Ұлттық ... ... ... ... зейнетақы активтерін орналастыру бойынша келесі
тежеулер ... ... ... ... ҚР-ның мемлекеттік бағалы қағаздары (соның ішінде басқа мемлекеттердің
заңдарына сәйкес эмитеттелінген) – ... аз ... ... ... ... ... қағаздары – 10%-дан көп емес;
- Банктік депозиттік сертификаттар мен орналастыру мезгіліне ҚР-ның Ұлттық
Банкісінің тізімі бойынша екінші деңгейлі банктердегі ...... көп ... “А” ... ... ... қор ... ресми тізіміне құнды
қағаздары енгізілген ҚР-ның ұйымдарының мемлекеттік емес эмиссионды құнды
қағаздары – 30%-дан көп ... ... ... ... жарналарын қорғау әдістерінің бірі
болып табылатын ең аз тәуекелділікке ие.
Қазіргі кезде ... ... ... инвестициялық
портфельдерінде 100 аса қаржылық құралдар бар. Зейнетақы активтерінің
негізгі бөлігі ішкі ... ... ... және қазақстандық
эмитенттердің құнды қағаздарына инвестицияланған.
2003ж. басына қарай зейнетақы ... ... ... ... лицензия болды, соның ішінде ЗАБК-ы мен өз зейнетақы
активтерін ... ... ... ... ... Зейнетақы активтерін басқару нарығының құрылымы*
| ... ... ... ... аты ... ... ... |
| ... ... ... ... | |
| | ... | ... ЖЗҚ |75773,8 |75649,5 |28,05 ... ... ... | | | ... |63427,6 |63392,7 |23,48 ... |61795,4 |61614,9 |22,87 ... AMRO Asset ... |25268,1 |25242,1 |9,35 ... Asset ... |18511,7 |18497,6 |6,85 ... |12757,1 |12740,9 |4,72 ... |7888,5 |7879,9 |2,92 ... ниет |4737,0 |4734,9 |1,75 ... |- |- |0,00 ... ... |270159,2 ... |100 ... | | | ...... ... ... Е. ... пенсионная система в 2002 году//РЦБК, 2003г.,|
|январь, с.23-29 ... ... ... ... и КУПА за 4 ... ... 30 января,с.8 |
| ... ... ... ... ... арасында |
|бәсекелестіктің жоқтығын атап айтуға болады, өйткені құрылған ... ... ... ... ірі ... қорлары өз Компанияларын құрған, |
|яғни нарық бөлінген және әрбір ... өз ... бар. ... ... ... атап ... ... “барлық ірі зейнетақы қорлары компаниялар |
|арасындағы бәсекелестікті жоққа шығаратын активтерді басқаратын өз ... ... ... ... ... ... ... қорларға |
|ірі қордың қойған шарттарына келісуіне тура ... ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қорларына |
|кастодианды қызмет көрсететін 5 банк әрекет еткен: ... ... ... ... жинақтаушы банкі” ААҚ; ... ... ... ЖАҚ; ... ААҚ; ... банк” ААҚ. ... ... ... ... болады: ... ... ... құру ... ... тенденцияны анықтауға |
|болады: мемлекеттік емес жинақтаушы зейнетақы қорлары негізінен өз ... ... ... ... ... ... – жаңа |
|қаржылық институт, ол ... ... ... ... ... ... мүддесін қолдауы және оларға қызмет етуі керек. Мемлекеттік |
|емес жинақтаушы зейнетақы қорлары әрбір ... үшін ... ... |
|керек. Басты түрде, бұл жарнама арқылы іске асуы керек. ... ... ... ... ұзақ ... ... ... |
|инвестициялардың көлемін ұлғайтады, ... ... ... ... алу |
|есебінен – ҚР-ның еврооблигациялары. ЗАБК-ның ... ... ... ... ... ... табыстың айтарлықтай мөлшерін алу мақсатымен |
|шарттасады, және де ұлттық валютаның девольвациясынан болатын жоғалтулар |
|тәуекелділігін ... ... ... ... қор нарығында құнды қағаздарға сұраныс ұсыныстан әлде|
|қайда жоғары болып отыр, ... ... ... ... ... оның ішінде ЗАБК-р, олардың басқарылуында тұрған зейнетақы |
|активтерін ... ... ... ... ... банктердің |
|депозиттерінде ... ... ... ... ... ... бірі болып жаңа өтімді қаржылық ... ... ... ... пайда болуын ынталандыру: ипотекалық |
|облигациялар, агенттік құнды қағаздар, қазақстандық депозитарлық ... ... мен ... ... ... ... ... ... ... нарығына шетелдік|
|эмитенттердің, соның ішінде Европалық одақтың құнды қағаздарын жіберуге ... ... ... БӨЛІМ. Халықты зейнетақымен қамсыздандырудың жинақтаушы жүйесінің
даму бағыттары.
3.1. Контекстідегі зейнетақымен қамсыздандыру жүйесінің шетелдік
тәжірибесі.
Түбегейлі экономикалық реформалар жасауға кірісе ... ... ... елеулі дәрежеде әлеуметтік еңбек жағдайына ... ... ... ... ... ... ... шегіне жетіп, өмір
сүру жағдайының күрт төмендеуі салдарынан қоғамдағы әлеуметтік шиеленісудің
тереңдеу қауіпі туып, нәтижесінде, реформалардың ... ... ... ... және ... ... ... құруды талап етті.
Қаржы қиыншылықтары және халықтың қартаюына қатысты мәселелерді шешудің
мүмкін ... ... шет ... халқын зейнетақымен қамтамасыз
етуінде өзіндік кемшіліктер болды: ол әлеуметтік бағыныштылық ... ... пен ... қаражаттың жалпы деңгейіне кері әсерін
күшейтті, өйткені азаматтар мемлекеттік зейнетақыға иек ... ... ... жинамайды.
Одан өзге, Ресей Ғылым академиясының қызметкері ... ... ... ... тұрған кезде, үкімет әртүрлі әдістермен
зейнетақы мөлшерін шектеуге ... ... ... ... ... бойынша индекстеуді енгізу есебінен шектей алады.
Мемлекеттік жүйе ... ... ... ... ... ... жағдайдың орын алуы мүмкін. Көпшілік мемлекеттердің
осындай әлеуметтік – экономикалық жағдайы либералдық модель деп ... ... ету ... ағымдық жүйеге енгізуге әкеліп
соқтырды, ал ол – болашақ ... ... ... ... ... өмірінде қаражатын ... ... ... ... мен ... ... ... кезде мемлекет
әлеуметтік зейнетақыны тек мұқтаж адамдарға ... ... ... ... ... ... ету жүйесін
реформалаудың сәтті болғанын төмендегілер дәлелдейді:
- жеке зейнетақы қорларының тапқан пайдасының нормасы айтарлықтай ... ... ... ... ... ... 13,9%-тей;
- ішкі ұлттық қаражат нормасы көбейген;
- реформаның табысты нәтижесі капитал ... ... ... ... ... ... өкілдіктер ұзақ мерзімді ішкі қаржыландыруды
пайдаланды;
- жеке ... ... ... ... ... ... және
асыраушысынан айырылуы себепті өтемақы төлеу құқығын алу үшін еңбекақы
төлеу қорынан бар жоғы 0,7% ... ... ... дамыған елдерде Қазақстандағы зейнетақы реформасын жүзеге
асыруға үлгі болған зейнетақы жүйелері ... ... ҚР-ң ... ету туралы» жаңа заңына ҚР-ң президенті 1997ж. 20 маусымда қол
қойды, ал оның маңызды сипаты бар ... ... ... ... ... яғни 1998ж. 1 ... ... енді.
Әлемдік практикада бар зейнетақымен қамтамасыз ету модельдерінің ішінде
төмендегілерді атап айтуға болады: екі ... үш ... ... ... ... барлық тұрғындар үшін бірдей ең аз ... ... ... зейнетақы салықтар есебінен төленеді және
мөлшері төленген сақтандыру жарналарының ... ... ... ... ... модель Чехия, Латвия, Литва, Германия
елдеріне тән.
Албания, Венгрия, Польша, Словения, АҚШ ... үш ... ... ... онда ... ... ... ең аз зейнетақы,
сонымен қатар сақтандыру өтіліне (стаж) байланысты зейнетақылар ... ... ... ... ету ... сөз болады. Осы модель
Қазақстанда қолдануға лайықты болып ... ... ... мөлшері жекелеген елдер бойынша
төмендегідей: ... – жеке ... 16,6%-ы ... ... ... ... сақтандырылған өз қызметкерінің жалақысынан
9,3% ұстап қалуға, ал 9,3%-н өзі ... ... ... қорына төленетін жарна еңбекақы төлеу қорының 28%
құрайды. Израильде ... ... ... ... ... ... толық жалақысының 10%-ы ұлттық сақтандыру жүйесіне аударылады,
5,5%-і – зейнетақы қорына, 14,3% үш ... ... ... ... ... ... ... қызметкердің отбасына зейнетақы, 10 жылдан
кем емес ... ... ... ... ... ... ... зейнетақы. Оның жұмыс істеп жүрген мерзімінде зейнетақы қорына
ақшаның үлкен ... ... ... ... ... ... ... аударылып отырады.
Сөйтіп, мемлекеттік емес бағдарламаларда жасы ... ... алу ... екі ... шарттың орындалуына байланысты –
белгіленген жасқа жету және қажетті еңбек өтілі мен ... ... ... ... ... ... ... міндетті емес, ол – ерікті тәртіп.
Қорытындысында, кәсіпорын зейнетақы бере ме, ... ме, ол ... ... мөлшерде береді – оны ... өзі ... ... ... ... жүйесі кәсіподақтар мен жұмыс берушілер
ассоциацияларының ... ... ... ... ... ... ... мұндай жүйесі бір кәсіпорында жұмыс істейтін
адамдарға арналған өндірістік келісім деңгейінде, жекелеген қызметкерлерге
еңбек келісімдерін ... ... ... де ... ... ... ... шығу жасын ұзарту жұмыс істеушілердің
санын ... үшін ... шара ... Бұл ... ... азайтып, тиісінше сақтандыру ... ... ... ... ... ... көптеген дамыған елдер жұмыс орны бойынша зейнетақы
жоспарларын, орта және жоғарғы ... бар ... ... жеке ... ... ... бар ... басқарманы
мемлекет басқаратын зейнетақы жүйесіне тоқтады. Барлық дамыған елдерге
ортақ ... ... ... емес ... ... ... ... отырғанын оларды біртіндеп зейнетақылық сақтандыру кешенді жүйеге
енгізіп жатқанын айтуға болады. Бұрындары жинақтаушы тәртіптің пайда ... ... ... тіпті кездейсоқ деп айтуға болады. ... ... ... ... ... өз қолдарына алды да,
үкіметке реттеуші ролін қалдырды. Бүгінгі таңда мемлекет ... ... мен жеке ... ... ... ... жоспары
бірден бірге маңызды роль атқарып келеді. Әртүрлі елдердің ... ... ... (екі, үш ... т.б) ... болғанмен,
олардың әрқайсысының өз ерекшеліктері бар: жұмысшылар мен қызметкерлерді
зейнетақымен жеке-жеке ... ... ... ... ... ету ... ... келісімдердің болуы, сонымен ... ... мен ... ... ... қамтамасыз
етудің ерекшеліктері бар.
АҚШ, Франция, Швеция және Ұлыбритания елдерінен айырмашылығы – кәсіптік
әлеуметтік жәрдем іс ... ... ... ... ... ... зейнетақымен қамтамасыз етуде жұмыс істеушілердің әртүрлі
категорияларының айырмашылығы жоқ.
Қалыпты зейнетақы жасын ... ... емес ... жүрген заңдылық нормаларын көбінесе жаңартып отырады. АҚШ пен
Канадада ер адамдар мен ... үшін ... жас – 65, ...... – 65, ... – 55, ... ер ... үшін 65, әйелдер
үшін 60. Салыстыру үшін № кестені қарауға болады.
№1 кесте. Өмір сүрудің болжамды ... ... ... ... шығу ... |
|Елдер ... ... ... ... ... |жас | ... сүру |
| | | ... жас |
| ... ... ... ... ... ... |
|Австрия |73,8 |80,3 |65 |60 |8,8 |20,3 ... |74,0 |80,7 |65 |65 |9,7 |20 ... |74,7 |80 |65 |60 |9,7 |20 ... |74,1 |80,3 |60 |65 |9,1 |20,3 ... |75,7 |80,8 |67 |67 |8,7 |13,8 ... |75,2 |81,3 |61 |56 |14,2 |25,3 ... |76,2 |81,9 |65 |65 |11,2 |16,9 ... |75,1 |80,8 |65 |65 |10,1 |15,8 ... |75,4 |81,3 |67 |67 |8,4 |14,3 ... |72 |78,9 |65 |65 |7 |13,9 ... |60,7 |72,9 |60 |55 |0,7 |17,9 ... |73,5 |80,2 |65 |65 |8,5 |15,2 ... |66,8 |72 |60 |55 |6,8 |17 ... |73,2 |80,8 |65 |65 |8,2 |15,8 ... |74,4 |82,1 |60 |60 |14,4 |12,1 ... |75,5 |81,9 |65 |62 |10,5 |19,9 ... |76,9 |83,0 |65 |65 |11,9 |18 ... |59 |74,4 |63 |58 |-4 |12,4 ... ... ... ... ... өмір сүру ... Статистикалық жинақ |
|(А.А.Смаилованың ... А. 2002ж. ... А.Б. ... жинақтаушы зейнетақы жүйесі» А. 2002ж. ... ... ең ұзақ өмір жасы ... (76,9 жас) және ... жас) ... әйелдер арасында ең ұзақ өмір жасы – Жапонияда (83
жас), Францияда (82,1 жас) және Канадада (81,9 жас) ... ... ер ... ең ұзақ өмір ... ... ... және ... (14,2 жас), ал әйелдер арасында - ... (25,3 ... ... (19,9 жыл) ... ... емес ... ... қазіргі заманғы
құрылымын төмендегідей көрсетуге болады:
- жекелеген кәсіпорындар шеңберінде жасалған бағдарламалар;
- жалпы ұлттық көлемдегі ... ... ... ... ... ... жинақталған қаржыны екі жақты қол қойылған келісім шартқа сәйкес
қана алуға болады, оның өзінде де, ... ... ... кірісімен
қоса дәл осындай (ұйымдастыруы және құқықтық мәртебесі бойынша) ұжымға
табыс етіледі.
Әртүрлі елдердің зейнетақы жүйесін ... ... ... ... ... ... ... миллиард долларға жеткені
жатады, соныменбірге қорлардың қызметін нақты сипаттайтын ...... ... ... адам ... шаққандағы мөлшері.
Қорлар өз қаржыларын, негізінен құнды қағаздарға ... ... ... мүлікке (оның ішінде шетелде де) салады, мұндай
әрекет ... ... пен ... ... ... қаупінен
сақтайды. Чилидің зейнетақы ... ... ... ... істеуге рұқсат берілген: мемлекеттік құнды қағаздар,
орталық ... ... ... ... салынған заттар, банк
облигациялары, ... ... ... ... ... құнды
қағаздар, акциялар, шетел үкіметтері кепілдік берген құнды қағаздар мен
өзге де ... Шет ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың құнды қағазына салуға тиым
салмайды. Соның нәтижесінде әлемдік ақша нарығында жаңа ... ... ... ...... ... ... ақшасын
инвестициялауды бақылап ... ... ... олар ... ... және бүкіл дүниежүзіндегі экономикалық дамудың
қарқынына ықпал етеді. Олар әлемдік активтері орасан зор сомаға 6700 ... ... ... ... ... ... ... елдерде зейнетақы қорлары жекешелендіру процессін қаржыландыру
көздері болып табылады.
Мемлекеттік зейнетақы ... ... ала ... жарналарға
негізделген жеке зейнетақы бағдарламаларымен ауыстыра отырып, бұл елдердің
үкіметтері жаңа жекешелендіру компанияларының ... ... ... ірі ... қорларын құрады.
Жеке инвесторлардың құқықтарын кеңейтуге қолдау жасау – жеке зейнетақы
жәрдемі ... ... ... ... және ... нарығының белсенділігін арттыруға ықпал етеді. Сақтандыру
мекемесі, әдетте қатысушылардың саны бойынша өзін-өзі басқаратындардан ... ... ... ... ... ... ... шотына салынған қаражаттарды, ... ... ... ... ... ... ... жасау шараларыфн пайдаланады.
Сақтандыру мекемелері зейнетақы ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорлары активтерінің
үлкен көлемін жасап алады, бұл қорға инвестициялар мен төлем мөлшері икемді
меңгеруге ... ... Ақыр ... ... ... үшін ... ... жасына жеткенде аннуитеттер ... Бұл ... ... мекемелерге тән емес, өйткені соларға
сәкес зейнетақы әдетте тікелей жинақталған қордан төленеді. ... ... ... инвестициялық құрамдар пайдаланылады:
1. Кіріс әкелетін мерзімі өткен аннуитеттер. Оларды ... ... ... ... сыйақы ретінде төленеді. Мерзімі өткен аннуитеттер,
әдетте, зейнеткерлікке ... ... ақша ... ... тәсілі
ретінде қарастырылады және олар бойынша төлемдер келісілген кеш мерзімде
түседі. Зейнетақы жасы жеткенде, зейнеткер бұл қаражатты алуға және ... ... ... ... зейнеткерлікке шыққан соң төлемдердің белгіленген
нормасына кепілдік беріледі. Бұл төлемдер келісім ... ... ... ... қол ақша ... ... тұрақты алып тұратын мөлшерде
белгіленеді. .
2. Депозиттік шоттар. Бұл кезде ... ... ... салынады және
оны мақсатсыз пайдалануға болмайды. Шотқа салынған бұл соманың бір бөлігі
аннуитет сатып алуға жұмсалуы ... ... ... қызметкерге ол
зейнетақы жасына жеткенде ғана, жедел төлем ретінде төленеді.
3. ... ... ... ... ... компаниясының пайдасына
жекелеген сыйақы салынғаннан кейін, зейнеткерге төлем ... ... ... ... ... ... ... мекемесінің трассанты
болып табылады. Мысалы, жұмыс беруші кәсіпорында құрылған зейнетақы
қорының трассанты болды дейік. Ол ... ... ... сәйкес өз
қызметкерлерінің зейнетақы алушылардың пайдасына жарна салады. Әдетте,
зейнетақы ... ... ... бір ... өмір ... ... кезінде) жалғасып отырады.
4. Кіріс әкелмейтін мерзімі өткен аннуитет. Аннуитеттің бұл түрі ... ... етіп ... ... ... инвестициялық
қызметі үшін пайдаланылады. Егер сақтандыру мекемесі жұмысын тоқтатса
және оның ... үшін ... ... ... ... онда ... ... өткен аннуитет осы төлемдердің бәрінің кепілі бола
алады. ... ... ... сақтандыру схемалары бойынша, ... ... ... ... ... ... инвестицияланады.
Жарналарды кәсіптік зейнетақы мекемелерінің ... ... өзі ... ... ... ... отырады. Мұндай жарналарға
жеңілдікпен салық салынады. Көптеген кәсіптік ... ... ... ... ... атымен және олардың
тапсырмасымен басқарады. Кей жағдайларда зейнетақы ... ... онда ... ... ... активтерін басқарушы болып
қалады. Мұндай мекемелер өзін-өзі басқаратын мекемелер деп ... ... ... ... ... қор ... ... береді, онда зейнетақы активтерінің мөлшері сақтандыру компаниясы
инвестицияларының санына кіреді. Ұлыбританияда, ... ... ... ... ... мен ... ... қорына төлеген жарналары салықтан босатылады; зейнетақы қорлары
кейбір салық ... ... оның ... ... ... салудан босату түрінде жеңілдік беріледі. Канадада 1% мөлшеріндегі
салық салу зейнетақы қорында шетелдік қағаздарға салым ... ... ... ғана ... ... төлеміне табыс салығы еңбек
етуден түскен табыс ретінде салынады.
Е.Четыркинаның ... ... ... ... ... ... үш ... қолданылады:
- зейнеткерлерге ағымдағы жарналардан еркін қаражатты инвестицияламай ақ
төлем төлеу;
- сақтандыру жәрдемі;
- ақша қаражаттарының жинақтық ... ... ... 1/3-ке жуық мемлекеттік зейнетақы ... ... емес ... ... ... ... өте ... қолданады
(халықаралық ұйымдардың кейбір қорлары ғана).
Сақтандыру жәрдемдері зейнетақы және ... ... ... жеке ... болып табылады. Ақша қаражаттарын жинақтық немесе
трасталық салу, негізінде, мерзімі бойынша ... ... ... ... ... сөз. Қартайғандағы жәрдемнің мұндай түрін зейнетақылық жәрдем деп
айту қиындау. Шет елдерде осындай қаржылық операцияларды банкілер мен ... ... ... ... ... ... ... біріккен
(ұжымдық) қоғамдық салымшылар басқаратын зейнетақы ... ... ... ... ... ... ауыр ... жағдайларға
әкеліп соғуы мүмкін. Бір жағынан, ол қаражаттың ... ... ... ... ... инвестицияларды көбейтеді. Екінші жағынан, ... тек ... ... ғана ... ... ... ақша ... үй шаруашылығын тұтынудың азаюынан туған ортақ сұраныс көлеміне
де байланысты.
Қазіргі уақытта ... ... бес ... ... түрі бар:
- кәсіпорындарда құрылып, инвестицияларды ... ... ... қорларға бөлінетін қаражатқа салық салынбайды, ал қорлар
кәсіпорынның банкрот болуынан сақтандырылады;
- түгелдеу арнаулы ... ... ... трастылар, зейнетақы
кассалары т.б.) басқаратын қорлар;
- кәсіпорындар мен өмірін сақтандыру бойынша кәсіпорын ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпорындар) бір уақытта
басқаратын қорлар;
- басқаруды кәсіпорын ішінара сақтандыру компанияларына тапсырған қорлар,
шын мәнінде бұл ... ... ... мүмкіндігі жоқ немесе жоғарыда келтірілген ұжымдық сақтандыру қорларына
қатысқысы келмеген тұлғалар үшін жеке ... ... ... ... ... және сақтандыруды зерттей келе,
экономист Ю.Воронин төмендегілерге ... ең ...... қартайғандағы жәрдем бойынша жеке жекеменшік бастаманы тарату
үшін бірқатар құқықтық, саяси және ... ... ... ... ... бұрын, бұл сызық нарық экономикасын құқықтық
қамтамасыз ету, оның шекара ... және ... ... ... ... ... ... істейтін капитал нарығын құру. Екінші мәселе ... ... ... ... ... бағытталған экономикалық
саясат. Әрбір жеке адам үшін бұл – оны жинаған ... ... ... ... ... ... бойынша қысқа мерзімді жеке дара шара қабылдаудың
негізі деген сөз. Үшіншіден - әлеуметтік саясат, бұл ... ... ... ету ... ... ... жеке дара ... да
қарастыратын әлеуметтік қорғауға қол ... ... ... саясат мемлекетпен оның азаматтарының қаржы салмағын ... ... ... ... ... – қосымша зейнетақы жәрдемімен айналысатын ... ... ... ... ... ... ... мәселе –
қартайғандағы жәрдем бойынша жеке бастаманы қолдайтын салық ынталары.
Демек, заң шығарушы ... ... ... жеке ... ... ... және қартайғандағы жәрдем бойынша жеке бастаманы аз ғана
қаржы ... кең ... ... ... ... ... қорғауға
қол жеткізеді.
Нарық экономикасы дамыған елдерде қартайғандағы жәрдемнің ... орын ... ... ... деңгейі мен сапасы елдегі экономиканың даму
деңгейіне байланысты;
- қартайғандағы жәрдемнің бірнеше деңгейінің ... ... ... бұл ... модель (бірінші деңгейі – мемлекет тарапынан әлеуметтік көмек,
екіншісі – ... ... ... мен ... байланысты,
үшіншісі – мемлекеттік емес);
- зейнетақы қорлары ірі ақша қаражаттарын топтайды, ... ... ... инвестициялайды: көп жағдайда ... ... ... қаржы жүйесін түрақтандыруға жұмсалады;
- жеңілдетілген салық саясатын қолдану – мемлекеттік емес зейнетақы
жәрдемін ... ... ... ... ... ... жәрдемінің үлесі
артады, ал экономиканың көтерілу кезеңінде жұмыс істейтіндер мен олардың
жұмыс берушілерінің ... ... ... ... мемлекеттік емес
зейнетақы қорларына ақша аудару мүмкіндігі пайда болады;
- инфляция қоғамның еңбекке жарамсыз ... ... ... ... тигізген шақта, шет елдерде индексация қолданылады.
Жоғарыда айтылғандардан мынандай қорытында жасауға болады: зейнетақылық
жәрдем жүйесінің болуы нарықтық ... ... ... тән. ... ... өсуі - әдетте, қоғамдағы экономикалық мәселелермен
әлеуметтік жағдайлар ушығып тұрған кезде байқалады. Экономикалық шарттарға
мәдени – ... ... ... мәдениетке байланысты әртүрлі елдерде
әртүрлі кезеңдерде мемлекет халықты ... ... ... ... кіріседі. Елдер бойынша, әлеуметтік бағдарламалардың
шеңберінде, оларды жүзеге асыру мен басқару ... ... ... емес ... ... ... бойынша айырмашылық
диапазоны кең. Аталған ... ... ... ... ... ел ... ... түсіндіреді. Әртүрлі елдердің
зейнетақымен қамтамасыз ету жүйесінің жеке ... ... ... ... ... сипаттайтын және талдап беретін
кейбір белгілерді көрсетуге болады: ... ... ... ... ... және ... ... өзіне тән ерекшеліктері,
сонымен бірге олардың ... ... ... бар. ... ... ... мен зейнетақы қорларының айырмашылығы
мыналардан көрінеді: зейнетақымен ... ... ... ... ... қатысудың міндетті сипаты, зейнетақыға шығу жасы; зейнетақы
мөлшерінің жоғарғы және төменгі шегінің болуы; ... ... ... ... ... мүмкіндігі; зейнеткердің жұмыс істейтініне
немесе істемейтініне қарамастан зейнетақы төлеуге ... ... ... ... ... және қосымша зейнетақымен
қамтамасыз етумен қамтылған халық саны; жеке ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етудің
қосымша жүйесі кезінде ... ... ... бойынша жұмыс
істейтіндерді зейнетақымен қамтамасыз етудің ерекшеліктер; жалдама бойынша
жұмыс ... ... және ... ... ... ету
жөнінде ұжымдық келісім-шарттың болуы; басқа жұмысқа ауысқан жағдайда
зейнетақыға жинақталған қаражатты ... ... ... ... ... ... ықпалы; зейнетақы жарнасының ... ... және ... ... ... қамтамасыз етуді жетілдіру бойынша кеңестері.
Елдің әлеуметтік-экономикалық дамуы мен халықтың өмір сүру деңгейін
барынша нақты ... үшін ... ... есеп ... ... қажет,
өйткені азаматтардың іс жүзіндегі хал-ахуалы соған тікелей байланысты.
Жинақтаушы зейнеақы жүйесі ... де ... ... ... жүйесіне қатысуы қажеттігін дәлелдейді, ... ... ... ... еңбек өнімділігі артады, мамандардың ... ... ... ... ... ... ... негізінде кәсіптік зейнетақы жоспарларын мүмкіндігінше ... ... ету ... ... зейнетақы төлемдерінің
құрылымында барлық шығындардың 14,4% мүгедектігі ... ... ... ... алушылар құрылымында 2002ж. мүгедектігі
бойынша зейнетақы 48,8% құраса, 2003ж. 49,2% құрады.
Өндірістік жарақатты азайту ең алдымен, жарақат ... ... ... ауру сырқаулардың алдын алу өндірістік ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Зейнетақымен қамтамысз ету жүйесі – қоғамның ... ... ... ... қарт мүшелерін қолдау механизмі. Шет елдерде зейнетақы
жүйелерін мүгедектігі бойынша ... ауыр ... ... негізінен,
өндірістегі қайғылы жағдайлар мен кәсіптік аурулардан сақтау институттары
көмегімен іске ... ... ... ... ... берушілер атқарады, ал бұл жұмыс ... ... ... ... ... ... бойынша зейнетақы санын
азайтуға оларды жұмысқа орналастыру ... ... ... тиіс.
Мүгедектіктің өсу фактісі ... ... ... ... 2001ж. ... жұмыс істейтіндердің 1/3 бөлігі,
құрылыста істейтіндердің 1/10 бөлігі ... ... және ... ... 5-тен 7%-ға дейінгісі санитарлық-гигиеналық
талаптарға сай емес жағдайларда ... ... ауыр дене ... ... ... істейтіндердің 4% құрайды.
ҚР-ң 1993ж. «еңбек қорғау туралы» заңы ... пен ... ... көпшілік талаптарды ескермейді. ҚР-ң еңбек және ... ... ... айтуынша, төтенше оқиғалардың ...... ... ... заң ... жол берілген, қауіпсіздік
пен еңбек қорғаудың ... ... ... ... сай ... ... іс ... зиянды және қауіпті еңбек шарттарын жақсарту
жөніндегі шараларға қаражат бөлмей отырған соң, ... ... ... қауіп қатерлерден жан жақты және сенімді қорғау
жағдайын қамтамасыз етуі керек. ... ... ... ... ... ... қажет. Үкімет белгілеген жұмыс берушілер ғана ерікті
кәсіптік жарналар төлей алады. Олар халыққа ... және ... ... ие ... ... Қауіпті еңбек жағдайында ... ... үшін ... ... ... ...... беруші
үшін міндетті. Сондықтан зейнетақы жәрдемінің ... ... ... мамандықтар тізімі үшін міндетті ету керек. Қалған мамандықтар
үшін зейнетақы жарналарын өз кезегінде ерікті ету керек.
Мамандар атап ... ... ... ... ... мезгілінен
бұрын зейнетақы төлеуге де, ... ... және ... ... зейнетақы жарналарын төлей алмағандығы ... жасы ... ... ... ... ... ... орнын толтыруға да
жеткілікті болуы ... ... ... шарттарына байланысты зейнетақы мөлшері
зиянды еңбек жағдайында ... ... ... ... ... тиіс. Аталған шаралар жұмыстан мүгедектігі үшін, денсаулығына
байланысты кетіп, зейнетақы алатын мерзім үшін ... ... ... ... ... ететін жеткілікті қаражат жинақтай ... ... ... ... Міндетті және ерікті кәсіптік
зейнетақы жарналарының мөлшерін анықтау үшін айрықша еңбек жағдайлары ... ғана ... ... ... ... ... қызметкердің сол кездегі
жасы, білім деңгейі, жынысы, асырайтын адамдарының саны да ... ... ... ... ... ету субъектісі ретінде
қызметкерлерді кәсіптік қауіп қатерден сенімді және жан-жақты ... ... ... ... жұмыс берген ... ... ... жұмыс берген кәсіпорындарға қажетті экономикалық тетік
құрып беруі керек. Мысалы, зейнетақы жарналарына ... ... ... қажет: салық салу, әлеуметтік сақтандыру төлемдері, аталған
тұлғаларды жұмысқа орналастыруға байланысты ... ... ... жеңілдіктер беру. Мұндай дотациялар, әдетте, мүгедектік жөніндегі
сақтандыру қорларынан бөлінеді. Мұндай ... ... ... ... ... және ... шарттарының қауіпсіздік шараларына
салудың кәсіптік зейнетақы жүйесін ... және ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. Ерікті
кәсіптік зейнетақы жәрдемін ... ... ... ... жүзеге асырған жөн.
Жұмыспен қамту қажеттілігі жүйесін табысты енгізу үшін экономиканың
астарлы секторларын ... ... бұл ... ... және әлеуметтік
төлемдер бойынша шаралар жүргізіп және ... ... ... ... және заңсыз жолдармен келген, біздің ... ... ... ... шетелдік жұмысшылар мәселесін бақылауға алу
қажет. 2004ж. 1 қаңтарына шетелдік жұмысшылардың ... ... 8 мың ... құрады.
ҚР-ң «ҚР-да зейнетақымен қамтамасыз ету туралы» заңынына сәйкес, ерікті
кәсіптік зейнетақы жарналарын ҚР-ң үкіметі белгілеген мамандықтар тізбесі
бойынша ... ... ... өз ... ... ... ол
еңбек шарттары үшін және қолайсыз еңбек ... бар ... ... ... өз ... ... ... шоттарына) төлейді. Бұл
жерде экономиканың мемлекттік емес секторында алымшылардың ... ... аса ... ... ... істейтін мамандық иелері туралы сөз
болып отыр. Өйткені олар өз ... ... ... заң ... ... ерте шығады. Мұндай мамандықтарға тау-
кен өнеркәсібінің, химия өнеркәсібінің т.б. мамандықтары жатады.
Ерікті кәсіптік жарналар аударымы, жаңа ерікті жарналардан әлде ... ... ... ... ... ... жеке және заңды тұлғалар
ерікті жарналар төлей алатын болса, ... ... тек ... айқындаған
жұмыс берушілер ғана төлеуге құқылы. Жаңадан ерікті кәсіптік жарналар деген
ұғымның енгізілуіне байланысты зейнетақы нормаларының салымшылары: міндетті
зейнетақы ... ... ... ... ... ... салымшылары деп бөліне бастады.
Ерікті кәсіптік зейнетақы жарналарының мөлшері зейнетақымен қамтамасыз
ету туралы келісім – шарт жасаушы тараптардың ... ... ... ... есебінен тағайындалады, бірақ ол қызметкердің айлық
табысынан 10%-тен аспауы ... Бұл ... ... кәсіптік зейнетақы
жарналарын есептеу үшін ... ... ... ҚР-ң ... ... ... ... жарнасынан қосымша тарифінің рұқсат
етілген шегіне жасы жетуіне байланысты жай ... ... ... ғана әсер ... Сол ... ... ... жағдайларындағы
жұмыс өтілі, жасы (мысалы, қызмет істеген жылдарының басында ... ... ... ... ... ... ... қызметкерлерге
ең жақсы еңбек жағдайларын туғызуды қамтамасыз ететін жаңа, прогресстік
технологияларды таратуға ықпал етеді. Жұмыс берушіге ... ... ... ... ... ... ... біршама көп, қосымша
зейнетақы жарналарын төлеуден тиімдірек.
Аталған шаралар кәсіпорындардың берешектерінің сомасын ... ... ... ... ... зейнетақы жарналары жүйесін енгізуге
ерікті ғана емес, міндетті зейнетақы жарналарын төлеу мәселелері де ... ... ... ... ... - ... еңбек саласы - өзара
байланысты компоненттер мен бөлшектерге, оның ... ... ... ... ... ... қамту, жұмыссыздық, әлеуметтік серіктестік,
әлеуметтік қорғау, ебекті төлеу және қорғау, әлеуметтік сақтандыру ... ... ... Кәсіптік зейнетақы жоспарларын құру әлеуметтік
серіктестік қатынастар жазықтығында жүзеге асыруы керек.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... халықтың өмір сүру деңгейін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... негізгі компоненттер
болып саналады. Әлеуметтік еңбек – ... ... ... ... ... ... ... дамудың деңгейін сипаттайды, еңбек және
әлеуметтік қатынастардың бірлігімен өзара ... ... ... еңбек қатнастары еңбек пен капитал жалдамалы қызметкерлер мен ... ... ... ... таза ... ... кездесетін
қатынастар.
Яғни, кәсіптік зейнетақы жарналары туралы мәселені шешу ұжымдық келісім
– шарт шеңберінде атқарылуы керек және жұмыс ... ... ... ... ... ... - шарт ... міндетті. Кәсіптік
зейнетақымен қамтамасыз ету немесе сақтандыруды жалпы белгіленген зейнетақы
жасына жетпей тұрып жүзеге асыру керек, сол ... осы ... ... ... ... және бұған дейін болған ... ... ... ... енгізуге байланысты өзгермейді және ... ... ... ... бастап қаржыландыруды
қамтамасыз етеді.
Жеңілдікті кәсіптік зейнетақыларды қаржыландыру, ... тек ... ... ... ... жүзеге асырылуы
тиіс.
ҚР-ң “ҚР-да зейнетақымен қамтамасыз ету туралы” заңы (23-2 ... ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы
қорларынан зейнетақы алу құқығына жасы 50-ге жеткен тұлғалар, сонымен ... тыс ... ... ... жатқан немесе қоныс аударған және қоныс
аудармақ ... ... ... аударған фактіні растайтын ҚР-ң заңдары
айқындаған құжаттарды табыс еткен тұлғалар ие бола ... ... ... жарналары есебінен жинақтаушы зейнетақы қорында ақша қаражатын
жинақтаған тұлға қайтыс болған жағдайда, оның ... ҚР-ң ... ... мұраға беріледі.
Ерікті кәсіптік зейнетақы мен қамтамасыз етуді корпаративті жинақтаушы
зейнетақы қорлары арқылы жүргізген жөн. Шет ... ... ... бар. ... ... ... бұл мәселені шешудің өз жолын
таңдады. Соған байланысты, еліміздің ... ... ... ... ... мәселелерін шешу қажет:
- елдің экономикасының экономикалық өсуін ... ...... ... ... күшейту және жетілдіру;
- халықтың қаражатын көбейтуге бағытталған саясатты енгізу;
- халықтың қаржы институттарына деген сенімін арттыру.
Мүгедектігі бойынша ... ... ... ... ... ... зейнетақылар төленетін қорды жасы ... ... ... ... ... Осындай тәсіл Бельгияда, Голландияда, АҚШ-та,
Швейцарияда қолданылады.
Әйтседе, іс жүзінде ... ... ... ... ұлғайту
кезінде зейнетақы қорынан арнаулы қорға ауысу орын алады, сөйтіп ... ... ... ... ... және ... мамандығын негізсіз қайта менгергісі
келмейтін адамдарға ... ... ... Екіншіден, мүгедектер үшін
арнайы оқыту, қайта дайындау бағдарламаларды ... көп ... ... ... ... реобилитация құрылады. Сонымен, еңбек етуге
ішінара жарамды мүгедектерге мүгедектігі бойынша ... ... ... ... және ... ... ... Одан өзге, жұмысқа кіріскен мүгедектерге, алғашқы уақытта
арнайы көмек көрсетіледі (Ұлыбритания) ... ... ... ... (АҚШ). Мұндай дотациялар кейде ... ... Ал ...... ... ... ... қорынан
төленеді. Үшіншіден, мүгедектік бойынша ... ... ... әрекет тәсілі ретінде мамандар адамдарды еңбек нарығына ... ... ... ... яғни ... ... мүгедектік бойынша
зейнетақы алудан бас тартуы тиіс. Мысалы, жұмысты тоқтату мен зейнетақы алу
арасындағы мерзім ... ... Одан ... ... ... ... өте аз, әсіресе төменгі кәсіптегі еңбекке қабілетіздік жағдайында,
зейнеткерді еңбекке ... ... ... еткен жағдайда. Біздің көзқарасымыз
бойынша, зейнетақы жүйесін егде жастағы адамдарға ... ... ... ... өзгеше құрал ретінде ... ... ... ... ету еріксіз жұмыссыздықтан қорғау құралына
айналады. Негізгі жоспарда ... ... ... ... ... ... ерте, мезгілінен бұрын зейнетақыға шығу мүмкіндігі туралы
сөз болады. Бельгия мен ... ... ... ауытқу шекарасы
белгіленген (62 – 65-ке дейін), ал Швецияда 60 жастан 64 жасқа ... ... ... ... ... ... ... да тәсіл қолданады – зейнетақы алдындағы жәрдемақы.
Оның мәні мынада: жұмыстан шығарылған немесе жұмыстан шығарылатыны жөнінде
ескерту ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде өмір
сүруді қамтамасыз ... ... ... алу мүмкіндігі (әлеуметтік
қамтамасыз ету жүйесі ... жасы ... ... ... ... беретін жасқа жеткенге дейін) беріледі. Мұндай ... ... ... адам ... алу ... ие ... дейін
ұзартылған мерзіммен жұмыссыздық ... ... ... ... ұзақ уақыт жұмыс істемеген, жасы жеткендігі бойынша зейнетақыға
шығуға 2 – 5 жыл ... ... ... еңбек өтіліне 2 – 5 жыл жетпейтін
егде адамдарға беріледі.
Жалпы зейнетақы ... ... ... мерзімінен бұрын шығу туралы
ережелер ұжымдық келісім-шарттарда немесе мемлекет пен ... ... ... келісімдерде жазылуы керек. Осындай шешімдерді
жүзеге асыру үшін жұмсалатын шығындар мемлекеттік бюджет ... ... көп ... ... ... ... есебінен дотация
беріледі. Кейде ... ... ақша ... ... ... мерзімінен
бұрынғы зейнетақыдан гөрі зейнетақы алдындағы төлемдерді қалайды, өйткені
мерзімінен ... ... ... түседі және зейнетақы қорларына
елеулі салмақ түсіреді.
Кәсіптік зейнетақы жүйелері салалық, корпаративтік және аумақтық ... ... ... біз үшін ... ... ... тиімді.
Осындай зейнетақы жүйелері елімізде белгілі корпорацияларда бар. ... өз ... бар, ... ... ... нәрселер де бар:
олардың бәрі де ... ... ... жүйелерінің үлгісі және тек
солар болашақта біздің ұлттық зейнетақы ... ... ... ... айна - қатесіз көшірмей-ақ, қазіргі ... ... ету ... реформалауды мақсатты бағыттарда жүзеге
асыруға тырысады, дегенмен, біздің жалпы дағдарыстық жағдайымыз ... ... ... ... ... ... берушілер
тарапынан жүзеге асырылады. Аталған институтты енгізу қаражат жинақтаушы
зйнетақы қорларында зейнетақыға шыққаннан кейін өмір ... ... ... ... категориясын (мүгедектігіне, денсаулығына
байланысты жұмыстан шыққан немесе жалақысы аз жұмысқа ауысқан) ... Бұл ... ... ... кейін лайықты өмір сүруді
қамтамасыз етуге және ... ... ету ... жеңілдетеді.
Қазақстан үшін мұндай кәсіптік зейнетақы қорларының дамуы – үлкен үміт.
Олардың дамуы одан да ... ... ... ... ... яғни ... зейнетақысына қосымша мемлекеттік емес зейнетақы ... ... ... ... жеңілдіктері берілуі керек. Өз кезегінде, солар
өздеріне мемлекеттік міндеттемелердің ауыртпалығын ... ал ... жұрт ... ... ... шығуға қатысты қабылданған.
Жеңілдік зейнетақыға еңбегі сіңген және ... қол ... ... ... ... ... зейнетақы алуға құқық беретін жағдайларда жұмыс істеп ... ... ... ... ... құқыққа әлі ие болмаған адамдар мұндай
зейнетақы құқығын жүзеге асыра алмайды. Осы ... ... ... өте ... әлеуметтік роль атқаруға тиіс. Дәл солар жеңілдік
зейнетақылық осы құқықтарын сақтауды өз ... алуы ... ... ... ... міндетті жүйеден шығарып, ерікті жүйеге
көшіруге тиіс.
Зейнетақы жүйесі алушылардың да, жарна төлеушілердің де, ... ... мен ... ... де ... ... ... керек.
Кәсіптік зейнетақы жарналарының мақсаты:
- мүгедектіктен болған кедейшіліктен қорғау;
- мүгедектікке ... ... ... ... ... ... сол табысты дағдарыс нәтижесінде нақты өмір сүру ... ... ... ... ... зейнетақыға шыққаннан кейін өмір сүруге
жеткілікті қаражат ... ... ... ... ... ... ... шыққан немесе жалақысы
аз жұмысқа ауысқан) қолдау;
- халыққа зейнетақыға шыққаннан кейін лайықты өмір деңгейін қамтамасыз ету.
Мұндай шараларды ... ... ... ... ... ету ... жатыққан іс-қимылдарымен қолдауға
тиіс.
Ерікті кәсіптік жарналарды енгізу әлемнің дамыған елдерінде ... және өз ... ... ... ... ... үлесі бар
кәсіптік зейнетақы сомасының дамуы қажеттілігінен туындап отыр. Бірақ,
әлемдік тәжірибиені ... ... ... ... ... ... ... есепке алмай тікелей алып пайдалануға
көшіру мүмкін емес.
Қорытынды
Зейнетақымен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... қажеттіліктерін толығымен қанағаттандыру
үшін қаржылық ресурстарды тұтыну, бөлу мен құру ... ... ... ... ... ... ... ету
зейнетақы деп аталатын ақшалай төлемдер түрінде іске асады. Зейнетақымен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... мемлекеттің
зейнетақы жүйесі – бұл жұмысқа қабілетсіз халықты материалдық қамтамасыз
етуі үшін ... және ... ... байланысы бар ұйымдар жиынтығы.
Зейнетақымен қамтамасыз етудің теоретикалық ... ... ... ... тарихи кезеңіне сәйкес зейнетақымен қамтамасыз етудің негізгі
институттарының ... мен ... ... ... анықталған. Даму
эволюциясы келесідей болып көрінеді:
• зейнетақымен қамтамасыз етудің формалды емес институттары: ... ... пен игі ... ... ... ... ... зейнетақымен қамамасыз етудің формалды институттары:
▪ мемлекеттің әлеуметтік көмегі;
▪ таңдалған халық ... ... ... қамтамасыз
етілуі;
▪ әлеуметтік сақтандыру: міндетті және ерікті;
▪ жеке зейнетақылық сақтандыру: міндетті және ерікті.
Аталған институттардың ... ... ... осы уақытқа дейін
әрекет етулері табылады.
Зерттеулер кезінде анықталған зейнетақымен қамтамасыз етудің ... ...... жеке зейнетақылық сақтандыру, келесі
мінездемелерге ие:
- Зейнетақылық жасқа жеткен кездегі ... ... ... ... негіз болып ҚР-ның заңы табылады.
- Жеке зейнетақылық сақтандыру институтын ұйымдастырудың принциптері болып
мыналар ... ... ... ... ... салымдар мен төлемдер эквиваленттігінің принциптері,
мемлекеттік кепілдіктер, ... ... мен ... шарттарының
универсалдылығы.
- Зейнетақы төлемдерін іске асыру мен әрекет етуінің ... ... ... ... ... өмір сүруі, еңбекке қабілеттілігін
жоғалту мен аурулардың жеке тәуекелділігін бағалау табылады.
- ... ... ... ... ... қайнар көзі болып
жұмысшылардың міндетті зейнетақы салымдары ... ... ... ... ... қосымша қайнар көзі болып табылады.
- Зейнетақы мөлшерін есептеудің тәртібі қолданылатын зейнетақы схемаларына
байланысты, олардың мәні универсалды – ... ... ... қаражаттар көлемі мен өтеу мерзімінің ұзақтығына байланысты.
- Зейнетақымен қамтамасыз етудің әрекет етілуінің қажетті шарттары болып:
сәйкес салымдар ... ... ... ... ... ... толық қамту, зейнетақы активтерін инвестициялау үшін ... ... ... ... ... сақтандыру нарағының болуы.
Міндетті шарттар болып болашақ саяси және әлеуметтік-экономикалық
өзгерістерден ... ... ... ... мемлекеттің
болуы табылады.
- Басқару субъектілеріне өкілетті органдар арқылы ... ... ... қорлары, зейнетақы активтерін басқару бойынша
компаниялар мен сақтандыру компаниялары.
- ... ... ... ... мемлекет экономикасына
инвестицияланатын жеке ... ... ... ... ... ... ұзақтығының есебімен зейнетақы деңгейін анықтау
кезіндегі дифференциалды жақындаулар.
- Әлсіз жақтары болып: болашақта ... ... ... көлемдерінің
пайда болу мүмкіндіктері мен халықты толық ... ... ... төмендігі мен төмен зейнетақы салымдары, соған ... ... ... ... ... ... ... белгілер бойынша зейнетақы
қаражаттарын басқару жүйесінің классификациясы жасалған:
1. жүйелердің ұйымдасу мінезі бойынша формалды және ... емес ... ... ... ... бойынша мемлекеттік және жекеменшік болып
бөлінеді;
3. жүйелердің ұйымдасу принциптері бойынша ынтымақтылық, жинақтаушы ... ... ... жүйеде субъектілердің қатысу тәсілдері бойынша міндетті және ... ... ... ... ... ... аударылатын салықтар, әлеуметтік
сақтандырудағы міндетті ынтымақтылық жарналар, әлеуметтік сақтандырудағы
ерікті ынтымақтылық салымдары мен ерікті жеке сақтандыру жарналары;
6. зейнетақы мөлшерін ... ... ... ... ... ... мен ... салымдары бар схемаларды қолданатын жүйелер
бола алады.
Жасалған ... ... ... ... ... басқару жүйелерімен ара-қатынасын қарастыруға
мүмкіндік береді. Осындай жағдайда да, ... ... ... қол астындағы жүйелер немесе локальды жүйелер болып табылады.
Берілген ... ... ... бар ... жүйелендіру
мақсатымен бірінші рет жасалып ... Ол ... жүйе үшін оның ... оптималды құрылымын аңдауға мүмкіндік береді, ең бастысы
ұлттық зейнетақы жүйелерінің ... ... ... ... ол ... тиімді әдістер жасалатын болады.
Жинақтаушы зейнеақы жүйелерінің әрекет етуі мен құрылуының ... ... ... ... Чили, Перу, Аргентина, Қазақстан,
Венгрия және Польша алынған, олардағы зейнетақы жүйесінің дамуының ... ... ... ... ... ... нәтижесі мемлекеттік жинақтаушы зейнетақы қорының инвестициялық
портфелінің құрылымында мемлекеттік құнды ... ... ал ... қорладың портфелі үшін халықаралық қаржы ұйымдары мен ... ... ... ... банктің ноталары ... ... ... ... ... активтердің
диверсификациясы сипатты болып табылады. Жалпы анализ жинақтаушы зейнетақы
қорларының концентрациясының қажеттілігін ... ... ... анализдің көмегімен алынған инвестициялық табыс пен зейнетақы
жарналары мөлшерінің арасындағы тығыз ара-қатынасы дәлелденген. ... ірі ... ... оның ... ... де ... және
алынатын инвестициялық табыс мөлшері де үлкен болып ... ... ... ... және ... зейнетақы
қорлары іс-әрекетінің бағалануының болмауы жасалған анализдің нәтижелерінің
құндылығы мен мағыналығын төмендетеді. ... да ... ... ... ... ... әдісі жасалды. Ұсынылып
отырған ... ... ... ... ... ... ... әдіс жинақтаушы зейнетақы қорларының әрекет етуі сияқты
қиын құбылысты бағалаудағы кешенді ... ... ... әдіс ... ... нақты жетістіктерін және олардың
жинақтаушы зейнетақы жүйесіндегі максималды ... ... ... ... ... ... әдіс жинақтаушы зейнетақы
қорларының рейтингін нақты бағалау мен ... ... ... ... ... қорларының бұрынғы және ағымдағы әрекеттерінің
нәтижесіне негізделген тұрақылығын бағалауды сандық өлшемін жасайды.
Басқарудың тиімді ... ... үшін ... келісті
әдістемесі қолданылған, нақты әдісті іске асыру 4 ... ... ... стратегиялық мақсатты анықтауда ... ... ... ... ... деңгейіне жету. Анализ бен
жоспарлаудың екінші кезеңде басқарудың ... ... ... ... ... ... ... параметрлер басқару
жүйесінің тиімділігі параметрінен шыға құрылған және 4 топқа ... ... ... ... ... басқарудың тиімді жүйесін құру үшін нақты әдістер
болып қоғамдағы жұмыссыздықтың төмендеу ... ... мен ... ... ... табылады, өйткені республикада салымшы-
әйелдердің ... ... ... ... ... ... ... қағаздар үлесін ұлғайту
бойынша нақты әдістер болып ірі ... ... ... сату ... ... ... секторын инвестициялау қор
нарығы, қазақстандық өндірушілермен қарыздық үлестік құнды ... ... ... іске ... ... отыр.
Қаржы саясаты ұлттық валютаны тұрақтандыруды ... ... Егер ... ... ... ... ... зейнетақы жарналары өзінің нарықтық құнын жоғалтып алады.
Еңбек нарығындағы саясат ... ... ... ... ... ... өсу қарқынына бағытталуы керек.
Төртінші кезеңде берілген келісті іске асыруда үш ішкі ... ... ... ... құру ... Ішкі ... үш ... құрылымдық-функционалды ішкі жүйе: мемлекеттік ... ... ... ... ... блогы, тәуелсіз органдар блогы;
үш блоктан тұратын ақпараттық ішкі ... ... ... жүйесін
автоматизациялау блогы, статистикалық блок, персоналды басқару блогы.
Жинақтаушы зейнетақымен ... ... ... ... ... орынға стратегиялық болжау мен жоспарлау ішкі жүйесі ие. Бұл ішкі
жүйені құру үш ... ... Ішкі және ... ... ... ... Альтернативті сценарийлер бойынша жинақтаушы ... ... ... ... ... 5 бөліктен тұратын жинақтаушы зейнетақы жүйесінің дамуының жыл сайынғы
жоспарын жасау.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесін тиімді басқару үшін 25 ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Жинақтаушы зейнетақы жүйесін тиімді басқарудың басты проблемасы болып жүйе
салымшыларының 90%-нан астамының жалақысының төмен ... ... ... үшін ... және ... шарттарды құра
алады, бірақ басты фактор реттелмеген болса ... ... ... ... іске ... Жасалған әдістеме бойынша басқарудың тиімді
жүйесін құру салымшылар қарттық шағында қадірлі қамтамасыз етілетін ұлттық
зейнетақы ... ... ... береді.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының Үкіметі
1998 жылдың 1 қазанынан бастап зейнетақы мөлшерін индекстеу ... ... мен ... Үкіметінің Актілер жинағы. – 1998. - №35 –
5-6 бет
2. Қазақстан Республикасының Заңы
ҚР-да зейнетақымен қамсызданыдыру туралы ҚР-ның ... ... ... ... ... Егемен Қазақстан. – 1999ж. – 7 сәуір
3. Қазақстан Республикасының Заңы
“Қазақстан Республикасында зейнетақымен қамсыздандыру ... ... ... туралы// Егемен Қазақстан. – 2002ж. - 8 қаңтар
4. Қазақстан Республикасының Заңы
“ҚР-да зейнетақымен қамсыздандыру туралы” ҚР-ның Заңына ... ... ... туралы: 2002ж. 29 желтоқсан №369 – ІІ ҚРЗ// ... ... – 7 ... Заң ... – 2003ж. – 15 ... ... Республикасы Үкіметінің
2002 жылдың 1 қаңтарынан бастап зейнетақы төлеу жөніндегі мемлекеттік
орталықтан
төленетін зейнетақы төлемінің мөлшерін ... ... ... ... ... – 18 ... ... Республикасы Үкіметінің
2003 жылғы 1 қаңтарынан бастап зейнетақыны төлеу жөніндегі мемлекеттік
орталықтан
төленетін зейнетақы төлемінің ... ... ... 2003 жылы ... ... ... ... – 2003ж. – 25 қаңтар, -17 бет
7. Қазақстан Республикасы Үкіметінің
2004ж. ... ... ... ... ... орталықтан
төленетін зейнетақы
төлемінің мөлшерін арттыру туралы: 2003 жылы 29 ...... ... ... мен ... ... ... – 2004. - №48 – 71 бет
8. Қазақстан Республикасы Үкіметі
Жинақтаушы Зейнетақы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Президенті мен Қазақстан ... ... – 1997. - №43. -2-5 ... Қазақстан Республикасы Үкіметі
Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының зейнетақы жарналарын ... ... ... ... ... ... ... туралы ережесін
бекіту туралы:
Қаулысы// Қазақстан Республикасы Президенті мен ... ... ... – 1997. - №44. -17-23 ... ... Республикасы Үкіметі
Жинақтаушы Зейнетақы Қорларының комиссиялық сыйақы алу ережесін
бекіту туралы:
Қаулысы// ... ... ... мен ... ... ... – 2003ж. - №6. -83-84 бет
11. Қазақстан Республикасы Үкіметі
Зейнетақы жинақтарының нақты құны ... ... ... қоры ... инвестициялық кіріс шығынын өтеу
ережесін бекіту
туралы: 2004ж. – 29 ... №103 ... ... ... ... ... ... Актілер жинағы. – 2004ж. - №4. -56-
61 бет
12. Қазақстан Республикасы Үкіметі
Қазақстан Республикасының азаматтарына ... ... ... ... жеке код берудің тәртібін бекіту туралы:
Қаулысы// Қазақстан
Республикасы Президенті мен ... ... ... ... ... - №41. -17 ... ... Республикасы Үкіметі
Қазақстан Республикасының зейнетақы қорына қаражат төлеудің, ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президенті мен
Қазақстан Республикасы Үкіметінің Актілер жинағы. – 1997ж. - №34. ... ... ... ... ... ... ... қорының жабық акционерлік қоғамын
құру туралы:
Қаулысы// Қазақстан ... ... мен ... ... ... – 1997ж. - №43. –24-25 ... ... А.А. Жинақтаушы зейнетақы қорының қаржылық менеджменті:
шетелдік
тәжірибелерді қолдану мүмкіншіліктері// ҚазЭУ хабаршысы. – 2004ж. №4 ... ... ... М. ... ... ... бағдары, болашағы: Заман және
заң//
Қазақстан Республикасының заңдары. 1998ж. №6 – 25-37 бет
17. Әбділда Ж. Қазақстанның ... ... сөз бен іс// ... ... 23 ... Әйімбетов С., Рахымжанұлы С. Мемлекеттік емес зейнетақы қорлары// Қаржы
– қаражат.
1996ж. -№10 – 14-17 бет
19. Батайқызы Г. ... ... ... ... ... ... ... бумаг Казахстана. – 2000г. №12 с.19-22
20. Бекбердиев Б.Л. Қазақстан экономикасын қаржыландыруда мемлекеттік емес
зейнетақы
қорларының ролі// ҚазЭУ ... – 2001ж. №4. -46-52 ... ... А. ... ... ... банкісінің зейнетақы рыногында
дербес
басқаруға қолы жетті// Егемен Қазақстан. 2003ж. 12 қараша
22. Ешімханова Ә. Әлеуметтік жеке код: зейнетақы қоры ... ... 2001ж. 15 ... ... ... ... аударуға жататын міндетті зейнетақы
жарнасының
сомасы туралы хабарлама нысанын ... ... ... ... ... 2003ж. 28 тамыздағы №347 бұйрығы// Ресми газет. – ... ... ... ... қорының және зейнетақы ... ... 2001ж. 3 ... ... Егемен Қазақстан. 2001ж. 2
қараша
25. Жолдасбекова Г. ... ... ... ... ... ... – 2003г. №1. с.92-97
26. Жұмабайқызы Г. Жинақтаушы зейнетақы қоры салымшыларының құқықтары// Жас
Алаш. – 1999ж. 21 ... ... ... ... ...... – 1997ж. №10. – ... бет
28. Зейнетақы Активтерін Басқару жөніндегі компанияға ... ... ... ... ... ... ... – 1997г. №7-8. с.91-95
29. Зейнетақы Активтерін Басқару жөніндегі Компанияның инвестициялық
қызметі туралы:
ЕРЕЖЕ// Рынок ... ... ... – 1997ж. №7-9. с.101-103
30. Қарабеков Б. Үш деңгейлі жаңа зейнетақы жүйесі: әлеуметтік ... ... ...... ... №3. –31-34 ... Карагулова Б. Үміт пен күдікке толы зейнетақы: зейнетақы қоры туралы//
Ана тілі. – 2001ж. 2 ... ... Ә. ... ... ... ... елге де, өзіңізге де пайда
әкеледі//
Егемен Қазақстан. – 2001ж. 21 шілде
33. Оспанов М. ... ... ... мен ... ... ... мен жолдары туралы// Алматы Ақшамы. – 2000ж. 17 сәуір
34. Саттар А. ... ... ... ... Алматы Ақшамы. – 2002ж.
30 қараша
35. ... Ж. ... мен ... зейнетақы қорлары тепе-теңдік негізінде
қосылатыны
туралы мәлімдеді// Түркістан. – 2001ж. 28 ... ... ... ... ... ... /
под редакцией К.С.Абдиева – Алматы: Агенство РК по ... ... ... ... өмір сүру деңгейі. Статистикалық жинақ
(А.А.Смаилованың басқаруымен). А. ... ... А.Б. ... ... зейнетақы жүйесі. А. 2000ж.
39. Нурмуханбетов Е. Накопительная пенсионная система в 2002 ... 2003г., ... ... ... ... ... фондов и КУПА за 4 квартал 2003г.//
Панорама, №4 30 января, с.8
41. А.Умбетов. Накопительная ... ... ... ... ... 2001г. №3, ... ... о долях финансовых институтов в накопительной ... ... ... ... ... ... ... казахстана, 2002г., №1, с.54
43. Краткий статистический ежегодник Казахстана: статистический сборник/
под редакцией
А.А.Смаилова, ... ... ... ... ... ... ... сборник/
под редакцией
К.С.Абдиева, Алматы, 2004, с.40

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 86 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қосымша зейнетақыны» сақтандыру мен ерекшіліктері17 бет
Атамекен» зейнетақы қоры үшін азаматтарды тіркейтін автоматтандырылған ақпараттық жүйе жасау72 бет
Британдық неоконсервативтік әлеуметтік модельдің қалыптасуы мен дамуы. М. Тэтчердің консервативтік үкіметі және жүргізген реформалары73 бет
Еңбек ресурстары11 бет
Жинақтық зейнетақы қорлар жүйесі123 бет
Зейнетақы жүйесі туралы41 бет
Зейнетақы жүйесі қалыптасуының теориялық сұрақтары28 бет
Зейнетақы нарығы15 бет
Зейнетақы қорланымының жалпы түсінігі, заңы, есептелу жүйесі24 бет
Зейнетақы қорының мәні, қалыптасу тарихы30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь