Қаржы және қаржы жүйесі

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

І ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІ, ҚАРЖЫ САЯСАТЫ ЖӘНЕ
ҚАРЖЫ МЕХАНИЗМІ
1.1 Қаржы және қаржы жүйесі туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Қаржы жүйесінің буындары және атқаратын қызметтері ... ... ... ... ...13
1.3 Қаржы жүйесінің қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

ІІ Қ.Р. Қаржы саясаты және қаржы механизімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
Кіріспе
Қаржы ("қолма-қол ақша", "табыс" ұғымын білдіретін қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіре отырып, тарихи қалыптасқан экономикалық категория ретінде көрінеді. Құн категорияларының жүйесінде (ақша, баға, кредит, пайда, жалақы және т.т.) қаржы белгілі орын алады және өзінің ішкі ерекшеліктерімен, сондай-ақ ұдайы өңдірістегі өзгешілік рөлімен айшықталады.
"Қаржы" ұғымы мемлекетаен бірге бір уақьпта қоғамның таптарға жіктелуі кезінде, мемлекеттің дамуы мен оның ресурстарға деген қажетгіліктерін қанағаттандыруға байланысты жүйелі тауар-ақша айырбасы жағдайында пайда болып, дамыды және ол ақша нысанындағы қоғамдық өнімді бөлумен байланысты болатын экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. Тауар-ақша қатынастарының жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық экономика жағдайындағы қаржы нақтылы және үздіксіз болып жататын ақша айналымын — ақша ағынын бейнелеп көрсетеді.
Қаржы ғылыми ұғым ретінде, әдетте, қоғаадық өмірде сан алуан нысандарда пайда болатын қызметгермен ассоциацияланады және міндеті түрде ақша қатынастарының қозғалысымен қосарлана жүреді.
Бүгін де қаржы терминін күнделікті қолданысқа енгізген авторды атау қиын. Бұл терминнің авторлығын 1577 жылы "Республика туралы алты кітап" деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. Боденге қаддыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың ("Афин республикасының кірістері туралы") алғашқы авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) қаржы саласындағы көзқарасы оның "Афиннің мемлекеттік құрылысы" атты жұмысында баяңдалған.
Қаржының мәні, оның даму заңдылықтары, тауар-ақша қатынастарын қамту сферасы мен қоғамдық ұдайы өндіріс процесіңдегі рөлі қоғамның экономикалық құрылысымен, мемлекетгің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық формациялар қаржысының айырмашылығы мына себептерге байланысты: әр түрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне меншікті таптық құрылымы сай келеді. Сонымен бірге қаржы ұлттық табысты мемлекеттің пайдасына қайта бөлуді ұйымдастыра отырып, оны бөлудің қатынастарын есепке алады; кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші таптың мүдделерін қорғайтыцн мемлекеттің мақсаттары мен міндеттеріне бағынады; өндірістің жаңа әдісі шаруашылық қатынастардың жаңа жүйесін тудырады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функционалдық арналымының қағидаты қаржының әр буыны ез міндеттерін шешіп отыратыңцығынан көрінеді. Оған айрықша қаржы аппараты сәйкес келеді. Мемлекетгік бюджетгің ресурстарын құрып, пайдалану жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды республиканың Қаржы министрлігі мен Экономика жөне
Әдебиеттер

1.Жүнісов.Б.Нарықтық экономика негіздері.-Алматы,2001.
2.Мәдешов.Ә.Нарықты экономикаға кіріспе.-алматы,1999.
3.Ілиясов.Қ.Қ. Қаржы.-Алматы,2003.

Мерзілімді басылымдар

4.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
5.Бохарев.Л. Қаржы нарығының экономикалық мәні құрылымы.-Экономика негіздері, 2006,N1.
6.Валюта түсінігі.-"Банки Казахстана", 2005-ж., N6.
7.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6
8.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
9.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
10.Искаков.У. Нарықтық қаржы.- Экономика негіздері, 2005,N3.
11.Малышева.В.қаржы нарығының тиімділігін басқарайық,-Қаржы-Қаражат,2005, N11.
12.Сәдірмекова.Т.Қазақстандағы қаржы мәселесі.-АльПари,2006, N1.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................2
І ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІ, ҚАРЖЫ САЯСАТЫ ЖӘНЕ
ҚАРЖЫ МЕХАНИЗМІ
1.1 Қаржы және ... ... ... Қаржы жүйесінің буындары және атқаратын қызметтері...................13
1.3 ... ... Қ.Р. ... ... және ... ... ақша", "табыс" ұғымын білдіретін қоғамда нақты
өмір ... ... ... мен ... қоғамдық арналымы бар
өндірістік қатынастарды білдіре отырып, тарихи қалыптасқан ... ... ... Құн ... ... ... баға,
кредит, пайда, жалақы және т.т.) қаржы белгілі орын алады және ... ... ... ... өңдірістегі ... ... ... ... ... бір уақьпта қоғамның таптарға жіктелуі
кезінде, мемлекеттің дамуы мен оның ... ... ... ... ... ... ... жағдайында пайда
болып, дамыды және ол ақша нысанындағы қоғамдық өнімді бөлумен байланысты
болатын экономикалық ... кең ... ... Тауар-ақша
қатынастарының жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған ... ... ... ... және үздіксіз болып жататын ақша
айналымын — ақша ағынын бейнелеп көрсетеді.
Қаржы ғылыми ұғым ... ... ... ... сан ... нысандарда
пайда болатын қызметгермен ассоциацияланады және міндеті түрде ... ... ... жүреді.
Бүгін де қаржы терминін күнделікті қолданысқа енгізген авторды ... Бұл ... ... 1577 жылы ... ... алты кітап"
деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. Боденге қаддыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың ("Афин ... ... ... ... ... ... 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) қаржы саласындағы ... ... ... құрылысы" атты жұмысында баяңдалған.
Қаржының мәні, оның даму заңдылықтары, тауар-ақша ... ... мен ... ұдайы өндіріс процесіңдегі рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен, мемлекетгің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық ... ... ... ... байланысты: әр түрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне ... ... сай ... ... ... қаржы ұлттық табысты мемлекеттің
пайдасына қайта бөлуді ұйымдастыра отырып, оны бөлудің қатынастарын есепке
алады; кез келген ... ... ... билеуші таптың
мүдделерін қорғайтыцн мемлекеттің мақсаттары мен ... ... жаңа ... ... ... жаңа ... тудырады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функционалдық арналымының
қағидаты қаржының әр буыны ез міндеттерін шешіп отыратыңцығынан ... ... ... ... ... келеді. Мемлекетгік бюджетгің
ресурстарын құрып, пайдалану ... ... ... ... ... мен ... жөне бюджеттік жоспарлау министрлігі жүзеге
асырады.
Бюджеттен тыс қорлардың (ресурстардың) мақсатты ... ... ... және ... немесе белгілі бір министрліктің ... ... ... ... ... ... ... жоғары органдар
(министрліктер, ведомстволар, холдингтер, ассоциациялар, бірлестіктер)
деңгейінде де, сондай-ақ ... ... ... және т.т.)
деңгейде де қаржы аппаратының тиісті құрылымын ... ... ... ... ... аппаратын ұйымдастыруда акционерлік, бірлескен,
аралас, кооперативтік, ... ... ... мен ... ерекшеліктері қамтьш көрсеттледі.
Қазіргі кезде қаржы жүйесі терең өзгерістерге ұшырап, қайта құрылуда.
Қаржы жүйесін қайта ... ... ... оның Қазақстанның әлеуметгік-
экономикалық дамуьш ... одан әрі ... ... етуді күшейту,
ұлттық табыстьщ үздіксіз ... ... ету, ... барлық
буындарында шаруашылық-коммерциялық есепті нығайту болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшу барысында қаржы жүйесінің рөлі мен ... ... ... ... ... неғұрлым тиімді жұмыс
істейтін секторларының біріне айналуы ... және ең ... ... ... ... ішкі ... ... және оның
басты бөлігі — ұлттық табысқа, макро- және микроэкономика кәсіпорындарының,
фирмаларының және салаларыньщ дамуына және халықтың ... ... ... айтарлықтай ықпал жасайды.
Қоғамда істің жайы қаржы ахуалымен анықталады, ... ... ... ... ... кезекте экономиканың тиімділігін арттыру
жөніндегі жалпыэкономикалық шараларды іске асыруды қарастыруы тиіс. ... ... ... қатынастарды жетілдіру, экономиканы
әлеуметтік қайта бағдарлау, ұлттық шаруашылықтьщ құрылымын жаңғырту, ғылыми-
техникалық прогресті тездету.
1.1 Қаржы және ... ... ... ... ... ... сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі әр
түрлі қатысушылар қаражаттарының ... ... ... ... ... бұл ... ақшалай соманы қолма-қолсыз немесе қолма-қол ақшамен
есеп айырысу ... бір ... ... ... ... ... ... кез-келген ақша операциясы, мәміле қаржы ... ... ... ақша түрлі құндық экономикалық категориялардың — бағаның,
еңбекке ақы төлеудің, қаржының, ... ... ... ... барлық құнының қозғалысын ортақтастырып, жүзеге ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізуші
субъектілердің бір-бірімен қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары;
негізгі ... ... ... ... ... табысты
(пайданы) бөлу және кәсіпорыңдарда, фирмаларда ішкішаруашылық арналымыньщ
қорларын қалыптастыру; мемлекеттік бюджеттің кірістеріне салық ... ... ... ... ... ... тауарлар үшін
кеден баждарын төлеу және тағы басқа операциялар.
Қаржы — ақша қатынастарының ажырағысыз бөлігі, ол ... ... ... ... ... өндірістің 6 түрлі субъектілері арасындағы
бүкіл ақша қатынастарын емес, тек ... ақша ... ... оның рөлі мен ... ... қатынастарда ақша
қатынастарының ... орын ... ... өнім мен ұлттық табысты жасау, бөлу және ... ... ... ... қаржы қоғамның түпкілікті пайдалануға
жіберілетін ... ... ... ... ... ... қаржы ақша қатынастарының бүкіл сферасын қамтиды деп санау дұрыс
болмас еді. Ақша қатынастары ... тек олар ... ... оның
аумақтық бөлімшелерінің, сондай-ақ шаруашылық ... ... ақша ... бұл ... ... болып табылады. Ақша
қатынастары жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ақша ... ... ... мен ... ... ... ... ақша
қатынастарын ғана қамтиды. Басқа ақша қатынастары қаржы шеңберінен шығып
кетеді. Қаржы ... ... ... ... ... ... есепке алу мен бақылау жасау, ... ... ... ... ... ... ... және өнімнің бағасын анықтау,
ақшалай түсімді есепке алу мен сақтау, ақша айналысын реттеу және басқалары
кірмейді. Сауда ... ... ... ... алу және сату ... бөлшек сауда бағаларын реттеп отырған жағдайда да) кезінде пайда
болатын ақша қатынастарын да қаржыға жатқызуға болмайды. ... ... ... ақша ... ... әдіспен реттеп отырады. Ақша
қатынастарымен бірігіп кеткен субьектілердің теңдігі (олардың құқықтары ... ... бұл ... тән ... нышан болып табылады.
Сонымен бірге қалыптасатып ақша қатынастарының ... ... ... ... ... ... ... да, функциялары жағынан да айырмашылығы
бар. Ақша — бұл ең ... ... ... ... ... жалпыға ортақ балама, ал қаржы —жалпы ішкі өнім ... ... ... және ... ... экономикалық тетігі, ақша
қорларын жасау мен ... ... ... ... Ол ... ... тұтынуға ықпал жасайды және ... ... ... ... ... белгілі бір сферасын білдіреді және базистік
категорияға жатады.
Қаржыны экономикалық категориялардың қатарынан ... алу үшін ... ... оның ... — зат ... барлық әр алуан
нысандарының бірлігін білдіретін оның ішкі мазмұнын зерттеуге көшу қажет.
Қоғамдық ... ... ақша ... ... ... ал ... қатынастар өз кезегіңде қоғамдық
қатынастар жүйесінің ... ...... ... кіреді
1-сызба
Бұдан қаржы қатынастарын өндірістік қатынастардың бір ... ... яғни олар ... әрі ... қатынастар болып
табылады.Қатынастардың иерархиялық ... ... ... ... ... ... ... олардың мынадай дәйекгі қатарын жасауға болады:
жалпықоғамдық қатынастар, өндірістік ... ақша ... ... ... (салық, бюджет, мемлекеттік кредит, сыртқы экономикалық
қатынастар және ... ... ... ... ... ... өндіру, бту, айырбастау
жөне тұтыну стадияларының өзара байланысты және өзара ... ... ... асып ... ... ... бұл төрт стадиясы қоғамдық
өндіріс процесінің ... ... ... ... ... ... ... өнімдер сатып алу-сатуға жататын тауарлар
ретінде болады; өнім оны тұтынудан бұрын айырбастау және бөлу ... ... ... ... ... ... қатысушыларының ғана емес,
қоғамдық қатынастардың барлық қатысушыларыньщ қажеттіліктері мен мүдцелері
қанағатгандырылуы тиіс. Өз ... ... ... ... ... ... ... қажеттігі қозғау салады, осыған
орай олар мамандырылған еңбектің, орындалатын ... ... ... өндірілетін игіліктермен олардың саны мен ... ... ... ... ... мен ... ... құн өлшемі
мен жалпыға ортақ балама ретіндегі ақшаның көмегімен жүзеге ... ... және ... емес ... ... ...... әнімнің — натуралды-заттық көрінісімен бірге
оның ақшалай көрінісі де болады. Қозғалыстың құндық нысаны натуралды-заттық
нысандағы өнімнің ... ... ... бір ақша ... ... ... ... өндірістен тұтынуға өтуі тек тиісті
ақша қорларын ... бөлу және ... ... ... Осы ... ... ... экономикалық қатынастар қаржының мәнін құрады. Бұдан ... ... ... қажетті категориясы деп айтуға болады. Ақша
қорларын қалыптастыру, оларды тауар қатынастарына пайдалану қаржы көмегімен
болып ... ... ... ... өзі ... ... ақшаның нақты
қозғалысымен аңғартып отырады. Ұдайы өңціріс процесінің өндіру мен ... ... ... ... олардың қаржының пайда болуының
орны еместігін дәлелдейді. Бөлінген құн (ақшалай нысанда) тауар ... яғни ... ... ... жасалатын айырбаста да қаржыға
орын жоқ. Сонымен қаржы мен ... ... ... ... ... орны ақшаның нақтылы қозғалысы болатын ұдайы өндіріс процесінің бөлу
стадиясы болып табылады. Мұнда ... ... ... құны және ... ... — ұлттық табыс алғашқы процесіне ұшырап, мақсатгы арналым
мен субъектілер ... ... Бұл ... ... қүн ... ... — с, V, және
т-ге ыдырайды: өндіріске жұмсалынған өндіріс құралдары құнының (с) орны
толтырылады, қызметкерлердің жалақысы (у) ... және ... өнім ... Тап осы ... өнім ... қоғамның таза табысын (табыстарды,
қорланымдарды, ақша қорларын) құрайтын қайта жасалынған қоғамдық өнімнің
бұл бөлігі ... ... ... және ... ... бастауын
қүрайды. Қосымша өнім мемлекеттің қатысуынсыз болатын қаржы қатынастарының
ежелгі объектісі болып табылады, ол ақша ... ... ... ... өндіріс процесін және мемлекеттің орталықтандырылған ақша ... ... ... Сөйтіп, өндірістің алдын ала шарттасылған
сипаты кезінде сатылатын өнімді "с", "ү" және ... ... ... ... ... және ... ... ақша қорлары немесе ақша
қорланымдары жасалынады.
Сонымен бірге айналым қаражаттарының қорлары, амортизациялық және басқа
аударымдар ... ... ... ... ... ... ... бөліп шығарылады. Бұдан әрі бөлу ... ... ... ... ... ... аталған элементтерін қайта
бөлу процесі болады. Алынған табыстың ... бір ... ... оның ... қорларын қалыптастыру үшін аударылады,
басқа бөлігі өндірушінің қарамағында қалады және оның қарап шешуі бойынша
пайдаланылады.
Егер құнның "с" ... ... ... ... ... ... ... процестің үздіксіздігін қамтамасыз ету үшін еңбек заттарын
— айналым капиталын сатып алуға авансыланса, "ш" элементінен, бұдан ... ... яғни ... ... ... сондай-ақ осы
үздіксіздікті қамтамасыз ететін еңбек құралдарын —- негізгі капиталды сатып
алуға бір бөлігі бөлінуі мүмкін.
Одан кейін қалыптастырылған ақша ... ... ...... ... ... ... немесе керісінше, ірілендіруге,
өндірістік және өндірістік емес құрал-жабдықтардың ауыспалы ... олар ... ... ... ... ... Сөйтіп,
шаруашылық жүргізуші субъектіде жасалынған ... бір ... ... ауыспалы айналымында қалады, бір бөлігі еңбекақы, әлеуметтік
шығындар ... ... ... ... ... жұмсалады,
материалдық және материалдық емес игіліктер мен қызметтер көрсетуге
айырбасталады және ... одан арғы ... ... ... ... ... құнның едәуір бөлігі жалпымемлекеттік
мүқтаждарға беріледі, ақша нысанында өздігінше қозғалыс алып ... ... ... ... ... ... қосылады.
Экономиканың бастапқы буындарының табыстарынан, ... ... ... ... ... ...... лотереялар,
мемлекеттің қатысуымен банктерде сақталынатын жинақ ... ... бір ... ... Қаражаттардың бір бөлігі қор және
қор емес нысандарда әр ... ... ... ... түрінде
мемлекеттік, жекеше, қоғамдық ... мен ... ... ақша ...... ... ... (сақтандыру) қорларын, әр түрлі ... тыс ... ... арқылы мемлекет деңгейіндегі қаржы қатьшас-
тарының нысандары осылай пайда болады. ... ... бұл ... өте
әр түрлі болып келеді және мемлекеттік басқарудың түрлі деңгейлерінде —
жалпыұлттық, жергілікті ... ... ... ... де, ... ... ... салалық, ведомстволық, аймақтық, әлеуметтік
қағидаттар бойынша ... ... және ... де ... ... ақша ... мен ... қозғалысы мемлекеттік ұзақ мерзімді
мақсатты бағдарламаларды — өндіргіш ... ... ... аумақтық және басқа бағдарламаларды жүзеге асырады.
Ақырында, ұдайы өндірістік процестің барлық ... өте ... өнім ... жащъіртылып, үш дербес қорда іске асады: орынды толтыру
қоры (әтеу қоры), тұтыну қоры және қорлану қоры
2-сызба
Нәтижесіңде ... бір ... жаңа ... айналымға түседі, ал бір
бөлігі ... ... ... ... ... құны ... арналымдар
мен субъектілер бойынша бөлініп, олардың әрқайсысы өндірілген ... ... алуы ... Қаржының қатысуынсыз қоғамдық өнімнің жеке
бөліктерге бөлінуі мүмкін емес. Қаржы — қоғамдық ... ... мен ... ... буын.
Қарастырылған процестер қаржы қатынастарының күрделі тоқайласуын,
олардың басқа экономикалық қатынастармен ... ... ... олардың экономиканың таімділігіне, оның үдемелі ... ... ... ... ... ғылыми көзқарасты талап етеді.
Әр түрлі қоғамдық-саяси құрылымы бар осы заманғы мемлекеттерде ... ... ... ... да — ақша, табыс (пайда), езіндік қүн
және басқалары пайдаланылады. Олардың әрқайсысы өзінің ... ... ... ... ... ... ... еңбек өлшемі мен
тұтыну өлшемін анықтау, өндірісті ынталандыру, кәсіпорывдар қызметінің
нәтижелерін бағалау) орындайды, оларда ... ... бұл ... мен маңьізы көрінеді. Қаржының олардың барлығынан өзінің айрықшалықты
белгілері бойынша ... ... ... ... ... ... ... жиынтығынан
бөліп алу үшін бұл экономикалық категорияға тән өзгеше ... ... жөн. ... ... ... ... ... бір ғана белгімен,
тіпті ол елеулі болғанның өзінде де ... ... ... ... ... да толып жатқан ортақ белгілері болады.
Сондықтан қайсы бір ... ... ... ... ... ... тек бірнеше сипатты белгілердің жиынтығы ғана кез келген құндық
экономикалық ... ... ... қаржының да мағынасы мен
өзгешеліктерін ашып бере ... ... ... ... мазмұнын құрайтын
қатынастардың өзгешелігі ... ... ... ... нысаны
болатындығында. Қаржы әрқашан экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық ... әр ... ... ... ақша және тек ақша ... ... Сондықтан қаржы қатынастарының ақшалай сипаты — қаржының
маңызды белгісі. ... ... ... оны ... ... ... және
қаржының құндық экономикалық категорияларға тиістілігін ... ... Ақша ... іс-әрекет етуінің міндепі шарты болып ... ... ... болуы мүмкін емес, өйткені қаржы ... ... ... ... Ақша ... ... функциясын орындай отырып,
капитал, яғни үдемелі құн ... ... ... әкелетін құн бола бастайды.
Сөйтіп, ол ақшалай қаражатгардың дербес аясы ... ... бір ... ретіндегі қаржының пайда ... ... ... ... ... бөлгіштік қатынастар болып табылады.
Қаржының арқасында экономиканың барлық құрылымдық бөліктерінде (материаддық
өндіріс пен өндірістік емес салаларда) және ... ... ... ... өнім ... ... бөлудің сан алуан процестері жүзеге
асады. Қоржы қатынастарының бөлгіштік сипаты экономикалық категория ... ... ... болып табылады.
Қаржы қатынастарының ақшалай сипаты мен бөлгіштік ... ... ... ... ... табылады, бірақ оның ақтық белгілері емес, өйткені
бұл белгілер бағаға да, еңбекке ақы төлеуге де, кредитке де ортақ.
Қаржының ... ... ақша ... ... ... оның
маңызды ерекше белгісі болып табылады. Ақша қорлары, ... шын ... ... ... ... ... жұмсауға арналған мақсатты ақша-қаржы қорлары қоғамдық өндіріс
қатысушыларының барлығында, өндірістік емес сферада қаржылық ... ... ... ... ... ... амадцары
ретінде директивалық, яғни қажетті, сөзсіз болатын, міндетті ... ... ... өзі экономиканы реттеудің қажетгігімен және қоғамдық дамудың
мақсаттарына ақша ... ... мен оның ... ... ... қажеттігімен байланысты болады.
Ақша қаражаттары экономикалық өмірде, әдеттегідей, баламалы, яғни тауар
және ақша нысандарындағы құнның тең ... ... ... ... ... ... экономикалық категориялардың —
бағаның, еңбекақының, кредитің іс-қимылына тән. Ақша қорларының бүкіл ақша
қаражаттарынан бөлініп түратын ерекшелігі сол, олар ... ... ... ақша ... ... бір жақты қозғалысының
негізінде жасалынады. Кез ... ... ... осындай ерекшелікпен
(салықтар, табыстан (пайдадан) аударылатын аударымдар, шығыстарды
қаржылаңцыру, ... және т.т.), ягаи ... ... ... ... ақша қаражаттарының ішкішаруашылық мақсатты
оқшаулануының ұқсас қағидаты қолданылады.
Сөйтіп, қаржының қаралған өзгеше белгілері бұл экономикалық ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік
береді, әрі қаржының өзгешелііін, ерекшелігін атап ... ... ... ... ... ... белгілердің жоғарыда аталған жиынтығын
иемдене алмайды. Егер белгілердің алғашқы екеуі — ... ... ... мен ... сипаты қаржы қатынастары-ның өрісін тежеп
отыратын болса, қаржыға тән қор нысаны, міңдеті сипаты, біржақты ... ... ... ... экономикалық категория ретіңдегі
қаржының айрықша ерекшеліктерін баса ... ... ... ... ... анықтамасын былайша
тұжырымдауға болады: қаржы — бұл қоғамдық өнімді бөлу және ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың жиынтығы, мұның
нәтижесінде ұдайы өндіріс қатысушыларының сан ... ... үшін ... ақшалай табыстары, қорланымдары мен қорлары
жасалып, пайдаланылады. Қаржының қажеттігі объективті мән-жайдан — ... ... ... және ... ... ... ... басты арналымы — табыстар мен ақшалай қорларды жасау
арқылы мемлекет пен ... ... ... ... ... ... қанағаттандырып отыру және бұл ресурстардың жүмсалуына
бақылау жасау.
Қаржы ресурстары болмаса, қаржы механизмі арқылы барлық жағдайға ықпал
етудің кең ... ... ... ... ... ішкі ... саясатын жүзеге асыра алмайды, өзінің әлеуметгік-экономикалық
бағдарламаларын, қорғаныс және ... ... ... ... ... дәстүрлі функциялардан басқа, шаруашылық процестерді реттеу
жөнінде едәуір ... ... ... ... мемлекетгің
қарамағына қаражатгарды орталықтандырудьщ дәрежесі айтарлықтай жоғары —
мемлекетгік бюджет арқылы қазір жалпы ішкі ... 20 ... ... ... ... ... 10 пайыздайы (Қазақстан бойынша) бөлінеді.
Елде жергілікті мәні бар міндеттерді шешуге бейімделген жергілікгі ... ... ... да ... ... қамтамасыз етуді, муниципалдық
құрылымдар қаржысының жұмыс істеуін талап етеді.
Сондықтан өтпелі кезеңде шаруашылық жүргізудің төменгі ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстарын қалыптастыруда
үлкен құқық пен дербесгік беріліп ... Тек бұл ... ... шаруашылық жүргізудің төменгі буындарының арасында ұтымды,
ғылыми негізде бөлінген ... ғана ... ... және ... үлкен көлемде жаңғыруы болуы мүмкін.
Мемлекетгік сектордың қызмегімен байланысты ... ... ... ... (немесе әлеуметтік) тауарлар " деп атальшатындарды —
мемлекет қаржылаңдыратьш жөне бірлесіп түтынылатын материалдық, сол ... емес ... ... мен ... ... ... мен
бөлуді қамта-масыз етуге бағытталған. Бұған қалалар мен елді мекендердегі
абаттаңцыру объектілері, жол ... ... ... ... ... қорғаудың, қорғаныстың, қоршаған ортаны қорғаудың
органдары мен мекемелері, ішінара ... ... ... ... ... ... сақтау (кепілдемелі деңгейде) жатады.
Мәселен, құл иеленуші және феодалдық формацияларға натуралдық қатынастар
сәйкес ... ... ... ... да ... натуралдық сипатта
болды. Капиталистік шаруашылық тауар-ақша шаруашылығы болып табылады.
Тиісінше мемлекеттің ... да ақша ... ... егер ... ... ... ... өндірістік қатынастардың ұдайы өндірісі
мен табстық құрылыстың міңдеттеріне қызмет ... ... онда ... ... да қызмет етеді.
1.2 Қаржы жүйесінің буындары және атқаратын қызметтері
"Қаржы жүйееінің" ұғымы қаржы ұғымының одан әрі дамуы және ... ... ... ... ...... мәні жағынан мынадай түрлі ұғымдарды
білдіру үшін қолданылатын термин: а) бір-бірімен өзара ... ... ... мен ... жиынтыгы; ә) елдің қаржы
мекемелерінің жиынтыгы, оларға қаржы мекемелері мен ... ... ... ... жатады.
Қазақстан Республикасында макро- және микроэкономиканың қаржы ... ... ... қатынастары мен ақша ресурстарының жиынтығы және
оларды жұмылдыруды, ұлттық шаруашылықты қаржыландыру мен ... ... ... ... ... мекемелері құрайды. Қаржы жүйесінің
ұғымы кейде тар мағынада, тек мемлекеттің қаржы мекемелерінің жиынтығы
ретінде ... бұл ... ... ... ... ... ... қаржы жүйесі бұл
қаржы мекемелерінің жиынтығы, ал экономикалық тұрғыдан — ол мемлекетге іс-
әрекет ететін бір-бірімен өзара ... ... ... ... естен шығармаған жөн.
Өзінің тарихи дамуында қаржы жүйесі ұзақ эволюциядан ... ... ... ... кезінде қаржы жүйесі, жалпыға мәлім, әдетте, тек
бір ғана ...... ... ... ... капитализм
жағдайында батыстың көптеген өркениетті елдерінің, соның ішінде бүрынғы
КСРО-ның қаржы жүйесін екі ... буын — ... ... пен ... құрады. Олар ақша қорларын қалыптасты-руға мүмкіндік берді, бүл
буындардың көмегімен ... ... ... және ... ... ... ... өзара байланысты элементтердің түрлі критерийлері бойынша
сыныпталатьш қосалқы жүйелердің іс-қимылын білдіреді.
Терминнің жоғарыда келтірілген ... ... ... оньщ ... ... ... негіздей отырып,
қаржы жүйесі сыныптамасының қағидалы үлгісі қойылған. Осы критерийге ... ... ... үш ... ... қатынастарының жиынтығы;
ақша қорларының жиынтығы;
басқарудың қаржы аппараты.
Ақша қорларының қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық жүргізуші
субъектілер, салалар, аймақтар және жеке азаматтар ... ... ... ақша ... ... қаржы қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен мынандай екі сфераны қамтиды:
мемлекетгік бюджетке жинақталатын мемлекетгің орталық-
тандырылған ақша ... ... ... ... ... ... ақша ... орталықтандырылмаған ақша қорлары-
ның ауыспалы айналымын ортақтастыратын экономикалық ақша
қатынастары.
Қаржы қатынастары өзінің ... ... ... ... ... табылады, оның үстіне құнды бөлу ең алдымен субъектілер
бойынша жүзеге асырылады. Сондықтан ... ... ... ... ... жіктемесінің алғашқы объективті белгісі ретінде
көрінеді.
Қаржы жүйесі интеграциялық тұрпатты жүйе ... ... оған ... ... ... ... ... жөне оның қосалқы
жүйелерінің бірде-бірі өзінше өмір сүре алмайтындығымен сипатталады: ... ... ... ... бір ... білдіреді және осы
қатынастар жүйесінің элементі болып ... ... ... ... ... ... бар ... байланысты элементерден тұратын
жүйе болып табылады. Қаржыларда функционалдық қосалқы жүйелер ретінде
мыналарды ... ... ... бюджет, сыртқы экономикалық, қаржы
жоспарларының ... ... ... заңнамалық қамтамасыз
етілуінің және басқа қосалқы жүйелері
3- сызба
Қаржы жүйесін сыныптаудьщ ... ... ... ... ... ... қатысу-шылардың) белгісі бойынша
сыныптау қолданылады, бүл ... ... ... мен ... ... ... береді
4- сызба
Буындардың сыныптамасының матасылған қатары ретінде ... ... ... ... ... ... қорлары, басқарушы аппарат.
Жүйелеудің мұндай қасиеті қаржы жүйесіне интеграциялық сипат береді.
Қаржы жүйесін құрайтын жеке элементтердің орны мен рөлі ... ... ... ... ... ... ... арасында алдыңғы
орынды алады, өйткені жүйе элементтері мен ... ... ... рөлі ... боып ... Қаржы жүйесінде мұндай элемент (сфера)
болып бірінші кезекте мемлекеттік бюджетпен көрінетін ... ... ... ... ... ... жургізуші субьектілерінің
қаржысы қаржылардың негізін қалайды, материалдық өндірісте нақтылы өнім —
қоғамның қаржы ресурстарының ... көзі ... ол ... ... ... ... табылады.
Халықтың (үй шаруашылығының) қаржысы қаржы жүйесінің ерекше бөлігі болып
табылады. Халық ... ... ақша ... ... ... және меншіктің барлық нысандарының ... ... ... және ... емес ... ... Бұл сан алуан қатынастар халыққа еңбекке ақы төлеумен, жинақтаушы
зейнетақы ... ақша ... ... ... ... емес ... алумен байланысты; басқа жағынан, халық өзінің
ақшалай табысынан салық төлейді, ... және ... ... ... және ... ... мен ұйымдардың қызметін
төлейді. Мұндай қатынастар ... ... ... ... халыққа қызмет көрсететін кәсіпорындар мен ұйымдарда (көлік,
байланыс, тұрмыстық ... және т.т.) ... ... мен ... алуға байланысты болатын ақша қатынастарын қоспағанда, қаржы
қатынастары болып ... ... ... ... және ... ... байланысты бұл сферада көлемді қаржы қатынастары пайда болады:
мұндай қатынастар шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары сферасында
пайда болатын қатынастарға ұқсас.
Жеке ... және ... ... ... ... ... ... азаматгардың табысы кез ... ... ... ... негізін қалайтынын ескеру қажет. Және бұл тек ... қана ... ... бұл ресурстардың бүкіл жиынтығы Қазақстанның қаржы
ресурстарының балансыңда қамтып көрсетіледі.
Екінші сфераның — ... ... ... екі ... қосалқы
сферасы болады:
материалдық өндіріс сферасының шаруашылық жүргізуші субъектілерінің
қаржысы;
өндірістік емес ... ... ... мен ... ... ... ... — өндірістік сфера қаржысында өндірістік
компанияларда, фирмаларда, ... ... ... ... ... орталықтандырылған ақша қорларын
қалыптастырып, оларды ... ... ... ... Бұл ... қаржысы өндірістік қызметке қызмет көрсетеді, қаржы тұтқаларьшың
еңбек өнімділігінің өсуіне, өндірістің ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Екінші қосалқы жүйенің — өндірістік емес сфера қаржысының орны мен рөлі
оның ұлттық табысты бөлу және пайдалану ... ... ... ... ... ... қатынастары оның бастапқы құрылымдарында және
олардың арасында, ... ... ... ... өзге ... бағалардың, кредиттің және басқалардың буыңдарымен пайда
болады.
Бұл қосалқы жүйеде қаржы қатынастары түрлі мақсатты ... сан ... ... қалыптастыру арқылы одан әрі тұтыну мақсатында құнды қайта
бөлудің каналдары бойынша жасалынған құнның қозғалысына қызмет көрсетеді.
Қаржы ... ... тән ... келетін тиісті
орталықтандырылган және орталықтандырылмоган ақша ... ... ... ... ... ... материалдық мазмұны өзінің көрінісін қаржы ресурстарын
қалыптастырын, пайдалануда ... бұл ... ... мемлекеттік және
мемлекетгік емес әлеуметтік ... және ... ... қаражаттары, тұтыну, резерв және ... ... ақша ... Бір ... ... ... ... аз дәрежеде
орталықтандырылған,
5- сызба
бір ... ... ... ... ... ... ... (резервтік капитал), үшіншісі қорланады (амортазациялық
аударымдар).Қаржы қатынастарының ... мен ақша ... ... ... құрайды. Басқарушы субьект қаржыны басқарудың
мемлекеттік және ... ... ...... аппараты болып келеді,
бұл қаржы жүйесінің ушінші бөлігі болып табылады. ... ... мен ... процесіндегі экономикалық және бақылау жұмысымен,
қаржы қатынастары ... ... ... ... қаржы
аппараты қаржы жүйесінің басқа бөліктерімен қабысып, етене ұштасып жатады.
Бұл қаржы ... ... ... да, қондырмалық қатынастардың да
айқыш-ұйқыш тоқайласуын және оның басқарымдылығын білдіреді.
Қаржы жүйесі үғымымен қатар қаржы-кредит жуйесінің жалпы ұғымы да ... ... ... ... ғана ... ... ... жүйесі де
қамтылады. Қаржы-кредит жүйесі бірлескен түрде көбінесе материалдық өндіріс
сферасывда қызмет ... ... ... ... өндірістік емес сфераға
жатқанымен өндірістік емес ... ... ... ... ... ... біртұтастығына қарамастан, қаржы қатынастарын
ұйымдастырудың нысандары мен олардың сыртқы ... әр ... Бұл ... ... ... айтуға болады.
Жалпы қаржы жүйесінің құрамы — бұл қаржы қатынастарының әр турлі
сферолары мен ... ... ... бұл ... түрлі ақша
қорлары құрылып, пайдаланылады. ... ол ... ... ... ... ... қатынастарының сфералары мен буындары өзара
тығыз байланыста болады және елдің ... ... ... ... ... ... ... құрамын мемлекеттің қар-жы саясатын жүзеге
асыруға ... ... ... ... ... ... ... қаржы
жүйесінен ажырата білген жөн.
Бүгінде Қазақстанның қаржы жүйесінің қүрамы, жоғарыда атап ... ... ... ... мына сфераларынан тұрады:
мемлекеттік бюджет жүйесі;
арнаулы бюджеттен тыс қорлар;
мемлекеттік кредит;
жергілікті қаржы;
шаруашылық ... ... ... ... ... алғашқы үш бөлігі жалпымелекеттік, яғни
орталықтандырылған қаржыларға ... және ... ... ... ... ... үшін пайдаланылады. Шаруашылық жургізуші
субъектілердің қаржысы орталықтандырылмаған қаржыларға ... ... ... мен әлеуметтік реттеу және ынталандыру үшін
пайдаланылады.
Жергілікті қаржы мемлекеттің қаржы ... ... ... ... ... ... ... рөлі, оның құрамы мен ... ... ... ... ... ... сондай-
ақ мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылысымен және оның саяси-экономикалық
бағыттылығымен анықталады.
Жалпы, ... ... ... екі ... бөлікке
біріктіріледі:
мемлекеттік және муниципалдық қаржы;
шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы.
Қаржы қатынастары сфераларының әрқайсысының ішінде буындар ... ... ... ... ... ... ақша қорларының құрамы
мен арналымына белгілі бір әсер ететін субъект қызметінің сипатына қарай
жүргізіледі. Бұл белгі ... мен ... ... ... мынадай
буындарды бөлуге мүмкіндік береді: коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың
қаржысы; коммерциялық емес ұйымдардың қаржысы. ... ... ... ... ... ... экономикалық нысаны мен
мемлекеттің негізгі қаржы жоспары ретіндегі мемлекеттік бюджетте, қоғамдық
мұқтаждарды ... ... ... көзі ... бюджеттен тыс
арнаулы қорларда, мемлекеттік ... ... ... ... ... қаржы қатынастарынан айырмашылығы ... ... ... ... қамтылады. Бірақ кредиттің бұл түрі
мемлекетгік ... ... жабу ... ... ... ... қамтамасыз ететіндіктен, ол бойынша есеп айырысу
бюджет қаражаттары есебінен болатындықтан — бұл буын ... ... ... ... ... де жатады деп есептеуге болады.
Қаржы жүйесінің әр буыны өз кезегінде буыншаларға (ондағы қаржының өзара
байланысының ішкі ... ... ... ... ... ... коммерциялық негізде жүмыс істейтін кәсіпорындар
(ұйымдар) қаржысының құрамына өнеркәсіп, ауыл ... ... ... және т.т. ... ... ал ... нысанына қарай —
мемлекетгік, кооперативтік, акционерлік, жекеше және басқа кәсіпорындарының
қаржылары ... ... ... ... ... ... ... қатынастарын топтастыру, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
сферасында буындардың әрқайсысы сақтандырудың түрлеріне (жалпы сақтандыру,
өмірді ... ... ... ... ... құрудың қағидаты — фискалдық
(қазыналық) федерализм қағидаты.
Қаржы жүйесінің функционалдық құрылысы ... ... ... ... қаржы жүйесінің жеке алынған әрбір буыны ақша қатынастарының
аса кең ... ... ... бұл ... ... болып табылатын
"қаржыға" ғана тән қасиет;
екіншіден, тұтастай ... ... ... ... нақты сәтте объективті
экономикалық категория ретіндегі қаржының қағидалы ... ... ... ... дәл ... келуі тиіс.
Қаржы жүйесін құрудың негізіне мына қағидаттар қойылған:
Қаржы жүйесін ... ... мен ... ... қаржы органдары тарапынан болатын ... бір ... ... қаржы органдарына және шаруашылық
жүргізуші субъектілерге кең құқық пен дербестік берілген.
Бұл қағидат жергілікті қаржы органдарының тиісті ... ... ... қаржы органдарына екі жақты бағынышты жүйесін ... ... ... басқарудағы демократиялық негіз шаруашылық жүргізуші
органдарға капиталды (негізгі және айналым капиталдарын) ... ... әр ... мақсатты арналымның ақша қорларын жасауға және оларды
пайдалануға құқық беруде көрінеді. Жоғары ... ... ... ... ... ... мен ... орналыстырылатын қаражаттардың бір
бөлігін қайта бөлу туралы шешім қабылдайды, оларды ... ... ... ... ... ... неғұрлым толық көрінеді: оның
қатысушылары мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ресурстарын еркін иемденеді.
Ұлттық және оймақтық мүдделерді сақтау. Бұл қағидат қаржы қатынастарында
аймақты дамытудың қабылдауға болатын деңгейі ... ... ... ... де ... етеді. Қаржы жүйесін құрудағы оның ... ... ... ... ... және ... құрылымына сай келуі. Әрбір облыста, ауданда және қалада ... ... ... бар. ... ... ... қаржы
органдарының болмауы мүмкін, оңда олардың ... ... ... ... ... құрылысы бар көп ұлтты
мемлекеттерде бұл қағидаттың маңызы аса артып отыр.
Қаржы ... ... ... ... ... органдары арқылы
мемлекеттің жүргізіп отырған бірыңғай мақсаттарымен алдын ала ... ... ... ... ... ... ... заңнамалық
және норматавтік актілерге негізделеді. Қаржы жүйесінің бірлігі қаржы
ресурстарының басты көздерінің ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсету үшін
қаражатгарды аймақтар, салалар арасыңда ... ... ... ... ... бірлігінің қағидаты экономиканы басқарудың барлық деңгейлерінде
жасалатын қаржы жоспарлары мен ... ... ... жүйесінде өзінің
нақтылы көрінісін табады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функционалдық арналымының
қағидаты қаржының әр буыны ез ... ... ... көрінеді.
Оған айрықша қаржы аппараты сәйкес ... ... ... ... ... жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды республиканың
Қаржы министрлігі мен Экономика жөне бюджеттік жоспарлау министрлігі ... тыс ... ... ... ... тиісті
аппараттар анықтайды және шешеді немесе белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... қағидаты жоғары органдар
(министрліктер, ... ... ... бірлестіктер)
деңгейінде де, сондай-ақ төменгі (фирмаларда, компанияларда және ... де ... ... тиісті құрылымын байланыстырады (қамтамасыз
етеді). Бұдан басқа, қаржы ... ... ... ... ... сондай-ақ қоғамдық кәсіпорындар мен ұйымдарды
басқарудың ерекшеліктері қамтьш көрсеттледі.
Қазіргі кезде қаржы ... ... ... ... ... ... ... қайта құрудың басты міндеті оның Қазақстанның әлеуметгік-
экономикалық дамуьш тұрақтандырып, одан әрі тездетуге ықпал ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, өндірістің барлық
буындарында шаруашылық-коммерциялық есепті нығайту болып ... ... көшу ... ... ... рөлі мен маңызы
шұғыл артады. Қаржы-кредит нарықтық механизмдердің ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қаржы және ең алдымен бюджет жүйесі жалпы ішкі өнімнің ... және ... ...... ... макро- және микроэкономика кәсіпорындарының,
фирмаларының және салаларыньщ дамуына және халықтың көптеген жігінің хал-
ахуалына айтарлықтай ықпал ... ... жайы ... ... ... ... тұрақтану мен
дамудың бағдарламасы бірінші кезекте экономиканың тиімділігін арттыру
жөніндегі жалпыэкономикалық ... іске ... ... ... ... ... —өндірістік қатынастарды жетілдіру, экономиканы
әлеуметтік қайта бағдарлау, ұлттық шаруашылықтьщ құрылымын жаңғырту, ғылыми-
техникалық ... ... ... ... қағидалары
Қаржы жүйесі интеграциялық тұрпатты жүйе болып табылады, оған кіретін
элементтердің (қосалқы жүйелердің) тығыз ... және оның ... ... ... өмір сүре ... ... қаржы,
бір жағынан, өңщрісгік қатынастардың бір ... ... және ... ... ... болып келеді, екінші ... ... ... ... бар ... ... элементтерден тұратын
жүйе болып табылады. Қаржыларда функционалдық қосалқы ... ... ... ... ... бюджет, сыртқы экономикалық, қаржы
жоспарларының (болжамдарының), ... ... ... ... және ... қосалқы жүйелері
2-кесте
Қаржы жүйесін сыныптаудың функционалдық критерийінен басқа қаржы
субъектілерінің (қаржы ... ... ... ... ... бұл ... жүйесін сфералар мен буыңдар бойынша
шекхеуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... ... болады: қаржы қатынастары, қаржы қорлары, басқарушы аппарат.
Жүйелеудің мұндай қасиеті қаржы жүйесіне интеграциялық ... ... ... ... жеке ... орны мен рөлі бірдей емес.
Бастапқы (басты) элемент жүйенің басқа элементгерінің арасында ... ... ... жүйе ... мен буындардың өзара байланысындағы
оның рөлі айқындаушы болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетпен көрінетін мемлекеттің қаржысы
болып саналады.
Материалдық өндіріс сферасының шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... өндірісте нақтылы өнім —
қоғамның қаржы ресурстарының ... көзі ... ол ... ... сферасы болып табылады.
Халықтың (үй шаруашылыгының) қаржысы қаржы жүйесінің ерекше бөлігі
болып ... ... ... ... ақша ... қаржы жүйесімен және меншіктің барлық нысавдарының
шаруашылық ... ... ... және ... ... ... жасайды. Бұл сан алуан қатынастар халыққа
еңбекке ақы ... ... ... ... ақша қаражаттарын
төлеумен, материалдық және материаддық емес игіліктерді алумен байланысты;
басқа жағынан, халық өзінің ... ... ... ... ... ... емес сфералардың мемлекеттік және басқа мекемелер мен
ұйымдардың қызметін төлейді. Мүндай ... ... ... ... ... ... қызмет көрсететін кәсіпорындар мен
ұйымдарда (көлік, байланыс, түрмыстық сектор және т.т.) ... ... ... ... алуға байланысты болатын ақша ... ... ... ... табылады.
Қаржы қатынастарының буындарына тән ... ... ... және ... ақша ... ... ... екінші бөлігін құрайды.
Қаржының материалдық мазмұны өзінің көрінісін қаржы ... ... ... бұл ... бюджет, мемлекеттік және
мемлекеттік емес әлеуметтік сақтандыру және ... ... ... ... ... және басқа көптеген ақша қорларын
қамтиды. Бір қорлар ... ... ... аз ... бір ... ... ... (тұтыну қоры), басқалары
уақытша сақталынады (резервтік ... ... ... (амортизациялық
аударымдар).
3-кесте
Қаржы қатынастарының нысандары мен ақша ... ... ... ... ... ... ... басқарудың
мемлекеттік және қоғамдық аппаратының жүйесі — қаржы аппараты болып келеді,
бұл ... ... ... ... болып табылады. ... ... мен ... ... ... және бақылау жұмысымен,
қаржы қатынастары буындарының байланысын жетілдірумен айналысатын қаржы
аппараты ... ... ... ... қабысып, етене ұштасып жатады.
Бұл қаржы жүйесінде базистік қатынастардың да5 ... ... ... ... және оның басқарымдылығын білдіреді.
Қаржы жүйесін құрудың негізіне мына қағидаттар қойылған:
Қаржы жүйесін ұйымдастыруда ... мен ... ... ... ... ... ... орта-лықтандырылған
басшылықпен бір мезгілде жергілікгі қаржы орган-дарына және ... ... кең ... пен ... ... ... жергілікті қаржы органдарының тиісті жергілікті әкімшілікке
және жоғарғы қаржы органдарына екі ... ... ... ... ... ... басқарудағы демократиялық негіз ша-руашылық
жүргізуші органдарға капиталды ... және ... ... ... ... әр ... ... арналымның ақша қорларын жасауға және
оларды пайдалануға құқық беруде көрінеді. Жоғары тұрған ... ... ... ... ... мен резервтерге орналыстырылатын
қаражаттардың бір ... ... бөлу ... ... ... ... пайдаланудың тәртібін анықталды.
ІІ. Қ.Р. қаржы саясаты және қаржы механизімі
Экономикалық дағдарыстан шығу және одан әрі серпінді даму мемлекетгің
сындарлы және ... ... ... ... мүмкін. Жүргізіліп отырған қаржы
саясатының басты субъектісі мемлекет болып табылады. Ол қоғамның ұзақ
перспективаға ... ... ... ... ... ... және алдағы кезеңге арналған міндеттерді, қаражаттарды және ... ... ... қаржы саясатының мазмұны экономикалық заңдардың іс-әрекеіін
ескере отырып және қоғамның даму ... ... ... ... ... ... ... дамудың әрбір кезеңінде қаржы
саясатының ... тән ... ... ол ... ... ... және мәдени өмірінің толғағы жеткен қажеттіліктерін және басқа
факторларды ... ... ... ... ... қаржы саясатыньщ мазмұны айтарлықтай күрделі, ... ... ... ... оны ... жүзеге асыру стадияларын қамтиды,
олар:
1) экономикалық зандардың әрекеті, ... ... ... ... ... ... ... ғылыми негізделген тұжырымдамасын әзірлеу;
2) экономикалық саясатгың тиісті мақсаттары мен міндеттерін ... ... ... ... және ... шараларын тұжырымдау;
3) белгіленген іс-әрекеттерді қаржы механизмі (экономикалық қайта ... ... оны ... және ... ... арқылы іс жүзінде
жүзеге асыру.
Осы негізгі үш буынның бірлігі қаржы саясатының мазмұнын ... ... ... ... ... ала ... ... міндеттеріне байланысты қаржыны ұйымдастыру мен пайдалану
мемлекеттің ... ... ... ... табылады.
Қазіргі кезенде қаржы саясатының көмегімен шешілетін басты ... ... ... ... ... дамуының әрбір нақты кезеңінің ерекшеліктері негізінде қаржы
ресурстарының неғұрлым ... ... ... жасаудың жағдайларын
қамтамасыз ету;
ә) қаржы ... ... ... ... арасында, ұлттық
шаруашылықтың секторлары арасында ұтымды бөлу және ... ... бір ... ... ... ... ... бағыттарын орындау үшін тиісті қаржы
механизмін жасап, оны ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттің қаржы саясаты
мен қаржы жүйесінің қызметі нарық жағдайында қажетті қаржы ресурстарын
жүмылдыруға, ... ... ... және дер ... ... отыруға,
әлеуметтік-экономикалық дамудың мемлекеттік ... ... ... қаржыландыруға жөне материал, еңбек және ақша ресурс-
тарын мақсатты әрі ұтымды пайдалануға бақылауды ... ... ... ... ... ... және ... дамуының,
қоғамдық өмірдің барлық салаларын қайта құрудың стратегиясын қаржымен
қамтамасыз ету қажеттігінен туындайды.
Таяудағы мақсат ...... ... ... жету ... ... негізінде ұлттық шаруашылықтың қаржы жағдайын
сауықтыру проблемасын шешу.
Қаржы саясатын ... ... ... ... және жеке ... ... жатқан қатары қойылуы тиіс.
Қаржы саясатын жүргізгенде оның мына қағидаттарын жүзеге асырудың зор
маңызы бар:
қолда бар нақты қаржы ... ... ... ... ... және ... кезінде қоғамдық өндірістің барлық қатысушыларының,
әлеуметтік, ұлттық және кәсіби топтардың мүдделерін сақтау;
қаржы қатынастарының ... ... ... ... жүйесінің барлық сфералары мен ... ... ... ... резервтерін жасау (бюджет жүйесінде кірістердің шығыстардан және
салалық қаржыларда қаржы резервтерінің асып түсуі);
мемлекет пен ... ... ... ... ... ... бөлу.
Қаржы саясатының тиімділігін қамтамасыз ... ... ... ... ... завдардың іс-әрекетін есепке алу;
нақты тарихи жағдайларды есепке алу;
өткен жылдардың ... ... және ... ... ... ... ... мыналарды жатқызуға болады:
қоғамда қаржы жүйесінің ұтымды құрылымын, қаржы қатынастарын жоспарлы
ұйымдастыруды және ... ... ... ... ... ... барлық салалары мен буындарыңцағы кірістер мен шығыстардың тепе-
тендігі;
бюджеттегі кірістердің шығыстардан асып түсетін қаржы ... ... ... ұтымды құру арқылы экономикалық және әлеуметтік дамудың
маңызды ... ... ... ... ... ресурстарын мемлекет қармағына жұмылдыру, оларда мемлекет
пен шаруашылық жүргізуші ... ... ... ... ... және
кредит-ақша саясатының тепе-тендігі.
Әрбір экономикалық категорияның өзінің өзгешелігі ... ... ... ... бір ... ... мен ... арқылы
көрінеді. Тап осы ұғымдар — қатынастарды іске асырудың турлері, нысандары
мен әдістері — экономикалық өмірде тиісті ... ... ... ретінде болып келеді. Қаржы өзгеше бөлгіштік категория ретінде
түрлі мақсатты ақша қорларын жасау және пайдалану арқылы ... ... және ... ... ... ... осы ... қолданылатын
механизм — бұл ақшалай табыстар мен қорларды қалыптастырумен ... ... ... ... ... ... ... әдістері.
"Механизм" термині экономикалық ... бір ... ... ... бір ... ... ... құралды білдіреді. Бұл
мағынада термин басқаруда қолданылады және оның мәні ... ... ... ... да ... ... ... субъектінің
басқарылатьш объектіге ықпалының мазмүнымен байланысты.
Қаржы шаруашылық жүргізудің бүкіл ... жөне оның ... ... ... ... және ... сияқты құрамды
бөліктерімен етене байланысты. Оның ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жалпы ұғым ретіндегі
әлеуметтік механизмнің ұқсас құрамды бөліктерімен де өзара іс-өрекет ... ...... және ... даму үшін ... ... ... қоғам қолданатын қаржы қатынастарын ұйымдастыру
нысандарының, қаржы ресурстарын қалыптастырып, пайдалану ... ... ... ... ... ... сол бір ... саясаты талаптарына оның толығырақ ... ... ... бұл ... ... мен міндеттерін толық жүзеге асырудың
кепілі олып табылады. Сонымен бірге ... ... мен оньщ ... және ... мүдделермен неғүрлым толық үйлестіруге деген, бұл — ... ... ... ... көрінісінің нысандары экономиканы басқарудың деңгейіне
қарай (жалпыұлпық шаруашылық, экономиканың секторы, экономикалық аймақ,
сала, ішкі сала, шаруашылық жүргізуші ... ... ... толық нақтылануы мүмкін. Сондықтан анағұрлым нақтылы нысандар —
басқару тұтқалары қолданылады: мысалы, кірістерде ... ... ... ... табыс салығы, мемлекеттік мүліктен түсетін ... ... және т.т., ...... (әрі қарай
тәптіштеледі), әлеуметтік-мәдени мақсаттарға, (білім беру, денсаулық
сақтау, әлеуметтік ... және ... және ... ғылымға,
басқаруға) жұмсалатын шығындар бөліп көрсетіледі. Бастапқы буын деңгейінде
— фирмаларда, компанияларда, ұйымдарда, мекемелерде сан ... ... ... үшін ... ... ... мен ... сан
алуан түрлері қолданылады.
Шаруашылық және қаржы механизмдерінде қаржы-экономикалық нормативтер мен
лимиттер пайдаланылады. ...... ... ... ... ... ... мөлшерлері, лимиттер —ресурстарды
пайдаланудың шекті ... ... ... ... ... ... ... ұжымдық және жеке
мүдделердің бөлгіштік ... ... ... ... жөне
әлеуметгік дамудың перспективалық және ағымдағы жоспарларының тапсырмаларьш
іске асыру үшін мемлекеттің, аймақтың, басқарудың салалық және ведомстволық
органдарының, ... ... ... деген қажеттшіктері
қамтамасыз етіледі.
Қаржы саясатының түбегейлі өзгеруімен байланысты ... ... ... ... ... қайта құрудың мақсаты — нарықтық катынастарды
дамыту негізінде қоғамдық өндірістің ... ... ... ... ... ... қызметті жандандыру, ішкі өндіріс есебінен тұтыну
рыногін толықтыру проблемасын шешу шаралары тұр. Қаржы ... ... ... ... ... ... ... азайту, шаруашылық жүргізудің барлық деңгейінде үнемдеу режімін
қатандандыру қажет: экономиканың төменгі деңгейінде — ... ... ... ... ... ... бар-лық буындарында
қаржылық өзара қарым-қатынастарды индикатавтік реттеу қажет.
Әдебиеттер
1.Жүнісов.Б.Нарықтық ... ... ... ... ... ... ... стратегическое руководство / Под ред.
5.Бохарев.Л. Қаржы ... ... мәні ... ... ... Казахстана", 2005-ж., N6.
7.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6
8.Коммерциялық банк құрылымы.- ... 2002ж, ... ... ... ... ... ... Экономика негіздері, 2005,N3.
11.Малышева.В.қаржы нарығының тиімділігін басқарайық,-Қаржы-Қаражат,2005,
N11.
12.Сәдірмекова.Т.Қазақстандағы қаржы мәселесі.-АльПари,2006, N1.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктің қаржы ресурстары және капиталын н қалыптастыру және оны тиімді пайдаланудың теориялық негіздері51 бет
Бизнес жоспар. «Буэно пицца» серіктестігінің жалпы сипаттамасы, оның маркетингтік жоспары, жалпы нарық сыйымдылығы және бәсекелестердің нарығын талдау мен баға құру және де өндірістік, ұйымдық және қаржылық жоспары34 бет
Еліміздегі қаржы нарығының интеграциялануы және олардың даму болашағына сипаттама бере отырып олардың қазіргі кезеңдердегі тенденциялары мен ерекшеліктеріне сипаттама беру75 бет
Мемлекеттік және жергілікті бюджеттерді қаржыландыруды басқарудың тиімділігін арттыру (ОҚО және Түркістан қаласы бюджеті мысалында)142 бет
Қазақстанның инвестициалық қызметті қаржыландыру ресурстарын бағалау және талдау ерекшелігі12 бет
Қаржы және банктер49 бет
Қаржы және инфляция: өзара байланысы және өзара іс-әрекеті15 бет
«Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы: мәселелері және қамтамасыз ету жолдары»100 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын қалыстастыру есебі және талдау70 бет
Қаржылық жағдайдың мәні және оны талдаудың мақсаты3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь