Мемлекеттік басқарудың теориялық негіздері туралы


Жоспар
Кіріспе.
І. Мемлекеттік басқарудың теориялық негіздері
1. 1 Мемлекет түсінігі және оның құралдары
1. 2. Мемлекеттік басқарудың қоғамда алатын ролі мен нысандары.
1. 3. Мемлекеттік басқаруды ұйымдастырудың жалпы қызметтерінің принциптері.
ІІ. Мемлекеттік басқару органдарының қызметін жетілдіру жолдары
2. 1. Мемлекеттік басқарудағы органдары және олардың жіктелуі.
2. 2. Мемлекеттік басқаруды қайта қалыптастырудағы жетілдіру жолдары.
Қорытынды.
Қолданылған әдебиеттер тізімі.
Кіріспе
Мемлекет қоғамның ұйымдасу нысаны ретінде оның ұлттық құрамын есепке алмауы мүмкін емес. Ұлттық фактор мемлекеттің құрылуы мен дамуындағы маңызды, айқындаушы факторлардың қатарына жатады. Әдебиетке айтылғандай, “ Ұлттық бағыт (аспект) көп ұлтты қоғамдағы мемлекеттік дамудың тұрақты жол серігі” (Л. А. Морозова) .
Мемлекетті көп ұлтты тұрғындармен құрғанда әр ұлттың ерекшілігі алынуы қажет:
Олардың дәстүрлері, мемлекеттік тәжірибесі, мәдени, тіл және басқа рухани қажеттілігі.
Жалпы айтқанда мемлекеттік органдардың мынадай белгілер тән:
- мемлекеттік орган мемлекет сияқты тұтасымен, белгілі әлеуметтік, яғни қоғамдық құрылым
- мемлекеттік орган тұтас құрылымдықты көрсетеді- өз құрылымы бар жүйе (элементтердің жиынтығы - мемлекеттік органның бөлігі) және өз құрылысы бар (элементтердің байланыс жолы), яғни мемлекеттік органдар ұйымдар мен жасайтындары
- мемлекеттік орган, мемлекеттік ұйымдардың бір түрі
- басқа мемлекеттік ұйымдардан мемлекетті оның мемлекеттік билік міндеттерінен шұғылданатыны айырып қарауға мүмкіндік береді.
- әрбір мемлекеттік органның заңмен белгіленген міндеті бар сол қалыпты ол жұмыс жасауы керек
- мемлекеттік орган өз міндетінің қалысында мемлекет атынан көрінеді.
- әрбір мемлекеттік органның өздерінің функциясы бар.
I . Мемлекеттік басқарудың теориялық негіздері.
Құқық және мемлекет теориясын оқып үйренерде оның алғашқы әліппесі ретінде мемлекеттің ұғымы және әлеуметтік мәні туралы мәселелерді қараудан бастау қажет. Бірақ мемлекеттің өзі нені білдіреді оның қоғам өміріндегі алатын ролі қандай екендігін түсіну үшін ең алдымен мемлекет қашан және не үшін өмірге келгендігін анықтау қажет. Өйткені, адамзаттың тарихи даму барысындағы кейбір кезеңдерінде мем-лекеттің мүлдем болмағандығы тарих пен ғылымның жетістіктері куә.
Қоғам - бұл жалпы мүдделері бойынша біріккен адамдардың жиынтығы және де олардың бірлескен қызметтерінің барлық нысандары мен белгілі бір тәртіпті қамтитын әртүрлі қоғамдық қатынастар. Қоғам тарихындағы ең біріншісі алғашқы қауымдық, ол жабайы жануарлар, бертін келе рулық қоғам деп аталынды. Мұндай қауымдастық адамдардың қаны бір туыстығынан пайда болды. Мұны ру мүшелерінің шыққан тегінің ортактығын көрсететін "ру" деген терминнің өзі дәлелдейді. Қоғам тарихының ертедегі сатыларын-да адамдар ең алдымен қаны бір туыстығымен, арғы тегінің (туыстық ана тегі немесе ата тегі бойынша) ор-тақтығымен бірікті, өйткені жалғыз адамның өмір сүруі ол кезде мүмкін еместі. Адамдардың мұндай топтары бірігіп, қауым болып тұрды. Бұған экономикалық қажеттілік - шаруашылықты ұжымды жүргізу, еңбек дағдысын қалыптастыру және оны басқаларға беру, жас ұрпақты тәрбиелеу қажеттігі мәжбүр етті. Уақыт өте келе рулық қауымдастар өсіп, олардан туынды қауымдар бөлініп шықты. Рулар тайпаларға бірікті. Тайпада жүздеген, мыңдаған адам болды. Тайпаның тіршілік ететін және аң аулайтын белгілі аумағы болды. Оның мүшелері ортақ тілде сөйлеп, діни түсініктері мен дәстүрі, салттары да бірдей болды. Ру мен тайпаның бүкіл өмірі стихиялы демократиялық принциптер негізінде қүрылды. Ру қауымына рудың ересек мүшелері сайлаған старейшиналар (ақсақалдар) басшылық жасады. Тайпаны тайпа жиналысы сайлаған Кеңес басқарды.
Бірақта рулық қоғамның өзінде де әлеуметтік (қоғамдық) құбылыс ретінде билік көрініс тапты, өйткені ол қоғамды басқарып тұру, оның өміріне қажетті жағдайлар жасау, тіпті тәртіпті ұстап тұру қажеттілігінен туындаған. Қандай бір билік болмасын ол міндетті түрде басқа адамның қызметіне, тәртібіне үстемдік ету, сөйтіп оны өзіне икемдеп, бағындыру. Алғашқы қауымдагы билік - ол әлі де мемлекеттік билік болмайтык Оның ерекшелігі сол - қоғам ішінен бөлінген, арнаулы үстемдік етуші органдардың болмауы (үкімет, полиция, сот, т. б. күштеу бөлімшелері) . Бұл қоғамдық билік болатын, онда барлық ересек ру мүшелөрінің бірігіп жалпы жиналыста ең басты өзекті мәселелер (мысалы, соғыс немесе бейбітшілік) шешіліп отыратык Мұның өзі әрі жоғарғы "сот" инстанциясы болып саналынатык Ал күнделікті мәселелерді жоғарыда айтып кеткеніміздей шешу үшін өздерінің туыстарының арасынан рулық старейшиналар (ақсақалдар) сайланатын, ал олар келіп старейшиналар кеңесіне бірігетін. Ал бір тайпаның екінші бір тайпаға соғыс ашуы үшін соғыс көсемдерін сайлау қажет болды, оған әрине батыл да қайсарлы адамдар ұсынылып сайланатын. Бұл лауазымды адамдар ешқандай артықшылықпен, арнаулы әдіс-құралдармен жабдықталмаған Олардың билігі тек жеке қасиеттеріне: даналылығы мен тәжірибесіне бейімделген, сондықтан да болар адамдардың барлығы да олардың айтқандарын екі етпей орындап отыру күнделікті міндеті деп білген. Өйтпеген жағдайда ол кездегі қоғам өзінің өмір сүруіне кепілдік бере алмайтын. Демек, алғашқы қауымның даму сатыларын схемалы түрде былай бөлуге болады: жабайы алғашқы қауым (жануарлар), рулық қоғам және рулық қоғам-ның ыдырауы.
Алғашқы қоғамдық қауымдағы биліктің ерекшеліктеріне жататындар:
- оның бүкіл қоғамдық қауымға тұтастай қатыстығы;
- жоғарғы билікті барлық ересек ру мүшелерінің жалпы жиналысы (кеңесі) жүгізуі;
- ру қоғамындағы күнделікті істерді ру мүше-лерінің жалпы жиналысында сайланатын старейши-налардың басқаруы. Сондай-ақ, өндіріске байланысты істерге оның басқа мүшелерімен қатар қатысуы;
- билік беделге, әдет-ғұрыпқа, сыйлауға негізделетін, тәртіп бұзушыларға мәжбүрлеу шаралары (кейде -қатаңдау) қолданылатын, бірақта ол үшін ешқандай арнаулы органдар болмаған;
5) тайпалардағы билік (бұл рулық қоғамға қарағанда өте үлкен бірлестік) ру қоғамындағы сияқты принциптер негізінде іске асырылатын.
Бертін келе, өндіргіш күштердің дамуы мен айырбастың кең өрістеуіне қарай қаны бір туыстық байланыстың біртіндеп аумақтық байланысқа үласуына әкеп соқтырғаны бізге тарихтан белгілі еді.
Уақыт өткен сайын алғашқы қауымдастық та ұдайы өзгерістерге ұшырап отырды. Қоғамның прогрестік дамуына мынадай үш бірдей ірі қоғамдық еңбек бөлінісі себеп болды: 1) мал шаруашылығының егін шаруашылығынан; 2) қол өнердің егін шаруашылығынан; 3) тек тамақты айырбастаумен шүғылданатын адамдардың ерекше тобы - көпестердің оқшауланып, бөлініп шығуы. Әрине, буп, бертін келе табысты тең бөлу қағидатының бұзылуына, тұтынушылардың теңсіздігіне, қарама-қайшылықтардың тууына әкеп соқтырды. Дәп осындай кесапаттар рулық (тайпалық) ұйымдардың басқарушылық қызметінен де үнемі кездесіп отырды. Ендігі жерде бүлар өздеріне жүктелген міндеттерді өмірдің жаңа талабына сай атқара алмайтын жағдайға жетті. Мұның өзі алғашқы қауымдастықтың күйзеліске ушырап, ыдырауына, бір-біріне жау болып саналатын қарсы таптарға (қанаушы және қаналушы) бөлінуіне итермеледі. Ақыр соңында мемлекет дүниеге келді. Сөйтіп. жеке меншіктің пайда болуымен және қоғамның тапқа бөлінуімен өкімет халықтан бөлініп, билікті жүзеге асыру өзіне бейімделген арнаулы, құрамында қаржыны, қарулы күштерді, қоғамдық тәртіпті және т. б. басқаратын адамдары бар топтарын, мемлекеттік аппараттың ісіне айналды. Мемлекет билігі жүргізілетін аумақта оны мекендеушілердің бәрі сол мемлекеттің қол астындағы адамына немесе азаматына айналды.
Сөйтіп қанаушы қоғамдағы мемлекеттің мынадай түрлері дүниеге келді: құл иеленушілік, феодалдық, буржуазиялық (капиталистік) және кеңестік. Бүгінге дейін мемлекеттің шығу тегін мәлімдейтін әр түрлі көптеген теориялардың бар екендігі мәлім.
Осылардың ішіндегі ең көнесі - бұл теологиялық теория болып табылады. Теологиялық ілімді уағыздайтындар (Фома Аквинский, Эйве, Кост-Флорэ, Лебюфф, ислам идеологтары, католиктік шіркеу (Жан Маритен және басқалары) жердегі бүткіл өмір сүретіндер Қүдайдың арқасында болып отыр деп түсіндіреді. Осыдан келіп, құдайға құлшылық етіп, оған табынушылық жасау керек деген ұғымдар туды. Аталған дінді уағыздайтын қайраткерлердің пікірінше тіпті мемлекет те өмір бақи өмір сүреді, ол ғұмырлық, сондықтан халық оған табынып, жалбарынуы, бағынуы тиіс. Осыдан келіп, олардың ойын әрі қарай жалғастырсақ мемлекеттің өзінде, құқықты да құдай жаратқан деп тұжырымдаған. Бірақта қазіргі кездегі өркениетті теорияда мемлекеттің пайда болуына діннің, шіркеу мен діни ғимараттарының әсер еткендігін жоққа шығармайды.
Сонау көне замандағы тағы да белгілі теорияның бірі - патриархалдық теория (Платон, Аристотель, Ми-хайловский, Фильмер, т. б. ), мұнда мемлекеттің шығу тегін былайша түсіндіреді - мемлекеттің өмірге келуі отбасының бір ұрпақтан екінші ұрпаққа ұласуынан туындаған, оның тарихи дамуының нәтижесі деседі. Көптеген отбасының бірігуі отбасы басшысының мемлекеттің азаматына айналғандығын сөйтіп биліктің жаңа түрі - мемлекет басшысы - монархтың пайда болатынын білдіреді. Мемлекеттің басшысы ретінде ол барлық отбасылардың әкесі деп танылады, өз билігін ендігі жерде құқық арқылы, яғни заңдарды шығару негізінде жүзеге асырады. Ал қалған әрбір отбасының басшысы мемлекеттік билікті емес, ол тек ата-аналық, жұбайлылық, басқарушылық билікті ғана атқара алады. Демек, тек өз отбасында ғана билік жүргізуші ретінде танылады (яғни мырзаның жалшыға деген билігі) . Бұл теорияның шығуына әрине отбасының ролі мен мемлекеттің қалыптасуы өте ықпалын тигізгені сөзсіз.
Күштеу теориясын уағыздаушылардың (Каутский, Гумплович, Дюринг, т . б. ) ойынша алғашқы қауымдық қоғамда күшті, ірі тайпалар, әлсіз, кішігірім тайпаларды басып алып, арнайы басқарумен күштеу аппаратын құрған, солар арқылы жаулап алған аумақтарды басқарып, ондағы халықты өздеріне бағындырып отырған. Осылардың негізінде мемлекет құрылады, оның шығуы - күштеудің нәтижесі.
Ирригациалық теорияның (Витфогель) негізінде жер шарының кейбір аймақтарында жерді өңдеу мен суару жасанды суарусыз болмайтын болғандықтан (мысалы Көне Египте) ирригациалық қүрылысты (каналдарды, тосқауылдарды) жүргізу үшін ірі-ірі қоғам дық жүмысты ұйымдастыру қажеттігінен туындаған тарихи мәліметтер жатыр. Мемлекеттің шығу тегін осылайша түжырымдайды.
Психологиялық теория (Цицероң Коркунов, Пет-ражицкий, Фромм) мемлекеттің пайда болуын адамдардың психикасының ерекше сипатынан туындаған деп ой қорытады. Өйткені, адамдарға тумысынан тән қасиеттер: еліктеу, сыртқы мінез-құлық (тәртіп) ережелерін орындауға бейімтал келетіндігі болып табылады. Бұл теория, аталған себептерге байланысты, адамдар ерекше билікті (мемлекетті) қажетсінеді деп көрсетеді.
Біздің отандық ғылымда жетпіс жылдан астам уағыздалып келген теория - бұл марксистік-лениндік (Марк, Энгельс, Ленин) . Бұл ілімнің өзегіндегі басты мәселе - мемлекеттің шығу тегін қоғам дамуының белгілі бір сатысындағы өндіргіш күштердің өрбуімен байланыстырады. Шынында да, адамзат тарихының ертедегі сатыларында өндіргіш күштердің деңгейі өте төмен болды. Өйткені ол кездегі өндіргіш құралдары шоқпар, тас балта, найза, ал кейінірек садақ пен жебе болды. Адамдар орасан көп күш жүмсап, өз қажет-терін болмашы мөлшерде ғана қанағаттандыра алды. Ал осы болмашы мөлшердің өзіне олар бірлесіп еңбек етудің арқасында ғана ие болады. Әрине, мұндай жағдайда өндіріс құрал-жабдықтары, еңбектің өнімдері жеке адамға емес, үжымға тиісті болды. Қанау мүмкін емес болды, өйткені жүмыс істеген адам өзі өмір сүру үшің қажетті мөлшерден артық өнім өндіре алмады. Рулық қауымның ішінде ынтымақтасып еңбек ету қатынастары үстем болды. Өндірістік қатынастар өндіргіш күштердің даму дәрежесіне сай болды.
Дамудың бұдан былайғы барысында өндіріс құралдары бірте-бірте жетіліп, оларды металдан жасай бастады. Қоғамда еңбек бөлінісі пайда болуы: егіншілікпен қатар мал шаруашылығы, одан кейін қолөнер пайда болды. Еңбек бөлінісі, жоғарыда сөз еткен іміздей, өз өнімдерін айырбастауды туғызды. Өйткені егінші, мал өсіруші мен қолөнершінің өнімдерін қажетсінді, ал мал өсіруші мен қолөнершіге өз кезегінде егіншінің өнімдері қажет болды. Осы өзара қажеттілікті олар тек айырбас арқылы ғана қанағаттандыра алатын.
Жаңа еңбек құралдарының арқасында қызметкер өнімді-өзіне күн көрісіне қажетті мөлшердөн артық өндіре бастады. Қосымша өнімнің пайда болуымен жеке меншік дүниеге келді, сөйтіп адамды адамның қанауына мүмкіндік туды. Осының нәтижесінде пайда болған құл иелөнушілерге ендігі жерде мемлекет қажет еді, оны ірі қару ретінде пайдаланып "сөйлей алатын еңбек құралы" болып табылатын қызметкерді (құлды) өз қарамағына ұстап тұру үшін керөк болды. Бүдан мемлекеттің пайда болуы қаналушы таптарды жаншп басып тастау қажеттілігінен туындаған деседі.
Дегенменде, қазіргі кездегі ғылыми төориялар мемлекеттің шығу тегі жөніндегі марксистік ілімді жоққа шығармайды (қоғамның тапқа бөлінуін) . Бірақта жер шарының басқа аймақтарындағы елеулі тарихи процесстерге көз жібертсек (мәселен Көне Шығыстағы біздің эрамызға дейінгі IV-ІІІ мыңжылдықтағы көріністерге), онда біз мемлекеттің құрылуында таптардың ролін марксистік түрғьіда асыра сілтеушіпікті байқаймыз, өйткені барлық жерде осындай жолдармен ол пайда болмаған.
Мемлекеттің пайда болуы жөніндегі проблемала-рға қазіргі көзқарастардың өзі археология, этнография, алғашқы қауымның тарихына сүйеніп, адамзат қоғамының тарихында мемлекет жер өңдеумөн шұғыл-данатын жер шарының аймағында пайда болған (құнарлы топырақ, жылы климатты жерлерде) деседі Бүл жаңа тас дәуірі деп ататалатын кезеңде қалыптасқан. Ол кезде ешқандай таптар болмағандығын жоғарыда айтып өткенбіз. Тек бертін келе ғана алғашқы қоғам ыдырап, байлар мен кедейлер бөлініп шығып, қарама-қайшы таптарға айналғандығына тарих куә. Міне осыларды негізге ала отырып, қазіргі уақыттағы ғылыми теориялық марксистік ілімді жоққа шығармай, оны нақтылы деректермен толықтыра түседі. Жоғарыдағы мемлекеттің пайда болуы туралы теориялардың оң жақтарына ғана назар аударады.
Мемлекеттің шығу тегін түсіндіретін өзге де теориялар бар (органикалық, валюнтаристік, аралас қандық) .
Сөйтіп, мемлекеттің пайда болу жалпы заңдылықтарын сөз өткенде мыналарға көңіл бөлгеніміз жөн:
- мемлекеттің шығуы ұзақ тарихи процесс;
- мемлекет объективті негізде пайда болады, өйткені қоғамның даму кезеңдерінің белгілі бір саты-ларында онсыз болуы мүмкін емес, керісінше, мемлекетсіз қоғам өрби алмайды, қоғам дамуының заңдылығы осында;
- мөмлөкеттің шығуы қоғам ішіндегі қайшылықтармен қатар, оның табиғатпен ара-қатынасының арасындағы келіспеушіліктерді үйлестіру қажеттігінен туындайды;
- қоғам дамуының белгілі бір кезеңдерінде мемлекет пайда болып, болашақта ол оның тұрақты көмекшісіне айналады.
Қорыта келе айтатынымыз, мемлекет пен құқықтың шығу тегі экономикалық және әлеуметтік себептерге де байланысты болады. Экономикалық себептерге жататындар:
- тұрпайы жинаудан өнім шығару экономикасына ауысуы; қоғамдық еңбектің бөлінуі (мал шаруашылығының жер өңдеу шаруашылығынан бөлінуі; қол өнерінің бөлінуі; көпестердің пайда болуы) ; еңбек өнімділігінің артуы және артық мөлшерде өнім шығару;
- жеке меншіктің пайда болуы.
Ад әлеуметтік себептердің қатарына рудың ыдырауынан отбасының пайда болуы; антагонистік қайшылықтың дүниеге келуі және қоғамның таптарға бөлінуі жатады.
1 . 1 Мемлекет түсінігі және оның құралдары.
Мемлекеттің пайда болуы қоғамның ұйымдық құрылымды объективті түрде қажет ететін ішкі эволюциясымен байланысты. Мемлекеттің пайда болуының бірнеше түсіндірмелері бар. Ең алдымен - Теологиялық теория, ол мемлекеттің пайда болуын қүдайдың қүдыретімен байла-ныстырады. Бүл теорияның негізгі идеологтары Августин (354-430 жж. ) және Фома Аквинский (1225-1274 жж. ) болып табылады. Оның негізіне мынадай постулаттар бар: мемлекеттің айнымайтындығы және қасиеттілігі, барлық билік қүдайшылық бастаулардан шықты, оны ешкім де шайқалта алмады. Осы теорияға сәйкес, барлық мемлекет басшылары өздерінің биліктерін қүдайдың ерік-жігерін орындаушылар ретінде жүзеге асырады.
Патриархалдық теориялар мемлекет отбасының өсіп-өркендеуінен пайда болады деп түсіндіреді. Оның өкілдеріне ежелгі грек философы Аристотель (б. д. д. 384-322 жж. ), сонымен бірге орыс социологы Михайловский (1842-1904 жж. ) жатады.
Келісім-шарттық пайда болу теориясы қоғамның табиғи жағдайының мемлекеттікке ауысуы келісім жолымен жүргізіледі деп есептейді. Бүл теорияның өкілдері Гуго Гроц (1983-1646 жж. ), Дж. Локк (1632-1704 жж. ), Томас Гоббс (1588-1979 жж. ), Шарль Монтаскье (1689-1755 жж. ), Дени Дидро (1713-1784 жж. ) және Жан-Жак Руссолар (1712-1778 жж. ) қоғамдық келісімнің негізгі ережелерін ойлап шығарды, соған сәйкес халық билікті мемлекетке береді, ол өз кезегінде билікті үлттың мүддесіне сай жүзеге асыруға міндетті.
Сыныптық теория, мемлекет - қоғамның экономикалық дамуының объективтік процестері әрекеттерінің нәтижесі деп есептейді. Бүл теорияны негіздеген теоретиктер К. Маркс (1818-1883 жж. ), Ф. Энгельс (1820-1895 жж. ), Льюс Морган (1818-1881 жж. ) болды.
Мемлекеттілік рутайпалық құрылыстың орнына келеді. Алғашқы қауымдық теңдік пен меншіктің қоғамдық формасы өз-өзінен ескіреді де қоғам әлеуметтік қабаттарға бөліне бастайды. Ұжымдық өндірістік қатынастар қалыптан шығады. Оның орнына еңбек бөлінісі келді, ру-тайпалық қүрылым қиындай түсті, содан келіп әлеуметтік құрылымдарды бөлу дами бастады. Мемлекет - қоғамның үйымдық құрылымды объективті қажет ететін ішкі эволюциясының өнімі. Әртүрлі кезеңдерде және әртүрлі жағдайларда мемлекет қоғамды басқару үшін қажет ұйым ретінде, билік ету механизмі ретінде жүмыс жүргізеді. Бұл жерде сөз шаруашылық өмірді ұйымдастырудың жаңа нысандарына көшу туралы болып отыр, ол қоғамның әлеуметтік бөлініске түсуіне, қоғамның жаңа ұйымдық формасы ретінде мемлекеттің пайда болуына әкеліп соғады.
Мемлекеттің негізгі белгілері міне, мыналар:
Ерекше бүқаралық биліктің болуы. Мемлекеттік биліктің өзіндік белгілері жалпыға бірдейлік және әмбебаптық болып табылады. Жалғындарға таратылу және барлық жалпыға бірдейлік барлық аумаққа және барлық тұрғындарға таратылудан, ал әмбебаптық ортақ мүдделерді қозғайтын кез келген мәселелерді шешу мүмкіндігінен көрінеді. Бұқаралық билік мемлекеттік органдарда жүзеге асады және мемлекеттік билік ретінде іс-әрекет жүргізеді. Оны мемлекет аппаратын құрайтын адамдардың ерекше санаты жүзеге асырады.
Түрғындардың аумақтық ұйымдастырылуы. Аумаққа қүрылық, жер қойнауы, су және әуе кеңістігі, қүрылықтық шельф және басқа-лар енеді. Мемлекетттік билік тек мемлекет аумағында түратын адамдарға ғана жүргізіледі.
Мемлекеттік егемендік. Бүл мемлекет ішіндегі билік - жоғарғы билік, ал оның сыртында тәуелсіз және өз алдына дербес екендігін білдіреді. Мемлекеттік егемендіктің ішкі де, сыртқы да өзіндік сипат тары бар. Ішкі егемендік ел ішіндегі мәселелерді шешуде үстемдік етуден көрінеді. Сыртқы егемендік - сыртқы істердегі тәуелсіздік, мемлекет ішілік істерге сырттан араласуға жол бермеу. Мемлекеттік егемендік мемлекетті, басқа да белгілерімен бірге, қоғамның басқа үйымдарынан ерекшелейді.
Тұрғындардан салық жинауды қамтамасыз етуші органдар-дың болуы. Мемлекеттің өмір сүруі салық түріндегі міндетті төлемдер есебінен қамтамасыз етілетін қаржы-экономикалық негізсіз мүмкін емес. Салықтарды мемлекет белгілейді және мәжбүрлеу түрінде жиналады. Мемлекеттің бүл кірістері армия, мемлекеттік аппарат, қүқық қорғау органдарын, сонымен бірге әлеуметтік саланы қолдауға және басқа ортақ істерді орындауға бағытталады.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz