Орта ғасырлар мәдениеті


1. Орта ғасырлардағы мәдениет
2. Орта ғасырлык, Батыс Еуропалық мәдениет
Ортағасырлардағы мәдениет көріністері Батыс өркениетімен шектеледі. Шығыстағы ортағасырлық тарихт-мәдени типтер Қазақстан жерімен байланысты және оған тікелей әсер етті.
Орта ғасырларды ғылыми әдебиетте әдетте "сәулелі антикалық дәуірден соң келген қара түнек, фанатизм уақыты" деп те атайды. Осы пікірді, әсіресе, Қайта өркендеу өкілдері жиі айтқан. Шын мәнінде орта ғасырлар адамзаттың мәдени дамуындағы үзіліп қалған буынемес,болашақтағы мәдени және техникалық, прогрестің алғы шарттары осы кезде калыптаса бастады.
Орыс жазушысы М. Горький ортағасырлар мәдениетіне төмендегідей баға береді. «Мәдениет тарихы біздін есімізге мынаны салады: ортағасырларда тас қалаушылардын, балташылардың, ағаш ою шеберлерінің,көзешілердің, қолөнершілер коллективтерінің, жеке-дара өнерпаздардың қолдары жетіп көрмеген тамаша үйлер салып, ғажап әдемі заттар жасай білген. Еуропадағы ортағасырлық соборлар осындай, Батыс пен Кеңес Одағынын музейлерінде лық толған заттар осындай. Бүл заттарды көріп тұрып, олардың еңбекке деген асқан сүйіспеншілікпен жасалғанын сезінесін. «Кішкентай» адамдар аскан шеберлер болған — музейлердегі ескінің жұрнақтары және Еуропаның көне калаларындағы әсем ғимараттар бізге, міне осыны айтады» (Лев Любимов. Батыс Еуропаәнері. Алматы, 1982,9-бет).
Рим империясын талқандаған варварлар бас кезде мәдени ескерткіштерді де аямады. Адамзат тарихында теріс мағынада аттарын қалдырған герман тайпасы вандалдар көркемөнер және тарихи ескерткіштерді құртушылар ретінде белгілі. Жеңушілер гүлденген қалаларды, храмдарды, егін суару жүйелерін жермен-жексен етіп отырған.

Алайда варварлардың мәдени деңгейі жеңілушілерден көп төмен еді. Жасанды түрде біріктірілген әр тілдегі халықтар мен тайпалардан кұрастырылған еуропалық мемлекеттер варварлықтык, тұрғыларынан бірте-бірте айырылып, антикалық менталитетке беттерін бүра бастады

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 9 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






ОРТА ҒАСЫРЛАР МӘДЕНИЕТІ

Ортағасырлардағы мәдениет көріністері Батыс өркениетімен шектеледі.
Шығыстағы ортағасырлық тарихт-мәдени типтер Қазақстан жерімен байланысты
және оған тікелей әсер етті.

Орта ғасырларды ғылыми әдебиетте әдетте "сәулелі антикалық дәуірден
соң келген қара түнек, фанатизм уақыты" деп те атайды. Осы пікірді,
әсіресе, Қайта өркендеу өкілдері жиі айтқан. Шын мәнінде орта ғасырлар
адамзаттың мәдени дамуындағы үзіліп қалған буынемес,болашақтағы мәдени және
техникалық, прогрестің алғы шарттары осы кезде калыптаса бастады.

Орыс жазушысы М. Горький ортағасырлар мәдениетіне төмендегідей баға
береді. Мәдениет тарихы біздін есімізге мынаны салады: ортағасырларда тас
қалаушылардын, балташылардың, ағаш ою шеберлерінің,көзешілердің,
қолөнершілер коллективтерінің, жеке-дара өнерпаздардың қолдары жетіп
көрмеген тамаша үйлер салып, ғажап әдемі заттар жасай білген. Еуропадағы
ортағасырлық соборлар осындай, Батыс пен Кеңес Одағынын музейлерінде лық
толған заттар осындай. Бүл заттарды көріп тұрып, олардың еңбекке деген
асқан сүйіспеншілікпен жасалғанын сезінесін. Кішкентай адамдар аскан
шеберлер болған — музейлердегі ескінің жұрнақтары және Еуропаның көне
калаларындағы әсем ғимараттар бізге, міне осыны айтады (Лев Любимов. Батыс
Еуропаәнері. Алматы, 1982,9-бет).

Рим империясын талқандаған варварлар бас кезде мәдени ескерткіштерді
де аямады. Адамзат тарихында теріс мағынада аттарын қалдырған герман
тайпасы вандалдар көркемөнер және тарихи ескерткіштерді құртушылар ретінде
белгілі. Жеңушілер гүлденген қалаларды, храмдарды, егін суару жүйелерін
жермен-жексен етіп отырған.

Алайда варварлардың мәдени деңгейі жеңілушілерден көп төмен еді. Жасанды
түрде біріктірілген әр тілдегі халықтар мен тайпалардан кұрастырылған
еуропалық мемлекеттер варварлықтык, тұрғыларынан бірте-бірте айырылып,
антикалық менталитетке беттерін бүра бастады. Бұған, әрине, христиан
дінінің үйыткылық кызметінің маңызы зор болды. XI ғасырдағы француз монах-
шежірешісі Рауль Глабер былайдейді: 1000 жылдан кейін, көп ұзамай
шіркеулер салу қайтадан басталды және мүның өзі барлық жерде дерлік қолға
алынуда, бірак негізінен бұл іс Италия мен Галлияда кен өріс алып
жүрғізілуде. Оларды тіпті, еқ-қаңдай қажеті болмаса да салды, өйткені әрбір
христиан кауымы көршілерінен гөрі анағүрлым әсем шіркеулер салу үшін
жарысқа түсуге асыққан. Тегінде, дүние өз өне бойын шіркеулердін ақ
жасауына орау үшін өзінің ескі-құскысын сілкіп тастағандай болды (Лев
Любимов. Батыс Европа өнері, Алматы, 1982,22-бет).

Антикалык мәдениет сияқты орта ғасырларда мүсіндеу мен сәулет өнерлері
аса мәнді саналған. Олардын ішінде роман стилі мен готиканың алатын орны
ерекше. Роман стилінде ою-өрнек пен бейнелеу негіздері өзара сәйкес келген.
Орта ғасырлар өнерін терең зерттеген ғалым Лев Любимовтың пікірі бойынша,
табылғаған синтездің мәні — образды мәнерлілік пен әшекейлі
геометриялықтың, карапайым бейнелеу мен өте шарпылықтың, ою-өрнектің
нәзіктігі мен шомбал, тіпті, кейде дөрекі монументтіліктің үйлесуінде еді.
Мысалы, жекелеген образдар жасауда романдық пластика түр өзгертуге ішінара
ғана ден қойды, бірак оларды үйлестіру үшін ол мүсіндік композицияның
сәңділігі мен негізгі идеялық мазмүнын арттыру мақсатында өмірлік шындықты
сөзсіз құрбан етеді (Аталмыш кітабы, 23-бет).

10-12ғғ. өнерде роман стилі үстем болады.Сәулет өнерінде кең таралған-
қамалдар, ғибадатханалар, монастырьлық кешендер. Серілік қамалдарды
мұнаралары бар қуатты қабырғалар қоршайды. Қамалдың композициялық орталығы
– феодалдың мұнарасы – донжон. Төңірегінде шаруашылық және тұрмыстық
кешендер орналасқан. Кезеңнің монастырьлары қамал тәріздес. Сырт бейнесі
қатал, қарапайым монастырь кешенінің негізгі элементі – ғибадатхана.
Композицияның орталығы - шпильдермен аяқталған мұнара. Сол кезеңдегі сәулет
өнерінің айқын көрінісі – Пуатьедегі Сен Пьер Соборы, Арледегі Сен-
Трофим Соборы. Сәулет өнерінде фреска, түрлі-түсті шыныдан салынатын және
бір-бірімен каркас арқылы байланысатын көркем сурет - витраж таралады.

Романдық стильдін аса көрнекті үлгісі — Париждегі атақты Нотр-Дам
(Күдай-ана соборы). Нотр-Дам роман стилін ерте готикаға апаратын буын
сиякты. Белгілі француз жазушысы Виктор Гюго Нотр-Дамды суреттей келе,
ортағасырлар мәдениетінің ішкі мағынасын далел керсетеді: Сол кезде ақын
болып туған әр адам сәулетшіге айналды. Феодализмнен жапа шегіп, бұкара
ішіне тараған дарындар... сәулетшіліктен өзге мұрат таба алмай, сол өнердін
көмегімен өзіне жол ашты және олардың иллиадалары соборлар түріне ойысты...
Олар ұлы туындылар жасаған жүмысшылар еді. Архитектор — ақын — өнерпаз
шебер өз бойларына фасадтарды көмкерген мүсін витраждарды құлпыртатын
живопись, қоңырауды козғалысқа келтіріп, органдык трубалардан күй төгетін
музыка құдіретін жинақтады. Тіпті, қор болған поэзия, қолжазба қалпында
тапжылмастан соншалықты пұшайман болған нағыз поэзия гимн немесе хорал
ретінде өзін үйдің көмкермесіне телуге мәжбүр болды... Демек Гутербергке
дейін сәулетшілік өнері барлық халықтар үшін жазба мәдениетінің басым түрі
болып келеді... XV ғасырға дейін сәулетшілік өнері адамзаттың басты
шежіресі болды.

XII ғасырдың орта шенінен бастап роман стилі готика өнерімен ауысады.
Мысалы, Францияда готика үш ғасырдан астам уакыт үстемдік етті; ХШ ғасырдын
бастапқы ширегіне дейін — алғашқы готика; ХШ гасырдын 20-жылдарынан соңына
дейін — кемелденген немесе жоғары дамыған готика; XIV—XV ғасырларда—нұрлы
және жалындаған деп аталған соңғы готика.

Готикалык өнер негізінен шіркеу құрылыстарында қолданылғанымен, онын бүкіл
халықтық мәдениетке тікелей қатысы бар еді. Қалалык қауымның қаржысымен
салынған готикалық ғимараттарда қүдайға құлшылык етумен қатар қоғамдық
өмірдін маңызды мәселелері талқыланды. Оларда университеттік лекциялар
оқылып, театр спектакльдері қойылып, парламент мәжілістері өткізілді.

Готикалық стильдің романдық стильден айырмашылығы –оның
көркемдігінде, биіктігінде, динамикалылығында, әрі әсемдігінде. Готикалық
стильдің ескерткіштері – Франциядағы Париждік Құдай ана соборы, Реймдік
және Аниемдік соборлар, Германиядағы Кельн соборы, Венециядағы "Дожи"
сарайы. Соборды әшекелеуде мүсін өнері бастапқы орынға ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Сармат мәдениеті
Ежелгі Грекия мен Рим мәдениеті
XVIII ғасырдағы қазақ халқының әлеуметтік өмірі және мәдениетіндегі ескерткіштер
Қола дәуіріндегі Қазақстаны мекендеген Андронов мәденеті
Орта ғасырлардағы Батыс Еуропаның мәдениеті
Қазақстан территориясындағы Қола ғасырының Андронов және Биғазы Дәндібай мәдениеттері
Беғазы-Дәндібай мәдениеті туралы ақпарат
Андронов мәдениеті археологиялық ескерткіштер кезеңдері және негізгі ерекшеліктері
Қазақстан қола дәуірінде
Қола дәуір мәдениеті
Пәндер