Қаржы жүйесінің ұғымы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2

І ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ҰҒЫМЫ
1.1 Қаржы және қаржы жүйесі туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4
1.2 Қаржы жүйесінің буындары және атқаратын қызметтері ... ... ... ... ...13
1.3 Қаржы жүйесінің қағидалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

ІІ Қ.Р. Қаржы жүйесін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30

Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...32
Кіріспе
Қаржы ("қолма-қол ақша", "табыс" ұғымын білдіретін қоғамда нақты өмір сүретін, объективті сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы бар өндірістік қатынастарды білдіре отырып, тарихи қалыптасқан экономикалық категория ретінде көрінеді. Құн категорияларының жүйесінде (ақша, баға, кредит, пайда, жалақы және т.т.) қаржы белгілі орын алады және өзінің ішкі ерекшеліктерімен, сондай-ақ ұдайы өңдірістегі өзгешілік рөлімен айшықталады.
"Қаржы" ұғымы мемлекетаен бірге бір уақьпта қоғамның таптарға жіктелуі кезінде, мемлекеттің дамуы мен оның ресурстарға деген қажетгіліктерін қанағаттандыруға байланысты жүйелі тауар-ақша айырбасы жағдайында пайда болып, дамыды және ол ақша нысанындағы қоғамдық өнімді бөлумен байланысты болатын экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. Тауар-ақша қатынастарының жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық экономика жағдайындағы қаржы нақтылы және үздіксіз болып жататын ақша айналымын — ақша ағынын бейнелеп көрсетеді.
Қаржы ғылыми ұғым ретінде, әдетте, қоғаадық өмірде сан алуан нысандарда пайда болатын қызметгермен ассоциацияланады және міндеті түрде ақша қатынастарының қозғалысымен қосарлана жүреді.
Бүгін де қаржы терминін күнделікті қолданысқа енгізген авторды атау қиын. Бұл терминнің авторлығын 1577 жылы "Республика туралы алты кітап" деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. Боденге қаддыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың ("Афин республикасының кірістері туралы") алғашқы авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) қаржы саласындағы көзқарасы оның "Афиннің мемлекеттік құрылысы" атты жұмысында баяңдалған.
Қаржының мәні, оның даму заңдылықтары, тауар-ақша қатынастарын қамту сферасы мен қоғамдық ұдайы өндіріс процесіңдегі рөлі қоғамның экономикалық құрылысымен, мемлекетгің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық формациялар қаржысының айырмашылығы мына себептерге байланысты: әр түрлі қоғамдық формацияға қоғамның өзіне меншікті таптық құрылымы сай келеді. Сонымен бірге қаржы ұлттық табысты мемлекеттің пайдасына қайта бөлуді ұйымдастыра отырып, оны бөлудің қатынастарын есепке алады; кез келген қоғамдық-экономикалық формацияларда қаржы билеуші таптың мүдделерін қорғайтыцн мемлекеттің мақсаттары мен міндеттеріне бағынады; өндірістің жаңа әдісі шаруашылық қатынастардың жаңа жүйесін тудырады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функционалдық арналымының қағидаты қаржының әр буыны ез міндеттерін шешіп отыратыңцығынан көрінеді. Оған айрықша қаржы аппараты сәйкес келеді. Мемлекетгік бюджетгің ресурстарын құрып, пайдалану жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды республиканың Қаржы министрлігі мен Экономика жөне бюджеттік жоспарлау министрлігі жүзеге асырады.
Бюджеттен тыс қорлардың (ресурстардың) мақсатты міңдеттерін тиісті аппараттар анықтайды және шешеді немесе белгілі бір министрліктің және үкіметгің басқаруына беріледі.
Ұлттық шаруашылықты басқарудың сатылас қағидаты жоғары органдар (министрліктер, ведомстволар, холдингтер, ассоциациялар, бірлестіктер) деңгейінде де, сондай-ақ төменгі (фирмаларда, компанияларда және т.т.) деңгейде де қаржы аппаратының тиісті құрылымын байланыстырады (қамтамасыз етеді). Бұдан басқа, қаржы аппаратын ұйымдастыруда акционерлік, бірлескен, аралас, кооперативтік, сондай-ақ қоғамдық кәсіпорындар мен ұйымдарды басқарудың ерекшеліктері қамтьш көрсеттледі.
Қазіргі кезде қаржы жүйесі терең өзгерістерге ұшырап, қайта құрылуда. Қаржы жүйесін қайта құрудың басты міндеті оның Қазақстанның әлеуметгік-экономикалық дамуьш тұрақтандырып, одан әрі тездетуге ықпал етуді күшейту, ұлттық табыстьщ үздіксіз өсуін қамтамасыз ету, өндірістің барлық буындарында шаруашылық-коммерциялық есепті нығайту болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшу барысында қаржы жүйесінің рөлі мен маңызы шұғыл артады. Қаржы-кредит нарықтық механизмдердің неғұрлым тиімді жұмыс істейтін секторларының біріне айналуы тиіс.
Қаржы және ең алдымен бюджет жүйесі жалпы ішкі өнімнің өсуіне және оның басты бөлігі — ұлттық табысқа, макро- және микроэкономика кәсіпорындарының, фирмаларының және салаларыньщ дамуына және халықтың көптеген жігінің хал-ахуалына айтарлықтай ықпал жасайды.
Қоғамда істің жайы қаржы ахуалымен анықталады, сондықтан тұрақтану мен дамудың бағдарламасы бірінші кезекте экономиканың тиімділігін арттыру жөніндегі жалпыэкономикалық шараларды іске асыруды қарастыруы тиіс. Бұл шаралардың қатарында —өндірістік қатынастарды жетілдіру, экономиканы әлеуметтік қайта бағдарлау, ұлттық шаруашылықтьщ құрылымын жаңғырту, ғылыми-техникалық прогресті тездету.
Әдебиеттер

1.Жүнісов.Б.Нарықтық экономика негіздері.-Алматы,2001.
2.Мәдешов.Ә.Нарықты экономикаға кіріспе.-алматы,1999.
3.Ілиясов.Қ.Қ. Қаржы.-Алматы,2003.

Мерзілімді басылымдар

4.Банковское дело: стратегическое руководство / Под ред.
5.Бохарев.Л. Қаржы нарығының экономикалық мәні құрылымы.-Экономика негіздері, 2006,N1.
6.Валюта түсінігі.-"Банки Казахстана", 2005-ж., N6.
7.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6
8.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
9.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
10.Искаков.У. Нарықтық қаржы.- Экономика негіздері, 2005,N3.
11.Малышева.В.қаржы нарығының тиімділігін басқарайық,-Қаржы-Қаражат,2005, N11.
12.Сәдірмекова.Т.Қазақстандағы қаржы мәселесі.-АльПари,2006, N1.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................2
І ҚАРЖЫ ЖҮЙЕСІНІҢ ҰҒЫМЫ
1.1 Қаржы және ... ... ... Қаржы жүйесінің буындары және атқаратын қызметтері...................13
1.3 Қаржы жүйесінің
қағидалары.................................................................2
2
ІІ Қ.Р. ... ... ... ... ... ұғымын білдіретін қоғамда нақты
өмір сүретін, объективті сипаты мен ... ... ... бар
өндірістік қатынастарды білдіре отырып, тарихи қалыптасқан экономикалық
категория ... ... Құн ... ... ... ... пайда, жалақы және т.т.) қаржы белгілі орын алады және өзінің ішкі
ерекшеліктерімен, сондай-ақ ... ... ... ... ұғымы мемлекетаен бірге бір уақьпта қоғамның таптарға жіктелуі
кезінде, ... ... мен оның ... деген қажетгіліктерін
қанағаттандыруға байланысты жүйелі тауар-ақша айырбасы жағдайында пайда
болып, ... және ол ақша ... ... ... ... байланысты
болатын экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. ... ... ... ... ие ... отырған нарықтық
экономика жағдайындағы қаржы нақтылы және ... ... ... ... — ақша ... ... көрсетеді.
Қаржы ғылыми ұғым ретінде, әдетте, қоғаадық өмірде сан ... ... ... ... ... және міндеті түрде ақша
қатынастарының қозғалысымен қосарлана жүреді.
Бүгін де қаржы терминін күнделікті ... ... ... ... Бұл ... ... 1577 жылы "Республика туралы алты кітап"
деген жұмысын бастырып шығарған француз ... Ж. ... ... ... ... ... ("Афин республикасының кірістері туралы") алғашқы
авторы Ксенофонт (б.э.д. 430-365 жж.) болды.
Аристотельдің (б.э.д. 384-322 жж.) ... ... ... оның
"Афиннің мемлекеттік құрылысы" атты жұмысында баяңдалған.
Қаржының мәні, оның даму ... ... ... ... мен ... ... ... процесіңдегі рөлі қоғамның экономикалық
құрылысымен, мемлекетгің табиғатымен және функцияларымен айқындалады.
Түрлі қоғамдық-экономикалық формациялар ... ... ... ... әр ... ... ... қоғамның өзіне меншікті
таптық құрылымы сай келеді. Сонымен бірге қаржы ұлттық табысты мемлекеттің
пайдасына қайта бөлуді ұйымдастыра отырып, оны ... ... ... кез ... ... ... қаржы билеуші таптың
мүдделерін қорғайтыцн мемлекеттің мақсаттары мен ... ... жаңа ... ... қатынастардың жаңа жүйесін тудырады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің ... ... ... әр ... ез ... ... ... көрінеді.
Оған айрықша қаржы аппараты сәйкес келеді. ... ... ... ... жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды республиканың
Қаржы министрлігі мен Экономика жөне ... ... ... ... тыс ... ... мақсатты міңдеттерін тиісті
аппараттар анықтайды және ... ... ... бір ... ... ... беріледі.
Ұлттық шаруашылықты басқарудың сатылас қағидаты жоғары органдар
(министрліктер, ... ... ... ... де, ... ... (фирмаларда, компанияларда және т.т.)
деңгейде де ... ... ... ... байланыстырады (қамтамасыз
етеді). Бұдан басқа, қаржы аппаратын ұйымдастыруда акционерлік, бірлескен,
аралас, кооперативтік, ... ... ... мен ... ерекшеліктері қамтьш көрсеттледі.
Қазіргі кезде қаржы жүйесі терең өзгерістерге ұшырап, ... ... ... ... ... ... ... оның Қазақстанның әлеуметгік-
экономикалық дамуьш тұрақтандырып, одан әрі тездетуге ықпал етуді күшейту,
ұлттық табыстьщ ... ... ... ету, ... барлық
буындарында шаруашылық-коммерциялық есепті нығайту болып табылады.
Нарықтық қатынастарға көшу ... ... ... рөлі мен ... ... ... нарықтық механизмдердің неғұрлым тиімді ... ... ... ... ... және ең алдымен бюджет жүйесі жалпы ішкі өнімнің өсуіне және оның
басты бөлігі — ұлттық ... ... және ... ... және ... дамуына және халықтың көптеген жігінің хал-
ахуалына айтарлықтай ықпал жасайды.
Қоғамда істің жайы ... ... ... ... ... ... ... бірінші кезекте экономиканың тиімділігін ... ... ... іске ... ... тиіс. Бұл
шаралардың қатарында —өндірістік қатынастарды жетілдіру, экономиканы
әлеуметтік қайта ... ... ... ... жаңғырту, ғылыми-
техникалық прогресті тездету.
1.1 Қаржы және қаржы жүйесі туралы түсінік
Экономикалық өмірде қаржының сыртқы көрінісі қоғамдық өндірістегі ... ... ... ... ... болып жатады. Құбылыстар
бетінде бұл қозғалыс ақшалай соманы қолма-қолсыз немесе қолма-қол ... ... ... бір иеленушіден басқа иеленушіге беруі болып табылады.
Алайда, кез-келген ақша операциясы, мәміле ... ... ... ... ақша ... ... ... категориялардың — бағаның,
еңбекке ақы төлеудің, қаржының, кредиттің көмегімен болатын ... ... ... ... ортақтастырып, жүзеге асырады. Тікелей
қаржы операцияларына мыналарды жатқызуға ... ... ... ... қолма-қол ақшасыз жасасатын есеп ... ... ... ... ... ... ... бөлу және кәсіпорыңдарда, фирмаларда ішкішаруашылық арналымыньщ
қорларын қалыптастыру; ... ... ... ... төлемдерін
аудару; қайырымдылық қорларына қаражат төлеу; экспортгалатын тауарлар үшін
кеден баждарын төлеу және тағы басқа операциялар.
Қаржы — ақша ... ... ... ол әрқашан экономикалық
жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы өндірістің 6 ... ... ... ақша ... ... тек ... ақша қатынастарын білдіреді,
сондықтан оның рөлі мен ... ... ... ақша
қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.
Жалпықоғамдық өнім мен ... ... ... бөлу және қайта бөлу
процесінде қалыптаса отырып, ... ... ... пайдалануға
жіберілетін материалдық ресурстар бөлігінің ақшалай көрінісі болып
табылады.
Алайда қаржы ақша ... ... ... ... деп ... ... еді. Ақша ... ішінен тек олар арқылы мемлекеттің, оның
аумақтық ... ... ... ... ... ақша қорлары бұл қатьшастардың мазмұны болып табылады. Ақша
қатынастары жалпы ... ... кең. ... тек ақша ... ... ... мен қорланымдардың қозғалысымен байланысты болатын ақша
қатынастарын ғана қамтиды. Басқа ақша қатынастары қаржы шеңберінен ... ... ... ... мысалы, шығындардың барлық
түрлерін ақшалай есепке алу мен бақылау жасау, ... ... ... ... өзіндік құнды калькуляциялау және өнімнің бағасын ... ... ... алу мен ... ақша ... ... және ... Сауда жүйесі арқылы ... ... алу және сату ... ... ... ... реттеп отырған жағдайда да) кезінде пайда
болатын ақша қатынастарын да ... ... ... ... мемлекет
бұл жерде ақша қатынастарын азаматтық-құқықтық әдіспен реттеп ... ... ... кеткен субьектілердің теңдігі (олардың құқықтары мен
міндеттеріндегі тепе-тендік) бұл әдіске тән өзгеше нышан болып ... ... ... ақша ... ... қаржылық емес
өзгешелігі болады.
Қаржының ақшадан мазмұны жағынан да, ... ... да ... Ақша — бұл ең алдымен ... ... ... ... ... ... ... ал қаржы —жалпы ішкі өнім мен
ұлттық табысты бөлудің және ... ... ... тетігі, ақша
қорларын жасау мен пайдалануға бақылау жасаудың ... Ол ... ... ... ... ... және объективті сипатта болады. Қаржы
өндірістік ... ... бір ... ... және ... жатады.
Қаржыны экономикалық категориялардың қатарынан бөліп алу үшін қаржы
құбылысын қарастырудан оның ... — зат ... ... әр ... ... білдіретін оның ішкі мазмұнын зерттеуге көшу қажет.
Қоғамдық қатынастардың иерархиясында ақша қатынастары экономикалық
қатынастарға ... ал ... ... өз ... ... жүйесінің айқындаушы бөлігі — өндірістік қатынастарға кіреді
1-сызба
Бұдан қаржы қатынастарын өндірістік қатынастардың бір ... ... яғни олар ... әрі негізгі қатынастар болып
табылады.Қатынастардың иерархиялық ... ... ... ... ... ... ... олардың мынадай дәйекгі қатарын жасауға болады:
жалпықоғамдық қатынастар, ... ... ақша ... ... ... (салық, бюджет, мемлекеттік кредит, сыртқы экономикалық
қатынастар және ... ... ... ... жалғасып жататын өндіру, бту, айырбастау
жөне тұтыну ... ... ... және ... ... ... жүзеге асып жатады. Ұдайы өндірістің бұл төрт ... ... ... ... ... тауар катынастарының болуын
айқындайды, өйткені өндірілген өнімдер сатып ... ... ... ... өнім оны ... бұрын айырбастау және бөлу стадияла-
рынан өтеді. Сонымен бірге ... ... ... ғана ... ... барлық қатысушыларыньщ қажеттіліктері мен мүдцелері
қанағатгандырылуы тиіс. Өз ... ... ... болуына
экономикалық агенттердің еңбек бөлінісінің қажеттігі қозғау ... ... олар ... ... ... қызметтердің нәтижелерімен,
өр түрлі өндірілетін игіліктермен олардың саны мен ... ... ... ... ... мен құндылықтарды өлшеу құн өлшемі
мен жалпыға ортақ балама ... ... ... ... ... ... және материалдық емес игіліктер, қызметтердің
өндірілген массасы — ... ...... ... бірге
оның ақшалай көрінісі де болады. Қозғалыстың құндық нысаны натуралды-заттық
нысандағы өнімнің қозғалысын ... ... бір ақша ... Басқаша айтқанда, өнімнің өндірістен тұтынуға өтуі тек тиісті
ақша қорларын жасау, бөлу және ... ... ... Осы ... пайда
болатын ақша, экономикалық қатынастар қаржының мәнін құрады. Бұдан қаржыны
ұдайы өңдірістің объективті қажетті ... деп ... ... ... ... ... ... қатынастарына пайдалану қаржы көмегімен
болып жатады.
Қаржы қатынастарының пайда болуы өзі жайында әрқашан ... ... ... ... ... өңціріс процесінің өндіру мен тұтыну
стадияларында мұңдай қозғалыстың болмауы олардың қаржының ... ... ... ... ... құн ... ... тауар нысанымен
айырбасталатын, яғни сатып алу-сату актілері жасалатын айырбаста да қаржыға
орын жоқ. Сонымен ... мен ... ... пайда болып, іс-әрекет
ететін орны ақшаның нақтылы қозғалысы болатын ұдайы өндіріс процесінің бөлу
стадиясы ... ... ... ... қоғамдық өнімнің құны және оның
маңызды бөлігі — ұлттық табыс алғашқы процесіне ... ... ... ... ... бөлінеді. Бұл процестің ... қүн ... ... — с, V, ... ... ... ... өндіріс құралдары құнының (с) орны
толтырылады, қызметкерлердің жалақысы (у) төленеді және қосымша өнім ... Тап осы ... өнім ... ... таза ... ... ақша қорларын) құрайтын қайта жасалынған қоғамдық өнімнің
бұл бөлігі қаржы қатынастарының мәнін және ... ... ... ... өнім ... ... ... қаржы қатынастарының
ежелгі объектісі болып табылады, ол ақша қорларын жасау арқылы ұлғаймалы
ұдайы ... ... және ... ... ақша қорларының
қалыптасуын қамтамасыз етеді. Сөйтіп, өндірістің алдын ала ... ... ... ... "с", "ү" және ... ... ... үйлесімдері қалыптасады және оларға сәйкес ақша қорлары немесе ... ... ... ... қаражаттарының қорлары, амортизациялық және басқа
аударымдар (мысалы, әлеуметтік мұқтаждарға арналған), еңбекақы қоры, табыс
(пайда) ... ... ... әрі бөлу ... ... ... сәйкес құнның жоғарыда аталған элементтерін қайта
бөлу ... ... ... ... ... бір ... мемлекеттің
қарамағына оның орталықтандырылған қорларын қалыптастыру үшін аударылады,
басқа ... ... ... ... және оның ... ... ... құнның "с" элементіне сәйкес бөлігі өнімді сатқаннан (өткізгеннен)
кейін өндірістік ... ... ... ету үшін ... ... ... ... сатып алуға авансыланса, "ш" элементінен, бұдан басқа,
қорланымға бағытталатын, яғни өндірістің негізгі факторларын, сондай-ақ осы
үздіксіздікті қамтамасыз ... ... ... —- ... ... сатып
алуға бір бөлігі бөлінуі мүмкін.
Одан кейін қалыптастырылған ақша қорлары қайта ...... ... ... ұсақтандыруға немесе керісінше, ірілендіруге,
өндірістік және ... емес ... ... ... олар ... ... немесе пайдалануға жүмсалады. Сөйтіп,
шаруашылық ... ... ... ... бір ... ... ауыспалы айналымында қалады, бір бөлігі еңбекақы, әлеуметтік
шығындар ны-санында жұмыс ... ... ... ... және ... емес игіліктер мен қызметтер көрсетуге
айырбасталады және ... одан арғы ... ... ... ... жасалынған құнның едәуір бөлігі жалпымемлекеттік
мүқтаждарға беріледі, ақша нысанында ... ... алып ... түрінде мемлекеттің қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... ... басқа,
мемлекет халықтың салықтар, ерікті төлемдер — ... ... ... банктерде сақталынатын жинақ ақшалар нысанындағы
қаражаттарының бір бөлігін жұмылдырады. Қаражаттардың бір ... қор ... емес ... әр ... ... ... алымдар түрінде
мемлекеттік, жекеше, қоғамдық кәсіпорындар мен ... ... ақша ...... ... әлеуметтік
қамсыздандыру (сақтандыру) қорларын, әр түрлі бюджеттен тыс ... ... ... ... ... қаржы қатьшас-
тарының нысандары осылай пайда болады. Қаржы қатынастарының бұл сферасы өте
әр түрлі болып келеді және ... ... ... деңгейлерінде —
жалпыұлттық, жергілікті деңгейлерде аталған ... ... де, ... аталған деңгейлерде, салалық, ведомстволық, аймақтық, әлеуметтік
қағидаттар бойынша қайта бөлумен және ... де ... ... ақша ... мен ... ... мемлекеттік ұзақ мерзімді
мақсатты ...... ... ... әлеуметтік,
экологиялық,ғылыми, аумақтық және басқа бағдарламаларды жүзеге асырады.
Ақырында, ұдайы ... ... ... ... өте ... өнім ... жащъіртылып, үш дербес қорда іске асады: орынды толтыру
қоры (әтеу қоры), ... қоры және ... ... өнімнің бір бөлігі жаңа ауыспалы айналымға түседі, ал бір
бөлігі тұтынылады. Сөйтіп, ... ... ... құны ... ... ... бойынша бөлініп, олардың әрқайсысы өндірілген өнімдегі
өзінің үлесін алуы ... ... ... қоғамдық өнімнің жеке
бөліктерге ... ... ... ...... ... жасау мен пайдалану
арасындағы байланыстырушы буын.
Қарастырылған процестер ... ... ... ... ... экономикалық қатынастармен өзара іс-әрекетін шарттастырады
және олардың экономиканың ... оның ... ... ... ... ... зерделеуге ғылыми көзқарасты талап етеді.
Әр түрлі қоғамдық-саяси ... бар осы ... ... ... басқа экономикалық категориялар да — ақша, табыс (пайда), езіндік қүн
және басқалары пайдаланылады. Олардың ... ... ... ... немесе бағасын білдіру, айналыс құралы, еңбек өлшемі мен
тұтыну өлшемін анықтау, өндірісті ... ... ... ... ... ... қоғам дамуындағы бұл категориялардың
мәні мен маңьізы ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы бар.
Қаржыны құндық экономикалық категориялардың бүкіл жалпы ... алу үшін бұл ... ... тән ... белгілерді біліп
алған жөн. Сонымен бірге, құбылыстың мәнін, өзгешелігін бір ғана белгімен,
тіпті ол елеулі ... ... де ... ... ... Құндық
категориялардың барлығының да толып жатқан ... ... ... ... бір құндық категориялардың, соның ішінде қаржы-ның да
өзгешелігін тек бірнеше сипатты белгілердің жиынтығы ғана кез ... ... ... ... ... қаржының да ... ... ашып бере ... ... ... ... мазмұнын құрайтын
қатынастардың өзгешелігі ... ... ... ... ... ... әрқашан экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы
өндірістің әр түрлі субъектіяері арасындағы ақша және тек ақша қатынастарын
ғана білдіреді. Сондықтан ... ... ... ...... белгісі. Қаржының ақшалай сипаты оны жүзеге ... ... ... ... экономикалық категорияларға тиістілігін (жататынын) баса
көрсетеді. Ақша қаржының іс-әрекет етуінің ... ... ... ... болмаса қаржының болуы мүмкін емес, өйткені ... ... ... ... ... Ақша ... ... функциясын орындай отырып,
капитал, яғни үдемелі құн немесе ... ... ... құн бола ... ол ақшалай қаражатгардың дербес аясы ретіндегі, ... бір ... ... ... пайда болуына жағдайлар
жасайды.
Қаржы ... ... ... ... қатынастар болып табылады.
Қаржының арқасында экономиканың барлық құрылымдық бөліктерінде (материаддық
өндіріс пен ... емес ... және ... ... түрлі
деңгейлерінде қоғамдық өнім құнын қайта бөлудің сан алуан процестері жүзеге
асады. Қоржы қатынастарының бөлгіштік сипаты экономикалық ... ... ... ... ... табылады.
Қаржы қатынастарының ақшалай сипаты мен бөлгіштік сипаты қаржының аса
маңызды ... ... ... ... оның ... ... емес, өйткені
бұл белгілер бағаға да, еңбекке ақы төлеуге де, кредитке де ортақ.
Қаржының ... ... ақша ... ... ... оның
маңызды ерекше белгісі болып табылады. Ақша қорлары, істің шын ... ... ... болып табылады.
Нақты жұмсауға арналған мақсатты ақша-қаржы ... ... ... ... ... емес ... қаржылық әдістердің
көмегімен жасалынады. Әдістер, қаржы қатынастарындағы іс-кимылдың ... ... яғни ... сөзсіз болатын, міндетті сипатты игеріп
алады, мұның өзі экономиканы ... ... және ... ... ақша ... ... мен оның ба-ғыттарын алдын ала
қарастыру қажеттігімен ... ... ... экономикалық өмірде, әдеттегідей, баламалы, яғни тауар
және ақша нысандарындағы құнның тең (бірдей) ... ... ... белгісі басқа экономикалық категориялардың —
бағаның, еңбекақының, кредитің ... тән. Ақша ... ... ... бөлініп түратын ерекшелігі сол, олар экономиканы басқарудың
барлық деңгешіерінде ақша ... ... бір ... ... ... Кез келген қаржы операциясы осындай ... ... ... ... аударымдар, шығыстарды
қаржылаңцыру, субвенциялар және т.т.), ягаи ... ... ... қорлардағы ақша қаражаттарының ішкішаруашылық мақсатты
оқшаулануының ұқсас қағидаты қолданылады.
Сөйтіп, қаржының қаралған ... ... бұл ... ... ... ... жиынтығынан мүлтіксіз бөліп алуға ... әрі ... ... ... атап ... ... ... құндық экономикалық категория белгілердің жоғарыда аталған жиынтығын
иемдене алмайды. Егер белгілердің алғашқы екеуі — ... ... ... мен ... ... ... қатынастары-ның өрісін тежеп
отыратын болса, қаржыға тән қор нысаны, ... ... ... ... ... ... ... экономикалық категория ретіңдегі
қаржының айрықша ерекшеліктерін баса ... ... ... ... ... анықтамасын былайша
тұжырымдауға болады: қаржы — бұл қоғамдық өнімді бөлу және қайта ... ... ... ... ... қатынастардың жиынтығы, мұның
нәтижесінде ұдайы өндіріс ... сан ... ... үшін ... ... ... қорланымдары мен қорлары
жасалып, пайдаланылады. Қаржының қажеттігі объективті мән-жайдан — тауар-
ақша ... ... және ... ... қажеттіліктерінен
туындайды. Қаржының басты арналымы — табыстар мен ... ... ... ... пен ... ... субъектілердің қаржы ресурстарына
деген қажеттшікгерін қанағаттандырып отыру және бұл ресурстардың ... ... ... ... қаржы механизмі арқылы барлық жағдайға ықпал
етудің кең мүмкіндіктерін ... ... ... ... ішкі ... ... жүзеге асыра алмайды, ... ... ... және елдің қауіпсіздігі функцияларын ... ... ... ... ... ... процестерді реттеу
жөнінде едәуір экономикалық функцияларды орындайды, ... ... ... ... дәрежесі айтарлықтай жоғары —
мемлекетгік бюджет арқылы қазір жалпы ішкі өнімнің 20 пайыздан ... ... ... ... 10 ... ... бойынша) бөлінеді.
Елде жергілікті мәні бар міндеттерді шешуге бейімделген жергілікгі өзін
өзі басқарудың дамуы да тиісті қаржымен ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Сондықтан өтпелі кезеңде шаруашылық жүргізудің төменгі буындары ... ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастыруда
үлкен құқық пен дербесгік беріліп отыр. Тек бұл ресурстар орталықтың,
аймақтардың, шаруашылық ... ... ... ... ... негізде бөлінген кезде ғана жоғары қайтарымы және пайдаланылатын
қаражаттардың ... ... ... болуы мүмкін.
Мемлекетгік сектордың қызмегімен байланысты ... ... ... "қоғамдық (немесе әлеуметтік) тауарлар " деп ... ... ... жөне ... ... ... сол сияқты
материалдық емес сипат-тағы игіліктер мен қызметтер ... ... ... ... ... ... Бұған қалалар мен елді мекендердегі
абаттаңцыру объектілері, жол ... ... ... ... ... қорғаудың, қорғаныстың, ... ... ... мен ... ... ... ... қорғау, білім беру
және денсаулық сақтау (кепілдемелі деңгейде) жатады.
Мәселен, құл иеленуші және феодалдық формацияларға натуралдық қатынастар
сәйкес келсе, ... ... ... да көбінесе натуралдық сипатта
болды. Капиталистік шаруашылық ... ... ... ... мемлекеттің табысы да ақша нысанында қалыптасады; егер мемлекет
басқару органы ретінде қалыптасқан өндірістік қатынастардың ... ... ... ... ... қызмет ететін болса, онда ... ... да ... ... ... жүйесінің буындары және атқаратын қызметтері
"Қаржы жүйееінің" ұғымы қаржы ұғымының одан әрі ... және ... ... ... ... ...... мәні жағынан мынадай түрлі ұғымдарды
білдіру үшін қолданылатын термин: а) ... ... ... қаржы
қатынастарының сфералары мен буындарының жиынтыгы; ә) ... ... ... ... қаржы мекемелері мен салық службаларының
барлық ... ... ... ... макро- және микроэкономиканың қаржы жүйесін
реттеліп отыратын қаржы қатынастары мен ақша ресурстарының жиынтығы және
оларды ... ... ... ... мен несиелендіруге
байланысты бөлуді жүзеге асыратын қаржы мекемелері ... ... ... ... тар мағынада, тек мемлекеттің қаржы мекемелерінің жиынтығы
ретінде қолданылады, бұл жеткіліксіз.
Сонымен ... ... ... тұрғыдан алғанда қаржы жүйесі бұл
қаржы мекемелерінің жиынтығы, ал экономикалық тұрғыдан — ол мемлекетге іс-
әрекет ... ... ... ... ... қатынастарының жиынтығы
екенін естен шығармаған жөн.
Өзінің тарихи дамуында қаржы жүйесі ұзақ эволюциядан ... ... ... ... ... қаржы жүйесі, жалпыға мәлім, әдетте, тек
бір ғана буынмен — мешекеттік бюджетпен ... ... ... батыстың көптеген өркениетті елдерінің, соның ішінде бүрынғы
КСРО-ның қаржы жүйесін екі негізгі буын — ... ... пен ... ... Олар ақша ... ... ... берді, бүл
буындардың көмегімен мемлекет өзінің саяси және ... ... ... ... ... ... ... түрлі критерийлері бойынша
сыныпталатьш қосалқы жүйелердің іс-қимылын білдіреді.
Терминнің ... ... ... қаржының мәнділік
сипатгамасын, оньщ қоғамдық-экономикалық процестегі орнын негіздей отырып,
қаржы жүйесі сыныптамасының ... ... ... Осы критерийге сәйкес
қаржы жүйесі мынадай үш ... ... ... ... ... жиынтығы;
басқарудың қаржы аппараты.
Ақша қорларының қозғалысына байланысты мемлекет, ... ... ... ... және жеке ... арасында пайда болатын
экономикалық, ақша ... ... ... ... ... ... ... мынандай екі сфераны қамтиды:
мемлекетгік бюджетке жинақталатын мемлекетгің орталық-
тандырылған ақша қорларын қалыптастырып, пайдаланумен бай-
ланысты болатын экономикалық ақша қатынастары;
кәсіпорындардың орталықтандырылмаған ақша ... ... ... ... ... ... қатынастары өзінің экономикалық табиғаты ... ... ... ... оның ... ... бөлу ең ... субъектілер
бойынша жүзеге асырылады. Сондықтан қоғамдық өндірістегі субъектілердің
рөлі қаржы қатынастары ... ... ... ... ... ... интеграциялық тұрпатты жүйе болып табылады, оған кіретін
элементтердің (қосалқы жүйелердің) тығыз байланысымен жөне оның ... ... ... өмір сүре ... сипатталады: қаржы,
бір жағынан, өндірістік қатынастардың бір бөлігін ... және ... ... ... болып келеді, екінші ... ... ... ... бар ... ... элементерден тұратын
жүйе болып табылады. Қаржыларда функционалдық қосалқы жүйелер ретінде
мыналарды ... ... ... ... сыртқы экономикалық, ... ... ... ... ... ... және басқа қосалқы жүйелері
3- сызба
Қаржы жүйесін сыныптаудьщ функционалдық ... ... ... ... ... ... белгісі бойынша
сыныптау қолданылады, бүл қаржы жүйесін сфералар мен ... ... ... ... ... ... ... қатары ретінде жоғары разряды
элементтері болады: қаржы қатынастары, ... ... ... ... ... ... ... жүйесіне интеграциялық сипат береді.
Қаржы жүйесін құрайтын жеке элементтердің орны мен рөлі бірдей емес.
Бастапқы (басты) ... ... ... ... арасында алдыңғы
орынды алады, өйткені жүйе элементтері мен буындардың өзара байланысындағы
оның рөлі айқындаушы боып табылады. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік бюджетпен көрінетін мемлекеттің қаржысы
болып саналады.
Материалдық өндіріс сферасының шаруашылық ... ... ... ... қалайды, материалдық өндірісте нақтылы өнім —
қоғамның қаржы ресурстарының негізгі көзі ... ол ... ... сферасы болып табылады.
Халықтың (үй шаруашылығының) қаржысы қаржы жүйесінің ерекше бөлігі болып
табылады. Халық (азаматтар) ... ақша ... ... жүйесімен және меншіктің барлық нысандарының ... ... ... және өндірістік емес сфераларымен қарым-қатынас
жасайды. Бұл сан алуан қатынастар халыққа еңбекке ақы төлеумен, жинақтаушы
зейнетақы ... ақша ... ... ... ... емес ... ... байланысты; басқа жағынан, халық өзінің
ақшалай ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік және басқа мекемелер мен ұйымдардың қызметін
төлейді. ... ... ... ... сауда органдарында,
рыноктерде, халыққа қызмет көрсететін кәсіпорындар мен ... ... ... сектор және т.т.) тұтыну тауарлары мен қызметтерді
сатып алуға ... ... ақша ... ... ... ... ... бірге азаматтардың жекедара және шағын ... ... бұл ... ... ... ... ... болады:
мұндай қатынастар шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылары сферасында
пайда болатын қатынастарға ұқсас.
Жеке меншік және мемлекеттік кәсіпорындардың ... ... ... сондай-ақ азаматгардың табысы кез келген мемлекеттің қаржы
жүйесі құрамының негізін қалайтынын ескеру ... Және бұл тек ... қана ... ... бұл ... ... жиынтығы Қазақстанның қаржы
ресурстарының балансыңда қамтып ... ...... ... ... екі ... ... болады:
материалдық өндіріс сферасының шаруашылық жүргізуші субъектілерінің
қаржысы;
өндірістік емес сфера салаларыньщ ұйымдары мен мекемелерінің қаржысы.
Бірінші ... ...... сфера қаржысында өндірістік
компанияларда, ... ... ... ... ... ... ... ақша қорларын
қалыптастырып, оларды тиімді пайдаланудың мәселелері шешіледі. Бұл ... ... ... ... қызмет көрсетеді, қаржы тұтқаларьшың
еңбек өнімділігінің өсуіне, өндірістің басқа сапалық ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Екінші қосалқы жүйенің — өндірістік емес сфера қаржысының орны мен ... ... ... бөлу және пайдалану жөніндегі байланысымен айқындалады.
Бұл қосалқы ... ... ... оның ... ... және
олардың арасында, қаржы жүйесінің басқа буындарымен, өзге экономикалық
жүйелердің: бағалардың, ... және ... ... пайда
болады.
Бұл қосалқы жүйеде қаржы қатынастары түрлі мақсатты сипаттағы сан алуан
ақша қорларын қалыптастыру арқылы одан әрі ... ... ... ... ... ... жасалынған құнның қозғалысына қызмет көрсетеді.
Қаржы қатынастарының буындарына тән ... ... ... және ... ақша ... ... ... екінші бөлігін құрайды.
Қаржының материалдық мазмұны өзінің ... ... ... ... ... бұл ... бюджет, мемлекеттік және
мемлекетгік емес әлеуметтік сақтандыру және ... ... ... ... ... және басқа көптеген ақша ... Бір ... ... ... ... аз ... сызба
бір қорлар үнемі жүмсалынады (тұтыну қоры), басқалары уақытша
сақталынады ... ... ... ... ... ... нысандары мен ақша қорлары басқа-рылатын
материалдық обьектіні құрайды. Басқарушы субьект қаржыны ... және ... ... ...... ... болып келеді,
бұл қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... мен ... процесіндегі экономикалық және бақылау жұмысымен,
қаржы қатынастары буындарының ... ... ... ... ... ... ... бөліктерімен қабысып, етене ұштасып жатады.
Бұл қаржы жүйесінде базистік қатьшастардың да, ... ... ... ... және оның ... білдіреді.
Қаржы жүйесі үғымымен қатар қаржы-кредит жуйесінің жалпы ұғымы да бар,
оған ... ... ... ғана ... сондай-ақ кредит жүйесі де
қамтылады. Қаржы-кредит жүйесі бірлескен түрде көбінесе материалдық ... ... ... ... ... ... ... емес сфераға
жатқанымен өндірістік емес сферада несие қатынастары шектелінген.
Өзінің ортақ қащдалы біртұтастығына қарамастан, ... ... ... мен ... ... ... әр түрлі. Бұл мағынада
қаржы құрамы туралы айтуға болады.
Жалпы қаржы жүйесінің құрамы — бұл қаржы ... әр ... мен ... ... ... бұл ... түрлі ақша
қорлары құрылып, пайдаланылады. Нәтижесінде ол ... ... ... ... Қаржы қатынастарының сфералары мен буындары ... ... ... және ... ... ... жүйесінің құрамын
құрайды. Сонымен бірге қаржы құрамын мемлекеттің қар-жы саясатын ... ... ... ... ... органдары болып табылатын қаржы
жүйесінен ажырата білген жөн.
Бүгінде Қазақстанның қаржы жүйесінің қүрамы, жоғарыда атап ... ... ... ... мына сфераларынан тұрады:
мемлекеттік бюджет жүйесі;
арнаулы бюджеттен тыс қорлар;
мемлекеттік кредит;
жергілікті ... ... ... ... ... ... ... үш бөлігі жалпымелекеттік, яғни
орталықтандырылған қаржыларға жатады және макродеңгейдегі ... ... ... реттеу үшін пайдаланылады. Шаруашылық жургізуші
субъектілердің қаржысы орталықтандырылмаған қаржыларға ... ... ... мен әлеуметтік реттеу және ... ... ... ... қаржы жүйесінің маңызды құрамы болып
табылады. Жергілікті қаржының әлеуметтік ... оның ... мен ... ... ... жүктелінген функциялардың сипатымен, сондай-
ақ мемлекеттің әкімшілік-аумақтық құрылысымен және оның саяси-экономикалық
бағыттылығымен анықталады.
Жалпы, ... ... ... екі ... бөлікке
біріктіріледі:
мемлекеттік және муниципалдық қаржы;
шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржысы.
Қаржы қатынастары сфераларының әрқайсысының ішінде буындар ... ... ... қатынастарын топтастырып, мақсатты ақша қорларының құрамы
мен арналымына белгілі бір әсер ететін ... ... ... ... Бұл белгі кәсіпорындар мен ұйымдар қаржысы сферасында мынадай
буындарды бөлуге мүмкіндік береді: коммерциялық кәсіпорындар мен ұйымдардың
қаржысы; коммерциялық емес ... ... ... ... ... ... ... жасаудың экономикалық нысаны мен
мемлекеттің негізгі ... ... ... ... ... ... мақсатты қаржыландырудың қосымша көзі ретіндегі бюджеттен тыс
арнаулы қорларда, мемлекеттік ... ... ... ... қатынастарының қаржы қатынастарынан айырмашылығы ... ... ... ... ... Бірақ кредиттің бұл ... ... ... жабу ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ететіндіктен, ол бойынша есеп айырысу
бюджет қаражаттары есебінен болатындықтан — бұл буын ... ... ... ... ... де ... деп ... болады.
Қаржы жүйесінің әр буыны өз кезегінде буыншаларға (ондағы қаржының өзара
байланысының ішкі құрылымына сәйкес) ... ... ... қарай коммерциялық негізде жүмыс істейтін кәсіпорындар
(ұйымдар) қаржысының құрамына өнеркәсіп, ауыл ... ... ... және т.т. кәсіпорындарының қаржылары, ал меишік нысанына қарай —
мемлекетгік, ... ... ... және ... кәсіпорындарының
қаржылары болып мүшеленеді. Мемлекет қаржысының құрамында буындар ішіндегі
қаржы ... ... ... ... деңгейіне
(республикалық, жергілікті) сәйкес ... ... ... қатынастар
сферасында буындардың әрқайсысы сақтандырудың түрлеріне (жалпы ... ... ... ... ... ... құрудың қағидаты — фискалдық
(қазыналық) федерализм қағидаты.
Қаржы жүйесінің функционалдық құрылысы ... ... ... тиіс:
біріншіден, қаржы жүйесінің жеке алынған әрбір буыны ақша қатынастарының
аса кең ... ... ... бұл ... категория болып табылатын
"қаржыға" ғана тән қасиет;
екіншіден, ... ... ... жүйесі әрбір нақты сәтте объективті
экономикалық категория ретіндегі қаржының қағидалы ... ... ... ... дәл сәйкес келуі тиіс.
Қаржы жүйесін құрудың негізіне мына қағидаттар қойылған:
Қаржы жүйесін ... ... мен ... ... ... ... ... болатын орталықтандырылған
басшылықпен бір мезгілде жергілікті ... ... және ... ... кең ... пен дербестік берілген.
Бұл қағидат жергілікті қаржы органдарының ... ... ... ... ... ... екі ... бағынышты жүйесін алдын ала
айқындайды.
Салалық қаржыларды басқарудағы демократиялық негіз шаруашылық жүргізуші
органдарға капиталды (негізгі және ... ... ... ... әр түрлі мақсатты арналымның ақша қорларын жасауға және ... ... ... ... ... тұрған органдар өзінің құзыры
шегінде салалық қорлар мен резервтерге ... ... ... ... бөлу ... шешім қабылдайды, оларды мақсатты пайдаланудың
тәртібін анықтайды.
Кәсіпкерлік секторда қаржы дербестігі ... ... ... оның
қатысушылары мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ресурстарын еркін иемденеді.
Ұлттық және оймақтық мүдделерді сақтау. Бұл қағидат қаржы қатынастарында
аймақты дамытудың қабылдауға болатын деңгейі ... ... ... ... де талап етеді. Қаржы жүйесін құрудағы оның көрінісі
мемлекеттік ... ... ... ұлттық-мемлекеттік және әкімшілік-
аймақтық құрылымына сай келуі. Әрбір облыста, ... және ... ... тиісті аппараты бар. Төменгі құрылымдарда арнаулы қаржы
органдарының болмауы ... оңда ... ... ... ... ... Федеративтік құрылысы бар көп ... бұл ... ... аса ... ... жүйесі бірлігінің қағидаты орталық ... ... ... жүргізіп отырған бірыңғай мақсаттарымен алдын ала айқындалып
отырады. Қаржылардың барлық ... ... ... ... ... ... ... негізделеді. Қаржы жүйесінің ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыстығында, қажетті қаржылық көмек көрсету үшін
қаражатгарды ... ... ... ... ... ... отыр. Қаржы
жүйесі бірлігінің қағидаты ... ... ... ... ... жоспарлары мен байланыстардың өзара үйлесу жүйесінде өзінің
нақтылы көрінісін табады.
Қаржы жүйесінің жеке құрамды элементтерінің функционалдық арналымының
қағидаты ... әр ... ез ... ... отыратыңцығынан көрінеді.
Оған айрықша қаржы ... ... ... ... ... ... ... жөніндегі жұмысты ұйымдастыруды республиканың
Қаржы министрлігі мен ... жөне ... ... ... ... тыс ... ... мақсатты міңдеттерін тиісті
аппараттар анықтайды және шешеді немесе белгілі бір министрліктің және
үкіметгің ... ... ... ... ... қағидаты жоғары органдар
(министрліктер, ведомстволар, холдингтер, ассоциациялар, ... де, ... ... ... ... және ... де ... аппаратының тиісті құрылымын байланыстырады (қамтамасыз
етеді). Бұдан басқа, қаржы аппаратын ұйымдастыруда акционерлік, бірлескен,
аралас, кооперативтік, ... ... ... мен ... ... қамтьш көрсеттледі.
Қазіргі кезде қаржы жүйесі терең өзгерістерге ұшырап, қайта ... ... ... ... ... міндеті оның Қазақстанның әлеуметгік-
экономикалық дамуьш тұрақтандырып, одан әрі ... ... ... күшейту,
ұлттық табыстьщ үздіксіз өсуін қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... ... қатынастарға көшу барысында қаржы жүйесінің рөлі мен ... ... ... ... ... неғұрлым тиімді жұмыс
істейтін секторларының біріне айналуы тиіс.
Қаржы және ең ... ... ... жалпы ішкі өнімнің өсуіне және оның
басты бөлігі — ұлттық табысқа, макро- және ... ... және ... ... және ... ... ... хал-
ахуалына айтарлықтай ықпал жасайды.
Қоғамда істің жайы қаржы ахуалымен анықталады, сондықтан тұрақтану мен
дамудың ... ... ... ... ... ... ... шараларды іске асыруды қарастыруы тиіс. Бұл
шаралардың қатарында —өндірістік ... ... ... ... ... ұлттық шаруашылықтьщ құрылымын жаңғырту, ғылыми-
техникалық прогресті тездету.
1.3 Қаржы жүйесінің қағидалары
Қаржы жүйесі интеграциялық тұрпатты жүйе ... ... оған ... ... жүйелердің) тығыз байланысымен және оның қосалқы
жүйелерінің бірде-бірі өзінше өмір сүре ... ... ... ... ... ... бір ... білдіреді және осы
қатынастар ... ... ... келеді, екінші ... ... ... ... бар ... ... ... тұратын
жүйе болып табылады. Қаржыларда функционалдық қосалқы ... ... ... ... ... бюджет, сыртқы экономикалық, қаржы
жоспарларының (болжамдарының), қаржылық бақылаудың жаннамалық ... және ... ... ... ... ... функционалдық критерийінен басқа қаржы
субъектілерінің (қаржы ... ... ... ... ... бұл қаржы жүйесін сфералар мен буыңдар бойынша
шекхеуге мүмкіндік береді.
Буындардың сыныптамасының матасылған ... ... ... ... болады: қаржы қатынастары, қаржы қорлары, басқарушы аппарат.
Жүйелеудің мұндай ... ... ... ... ... ... ... құрайтын жеке элементтердің орны мен рөлі бірдей емес.
Бастапқы (басты) элемент жүйенің басқа ... ... ... алады, өйткені жүйе элементтері мен буындардың өзара ... рөлі ... ... табылады. Қаржы жүйесінде мұндай элемент (сфера)
болып бірінші кезекте мемлекеттік бюджетпен көрінетін мемлекеттің қаржысы
болып саналады.
Материалдық өндіріс ... ... ... субьектілерінің
қаржысы қаржылардың негізін қалайды, материалдық өндірісте нақтылы өнім ... ... ... негізгі көзі жасалынатындықтан ол қаржы
жүйесінің бастапқы сферасы болып табылады.
Халықтың (үй ... ... ... ... ... бөлігі
болып табылады. Халық (азаматтар) өзінің ақша ... ... ... және ... ... ... ... субъектілерінің өндірістік және өндірістік емес
сфераларымен ... ... Бұл сан ... қатынастар халыққа
еңбекке ақы төлеумен, жинақтаушы зейнетақы жүйесінен ақша ... ... және ... емес ... ... ... жағынан, халық өзінің ақшалай табысынан салық төлейді, ... ... емес ... ... және ... мекемелер мен
ұйымдардың қызметін төлейді. Мүндай ... ... ... ... рыноктерде, халыққа қызмет көрсететін кәсіпорындар ... ... ... ... сектор және т.т.) тұтыну тауарлары
мен қызметтерді сатып ... ... ... ақша ... ... ... болып табылады.
Қаржы қатынастарының буындарына тән болып ... ... және ... ақша ... ... ... екінші бөлігін құрайды.
Қаржының материалдық мазмұны өзінің көрінісін қаржы ре-сурстарын
қалыптастырып, пайдалануда табады, бұл ресурстар ... ... ... емес әлеуметтік сақтандыру және қамсыздандыру, амортизация,
айналым қаражаттары, тұтыну, резерв және ... ... ақша ... Бір қорлар едәуір дәрежеде, ... аз ... бір ... үнемі жұмсалынады (тұтыну қоры), басқалары
уақытша сақталынады (резервтік капитал), үшіншісі ... ... ... ... мен ақша ... ... объектіні құрайды. Басқарушы ... ... ... және ... ... ... — қаржы аппараты болып келеді,
бұл қаржы жүйесінің ... ... ... табылады. Қаржы қызметін
ұйымдастыру мен жоспарлау процесіндегі экономикалық және ... ... ... ... байланысын жетілдірумен айналысатын қаржы
аппараты қаржы жүйесінің басқа бөліктерімен қабысып, етене ұштасып жатады.
Бұл қаржы ... ... ... да5 ... қатынастардіьщ
да айқыш-ұйқыш тоқайласуын және оның басқарымдылығын білдіреді.
Қаржы жүйесін құрудың негізіне мына қағидаттар қойылған:
Қаржы жүйесін ұйымдастыруда ... мен ... ... қаржы органдары ... ... ... бір ... ... ... орган-дарына және шаруашылық
жүргізуші субъектілерге кең құқық пен дербестік берілген.
Бұл ... ... ... органдарының тиісті жергілікті әкімшілікке
және жоғарғы қаржы органдарына екі жақты бағынышты ... ... ... ... ... ... негіз ша-руашылық
жүргізуші органдарға капиталды (негізгі және айналым капиталдарын) бекітіп
беруде, оларға әр ... ... ... ақша ... ... ... ... құқық беруде көрінеді. Жоғары тұрған органдар өзінің
құзыры шегінде салалық ... мен ... ... бір ... ... бөлу ... шешім қабылдайды, оларды
мақсатты пайдаланудың тәртібін анықталды.
ΙI Қаржы жүйесін ұйымдастыру
Мемлекеттің қаржылық құрылысы ... ... 1. ... ... ... ... мемлекеттің ақшалай қорларының
жиынтығы ретіндегі мемлекеттің ... ... 2. ... ... ... 3. ... ... реттеуден тұрады.
Мемлекеттің қаржы жүйесін құрайтын қаржылық - экономикалық институттар:
бюджет жүйесі, ... тыс ... ... ... сақтандыру
қаржылары, мемлекеттік банктердің қаржылары, мемлекеттік кәсіпорындар мен
мекемелердің және мемлекеттік басқару ... ... ... ... ... ... ... мамандандырылған және өздеріне
тиесілі қаржылық өктем өкілеттіліктерін жүзеге асыратын мына мемлекеттік
органдар:
1. ҚР Қаржы министрлігі;
2. ҚР ... ... ... ... Қаржы дақылау комитеті
және Қазынашылық комитеті;
3. ҚР Қаржы министрлігінің құзырындағы аудандық қаржы бөлімдері мен
облыстық қаржылық ... ҚР ... ... ҚР ... ... ... және сақтандыру қадағалау
департаменті, бағалы қағаздар ... ... ... ... және ... ... департаменті;
6. ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі құрайды.
Мемлекеттік қаржылық реттеу мемлекеттің ... ... ... ... ... оның құрылымдық бөлімдерінің өзара қарым-
қатынастарын ... ... ... ету ... ... сипатында және бағытталған түрде ықпал ету болып саналады.
Қаржылық реттеудің әдістеріне: мемлекеттің қаржы ... ... ... ... құрамына кіретін ақшалай қорлардың түрлері
мен ... ... ... ... ... ... ... бөлу: мемлекеттік шығыстарды қаржы жүйесі буындарының
арасында бөлу; өз қарамағына ... ... ... ... ... ... ... құзыреттерін белгілеу; ақшалай
қорларды қалыптастыру және бөлу ... ... ... ... ақша қаражаттарын пайдалануды ұйымдастыру; мемлекеттің
ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... үшін қаржылық – құқықтық жауапкершілік белгілеу және заңда
белгіленген ... осы ... ... жатады.
Ақша жүйесінің құқықтық негіздері ... ақша ... ... ... валюта жүйесін белгілейтін, сондай-ақ оның қоғам мен ... сай ... ... ... қамтамасыз ететін қаржылық
құқықтың институты болып ... ... ... обьект ретінде мына: ақша жүйесінің құрылымы;
ақша ... ... ...... аспектілері; валюталық
реттеу сияқты үш элемент көрініс табады.
Ақша жүйесі деп ... ... және ... ... ... ... ақшалар айналымын ұйымдастыру нысанын айтамыз. Ақша
жүйесінің элементтеріне: ресми ақша бірлігі, ақша түрлері, ақшаларды шығару
тәртібі, ... ... ... ақша айналымын ұйымдастыру жатады.
Ақша бірлігі еліміздегі ... ... ... ... ... атқаратын және ұлттық валюта аталымын көрсететін мемлекет
тарапынан ... ... яғни ҚР ... валютасы – Қазақстан теңгесі
болып табылады.
Ақшалардың түрлері дегеніміз заңды ... ... ... табылатын ақшалар
мен олардың номиналдары.Ақшалар қағаз ақшалар және металл монеталар ... ... ... ... ... ... ... етілмеген банкноттарды және ұсақтаушы монеталарды мемлекет атына
шығаруды жүзеге ... ... ... ... ... табылады.
Ақша айналамы тауарлар, сондай-ақ тауарсыз төлемдер мен есеп ... ... ... қолма-қол және қолма-қол емес нысандағы
ақшалардың қозғалысын білдіреді. Ақша ... ... ... ақшалай
операцияларды жүргізу тәртібі мен қағидаларын белгіеу, нақты ақшалай
операцияларды ... және ... ... жүзеге асыру тәртібін
айқындау жатады.
Мемлекеттік қаржылар аясындағы ақшаларға тән ... ... ... есеп ... ... және мемлекеттің ақша қорларына
жұмылдырылуына байланысты қазына жинақтау құралы сипатында болады.
Ақша айналымын тұрақтандыру ақша реформаларын ... ... ... ... ... ... ... деноминация,
девальвация және ревальвация сияқты әдістер қолданылады.
Нуллификациялау – айналымнан құны жойылған ақшаларды алып ... ... жаңа ... ... ...... ... белгілі
бір ара қатынастарын қолдана отырып ... ... ... ... ... ... және массасын азайту, девальвациялау ... ... ... ... ... ... ревальвациялау –
ұлттық валюта курсын, басқа елдердің ... ... ... жоғарылату сипатында жүргізіледі.
Ақша жүйесінің құрамдас бөлігіне ұлттық валюта жүйесі ... ... ... деп халықаралық валюталық құық нормаларын есепке ала отырып
ұлттық валюталық заңдармен бекітілген валюталық қатынастарды ... ... ... ... ... жүйесі халықаралық валюталық жүйемен тығыз өзара қарым-
қатынаста және ... ... мен ... ... даму ... ... болады.
Халықаралық валюта жүйелердің тарихи даму кезеңдеріне орай ... ... ... ... ... (1867 ... Генуя валюталық жүйесі (1922 ж)
3. Бреттон-Вуд валюталық жүйесі (1944 ж)
4. Ямайка валюталық жүйесі (1976 - 1978 ... ... ... ... (1979 ... ... айналымына, сондай-ақ шетелдік валюталарға қатысты
мемлекет тарапынан ... ... ... ... ... деп ... ... айналыста болатын, жартылай айналатын, айналысқа
түсетін болып ... ... ... ... ... болатын
валюталар қатарына жатады.
Валюталық монаполия валюталық құндылықтармен мәміле жасау жөнінідегі
текекмемлекеттің құзырындағы нарықтық айрықша қатынастар мен ... ... ... сәйкес шектелген құқық болып табылады.
Қазақстандағы валюталық құндылықтарға: ... ... ... ... ... ... құжаттары мен бағалы қағаздар,
толығымен тазалау процесінен өткен алтын ... және ... ... ... ... операцияларды жүзеге асыру кезінде
пайдаланылатын ұлттық ... ... ... ... ... бағалы қағаздар мен төлемдік құжаттар жатады.
Мемлекеттің валюталық ... ... ... ... ... мен ... қағаздар:
1. Шетелдік банктердің чектері, аккредитивтері және пластикалық
карточкалары;
2. Шетелдік банктердің ... ... Шет ... ... ... Шет мемлекеттердің қазыналық бондары мен вексельдері;
5. Шетелдік акционерлік қоғамдар мен компониялардың ... ... ... ... ... түрінде көрініс табады;
Валюталық реттеудің негізгі әдістері: валюталық реттеу обьектілерін
айқындау; валюталық ... ... ... ... ... ... ... айқындау; мемлекеттің
валюталық монополиясының обьектілерімен жасалатын ... ... хақы бар ... ... ... белгілеу; валюталық
операцияларды, оның ішінде ... ... ... ... ... хақы бар ... тұлғаларды мемлекеттік тіркеу; валюталық
операцияларды ... ... ... қызметтерді лицензиялау:
резиденттердің тысқары жерлерден шетел валютасымен ... және ... мен ... ... ... жасалатын операцияларға бақылау
жүргізу; белгілі бір валюталық ... ... ... ... қойылатын шектеулерді белгілеу сипатында жүзеге асырылады.
Мемлекеттік қаржылар саласындағы басқару ... ... ... қызметтерін жүзеге асыруға уәкілетті мемлекеттік және ... ... ... ... сондай-ақ олардың осы саладағы
құзыреттерін белгілейтін ...... ... болып табылады.
Мемлекеттік қаржылар саласындағы уәкілетті ... ... ... ... билік органдар:
1. Жоғарғы заң шығарушы және өкілді орган – ҚР Парламенті.
2. Жергілікті өкілді органдар – Мәслихаттар.
Ә. Мемлекеттің ... ... ... ... ... ... атқару органы – ҚР Үкіметі.
2. Орталық салалық құзыретті органдар – ҚР ... ... ... ... ... ... органдары - Әкімдіктер.
4. Жергілікті салалық және функционалдық органдар.
5. Министрліктер мен ведомствалардың аумақтық органдары.
6. Жергілікті әкімдіктердің бөлімдері мен ... ... ... ... ...... ҚР Қаржы министрлігі, оның құрылымдық және аумақтық бөлімшелері.
2. ҚР Ұлттық банкі; оның ... ... мен оған ... – қаржылық ұйымдар.
3. ҚР Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі көрініс тапқан.
Мемлекеттік қаржылар саласындағы басқару деп ... ... ... мәселерді шешуге, алға қойылған мақсат – міндеттер мен
күтілетін нәтижелерге қол ... үшін ... ... ынталандыру
тәсілдері мен басқа да жолдарын және ... ... ... қаржылық қызметінің аясындағы барлық субьектілердің, сондай-ақ
қарамағында мемлекеттің ақша қаражаттары бар ... ... ... мен ... ... және ... ... ықпал етуді айтамыз.
Қаржылық жоспарлаудың құқықтық негіздері қаржылық жоспарларды әзірлеу,
қарау, бекіту, атқару және жабу жөніндегі негізгі ... ...... ... болып табылады.
Қаржылық жоспарлау мемлекеттің ақшалай қорларын қалыптастыру, бөлу ... бөлу ... ... ... ... ... ... қарау, бекіту және атқарылуын ұйымдастыру процестерін
жоспарлы түрде басқару, немесе қаржылық жоспарларды әзірлеу, қарау, бекіту
және ... ... ... ... және ... ... тиісті заңдарда көзделіп, белгілеген қызметтері түрінде көрініс
табады.
Қаржылық жоспарлау обьектісі ақшалай қор ... ... Ал ... ... ... қаржылық ресурстарын құрайды.
Қаржылық жоспарлардың міндеттері: ... ... ... мен ... ... анықтау, ақшалай қорларды пайдаланудың басымды
бағыттарын айқындау, қажетті қаржылық резервтерді ... ... ... ақша қаражаттары мен экономика секторлары мен
салаларының және әкімшілік – аумақтық құрылымдардың арасында бөлудің ... ... ... ... ... бақылаудың құқықтық негіздері деп қаржылық
бақылауды жүргізуге ... ... ... ... және ... ... ... аясындағы құзыреттерін белгілейтін, сондай-ақ
қаржылық тексерулерді жүргізу тәртібі мен нысандарын белгілейтін қаржылық –
құқықтық институтын атаймыз.
Мемлекеттік қаржылық ... ... ... пен ... ... ... ақша ... ұйымдастырылуын, кредиттік
ресурстардің пайдаланылуын, мемлекеттің ішкі және ... ... ... ... жайын қаржылық және салықтық ... ... ... ... ... қызмет болып табылады.
Мемлекеттік қаржылық бақылаудың негізгі міндеттеріне: 1. ... ... ... ету; 2. ... ... ... қызмет
атқаруын қамтамасыз ету; 3. қаржылық тәртіптің сақталуын қамтамасыз ету; 4.
мемлекеттің қаржылық ресурстарын заңды және ... ... ... 5. ... тәртіптің бұзылуын жою; 6. мамандандырылған ... ... ... ... бұлжытпай атқаруына қоолғабыс
ету; 7. ... ... ... мемлекет алдындағы ... ... және ... ... ... ету ... қатынастары көрінісінің нысандары экономиканы басқарудың деңгейіне
қарай (жалпыұлпық шаруашылық, ... ... ... ... ішкі ... ... ... субъект, әкімшілік-аймақтық құрылым)
неғұрлым толық нақтылануы мүмкін. Сондықтан анағұрлым нақтылы нысандар —
басқару тұтқалары қолданылады: мысалы, ... ... ... ... ... ... салығы, мемлекеттік мүліктен түсетін табыстар,
ренталық төлемдер және т.т., ...... (әрі ... ... ... ... ... денсаулық
сақтау, әлеуметтік сақтандыру және қамсыздандыру және басқалары, ғылымға,
басқаруға) жұмсалатын шығындар бөліп көрсетіледі. Бастапқы буын ... ... ... ... ... сан ... қаржы
қатынастарын реттеу үшін басқарудың нақтылы нысандары мен әдістерінің сан
алуан түрлері ... және ... ... ... ... ... пайдаланылады. Нормативтер — шығындардың немесе ресурстарды
бөлудің есептік түрде ... ... ... ... ... мөлшерлері (көлемдері) қаржылық жоспарлауда
пайдаланылады. ... ... ... ұжымдық және жеке
мүдделердің бөлгіштік қатынастарындағы оңғайлы ұштасуы, экономикалық ... ... ... және ... ... ... ... үшін мемлекеттің, аймақтың, басқарудың салалық және ведомстволық
органдарының, шаруашы-лық ... ... ... қажеттшіктері
қамтамасыз етіледі.
Қаржы саясатының түбегейлі өзгеруімен байланысты қаржы механизмі қайта
құрылуда. Қаржы механизмін қайта құрудың мақсаты — ... ... ... ... ... тиімділігіне ықпалын күшейту, қаржы
ресурстарын пайдалануда.
Сыртқы экономикалық қызметті жандандыру, ішкі ... ... ... ... ... шешу шаралары тұр. Қаржы шараларының ішіңде
инвестицияларды оңтайластыру, басқару аппаратын ... ... ... шаруашылық жүргізудің барлық деңгейінде үнемдеу ... ... ... ... ...... коммерциялық есепті дамыту, қаржы жүйесінің бар-лық буындарында
қаржылық өзара қарым-қатынастарды индикатавтік реттеу ... ... ... ... ... ... ... дело: стратегическое руководство / Под ред.
5.Бохарев.Л. ... ... ... мәні ... ... ... ... 2005-ж., N6.
7.Екінші деңгейдегі банктердің несиелік саясаты.-Аль-Пари,2004,N6
8.Коммерциялық банк құрылымы.- "АльПари" 2002ж, 6.
9.Қазақстандағы депозиттер нарығы –Қаржы-Қаражат,2001,N
10.Искаков.У. Нарықтық қаржы.- Экономика негіздері, 2005,N3.
11.Малышева.В.қаржы ... ... ... ... мәселесі.-АльПари,2006, N1.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Меншік ұғымы,түрлері және меншік қатынастарының дамуы. Экономикалық жүйелер ,ұғымы,типтері және салыстырмалы сипаттамасы. Сұраныс және ұсыныс икемділігі оның түрлері. Ақша жүйесінің даму кезеңдері. Бәсеке модельдері,жетілген және жетілмеген бәсеке сипаттамасы17 бет
Меншік ұғымы. Экономикалық жүйе. Сұраныс және ұсыныс икемділігі. Ақша жүйесінің даму кезеңдері. Бәсеке және оның модельдері16 бет
Несие жүйесінің ұғымы және оның құрылымы27 бет
Несие жүйесінің ұғымы және оның құрылымы туралы4 бет
Несие және несие жүйесінің ұғымы маңызы41 бет
Несие және несие жүйесінің ұғымы, маңызы29 бет
Сайлау жүйесінің ұғымы5 бет
Сайлау жүйесінің ұғымы туралы12 бет
Қазақстан Республикасының құқық жүйесі30 бет
Мемлекет қаржысының ұғымы және құрамы19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь