Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары

Мазмұны

Кіріспе 3

1 Банктік несиенің қайтарымдылық қамсыздандыру теориялық негіздері 5
1.1 Несиенің қайтарымдылығының мәні мен маңызы 5
1.2 Несиенің қайтарымдылығының қамсыздандыру . несиелеу принциптерінің бірі 7
1.3 Банктік несиенің қайтарымдылығының қамсыздандырудың шетел тәжірибесі 10

2 Коммерциялық банктердегі несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің негізгі бағыттары 17
2.1. Несие беру кезеңінде клиенттің несиеге қабілеттілігін талдау 17
2.2 Кепіл формасын талдау 21
2.3 «Тұран Әлем Банк» акционерлі қоғамындағы тәуекелдерді басқару процесін талдау 53

3 Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары 59

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 67

Қосымшалар 69
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі. Бүгінгі таңдағы банктік жүйе – нарықтық экономикадағы маңызды құрылым. Банктердің дамуы, тауар өндірісі және айналымы бұрыннан бері қарай бірге дамып кележатқандықтан бір-бірімен тығыз байланысты болып кетті. Капиталдарды қайтадан бөлу кезінде банктер делдал ретінде жүріп, өндірістің жалпы тиімділігі жоғарылатады. Коммерциялық банктер іскер кәсіпорындардың ерекше категорияларына жатады. Олар шаруашылық қызмет процесінде жергілікті тұрғындардың капиталдарын, сақтық қорларын өздеріне қарай тартады және оны қосымша капиталға зәру басқа да экономикалық агенттерге уақытша қолдануға ұсынады. Несиені уақытында қайтару кепілдік жүйесінің құрылуы Қазақстанда қазіргі уақытта кәсіпорындағы әр түрлі меншік формасының дамуымен байланысты банктерге ерекше өзектілік береді. Олардың несиеге қабілеттілігін көп жағдайда бағалау қиын, сондықтан несие ақшаларды қайтаруды қамтамасыз ететін қосымша форманы қолдану несие байланысының орнатқан маңызды шарты болып табылады.
Несиелік операциялар коммерциялық банктер қызметінде негізгі белсенділікті құрайды. Біріншіден, олардың сәтті іске асуы негізгі кіріс көздеріне әкеледі, банктердің тұрақтылығын, беріктілігін жоғарылатады. Ал несиелеудегі сәтсіздік ойсыратады және банкроттыққа ұшыратады. Екіншіден, елдің экономикасын дамытуда инвестицияларды несиелеу үшін банктер қызметінің қайнар көзі екендігін және оның тағдырын шешетінін тәжірибе айқын көрсетіп отыр.
Банктегі несиелеу – тәжірибедегі анықталған ережелерді сақтау. Оның мынадай кезеңдегі бар: несиелік мәлімдемелерді қарау және борышқормен әңгімелесу; оның несиеге қабілеттілігін оқып-үйрену және несие қауіп-қатерін бағалау; несиелік келісімге қорытынды және дайындау.
Несиелік қауіп-қатер берілген несиенің уақытында өтелмеуімен, пайызды төлемеуінен туады. Сондықтан, соңғы уақытта борышқорларды мұқият ірікпен, олардың қаржы – шаруашылық қызметтеріне үнемі бақылау жасалып отырады.
Несиелік қауіп-қатерді бағалау шығармашылық үрдіс, ол банк қызметкерлерінен білімді, аналитикалық ойлауды, борышқордың қаржы жағдайын және шаруашылық қызметін бағалауды, біліктілігін анықтауды, несие қағидаларын сақтау мүмкіндіктерін, борышқордың келешектігі жұмысының жағдайын болжауды, несиені қайтару қабілеттілігін білуді талап етеді.
Банктің несие ақшаларының қайтарылуы борышқорға берілген несиенің пайыз сомасына сәйкес өтелгенін көрсетеді. Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету - бұл күрделі бағытталған банктің қызметі, оған ұйымдастырылған экономикалық жүйе, несиенің берілуін анықтайтын тәсілдер, қайнар көзі, мерзімі және өтелу тәсілі, несиенің қайтарылуын қамтамасыз ететін құжаттарды құрайтын ерекше механизм, құқықтық шара кіреді.
Несиені өтеуді екінші қайнар арқылы орындату механизмі банк тарапынан өндіріп алуға мәжбүр болған жағдайда қолданылады. Мұндай механизм өзінің құқығын кепілдік туралы келісімшарт түрінде, гарантиялық хат, сақтандыру полесі арқылы жүзеге асырады. Қосымша қайнар көзді пайдалану заңды құжаттар көрсетілсе де банктен ерекше шартты және қосымша уақытты талап етеді. Сонымен, борышқордың кепілдікке қойған мүлігі арқылы несиені қайтару құқығын жүзеге асыру барысында сотқа немесе арбитражға жүгінуі мүмкін, сонымен бірге банк тарапынан да, борышқор тарапынан да кепілдік құқық бойынша анықталған шарттарды сақтау талап етіледі. Нәтижесінде банктің арызын қанағаттандыру ұзақ мерзімді қарыз процедурасы туады.
Несие ақшаны өтеу үшін кепілшінің гарантиясын, міндеттерін қолдану бірден жүзеге аспайды, ол оны өтеуге дайын екендігіне қарамастан, оған да уақыт қажет. Сақтандыру мекемесі банкке шығынның орнын несиенің қайтарылмағанды жөніндегі және қауіп–қатер төну факторларымен мұқият танысқаннан кейін ғана және сақтандыру келісімінің шартын сақтау жағдайында ғана толтырады.
Банктің несие ақшаларын өтеудегі механизмінің екінші қайнар көзбен қайтарудың ұзақ, әрі күрделі жұмыс екенін ескере отырып, несие ақшаларын беруде бірінші қайнар көздің кірісі негізгі болып табылады. Егер бірінші қайнар көздің кіріс саласына күдік туған жағдайда, екінші қайнар көз оны нығайтады, бірақ оның орнын алмастырмайды.
Жоғарыда аталғандарға орай осы диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі айқын көрінеді. Қазіргі таңда 34 екінші деңгейдегі банк жұмыс істеп жатыр. Олардың несиелердіру үрдісі өте қарқынды дамып отырған кезеңде диплом жұмысының тақырыбы өте өзекті тақырып екендігін байқаймыз.
Диплом жұмысының мақсаты – Қазақстан Республикасындағы ең танымал банктердің қатарынан кіретін «ТұранӘлемБанкінің» мысалында несиенің қайтарылу механизмін аша көрсету болып табылады.
Осы мақсатты орындау барысында диплом жұмысында мынадай мiндеттер қойдым:
- несиенің қайтарымдылығының қамсыздандыруды (шетел және отандық тәжірибеде) аша көрсету;
- несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдарын зерттеу;
– несие қайтарылуын қамтамасыз етуде кең қолданылатын кепіл, кепілдік, кепіл болушылық, меншік құқығын табыстау мен талаптан қайту сияқты формаларын қарастыру.
Диплом жұмысының құрылымы: негізгі бөлімі үш тараудан тұрады және әр тарау сәйкесінше бірнеше тармақтарға бөлінген. Бұлармен қатар кіріспе, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Заң күшіне еңген Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы «Банк және банктік іс-әрекеттері туралы», 1995 ж.
2. Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкісін ережесі «Пруденциалдық нормативтер туралы», 1995 ж.
3. О.И. Лаврушина «Банк ісі», 1992-432 б.
4. Ю.И. Коробов, Ю.Б. Рубин, В.И. Солдаткин. «Банктік портфель-2», 1994-752 б.
5. В.В. Иванов «Банктер үміттік анализі» 1996-320 б.
6. В.Т.Севрук «Банк рисктері» 1995-72 б.
7. Эдвин Дж.Долан. «Ақшалар, банк ісі және ақша-кредиттік политикасы» 1994-496 б.
8. В.И. Колесникова, Л.П. Кроливецкой «Банк ісі», 1996-480 б.
9. Л.П. Белых «Коммерциялық банктердің тұрақтылығы», 1996-192 б.
10. П. Брук «Банк ісі және инвистицияларды финанстармен қамтамасыздандыру»
11. Рид, Р.Коттер, Р. Смит,Э. Гилл «Коммерциялық банктер», 1983-501 б.
12. «Панорама», №№50-52,1996 ж., №№1-12, 1997 ж.
13. «Іс аптасы», №№1-12, 1997 ж.
14. П. Роуз «Банктік менеджмент», 1994 ж.
15. Гражданский Кодекс РК, Общая часть:1994 г.
16. Банки и банковские организации в Республике Казахстан. Основные законодательные акты (на 1 сентября 2000 г.), Алматы:2000 г.
17. «Банковское дело», Белостоцская Н.Д., Валенцева Н.И., Ершова Т.А. и др.: под.ред. Лаврушина О.И. М.:1992 г.
18. «Банковское дело»/ под.ред. Бабичевой Ю.А. М.:Экономика 1994 г.
19. «Банковское дело»/ под. ред.Колесникова В.И., Кроливецкой Л.П. М.: Финансы и статистика,1996 г.
20. «Банки и банковкие операции»/Пукато В.И., Львов Ю.И. Под. ред. Лапидуса М.Х.М.:Финансы и статистика, 1997 г.
21. Виноградов В.В. «Возможности кредитования и инвестирования в современных условиях»// Деньги и кредит.-1996.-№8
22. Воронин Д.В. «Макроэкономическое регулирование кредитных рисков» // Банковское дело. -1996 г. -№9
23. Дубинин С.В. «Ностальгия по кредитованию» // Экономика и жизнь. – 1997 г.-№7
24. Калиева Г.Т. «Кредитное дело». – Алматы: Қаржы – қаражат, 1997 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе 3
1 Банктік несиенің қайтарымдылық қамсыздандыру теориялық негіздері ... ... ... мәні мен ... ... ... қайтарымдылығының қамсыздандыру – несиелеу принциптерінің
бірі ... ... ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердегі несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің негізгі
бағыттары 17
2.1. Несие беру ... ... ... ... ... 17
2.2 Кепіл формасын талдау ... ... Әлем ... ... ... ... ... процесін
талдау 53
3 Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету формаларын жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... өзектілігі. Бүгінгі таңдағы банктік жүйе – нарықтық
экономикадағы маңызды ... ... ... ... ... ... бұрыннан бері қарай бірге дамып кележатқандықтан бір-бірімен тығыз
байланысты болып кетті. Капиталдарды қайтадан бөлу ... ... ... жүріп, өндірістің жалпы тиімділігі жоғарылатады. ... ... ... ерекше категорияларына жатады. ... ... ... жергілікті тұрғындардың капиталдарын, сақтық
қорларын өздеріне қарай тартады және оны қосымша капиталға зәру басқа ... ... ... ... ... ... ... кепілдік жүйесінің құрылуы Қазақстанда қазіргі ... әр ... ... ... ... байланысты банктерге
ерекше өзектілік береді. Олардың несиеге қабілеттілігін көп жағдайда
бағалау ... ... ... ... ... ... ... қосымша
форманы қолдану несие байланысының орнатқан маңызды шарты болып табылады.
Несиелік ... ... ... ... ... ... ... олардың сәтті іске асуы негізгі кіріс
көздеріне әкеледі, банктердің тұрақтылығын, беріктілігін жоғарылатады. Ал
несиелеудегі сәтсіздік ... және ... ... ... экономикасын дамытуда инвестицияларды несиелеу үшін ... ... көзі ... және оның тағдырын шешетінін тәжірибе
айқын көрсетіп отыр.
Банктегі несиелеу – тәжірибедегі анықталған ережелерді сақтау. ... ... бар: ... ... қарау және борышқормен
әңгімелесу; оның несиеге қабілеттілігін оқып-үйрену және ... ... ... ... ... қорытынды және дайындау.
Несиелік қауіп-қатер берілген несиенің уақытында өтелмеуімен, ... ... ... соңғы уақытта борышқорларды мұқият ірікпен,
олардың қаржы – шаруашылық қызметтеріне үнемі бақылау жасалып отырады.
Несиелік қауіп-қатерді ... ... ... ол ... ... аналитикалық ойлауды, борышқордың қаржы жағдайын
және ... ... ... біліктілігін анықтауды, несие
қағидаларын сақтау ... ... ... ... болжауды, несиені қайтару қабілеттілігін білуді талап етеді.
Банктің несие ... ... ... ... ... ... ... өтелгенін көрсетеді. Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету -
бұл күрделі бағытталған банктің қызметі, оған ... ... ... берілуін анықтайтын тәсілдер, қайнар көзі, мерзімі және
өтелу ... ... ... ... ... құжаттарды құрайтын
ерекше механизм, құқықтық шара кіреді.
Несиені өтеуді екінші қайнар арқылы орындату механизмі банк ... ... ... ... ... ... Мұндай механизм өзінің
құқығын кепілдік туралы келісімшарт түрінде, гарантиялық хат, сақтандыру
полесі ... ... ... ... ... көзді пайдалану заңды құжаттар
көрсетілсе де банктен ерекше шартты және ... ... ... ... ... кепілдікке қойған мүлігі арқылы несиені қайтару
құқығын жүзеге асыру барысында ... ... ... ... мүмкін,
сонымен бірге банк тарапынан да, борышқор тарапынан да ... ... ... ... сақтау талап етіледі. Нәтижесінде банктің
арызын қанағаттандыру ұзақ мерзімді қарыз процедурасы туады.
Несие ... өтеу үшін ... ... ... қолдану
бірден жүзеге аспайды, ол оны өтеуге дайын екендігіне қарамастан, оған да
уақыт қажет. ... ... ... ... ... ... жөніндегі және қауіп–қатер төну ... ... ... ғана және ... ... шартын сақтау жағдайында
ғана толтырады.
Банктің несие ақшаларын өтеудегі ... ... ... көзбен
қайтарудың ұзақ, әрі күрделі жұмыс екенін ескере отырып, несие ақшаларын
беруде бірінші қайнар көздің кірісі ... ... ... Егер бірінші
қайнар көздің кіріс саласына күдік туған жағдайда, екінші қайнар көз оны
нығайтады, ... оның ... ... ... орай осы ... жұмысы тақырыбының өзектілігі
айқын көрінеді. Қазіргі ... 34 ... ... банк жұмыс істеп жатыр.
Олардың несиелердіру үрдісі өте ... ... ... ... ... ... өте ... тақырып екендігін байқаймыз.
Диплом жұмысының мақсаты – ... ... ең ... ... ... «ТұранӘлемБанкінің» мысалында несиенің
қайтарылу механизмін аша ... ... ... ... орындау барысында диплом жұмысында мынадай мiндеттер
қойдым:
- несиенің қайтарымдылығының ... ... және ... аша ... ... ... қамтамасыз ету формаларын жетілдіру ... ... ... ... ... кең қолданылатын кепіл, кепілдік,
кепіл болушылық, меншік құқығын табыстау мен талаптан ... ... ... ... ... ... бөлімі үш тараудан тұрады және әр
тарау ... ... ... ... ... ... ... және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 Банктік несиенің қайтарымдылық қамсыздандыру теориялық
негіздері
1.1 Несиенің ... мәні мен ... ... қамтамасыз ету мөлшері негізгі сомадан кем болмауы
керек және ... ... үшін ... да ... ... кепіл
ретінде мүлік және мүліктік құқық ұсынса, кепіл туралы ... ... ... ... ... ... беріледі.
Несиені қайтаруды қамтамасыз ету формасы дегенде несие ақшаларды оның
пайыздарын есептегенде өтей алатын нақты ... көзі деп ... ... ... несие келісімін жасаудағы шарт банктің мүддесін қорғауды
қамтамасыз ету.
Қазақстан Республикасының банктік заңында коммерциялық банктер ... ... ... ... ... ... ... керектігі
қарастырылады. Банк ұсынатын несиелер ... ... ... ... ... ... түрлерімен қамтамасыз етіледі. Несие ақшалардың
қайтарылуының қамтамасыздығын растайтын құжаттар, ... ... ... келісімшартын жасау кезінде дайындалып, банкке ұсынылуы керек.
Егер қарыз адам банкке белгіленген мерзімде несиені өтей ... ... ... ... ... несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету үшін кепілдікке борышқордың
меншіктік құқығы бар мүлігі алады. Егер ... ... ... ... ... (қозғалатын және қозғалмайтын мүлік)
кепілдігі ... ... ... құқығы бар. Кепілдік келісімшарты банкке
мынадай ... ... ... ... ... ... ... ұзартқан
жағдайда және кәсіпорын төлеуге қабілеттілігі жоқтығын сотқа, арбитражға
жүгінбей, кәсіпорынның банкрот болғанын хабарлаған жағдайда банк ... ... тек ... ... ... ғана емес, сонымен бірге
пайыздың төлемге ... ... ... ... (келісім-шарттағы
міндеттемелерін орындамағаны үшін төленетін айып) төлеуді қамтамасыз ету
керек.
Кепіл беруші жеке және ... ... ... ... ... ... ... құрылыс, мекеме, тұрғын үй, пәтер немесе ... ... ... ... куәландырылған және тіркелген болу керек.
Несие ақшалары бойынша кепіл мынадай жағдайда қабылданбайды:
- тез бұзылатын шикізат, ... ... ... ... ... қанағаттандырылмаған, олардың бұзылып және құрып кету
кауіпі бар бағалылар;
- сұраныста жоқ тауар-материалды бағалылар, өнімдер;
- нарықта сатуға арналмаған ... ... ... ... ... ... шектелмейді, көлемі одан
жоғары болуы да ... ... ... ... ... ... түрінде ұсынылса, несие
келісімшартына, міндеттеріне немесе ... ... ... ... кейін, бағалы ағаздардың тізімі жасалып, банкке сақтау ... ... ... кәсіпорынға (борышқорға) несие ақшаларын және
оның пайыздарын толық өтегеннен кейін қайтадан қайтарылады. Банк ... ... шығу ... және ... оны түсіруге немесе басқа
тұлғаға беруге болатын бағалы қағаздарды қабылдайды.
Кепілдің сомасы несие сомасының ... ... ... ... керек. Несие ақшаларды кепілдікке беруді дайындау техникасының
ерекшеленетін қасиеті ... ... ... ... ... Келісімшартта кепілдікке берілген бағалы қағаздар кепілінің
келісімшарты аяқталғаннан кейін ғана ... ... ... ... ... құнынан 75% көлемінде ғана несие алады.
Банк ұсынатын несие бағалы қағаздар ... ... АҚ ... және ... ... ... коммерциялық
банктердің депозиттік сертификаттары, мемлекеттік билік органдарының
векселдері мен облигациялары.
Сонымен қатар несие банкте ... ... ... (шетел валютасы
да жатады) қаражатпен де қамтамасыз етіледі.
Шоттағы сома ... ... ... банк ... қанағаттандыру үшін
жеткілікті болса болды.
Шетел валютасындағы депозиттік шоттағы қаражат несие келісімшартын
жасаған күнінен бастап шот ... ... ... ... ... ҚР-ның теңгесіне ауыстырылады.
Несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз етудің бір формасы ... ... ... ... ... ... ... несие
ақшаларын өтемегендігі үшін ... ... ... ... туралы Заңына сәйкес жүзеге асады.
Кәсіпорын (борышқор) несие ақшаны сақтандыру ... ... алу үшін ... сақтандыру куәлігін (полисін) көрсетуге болады.
Кәсіпорынға (борышқорға) қызмет көрсететін банк, жеке ... өз ... ... ... сақтандыру компаниясымен ерікті түрде несие
қауіпінен сақтандыру келісімшартын жасау жолымен сақтандыра алады. ... банк ... ... ... ... ... ... банк
төлеген, сақтандыру төлем сомасын кәсіпорынға (борышқорға) қайтарды.
Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ететін форманың бір ...... ... ... ... ол ... ақшалары бойынша қарызды пайызымен
түгелдей немесе бөлшектеп өтейтін заңды тұлғаның міндеті болып табылады.
Кепіл ... ... ... ... ... ... ... банк
виза қояды. Гарант өзінің шоты бар банк мекемесіне кепіл хатын ұсынады, ол
хат несиенің және оның ... ... ... сақталады. Кәсіпорын
(борышқор) өзінің банкісіне кепілдің орындалуға қабылданды деген банк –
гаранттың белгісі бар кепіл ... ... ... (гарантия) несие берілгенге дейін ұсынылады. Сонымен бірге
кепіл кәсіпорын-борышқор ... ... ... ... ... мерзімінен
ұзартуды өтінген жағдайда ұсынылады. Гаранттың шотынан қаражатты ... ... ... жүзеге асады.
Кепілдік – банктік тәжірибеде несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету
түрі. Ол жеке тұлғалар мен ... ... ... ... ... қарым-
қатынаста қолданылады. Заңды тұлғаларымен банктің ... ... ... Заңды тұлғаларымен банктің өзара қарым-қатынасы ... ... банк ... мен ... ... жазбаша түрдегі
келісімшартпен жасалады. Келісім-шарт бойынша кепілші несие алушының
қарызын белгілі уақыт ... ... ... ... алады.
Кепілділік қарыз алушының банктен алынған қарыз ақшаның өз ... ... ... Бұл ... қолдану кепілшінің несиені
қайтара алу жағдайын мұқият қадағалаудан тұрады, оның мүліктік жағдайы,
репутациясы және ... ... ... ... ... ұзақ ... несие беру
саласында кең қолданыс тапты, несие көбіне үй салуға және тұрғын үй ... ... ... ... халыққа саяжай учаскесін, автомашина,
пәтерді жөндеуге т.б. несие ... ... ... ... кез-келген
тұрақты жұмысы бар, тұрақты табысы немесе белгілі бір ... (үй, ... жер ... бар жеке ... бола ... ... нотариалдық
кеңседе дайындалады және олар алынған қарызды төлей алмайтын болса, заңды
жауап ... әсер ... ... ... ... қарыз
алушымен бірге кепілшіде жауапты болғандықтан, несие берушінің талабын
қарыз алушы ... ... ... ... қойылған талапты несие
берушінің алдында ... ... ... Несие борышқорға мынадай жағдайда
беріледі, егер ол ... ... бар ... ... Несиенің қайтарымдылығының қамсыздандыру – несиелеу принциптерінің бірі
Кәсіпорындарда және ... да ... ... ... ... ... ... несиелердің қағидаларын қатаң сақтау
түрінде жүзеге асады. Соңғысы несиелеу жүйесінің басты ... ... ... онда ... мәні мен ... көрінеді.
Несиелеудің қағидасына мыналар жатады:
- қайтарудың жеделдігі;
- қайтарымдылық;
- дифференциялдық;
- қамтамасыздық;
- төлемділік.
Бірақ, ... ... бері ... несиені қамтамасыз ету
қағидасын тарылтып жіберді, несиенің материалдық қамтамасыздығы ... Яғни бұл ... ... ... нақты материалдық бағаларымен
берілетін болды, ол несиенің қайтарылуына сенімділік арттырды.
Әлемдік банк тәжірибесінде несиені қамтамасыз етудің түрі ... ... ... ... және жеке ... ... кепілшінің
төлеуге қабілеттілігі, банктің несиесін ... өтей ... ... ... сақтандыру полисі ұсынылады.
Барлық заң міндеттемелері бар форма шаруашылық ... ... ... ... ету ... ... «Банк қызметі және банктер» туралы
заң қабылданғаннан кейін ғана Қазақстан Республикасының ... ... ... ... әртүрлі форма беру мүмкіндігі ие
болды.
Сонымен, қазіргі жағдайда несие ақшалардың қамтамасыздығы туралы сөз
болғанда борышқорда несиені ... ... ... ... ... ... бар-жоғын ескеру керек. Оларға мыналар жатады:
кепілдік міндеттеме, кепілдік-келісім, ... өтей ... ... келісімі.
Банктің несие ақшалары бойынша міндеттерімен қамтамасыз ету ... ... ... несие келісімде екі жақта қарастырылады.
Қайтарымдылық несиені басқа экономикалық ... ... ... ... табылады. Қайтарымдылық болмаса несиенің болуы
мүмкін емес. Қайтарымдылық несиенің атрибуты болып табылады.
Несиелеуді ... ... ... керекті форма жетістігін
ұсынады. Жеделдету қағидасы несиенің жай ғана қайтарылуының емес, қатаң
түрде ... ... ... ... ... несиені
қайтарудағы уақытты анықтау болып табылады. Несиелеу мерзімі борышқордың
шаруашылығындағы ... ... ... білдіреді және уақыттағы
реттік өзгеріс сапалыққа көшеді; егер несие ақшаны қолданудың ... ... онда ... мәні ... ол ... ... қызметін
жоғалтады, бұл елдегі ақша айналымына кері әсерін тигізеді.
Шаруашылықтың нарықтық жағдайға өтуіне ... бұл ... ... ... аударуда. Біріншіден, қоғамдық ұдайы өндірістегі
ақша қаражатымен қамтамасыз ету оның ... ... ... оны ... ... бұл қағиданы сақтау коммерциялық ... ... ету үшін ... ... ... ... қағидасы
несие ресурстарын ... етіп ... ... ... Үшіншіден, әрбір жеке борышқор жедел қайтарылуы қағидасын
сақтайтын болса, банктен жаңа ... алу ... ... ... ... белгілейді.
Несиенің жедел қайтарылу қағидасымен, несиелеудің басқа екі қағидасы
тығыз байланысқан, олар: дифференциялдық және қамтамасыздық.
Несиенің дифференциялдығы коммерциялық банктердің ... ... ... ... ... беру ... мәселеге жоламауды білдіреді.
Несие тек өз уақытында қайтару мүмкіндігі бар шаруашылық органдарға
берілуге тиіс. ... ... ... ... ... ... ... асады, оған кәсіпорын қаржы жағдайы,
борышқордың несиені келісімге көрсетілген мерзімде ... ... ... ... Потенциалды борышқорлардың бұл сапалары өтімділікке
талдау ... ... ... ... көзбен қамтамасыз
етілгендігімен, ... ... және ... пайдалылық деңгейімен
бағаланады.
Несиені қажет ететін шаруашылық органдардың несиеге ... ... ... ... жасағанға дейін жүргізіледі, ол белгілі
мөлшерде несиенің өз ... ... ... ... ... ... ... қағидасын сақтауды болжайды. Несиелеу
дифференциалдығы шаруашылық органдардың несиеге ... ... ... ... ... жабуға кедергі жасайды және қайтару мен
төлеу ... ... ... ... ... шарт ... ... көрсетеді.
Несиенің мерзімінде қайтарылуы борышқордың несиеге ... ... ... тығыз байланыста болады.
Несие төлеу қағидасы әрбір борышқор банкке өзіне керекті ... ... ... ... ... ... білдіреді. Бұл қағида
тәжірибеде банктің пайыздық механизмі арқылы жүзеге асады. Банк ...... ... ... кәсіпорынның шаруашылық
(коммерциялық) есебінен меншік ресурстарын кеңейтуге және ... ... ... ... Несиені төлеу банкке өздерінің
шығындарын жабуды ... ... ... ... пайыздары, өз
аппараттарының шығындары және басқада өз ... ... ... ... ... мемлекеттік банкі жүргізген пайыздық саясатта
көптеген кемшіліктер болды. Біріншіден, шаруашылықтың барлық ... ... ... ... түрі ... пайыздық ставка үкімет
деңгейінде орталықтандырылған тәртіпте қойылды. ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімге берілген
несиенің пайызы, қысқа мерзімге ... ... ... аз ... ... банк ... ... келді. Үшіншіден, банктік несиенің
пайыздық ... ... ... Несиенің арзандылығы басқа қайнар
көздермен салыстырғанда шаруашылықта оған деген жөнсіз сұранысты туғызды.
Банктік ... ... ... ... жинақтап қолдану
жалпы мемлекеттің және несие келісімін ... екі ... ... ... қарастырады.
Банктердің негізгі мақсаты – несиелердің қайтарылуын қамтамасыз ету. Осы
мақсатта банктер әртүрлі формаларын қолданады.
1.3 Банктік несиенің қайтарымдылығының қамсыздандырудың шетел
тәжірибесі
Несиенің бұл ... ... ... дамуын салыстыру оның жалпы даму
деңгейін анықтауға мүмкіндік береді. Италия және Жапонияда халық қарызының
жалпы ... осы ... ... ішкі ... (ЖІӨ) ... ... ГФР мен Францияда 30%, ал Ұлыбритания мен АҚШ-та 60%-дан жоғары
мөлшерде. Тұтыну несиесі, ең ... ... ... ... алуда
қолданылады: автокөліктерді, электро – тұрмыстық құралдар, жиһаздар және
тағы ... ... ... қымбат болған сайын, соғұрлым несие жиі
қолданылады. Капиталистік елдердегі ... ... көбі ... алу үлесіне келеді. Қалған тауарлар, әдетте, ... – қол ... пен ... ... банктері жеке тұлғаларға
«Персональды несие» ... ... Бұл ... ... ... бір
түрі ретінде қарастыруға болады сол себептен де ... ... ... төлемді кейінге қалдыруға қарағанда қолайлы; үшіншіден мұнда тек
қана банк пен қарыз алушы ... және ... ... ... ... ... неғұрлым қолайлы, әрі қарапайым етеді.
Несие пайызы әр елде әр түрлі мөлшерде: мысалы, АҚШ – та автокөлікті
кейінге ... өтеу ... ... – 6-12% ... ... ... 7-
10%, орташа алғанда 10-20%. Ал, социалистік елдерде сол кезде ... ... ... 0,5% - ... және 3% - кейінге қалдырып ... ... ... әлі де ... алса да, оған ... сұраныс
жоғары пайыздардың болуынан белгілі бір мөлшерде төмендеп ... ... ... ... ... ТМД ... салыстыруға
болмайды. Өйткені, нарықтық экономикаға енді – енді аяқ басып отырған
бұрынғы КСРО ... бұл ... ... енді ғана кең ... ... Мысалы: Ресейдегі тұтыну несиесі ... және оның ... ... ... ... ... ... Александр Хандруевтің келтірген мәліметтері бойынша қазіргі
күні банктердің ... ... ... 7% ғана ... ... ... ... ал әлем бойынша бұл көрсеткіш 30-40%.
2002 жылы ... жеке ... ... банк ... көлемі бір
жарым есеге, яғни 142 млрд. рубльге өсті. Банктер осындай қарыздарды ... ... ... төмендетіп, нарықта қызмет көрсетудің бұл
түрін белсенді іске қоса ... Ірі қала ... ... ... ... ... ... өсуін, азаматтардың өмір ... ... ... ... ... үшін ... ие болуын атап өтуге болады. Ал, қолайсыз жағына, біріншіден,
көбінесе, сатып ... ... ... ... екендігі,
екіншіден, қарыз берушілер де, қарыз алушылар да тәуекелге бел буып ... ... өмір сүру ... ... ... үшін бұл ... ... мүмкін.
Дегенмен де, оның көбі тек қана декларациямен ғана шектелуде, ал кейбіреуі
ғана 20-30 ... ... ... техника мен жиһазды несиеге толтырып бере
алады. Соған қарағанда «Русский стандарт» банк ... ... ... ... ... ... мен ... дұрыс
сияқты: «Жобаны жүзеге асыру ақпараттық технология, өнім маркетингі, нарық
зерттеуіне, сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... үшін үлкен қаражат қана және жұмсалған инвестициялар өзін тек ... 500 ... асса ғана ... ... ал 10 немесе 50 мың несие беру үшін
бұл істі бастаудың қажеті жоқ» дейді. ... ... ... және ең ... автоматтандырылған жүйе мен нарықтық зерттеу қажет.
Мұның барлығына 5-7 млн.8-ден кем емес мөлшерде қаражат қажет, ал ... ... ... ... кем ... ... ... тұтыну несиесімен қамтамасыз ету жүйесін
ұйымдатырылуы. Ресейдің ... жеті ірі ... ... ... ... ... әзір, олар: Дальневосточный ... ... ... ... және ... банкі ұсынатын тұтыну несиелерін осы банкпен клиенттік
қатынастары байланыстыратын компания жұмысшыларына алу тиімді. Мұндай ... ... ... ... ... қаражаттармен қамтамасыз ету туралы
шешім қабылдауда маңызды рөлге ие. ... ... ... ... ... онда ... ... кепіл затпен қамтамасыз ету тиімді. Кепіл зат
ретінде банк және ... ... ... ... ... және ... қабылдайды.
Дальрыббанк қозғалмайтын мүлікті иеленуге, құрылысына және ... ... ... тауарлар мен қызметтерді алуға, соның ішінде ақылы
емделу үшін тұтыну несиесін береді. Несие алудың ең ... ... ... ... ... ... Дальрыббанкте кепілзат ретінде қозғалмайтын
мүлік ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар бола алады.
Ал, Востокбизнесбанктегі тұтыну несиесінің мөлшері қарыз алушының
жалақы, тағы ... ... ... ... табыстар деңгейімен анықталады.
Несие сомасы несие берілетін мерзім ішінде қарыз алушының жиынтық ... - нан ... ... ... ... ... ... түрі ретінде
қозғалмайтын мүлік, ең алдымен пәтерлер ... ... Жеке ... ... ... да ... ... мүмкін.
Конэкагропромбанк халықта ұзақ мерзімді қолданылатын тауарлар мен
қамтамасыз ету үшін несиелендіру ... ... ... ... ... несиесі нарығындағы іс-әрекеті басқа банктер іс-әрекетіне қарағанда
бірқатар ерекшеліктерге ие. Олардың ... ең ... – тек ... ... ғана ... ... сатушыларды таңдаудағы қатаң
мақсатты сипатта ... ... күні ... ... ... ... тағы басқа заттарды сатумен айналысатын бірнеше ірі
компаниялар ... ... Бұл ... ... несиесін соңғы жұмыс орнында,
бір жылдан кем емес уақыт жұмыс істейтін кез келген адам ала ... ... ... ... оның ... ... ... Есептеу тәсіліне
шекті сипат тән, яғни бір адамның ... ... ... ... ... өмір сүру минимумын алып, комуналды шығындары қосылады. Нәтижесінде,
несие өтеліміне ... ... сома ... ... ... кейін қарыз алушы Конэагропромбанктегі өзінің жеке шотына кепіл
ретіндегі тауар ... 30% - нан кем емес ... ақша ... ... сондай-ақ, кейінге қалдыруға ... ... ... асырады.
Примсоцбанк пәтер алуға қарызбен қамтамасыз етеді. Төрт жылдан бері
бұл банк ... Дом» ... ... пәтерлерді өтелімін кейінге
қалдырып сату бағдарламасын жүзеге асыруда. Тұтыну несиесін ... ... ... ... ... ... ... және
оргтехника бола алады.
Ресейдің банктік қызмет көрсету нарығында жаңа экономикалық ... түрі ... ... ... ... берудің жаңа тәсілін ойлап
тапты: ресми түрде ол клиенттерге ақшаны тегін береді деуге ... ... ... ... ... үшін пайыз төлемейді, бірақ сатып алуды
ол тек белгілі бір дүкендерде ғана ... ... ... ... бастап
банк 25 мың пайызсыз тұтыну несиелерін берген. Бірақ несиені алу ... ... ... ... ... ғана ... болады.
Эксперттердің айтуынша, ресми түрде клиент төлемейтін пайыз бәрі бір де
тауар бағасына кіреді. ... ... ... ... өте ... олар ... сату ... ұлғайту мүмкіншілігіне ие. Дүкендер өзінің
сауда айналымын ұлғайта отырып толығымен өзінің сатып алушылардың ... ... ... шығындарын толығымен өтейді. Біріншіден, ... ... ... ... пайда да өседі. Көлемін ала отырып, қосымша
жеңілдіктерге ие болады. Дегенмен «пайызсыз» несие сызбасын банк үшін ... ... ... ... ... үйі ... яғни егер клиент
сатып алған тауар үшін төлемейтін болса, банк ... ... ... тиіс ... ... ... Газпромбанк стандартты
тұтынушылық несиелеудің бір тәсілін қолданған, несие пайызы сауда ұйымының
тауар бағасына қосылған. Ал, ... ... мәні ... ... клиентке мұндай несиені алу оңай, өйткені пайыздарды өтеу бойынша көп
ойланып басын қатырмайды.
Енді ипотекалық несиелеудің шетел тәжірибесін қарастырайық.
Ипотекалық несиелеуді ... ... шет ел ... ... отырған негізгі үлгілері бар.
Ипотекалық несиелеудің біршама қарапайым және біршама ... ... ... ... «қарапайым ашық үлгі». Бұл үлгінің бастапқы ... ... ... ... ... ... ... жалпы
өтініші банктің меншікті және сырттан ... ... ... ... ... банкаралық несиелер және тағы сол сияқты
есебінен қамтамасыз етіледі.
Р1
3 ... ... ... ... ... )
1
Бірмезгілдік
бастапқы салым
(25-30%)
0 15-30 ... ... ... ... ... ... тұрғын үй сатып алу бағасы;
Р1- несиені есепке алғандағы тұрғын үйдің нақты құны;
Абцисса осінде – баға, ... ...... ашық ... ... ... ипотекалық ссудалары бойынша
белгіленетін пайыз мөлшерлемелері елдегі несие қаржы ... ... ... ... ... ... Бұл тәуелділік банктердің
ипотекалық несиелеуге байланысты олардың ... және ... ... ... үлгі ... ... несиелеуді ұйымдастыру, әсіресе қаржы
нарығы мен ... ... ... толық қалыптасып болмаған ... іс ... ... ... ... үлгіден ажыратылатын келесі үлгі «кеңейтілген ашық
үлгі» деп аталады. Бұл үлгі ... ... ... несиелеу жүйесі
үшін несиелік ресурстардың қалыптасуы арнайы ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар нарығы
арқылы жүзеге асырылады. Кеңейтілген ашық үлгісі тек кеңейтілген ... ... ... ... ... ... айналыста жүретін
бағалы қағаздардың эмиссиясына мемлекет тарапынан көмек көрсетілетін ... ... алу ... ғана іске ... Бұл үлгі іс ... экономикасы бар елдерде кеңінен таралған. Әсіресе, бұл ... АҚШ – та ... ... ... ... ... бұл үлгіні
көбінесе «ипотеканың американдық ... деп атап ... Бұл үлгі ... ... ... ... ... әр жылда белгілі бір табысы бар
адам ... ... ... ... нақты ақшамен, ал қалған бөлігін
клиенттің иелігінде бар немесе сатып алғалы ... ... ... ала ... ... ... ипотекалық ссудасы есебінен төлеп, бірден
тұрғын үй ала алады. ... ... ... ... типіне және
қарыз алушының әр жылдық табысына байланысты 15-30 жылдың ... ... ... үйді ... ... үлгісінің дамуы берілген
ипотекалық салынған мүлік актілерін сатуға ... ... ... ... ... ... үлгі ... эмиссиондық компаниялар үшін ұзақ
мерзімді қаржы тәуекелі мәселесін шешетін қолайлы тәсіл ретінде көптеген
банктерді өзіне таратады.
Қарапайым ашық және ... ашық ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеу механизмін білдіреді. Мұндай ... ...... мен ұсыным балансы және ауқымы көбіне екі ... ... ... 1) ... ... ... ... және екінші нарықта орналасқан бағалы ... ... ... ... ... ... 2) ... қоса алғандағы ... ... ... ... ... ... ... мөлшерімен.
Ипотекалық несиелеудің келесі бір үшінші белгісі – бұл «балансталған
автономды үлгі». Бұл үлгінің ең ... ... оның ... ... ... негізделуінен көрінеді. Мұндай принцип барысында банктердің
жиынтық несиелік портфелі капиталдардың ашық нарығынан қарызға алу ... оның ... ... ... ... принципі бойынша болашақ қарыз
алушының қаражаттарын тарту есебінен құралады. Бұл үлгі ... ... ... ... ... бос ... ... несиенің жартылай сомасы
мөлшерінде жинақтағаннан кейін барып ссуда алуға құқылы.
Мұндай шектеулілік алдындағы қарастырылған үлгілермен ... ... ... табылады. Өйткені, бұл үлгі нақты қарыз алушының
жылжымайтын мүлікті сатып алудағы ... та, бұл ... ... ... ... артықшылығы да
бар, яғни бұл үлгі өзінің ... ... ... ... ...
несие нарығының жағдайына тәуелсіз. Балансталған автономиялық үлгінің іске
асырылу барысында ипотекалық банк үшін қай ... және ... ... ... табу ... ... банкке тек өзінің көрсететін қызметі
үшін ақыл – ойға сыйымды маржаны ... ғана ... ... ... ... ... ... және несиені пайдаланғаны үшін төленетін пайыз
мөлшері еркін жағдайда белгіленеді. Банк мақсаты жинақтарға табыс төлемей –
ақ сол төленетін ... ... ... ... ... ... айталық, жинақтарға төленетін табыс 10%, ал ... ... ... 13% ... онда банк жинаққа төленетін табысты несие
бағасынан шегеру арқылы маржаны 3% деп ... ... бұл үлгі ... ... ... ... бағасына да, сол
сияқты бұл бағаны жалпы деңгейіне тәуелсіз болып табылады. Балансталған
автономиялық ... бұл ... ... ... ... ... ... үшін аса маңызды. Бірақ та, бұл жерде барлық өзара ... ... ... ... ... қалайды. Сондай-ақ
аталған үлгінің тағы да бір артықшылығы, мұнда несие беруші ... ең ... ... ... кезде Германияда бұл үлгі іс жүзінде кеңінен ... ... ... ... ... ... ... несиелеу
механизміндегі сондай-ақ тұрғын үй жағдайын жақсартуға мақсатты ... және ... ... ... ... ... ... көрсетуге байланысты мемлекеттік ... ... ... елді қамтыған «құрылыс жинақтарының
жүйесі» құрылған.
Тұрғын үй алғысы келген ... ... үйді ... ... ... яғни 2-10 жыл ... арнайы қаржы – несие ... ... ... ... ... ... арнайы банктерге немесе жинақ
кассаларына (Bausparkasse, Schwabisch Hall және т.б. ... ... ... ... ... 45% ... ... кейін барып, ол,
мемлекеттік ... ... ... ... 10% ... және қалған
төлейтін бөлігінің шамасында банктен жеңілдікпен 10-15 жылға несие алуға
құқылы болып табылады. ... ... ... берілген.
Бірінші кезеңде мақсатты салымдар есебінен жинақталған қаржылық
ресурстарды банк бұл осы ... ... ... ... ... ... өткендерге, яғни ссуда сұрап отырған клиенттер үшін пайдаланады.
Басқаша айтқанда, Германияның құрылыс ... ... ... мүліктердің салынған мүлік туралы актілермен қамтамасыз етіліп
шығарылатын бағалы қағаздардың екінші ... ... және ... ... ... құрылыс қаражаттары жүйесінің ең басты бір
артықшылығы оның шегінде ... ... ... ... ... байланысты есептелетін пайыз мөлшері автономиялық
болғандықтан да, несие- қаржы нарығының ... ... ... ... Бұл сызбаның басты сипаты оның шектеулігін көрсетеді, ... ... көзі ... ... қаражаттарын жинақтау келісім –
шартына қатынасушы – салым ... ... ... ... ... Бұл ... ... банктер мақсатты
салымдар бойынша нарықтан төменгі жағдайда, пайыз төлеумен қатар, нарықтан
төменгі жағдайда несиелер беру мүмкіндігі бар.
Германияда ... ... ... ... тарапынан қолдау бар.
Мемлекет меншікті капиталдың жинақталуына тұрғын үй құрылысына ... ... ... ... ... ... ... отырады. Салым
иесінің ынталандыру түрін таңдау құқы бар. Егер ол ... ... ... онда оның жинағы 300 неміс маркасына (жалғыз бастылар үшін) немесе
1600 маркаға (жанұялылар үшін) жеткенде мемлекеттен 10% ... ... ... үшін ... ... ... несие
(45-50% үйдің
бағасынан)
………………………………………………………………...
2
Мемлекеттік ………………………………………………………………... ... ... ... ; тұрғын үй сатып 7-8 жыл
алу уақыты
2-сурет Германияның құрылыс қаражаттарын жинақтау үлгісі
Р – ... ... үй ... алу ... Р1 – несиені есепке алғандағы
тұрғын үйдің нақты құны; Абцисса осінде – баға, ... ...... Коммерциялық банктердегі несиенің қайтарылуын қамтамасыз етудің
негізгі бағыттары
2.1. Несие беру кезеңінде клиенттің несиеге ... ... ... ... ... жағдайында қамтамасыз
етумен жүзеге асыру. Тікелей несие келісімшартымен несиені мен борышқор
қарым-қатынасын регламентациялау арқылы өтей ... ... ... ... ... өз ... қайтарылуын қамтамасыз ету мақсатында
коммерциялық банктер несие ақшаларын сенімді клиенттерге ұсынуды ... пен ... ... ... қарым-қатынас несиелік
келісімшартпен дайындалады. ... ... ... құжаттармен
коммерциялық банкке барады, ол құжатта мыналар көрсетілген: несиенің
мақсаттық бағыты, оның ... және ... ... ... өтеу ... несиелейтін іс-шараның қысқаша мінездемесі және оның жүзеге
асқандағы ... ... ... ... ... ... көшірмесін, жарғыларды, ... ... ... ... жеке ... ... патенттерді, жер учаскесін
қолдануға құқығы барын куәландыратын құжаттарды, клиенттің несие алудағы
тең ... ... ... ... ... ... ... алып, несиеленетін іс шараның техника-экономикалық негіздегі
келісімшарт көшірмелерін, несиеленетін іс шараға қатысты ... ... ... ... және шығын туралы бухгалтерлік, статистикалық есеп,
кіріс ... ... шот ... көшірмені, несие ақшаларды өз
мерзімінде қайтаруды ... ету ... ... ... ... ... кепілділік, сақтандыру куәлігі) ұсынады.
Банк өтінішті және керекті құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... ақшаларын қайтаруға
қабілеттілігін және дайындығын анықтайды. ... ... ... капиталдық бар жоғы (активтерді иеленді) және ... ету, ... ... жағдайы икемсіз.
Борышқордың қабілеттілігі – бұл тек қарызды өтеу қабілеттілігі емес, ең
алдымен ... ... ... ... ... немесе жеке тұлғаларға несие ақшаларын ұсыну мәселесін
шешуде, банк ең алдымен несие ... ... ... ... ... ... керек. Банктер заңды тұлғаларға несие
ақшаларын алуға құқығы бар құжаттарды көрсетуді талап етеді.
Борышқордың репутациясы қарыз ақшаны қайтару ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді орындауға деген
ықыласы да жатады. ... ... ... ... ... басқару факторы, кәсіпорынды басқару біліктілігі өндіріске
қажетті тауарларды, шикізатты, қаражатты, адамдарды ... ... ... түсім де жатады.
Капиталдың бар болуы активтерді иеленуін және несиемен қамтамасыздығын
болжайды. Егер ... ... ... қамтамасыз етуге капиталдары
болмаса, оған несие ұсынылуы мүмкін емес. Кәсіпорынның ... ...... ... ... ... – бұл ... орта, онда банктің несие
ақшаларын алған кәсіпорындар мен жеке борышқорлар иемдену кезеңінде ... ... ... ... және ... ... ... банк қызметкері кәсіпорын – борышқор басшылығынан банк
тізімдемесіне сәйкес пакет толы ... ... ... ... оның жеке тұлға екендігін төлқұжат ... ... ... ... ... ... талдау жүргізіледі, онда
банк пен клиент арасындағы қарым-қатынас кіреді.
Белгіленген мерзімде банктің міндеттерін клиенттің ... ... ... ... ету, ... іс ... ... бағалыны жүзеге
асыру келісімінің бар-жоғына, есептеу формасына, сатып алушының келісімшарт
міндеттерін орындамағаны үшін айып ... ... ... ерекше назар аудырылады. Өнім көлемін жүзеге асыруда мына
мәселелер қаралады: техникалық ... және оның ... ... ... ... сақтау қоймасының бар-жоғы, клиенттің
қызметі және т.б.
Несие келісімшартын дайындау ... ... ... нақты айтқанда, клиент несие акцияларын және оның пайызын
белгіленген уақытта ... ... бар ... ... «төлеуге қабілетті» деген ұғымдарды ажырату керек.
Борышқордың несиеге қабілеттілігі төлеуге ... ... ... ... жуық ... ... ... болжайды. Несиеге
қабілеттілігі көрсеткіш жүйесінің негізінде бағаланады.
Несиеге қабілеттілікті ... ... ... ... ... ... қабілеттілік мына коэффициенттермен бағаланады:
- өтімділік
- өтеу
- айналымдылық
- меншік қаржы айналымымен қамтамасыз ету ... және ... ... жүзеге асқан өнімнің түсімі.
Борышқордың өтімділігі дегеніміз оның ақша ... өз ... ... ... ... және өтеу оның меншігін қарызды
өтеуге айналу мүмкіндігін көрсетеді. Бұл екі коэффициентте актив пен ... ... ... есептелінеді.
Қысқа мерзімді қарыз міндеттерінің құрамында, яғни пассивтерде мына
баптар ескеріледі:
- қысқа мерзімді несие ақшалары бойынша қарыз;
- ұзақ ... ... ... бойынша қарыз;
- барлық несиелік қарыз.
Бір жолғы мақсатты несие алуға келген клиенттің несиеге ... ... ... ... ... ... сұралған несие сомасын
көбейтеді.
Өтімділік коэффициенті (өк) ... ... = ... ... ... қарыз міндеттері
(2.1)
Өтеу коэффициентін (өк) есептегенде өтімділік қаражаты ескеріледі:
өк = қаражат өтімділігі
қысқа мерзімді қарыз міндеттері
(2.2)
Өтімділік коэффициенті борышқордың қайтаруға тиіс ... қай ... бар ... ... болмайтынын, яғни бұл коэффициент клиенттің
жақын ... ... ... ... ... өтеу ... болжау үшін
қолданылады.
Өтеу коэффициенті қаражаттың ... ... ... ... және оның ... ... көрсеткіші болады. ... ... үшін де ... Егер Өк ... аз (1) ... ... ... деуге болады, оның қайтарымдылығын қамтамасыз
ететін қорғанудың қосымша формаларын қарастыру керек.
Айналым активтерінің ... ... АҚ ... ... ... және ... қойылған қаржының жылдам шындық ақшаға
айналуын сипаттайды. Олар мына мәліметтерді қолдану арқылы ... = ... ... «х» кезеңдегі орта көлемі
өз бағасы бойынша тауар айналымы (өнімді ... ... ... ... ... ... анықтап, айналымдылығын болжауға мүмкіндік
береді.
Айналым активтерінің ... ... ... ... болып
табылады және өтеу коэффициентінің динамикасын бағалауда да қолданылады.
Қаржылай тәуелсіздік коэффициенті (ҚТК) ... ... ... ... капитал шотынан қаржылатындыратындығы формула бойынша
көрсетілген:
ҚТК = меншік қаражатының қайнар көзі
баланс ... Х ... үшін АК және ҚТК ... ... ... қауіп дәрежесін анықтау
үшін маңызды. Меншік қаражатының қайнар көзі көп ... ... ... ... мерзімінде төлеу мүмкіндігін артады.
Меншік айналым қаражатымен қамтамасыз ету коэффициенті (МАҚҚеК) ... ... ... меншік айналым қаражатының жартысын
сипаттайды.
МАҚҚеК= айналым қаражатының болуының фактісі
запастағы, шығындағы, есептегі және Х ... ... ... ... ... ... ... пайдалылық коэффициенті (ЖаӨПК) жүзеге асқан
әрбір өнімнен кәсіпорынға түсетін түсімнің қаншалықты екенін көрсетеді.
ЖаӨПК түсуі ... ... ... жағымсыз
өзгерістерді куәландырады. ЖаӨПК есебіне мына мәліметтерді қолданады:
ЖаӨПК = ... және ... ... жүзеге асырғандағы түсім (тауар ... ... ... ... мен ... сәйкес
бағалау несиеге қабілеттілік класын анықтайды. Несиеге ... ... ... ... қалыптасады: несиені ұсыну ... ... ... ... ету формасы, пайыздық ставка).
Кейбір банктерде клиенттер мен олардың несиеге қабілеттілігі бес класс
бойынша ... 1-ші, 2-ші ... ... ... ... бар ... ақша ... Олардың несиені төменгі пайыздық ставкамен қолдануға құқықтары
бар;
- 3-ші кластағы клиенттердің қаржылық жағдайының тұрақтылығы жеткілікті,
олардың несиелері ... ... ең ... ... қолданумен жүзеге
асады;
- 4-ші кластағы клиенттердің тұрақты қаржы ... жоқ. ... ... ... ... ... банк ... қамтамасыз ететін, қорғанудың ерекше формасын
қолданады, пайыздық ... ... 5-ші ... ... несиені қайтаруға мүмкіндігі жоқ. Сондықтан
оларға несие ұсынылмайды.
Несиеге қабілетті класс ... ... ... ... ... ... клиенттің шаруашылық-қаржы қызметін сипаттайды.
Борышқордың беріктілік дәрежесімен тереңірек танысу үшін бұл ... ... ... жүргізіліп, себебімен оқып танысу керек.
Коэффициенттердің сәйкестік деңгейін өзгерткен ... ... ... процедурасында міндетті элемент болып табылады.
Несие портфелін қалыптастыруда тек активті операциялардың жоғарғы кіріс
бағытын анықтау ... ... бар ... ... де маңызды.
Активтер мен пассивтерді басқарудың бірнеше икемділігі бар, ... ... ... ... ... ... әдіс банк ресурстарының біріккен сомасын бөлу әртүрлі ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Мұндай әдісте актив операцияларын жүзеге асыруда қаражаттың қандай қайнар
көзден ... ... ... Бұл ... ... ... өтімділік
талабы ескеріледі.
Активтерді басқару басқа әдістер жалпы сомаға байланысты жүзеге асады.
Қаражаттың әртүрлі ... ... ... және ... ... ... ресурстардың таралу тәртібін банк басшылығы
анықтайды. Қаражаттың бағыт бойынша таралуы ... ... ... Кепіл формасын талдау
Кепіл – міндетті қамтамасыз ету тәсілі, ол несиеге қарыз алушының ақша
немесе басқа бағалы мүлікті беруден құрылады, егер ... ... ... ... оны ... қанағаттандыру құқығы басым болады.
Банктердің кепіл заңы біздің республикамызда Азаматтық ... ... ... ... ету ... ... қосымша құқықты береді.
Несиелеудегі банк үшін негізгі ... ... өз ... және ... ... ... беруші иелігінен шығаруға құқы бар барлық мүлік кепіл болады яғни
айналымнан алынған мүліктен ... ... ... ... ... ... туралы талаптар, адамның денсаулығына немесе өмірдің
келтірілген залалды қалпына келтіру т.б. ... ... ... ... ... ... айналымнан алынбаған кез келген мүлік кепіл
болады (кәсіпорын, ғимарат, жабдықтау, ... ... ... бағалы
қағаздар, ақшалай қаржылар, мүліктік құқықтар) Қазақстан Республикасының
акт заңдарымен өндіріп алуға жіберіледі. Банк үшін ... ... ... екі
критерийге жауап бергені өте маңызды: қолайлылық және жеткіліктілік. Тауар
– материалдық бағалылардың ... үшін ... ... анықталады: бағалы
сапа және несиешінің олардың сақталуын бақылауды жүзеге асыру мүмкіндігі.
Кепілге қойылатын талаптар:
1. Кепіл меншіктілігіне ... ... ... ... ... деген толық меншіктілік;
2. Басқа несиелердің талаптарының болмауы;
3. Сапа критериімен сәйкестігі;
4. Реттіліктің жеткіліктілігі;
5. ... ... ... заң ... ... экономикадағы қысқа мерзімдегі несиелеу ережесіне»
сәйкес несие ақшалары ... ... ... ... тез ... ... аяқталмаған өндіріс;
- азық-түлік;
- стандартқа жауап бермейтін, тұтынушылардың оған ... ... ... ... ... ... ... заттар кепіл бола алмайды ... ... ... мүлік).
Егер анықталмаған мүлікті иелігінен шығару ... ... ... немесе тұлғаларға сәкес алу қажет болса, бұл ереже
кепілге таралады. Сондықтан лицензия ... ... ... ... ... және кепілмен қамтамасыз етілген негізгі міндеттерді орындау
кезінде болу керек.
Кепілдікке берілетін ... ... ... басқа мүліктерінен
бөлініп және нақты белгіленген болу керек.
Бірлескен (ортақ) меншіктегі ... ... ... меншік иелерінің
келісімін талап етеді. Бірақ өзінің бөлігін бір меншік иесі арқылы ... ... ... ... ... бұл ... иемденуге құқығы бар.
Егер кепіл беруші болатын мүлік кепілдігі ... ... ... да ... ... жарамды болады бірақ кепілдікке қойылған
мүлік есебінен талаптарды қанағаттандыруға болмайды.
Мұндайды болдырмау үшін жазу кітапшасын ... ету ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеудегі екенін жүзеге
асыратын реестр көшірмесін органдардан талап ету керек. Кепіл затын өндіріп
алу соттың шешімімен ... ... ... ... міндетін орындамаған жағдайда, ... ... ... ... соттың шешімінсіз өз меншігіне айналдыра алмайды.
Кепіл ... ... ... ... ... қанағаттандыру болып
табылады.
Кепіл беруші үшін мүлікті бірнеше несиеге ... ... ... ... ... ... беру құқығы деп аталады. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ұстаушыға барлық келесі ұстаушылар туралы ақпарат
беруге міндетті ... ... ... ... ... ... ... анықталған. Мұның мәні ертеректе туған ... ... ... басымырақ қанағаттандыраы. Қазіргі таңда көптеген
кәсіпорындар мен мекемелер бір мүлікті ... ... ... әртүрлі
банктерден бірнеше несие ақшаларын алғылары келеді. Сондықтан кепілді ... ... ... ... банк абайлау керек.
Егер қарыз алушы ... ... ... жағдайда (қарыздың
қайтарылмауы) кепілдегі мүліктің ... ... ... ... ... Банк – кепіл ұстаушы несие ... ... ... ... ... ... ... бар. Соңғы уақытта
бұқаралық ақпарат құралдарында банк ... ... ... асырады деген
хабарландыруды кездестіруге болады. Егер кепіл мүлігін жүзеге асырғандағы
түсім сомасы банктің шығынының жабуға ... онда банк ... ... алушының басқа мүлігінен жүзеге асыруға құқығы бар. Егер ол сома банк
талабының мөлшерінен асып ... банк бір ... ... қарыз алушыға
айырмашылығын қайтару керек.
Әрине, банк үшін кепілге қойылған мүлікті өз бағасынан ... ... ... ... оның ... ... кепіл берішіден жетпеген
соманы алған пайдалы. Бұл ... ... ... ... ... ... банк ... мүлігін (пәтерді) өзінің қызметкерлеріне төмен бағада
сатады немесе басқа бір мекемемен ... ... ... ... ... жасайды.
Кепіл берушіге мүлікті сатудағы төлеу құжаттағы негізінде ... арыз ... ... ... ... бұл мүлікті сатып, түскен ... ... ... ... банк ... сома алуы ... құқығы мынадай жағдайларда тоқтатылады:
- кепіл міндетін қамтамасыз етумен тоқтатылуы (яғни ... ... және ... ... кепіл мүлігінің құрыған жағдайында;
- кепіл мүлігін сатуға мәжбүр болған жағдайда;
- банктің өз ... ... арыз ... ... ... ... ... іске асу құқығының мерзімі өткен жағдайда;
Кепіл келісім-шартының мазмұны мен формасы Қазақстан Республикасының
«Кепіл туралы» ... ... ... ... ... ... туралы келісім-шарт жазбаша формада болу керек. Кепіл келісім-
шарты мынадай жағдайда ... ... ... ... ... ... қарастырылғанда;
- кепілмен қамтамасыз етілетін негізгі міндеттер туралы келісімшарт
нотариалды қанағаттандыруды талап етеді.
Кепіл келісім-шартын мемлекеттік ... ... ... ... бар жеке ... ... да ... Мүлік
кепілі туралы келісім-шарт кепіл берушінің мүлікке деген ... ... ... ... ... ... ғана нотариус оны куәландырады.
Мүлік кепілі туралы келісім-шарттың бір данасы нотариуста ... ... ... заң ... ... ... ... жүзеге асырған орган кепіл берушіге және кепіл ұстаушыға тіркеу
туралы куәлік беруге міндетті.
Мүлікті кепілдікке алу туралы ... ... ... оның ... білу ... ғимаратты, құрылысты аларда кепіл ... ... ... қатар кепілге ұсынылған ... ... және ... ... растайтын құжаттарымен мұқият танысу керек.
Олар:
- кепілдерді жазу кітапшасы;
- үйді иелеу техникалық төл ... ... ... ... туралы куәлік, бұл құқықты растайтын
басқа құжаттар (құрылысты ... ... ... ... ... ... жер учаскесіне мемлекеттік акт;
- мүлік тұрған жер бойынша жер ... ... ... солнымен бірге
тұрғын үй емес ғимараттарға қатысты керекті құжаттар.
Егер кепілге берілетін ғимаратты (құрылыс) үшінші тұлға жалға алса, онда
жалға беру келісімшартымен ... ... ... ... ғана ... үй ... кепілге алу келісімін жасау керек. Мысалы, ол келісімшартта
ғимаратты кепілге беруге тиым салынбаған ба және ... жоқ ... ... ... ... және ... ... тіркеуді
белгілейді. Кепілді мемлекеттік тіркеу Қазақстан Республикасының Азаматтық
Кодексінің 308 бабына қаралған. Сонымен, автокөлік кепілінің ... ... ... ал ... үй ... ... ... -1. ... ... ... ету ... 1594 KZI ... |2002 жыл |2003 жыл |2004 жыл |2005 жыл ... | | | ... | | | | |
| ... ... KZI ... ... ... несиенің
қайтарылуын қамтамасыз ететін формамен кепіл келісімшарты және кепілдік
келісімшарты ретінде жұмыс ... ... ... ... – 1-де ... KZI ... заңды
тұлғалармен жасалған келісімшарты аз. Егер 1995 жылы 289 ... 1998 жылы 180 ... яғни 40% ... қамтамасыз ету формасын қарастырсақ, онда заңды тұлғалар ... ету ... ... ... кепілі болып табылады, ол ... ... ... бұл ... ... егер 1195 жылы ол ... 1998 жылы – 12,2% құрайды.
Жеке тұлғалар бойынша кері тенденция бақыланады. Кепілдің негізгі
формасы ... ... ... ол 1995 жылы – 52,3%, 1998 жылы – ... ... ... қозғалмайтын мүлік кепілі 1995 жылы 24,8%, ал 1998
жылы 32,1% құрады. Мұндай ... ... ... аз ... ... ... ... төлеуге қабілеттілігі жоқ болуы
мүмкін, онда кепілші негізгі қарызды және пайызды төлеу керек, ... ... ... ... көбейді.
Басқа мүлік кепілі 1995 жылмен салыстырғанда 1998 жылы 3,8% ... ... ... ... ... 1995 жылдан 1998 жыл
аралығында 6,6%-дан 0,9% -ға ... ... Бұл ... келісімшартты
клиенттердің төлеуге қабілеттілігі жоқ қаупімен ... ... ... ... борышкердің міндетті орындай алмайтын жағдайдағы қарызды өтеу ... ... ... кепілдік түрі. Кепіл ... ... ... ... ... ... арнайы мекеме-көп кезде
қарыз алушы мекемелер жатады.
Кепілдің берілу тәртібі Қазақстан ... ... ... ... ... мен кепілдікті тек сенімді қаржылы қамтамасыз етілген
тұрақты ... және жеке ... ... ... ол ... ... жоспарының жағдайымен қатар, кепілдік жағдай туғанда
өзінің орындайтын міндеттеріне дайындығына сенімді болу ... Ол ... ... ... ... ... екі түрі болады: қамтамасыз етілмеген
және қамтамасыз етілген. Мұның ... ... ... ... ... ... мұнда тек олардың арасындағы байланыс бұрынша
бар, олардың беделі, тек төленбеген жағдайда несиені өту үшін ... ... ... ... ... ... пен ... талап ету керек. Оларға өз кезегінде жеке көзқарас керек: жеке
тұлғалармен ... ... ... мен ... ... ... ... кәсіпорынның төлем қабілеттілігін анықтау
әдісі белгілі, банктің, сақтандыру компаниясының, ... ... ... ... өздеріне белгілі.
Егер кепілдің қаржылық жағдайы күдікті болса, банк оның ... да ... ... ... ... ... Кепілдің өз міндетін орындау ... ... ... ол үшін екі ... қолданылады: біріншіден,
кепіл туралы және объективті ақпарат жинау: екіншіден, олармен алдын-ала
кездесіп, әңгімелесу.
Кепілдік шексіз және ... ... бар. ... түрі, яғни қарыз алушының
банк алдында қарыздың барлық түрін жабатын кепіл, және шекті, яғни ... да бір ... ... ... ... кепіл дербес (серіктестік мүшелерінің жеке кепілі),
корпоративті ... ... оның бас ... ... ... (кіші фирмаларға банктік несие беру бойынша үкіметтік
мекемелердің кепілі) ... ... ... екі ... ... залалдық қайтарылуы туралы
міндеттер және кепіл. Бірінші ... ... ... ... және ... несие бойынша қарыз алушы міндетін орындамаған
жағдайда орындалады, екінші жағдайда ... ... ... ... ... жағдайда сот шешімінің әрекетіне байланысты міндетті түрде жазбаша
құжат болу керек, ал ... ... ... ... ... ... қажет
емес, себебі бұл құжат (қарыз ұсыну туралы ұсыныс) мөр ... ... ... ... рәсімдеу кезінде ереже бойынша өз жақ қатысады:
- кепілге көңіл бөлетін тұлға (өтініш беруші);
- бенефициар, яғни ... ... ... ... ... ... яғни ... кепіл беруші.
Банктік кепілдің экспорт ретінде қолданатын пайда мен ... ... ... импортының пайдасын қолданатын құралы бар. Кепіл
экспорттық жобаларда қолданады, сонымен ... ... ... ... ашық шот ... тауарлар ұзақ уақыт сатып алынады.
Қандай да бір «халықаралық стандартты қалыптасуда» банктік кепіл ... ... ... бөлек жағдайында жаңадан рәсімделеді. Ол кезде
кепілдің төмендегі талаптарын ескеру ... ... ... үшін тутынушы ыңғайлы рәсімделеді;
- кепіл бойынша бенефициардың кепілдік бойынша төлемге паразылығын
объективті ... болу ... ... ... банк міндеті анық қалыптасып, лимитті болу керек;
- кепіл ... ... ... ... керек.
Кепіл беру арқылы алынған төлем, халықаралық банктік тәжірибеде кепіл
сомасының жылына 1,5-22 құрайды. Бұған жинақ және ... ... ... қарыз алушы мекеме несие алудан бұрын алдын-ала банкке депозит
ашу керек. Көбіне «10+10» ұстианымы қолданды. Ол ... ... ... ... ... етілген соманың 10% мөлшеріне депозит ашады, екінші 10%
депозит ... ... ... соң салады. Мұндай әдіспен, несиені
уақытылы төлеудің кепілдігіне қарыз ... ... ... несиеден 20%
өлшемі арқылы ашылған депозит кепіл бола алады. ... ... ... тек ... ... ... Мұндай тәжірибені біздің
елімізде қолдануға да ... еді, ... ... ... тұтынушыны өзінің бос
ақша қаражатын банк шотынан депозит ашып несие алуға болады.
Қарыз алушы кәсіпорынмен байланыста және жүйелі ... ... ... ... мекемелер кепіл бола алады. ... бұл ... ... ... туралы ақпарат жинау керек. Егер
көрсетілген мекемелерге бір банк ... ... онда ... ... тез ... Егер кепілгер-мекемеге басқа банк қызмет көрсетсе,
күрделі болады. Сондықтан мақсатта мемлекеттегі кез ... ... ... ... ... туралы ақпарат талатын біркелкі орталық өте
қажет.
АҚШ-та мақсатты қорды иеленетін ... ... ... ... береді.
Мұндай ұжымның біріне шығын мекеме ісі бойынша әкімшілік жатады, яғни
олардың дамуына мақсатты ... бар. ... ... ... ... 90% осы аталған мекеме береді. Сонымен қатар несиеге
жеңілдік қарастырылған, кепілсіз ... ... 1-1,5% ... ... ... шағын және орта бизнестің ... ... үшін ... ... ... ... кезінде және халықаралық ... алу ... ... кең қолданылады. Аталған кепіл арнайы құжат түрінде (кепілдік
хат), сонымен қатар вексельдік жазба ретінде ұсынылады.
Қазіргі кезде біздің елімізде ... банк ... ... ... ... банк ... беру кеңінен қолданылады. Мұндай жағдайлар
банкте өз тұтынушысына көрсететін несие ресурсы ... ... ... беру ... тұтынушымен бірге, оған несие бермеген кезде, қандай да
бір кіріске ие болады.
Банктің өтімділік қатерін болдырмау ... ... ... даму мүмкіншілігіне байланысты олардың меншік қаражатының
көлеміне байланысты, ... ... ... ... ... сомасына
Ұлттық Банк шектеу қойды. Басқа банкпен кепілдік алған ... ... шоты ... ... ... сол банктің төлемқабілеттілігін
растау өтініші бойынша Ұлттық Банкке жолығуға құқығы бар.
Несие бойынша қарыздарды толық немесе жартылай ... ... ... ... және кепілдік хатта бекітілген заңды және жеке тұлға пайыздарын
өтеуі міндетті болып табылатын кепілдік жазбаша түрде ұсынылады.
Кепіл өзінің ... ... ... шоты бар банк ... хатты ұсынады, ол жерде хат несие және оның пайыздары ... ... ... ... ... ... қабылдағаны туралы кепіл
банк белгісі соғылған кепіл хатының көшірмесі ұсынылады ... ... ... ... ... және бас бухгалтер қол қойылған хат).
Банктік кепіл несие беретін жергілікті банк ... ... ... ... ... ... үшін банкке жолыққан қарыз алушыдан да талап
етіледі.
Қызмет көрсетуші басқа банк ... және ... ... банктегі
кепіл шотынан қаражатты есептеген шығару қарыз алушы банктің инкассалық
өкімі бойынша жүргізіледі.
Банкке кепілдік алу үшін ... ... ... ... ... ... ... төмендегідей түрлері болады:
- тұтынушы шотындағы ақшалай қаражат (мүмкіндігінше тұтынушы сол банктен
есеп шот ашу ... есеп ... ... оның ... ... көмек
және банк кепілдік жағдай туғанда қажетті соманы ... ... ... ... ... соның ішінде жылжымайтын мүлік;
- кепілдік берген банк мәмілесінен және ... ... ... рыногында қызмет көрсетуші тек банк қана ... ... ... ... ... ... сақтану компаниясынан қарағанда
сенімдірек, біріншіден, сақтандыру сыйлығынан банктік ... ... ... ... сенімді банктер өздерінің ... ... тағы да ... түрі бар. Ол ... ... ... ... Кепілдік шарты туралы ... ... ... ... ... ... кепіл – кепіл – банктің оларды
қамтамасыз ететін несие шартына тәуелсіз өзіндік біржақтылық міндеті. Оның
соңғы ... ... ... ... ... кепілгердің
жауапкершілігін азайтады. Мұндай кепіл түрлері банктік несиені қамтамасыз
ету ретінде қолданылады. Кепілгер тек банк бола ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
қаражатқа сәйкес құжаттардың дұрыс рәсімделуі. Ертеректе, 30.10.87 ж. КСРО
Мемлекеттік банкпен бекітілген, № 1 ... ... мен ... ... ... ... ... міндеттері кепіл хаты
рәсімделетін. Бұл хаттың мәтінінді кепілгер банк алдында міндетті өзіне
алады, ... ... ... ... қайтарылуына жауап береді, қарыз
алушы алынған несиеге жауап береді. ... ... ... ... міндеттемесіне өзі арнайы көрсеткен кепілдік сомасы жатады.
Ертеректе, осындай хат алған кредитор банк қарыз ... ... ... ... олар ... ... ... сомасының кепілгер шотынан
есептен шығаруға мүмкіндік болды.
Ипотека- банктің жылжымайтын мүлікті ... ала ... ... ... ... – банк ... мүлікті кепіл ретінде ұсынатын
ұзақ мерзімді несие ақшалары. Нарықтық экономика бұл несиенің кең ... ... ... ... ... ... жер учаскелері;
- тұрғын үй ғимараттары; пәтерлер, үйлер, коттедждер, саяжайлар және
басқа ғимараттар;
- кеңсе ғимараттары; ... ... жеке ... ... және
басқа коммерциялық қызметтегі сервистік қызмет көрсету объектілері;
- өндірістік ғимараттар – ... ... ... ... ... ... ... және т.б.
Ипотекалық несиелеу үрдісін екі түрде көрсетуге болады;
- тұрғын үй құрылысын несиелеу;
- тұрғылықты халықтың тұрғын үйді сатып алуда ұзақ мерзімді ... ... ... мына ... ... борышқор;
- несиеші;
- ипотекалық несиеге қаражат салатын инвестор;
- ... ... ... ... және арзан тұрғын үй табу,
сонымен ... ол ай ... ... төлеу керек.
Ипотекалық несиенің қағидасы әртүрлі бағытта жүзеге асады:
- меншік құқығын шектеу жағдайында мүлікті қарызшының өзінде қалдыру;
- ... ... ... ... алуда бір мүлікті кепілге алу;
- сақтандыру есебімен несие ақшаларын ұсыну;
- мерзімінде қарызды төлемегенге байланысты қозғалмайтын ... ... оны ... бір ... тапсыру.
Ипотекалық несие операциясының келісімі қозғалмайтын мүлік ... ... ... ... негізі болып ... ... ... ... ... келісімшарттары үшін міндеттер
пунктісі, мерзімі қарыздық сомасы және пайызы осындай мазмұнда болу керек.
Ипотека осындай объектілердің ... ... ... ... ... ... ... күрделігі несие деңгейін барынша көп
түсіреді. Ұпай бойынша ең ... ... ... пен ... ... ... Несиенің максималды сомасы кепілшінің несиеге ... ... ... ... барады, егер кепілшінің несиеге қабілеттілігі
күмәнді болса, ... ... ... ... ... ... ... төмендетуге құқығы бар.
Банктің міндеті-өздерінің акционерінің дивиденттерін және түсімді
өздерінің қаражаттарын, бағалы қағаздарды қосып барынша көбейту.
Заклад – бұл ... ... ... банк ... ... ... ... етуде берілген уақытша құқықты күәландыратын
құжат. Егер қарыз түгелмен, белгіленген уақытта өтелсе, берілген ... ... ... ... несиелеу үрдісі несие қаупінің жоғарылауымен
байланысты. Несие қауіпіне байланысты ... ... ... тұрғын үйінен шығару, кепілдікке қойылған мүліктен айыру нақты
заңда бекітілген принциптік ... ... ... алу ... кепіл беруші оның отбасы және ... ... ... жаңа ... талабы бойынша қысқа мерзім ішінде
үйді босатуға міндетті. Дегенмен, тәжірибеде сот ... ... ... ... ... жүйесінде мұны жүзеге асыру үлкен ... ... ... келісімшарты және ипотека келісімшарты банкке
жақсы танымал клиенттерге несие беруде қолданылады. Мысалы, ... ... ... кепілдігі бар жағдайда.
Қазіргі уақытта тұрғылықты халыққа тұрғын үй мәселесін шешуде несие-
қаржы көмегін көрсету тұрғын үй несиесі ... ... ... ... ... ... немесе тұрғын үй алудағы несиелеу. Мұндай
жағдайда банктер тұрғын үй несиелерінің үш ... ... ... және ұзақ ... ... бұл ... және жеке тұлғаларға тұрғын
үй салатын жерге ... (жер ... ... үй ... ... ... мерзімді несие, мұны заңды және
жеке тұлғалар құрылыс ... ... үшін ... ... ұзақ ... ... тұрғын үй алу үшін заңды және жеке ... үй ... ... ... жоба-смета құжаттары мен құрылыс –
монтаж жұмысы оның ... ... ... қарап ұсынылады.
Құрылыстық несие несие желісін ашу ... іске ... ... ... этаптарына сәйкес несие ақшалары борышқорға бөлшектеліп
беріледі.
Ипотекалық несиелеу несиелеудің негізгі қағидаларын сақтағанда ғана
жүзеге асады. ... ... ... жылдамдығы және қайтарымдылығы
жатады. Берілетін несие сомасы ... ... ... ... ... заклад бойынша алған тұрғын үй бағасының 70% - нан ... ... ... ... ... ... ... формасы, көлемі
және несиені кепілдік қамтамасыз ету тәртібі анықталады.
Кепіл заты мыналар болуы мүмкін:
- борышқордың меншігіндегі құрылысқа арнаған жер учаскесі;
- ... ... үй ... аяқталмаған құрылыс;
- мүліктік құқық және мүліктің басқа түрлері.
Кепіл ... ... және ... ... ... ... мәлімдемесінің негізінде несиені ұсыну туралы шешімді
банк қабылдайды.
Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... Бұл жерде барлық елді қамтитын «Құрылыс сақтық қор
жүйесі» ... ол ... ... және ... ... ... ... үндеседі.
Тұрғын үйді иемденгісі келген азамат арнайы ... ... үй алу ... ... 2-10 жыл ... өзара байланыста болады. Көбіне
бұлар ата-аналарымен тұратын бойдақ жас адамдар, жас отбасы немесе пәтерді
жалдап тұратын ... Олар ... ... ... ... кассаларына
(Bausparkasse, Schwabisch Hall) – құрылымына кіретін болашақтағы тұрғын үй
бағасының 45%-на жеткенге дейін ақша ... ... ... ... жетіспеген
бөлігіне төлейтін льготтық несие алуға құқығы бар. Бұл ... өтеу ... ... этапта жинақтау арқылы түскен қаржы ресурстарын, бұл жүйеге
бұрын келген, несиенің екінші этапына көтерілген азаматтарға несие ... ... ... ... ... ... ... қор моделі
қозғалмайтын мүлікке қойылатын ... ... ... ... емес.
Немістің құрылыс сақтық қор жүйесінің жетістігі автономдығына, яғни
рыноктың несие-қаржылық жағдайына тәуелді ... Бұл ... ... ... яғни несиені ұсынудың қайнар көзі ... ... ... келісімшарты бойынша жинақталған қаражат ғана
қолданылады. Бұл жүйені қолданған банктер ... ... ... ... ... ... секторында белсенді қызметті жеке құрылыстарды қаржыландырумен
айналысатын банктер мен жинақтаушы кассалар жүргізеді. Мұнда потенциалды
борышқорлар ... ... ... алу үшін ... төлемдерін төлейді.
Жалпы жинақталған сомаға салушының жинақ ... ... ... ... ... ақшалары (жалпы сомадан айырмашылығы құрылыс немесе ... ... алу үшін ... ... ... ... ақша ... қоюшы мен несие
ақша алушының ұқсастығы бұл құрылыс ... ... ... ... ... ... ... төлегенше сақтық кассасына ақша салып қоюшы несиеші
болып табылады, ал оған құрылыс жинақ кассасынан несие ақшаны ... ... ... адам ... жасалғаннан кейін сақтық кассасына ақша салып қоюшы несие
ақшасын алуға құқығы бар болып табылады. Бұл ... ... ... өз мерзіміне дейін тұрақты әрі 4,5%-8,5%- ға дейін ... ... ... қор жүйесінде тұрақсыз немесе өзгермелі пайыздық ... ... ... ақша ... ... ең басында нақты
калькуляция негізі ұсынылады. Жинақтық кезеңі экономикалық ... ... ... ... 2-10 ... ... ақшалары мынадай жағдайда ұсынылады; сақтық кассасына ақша
салып қоюшы аз ... ... аз ... жету ... 18 ... ... ... сомасының 45%-50% құру керек.
Немістің тұйықталған құрылыс сақтық қор жүйесі мына басылымдылықтарды
анықтайды.
- қаржыландыру рынок капиталына тәуелді емес;
- несие ... ... ... ең ... ... және өте төмен
болады, сақтық кассасына ақша салып қоюшы үшін пайыздың тұрақсыз болу
қаупі жоқ;
- несие ... ... ... ... ... ақшаны жинақ кассасына төлеу тұрғын үй секторының үнемі дамып ... ... ... қор ... ... ... ... несие
қайнар көзінің негізі ретінде екі негізгі ... ... ... ... ... ... ... қарыз ақша алған адамның ай
сайынғы төлемін азайтады және құрылыста, қозғалмайтын мүлік ... ... ... ... ... ... салдарынан несие ақшасын алушының несие
қабілеттілігі шегіне жетіп көтерілгенде ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан қолдау табады. Мемлекет
меншікті капиталдың қорлануын ... ... ... ... ... ... ұсыну жолымен ынталандырады. Салым ... ... өз ... ... ... бар. Егер ... сыйлық ұсыну (жәрдем ақша) жолын таңдаса, онда ... ... ... 300 ... ... (бойдақтар үшін) немесе
1600 марка (үйлегендер үшін) көлемінен 10% қосымша алады.
Бұл сыйлықтар кірістің ... ... ... (27000 ... ... ... ... 54000 неміс маркасы – үйленгендер үшін) шартына
байланысты ұсынылады. Бұл ... ... ... кірістерден өзінің жинақ
қорының бір бөлігін әлеуметтік қамтамасыз ету шығындары есебінен ұстауға
мүмкіндігі бар.
Мемлекет үшін ... ... ... ... ... үй ... еліміздегі жеке инвестордың
жауапкершілігіне жартылай ауыстыруға мүмкіндік алады, сондықтан жеке
бастаманы қолдау қажет;
- ... үшін ... ... ... ... ... тұрғын
алаңдарын жекешелендіруді құру пайдалы, осыдан аз шығындар қатынасының
жоғарғы тиімділігі көрінеді;
- Мемлекет осындай көрініспен ... ... ... ... ... ... білімділігіне қатысу заңына сай мемлекет жұмыс
берушінің азаматтардың қаражатына белгілі үстем ақы қосу ... ... ... бір уақытта олардың кемімелі салық
салуын есепке ... ... ... ... ... ... ... жан-жақты, құқықтық жүйесін, берілген іс-әрекеттің
қаржылай реттелуін, оған мемлекеттік кепілдерінің көрсетілуін ... ... ... салық жеңілдігіне қолдау көрсетіледі.
Басқа жағынан қарағанда немістік үлгі таза ... жүйе ... ... ... инвестициялану процессімен ... ...... ... ... ... ең соңындағы
этапында дайын тұрғын алаңдарын сату барысында ипотека арқылы азматтардан
қаражат алады, ал алдыңғы сатында банктерде ... ... ... ... ... беру
Ұлттық Банк арқылы таратылатын, қор ... ... ... ... абсолютті құжат түріндегі облигация, акция,
сертификат және т.б. бағалы қағаздар ... салу заты бола ... ... ... ... жеке ... ... Тек осы жағдайда
ғана ҚР заңдылығына сай банктерге пайда ... өзі ... ... ... ... салу заты ретінде
қабылданбайды. Қарыз алушы берген бағалы қағаздарға тыйым салынбаған болу
керек, оған артық ... ... ... ... керек.
Егерде қарызгер қайтыс болған жағдайда бағалы ... алу ... ... ... ... міндеттер орындалған соң, бекітілген заң
тәртібіне сай, кепілге салуда ... ... ... ... ... ... ... Мәлім жасау кезінде бағалы қағаздардың
құнының 60% жоғары емес көлемі беріледі.
Бағалы ... ... ... салу ... ... ... ... несие алу үшін несие шартын толтырады. Онда несиені
беру және өтеу шарты, ... ... әр ... ... ... ... Бір уақытта қарызгердің иелігіндегі
бағалы қағаздарды кепілге салу шарты бекітіледі.
Несие шартының мерзімін ұзарту ... бір ... ... ... ... өтеу ... ... бағалы қағаздарды кепілге беру
жартының да мерзімі ұзартылады.
Кепілге ... ... ... ... ... үшін ... алушыға
беріледі. Қолданған несие пайыздары және несие қарыздары толық өтілген ... ... ... ... ... ... қайтару тек банк арқылы
жүргізіледі. Бағалы ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардан келген ... алу ... онда ... алу және ... ... ... ... кепілге
беру туралы шарт бойынша анықталады, және бұл кірістер несиені өтеу пайызы
ретінде ... ... ... ... ... ... ... жөнінде банк мекемелері қарыз алушының алдында жауапты.
Қарыз алушы міндеттерін бекітілген мерзімде орындамаса банк ... зат ... ... ... кепілге берілген зат арқылы алынған ақшалай қаражат қарыз алушының
міндетінің өлшемінен көп ... ... ... ... ... банк ... ... алушының міндеттері кепілге берілген бағалы
қағаздарды сатудан түскен қаражат арқылы ... ... ... ... алушының басқа заттарынан өндіріп алады.
Қарыз алушының несие алуы ... ... беру ... ... белгілеу,
кепілге беру шартын рәсімдеу, кепілге берілген бағалы қағаздарды қарау
арқылы несие алшуға ынтасының болуы ... ... ... және төлем қабілеттілігін тексереді.
Бағалы қағаздардың иесі қарыз алушы екеніне көз ... ... ... ... ... ... ... жағдайда, қарыз алушы сол
қағаздардың түпнұсқасын, төлем қабілеттілігін, сенімділігін, өтімділігін
және қарыз алушының бағалы қағаздарды ... ... ... ... туралы қорытындылау үшін банкке беріледі.
Кепіл беруші – бекітілген тәртіпте кіріс келтіру үшін банк ... ... ... акт ... ... ... ... заңды тұлға.
Талдау жүргізу үшін берілетін бағалы қағаздар номинал боынша
бағаланады.
Қор ... ... ... ... ... ... туралы негативті (жалған) ақпарат түскен жағдайда бағалы ... ... ... ... ... үшін ... бөліміне тез арада
қызметтік жазбахат арқылы ескертеді, ... ... ... осы ... ... ... қарастырады.
Егер Ұлттық Банкте жүргізілмейтін және бағалау рыногында жатпайтын
бағалы қағаздар кепілзат ретінде қарастырылса, онда ... ... ... (ҚР қаржы министрлігінде лицензияланған нөмірі көрсетілген) және
биржалар туралы ақпарат, яғни ... ... ... ... уақытты, осы бағалы қағаздардың саудасы қашан жүргізілгені,
көлемі және құны туралы ақпарат беру ... ... және ... ... облигация және басқа да
бағасы ... ... ... ... дәрежесі анықталу керек.
Егер де кепілдік заты бағалы қағаз ... ... онда ... ... құнды қағаз шығарукшы тізімдегі кепілге салу деректерін
растау керек. Көбіне акция ... ... ... банкке кепілдік өкімінің
көшірмесін және акциоанерлер тізіміндегі үзінді көшірмесін ұсыну керек.
Егер кепілдік заты ... ... ... ... болып табылса,
онда кепілдік шартындағы, ескертпеде шартта белгіленген мерзімде ... ... ... ... ... алушы толық өтеу шартын орындамаса
қарыз алушы банкке берілетін жазуды ... ... ... ... бекітімен мерзімде несиені өтемесе, онда банк қарыз
алушының ... ... ... ... ... ... несие шартында толық есептесу тұрақсыздығы және осы ... ... ... және ... ... ... ... қарыз
алушының кепілге берген бағалы қағаздарын төлетуге құқылы.
Бағалы ... ... беру ... шарт ҚРҰБ бекітілген нышаны
бойынша олардың жолы арқылы жүргізіледі. Банк кепілге ... ... ... жауапты, бірақ екі жақты келісім бойынша бағалы
қағаздарды нотариалды кеңсенің депозитіне ... ... ... ... ... ... ... бойынша девиденттер, егер ... ... ... ... ... ... алушының иелігінде болады.
Бағалы қағаздардың өлшем сапасы кепілге беру үшін ... ... ... ... және тез ... ... ... етеді.
Осыған байланысты мемлекеттік құнды қағаздар шетел ... ... ... ие. ... ... кезінде несиенің максималды
(жоғарғы) сомасы бағалы қағаздардың 95% ... ... ... ... да ... заттардың несие көлемі 50-75% құрайды. Осы
жерде ерекше атап айтқанда, ... ... ... өзі ... ... ... бағалы қағаздар рыногындағы қабылданған акция туралы
айтылады.
Кепілге беру шартында банк құқығы еркін қарастырылады, қарыз ... ... ... алушы кепілге берген бағалы ... ... ... ... ... ... сомасын, несие пайыздарының
қаражатын, қарыздарды өтеу шығындарын қайтаруға ... ... ... қамтамасыз ету үшін кепілзат ретінде әртүрлі бағалы
қағаздарды ұсынады: акция, облигация, вексель, депозит сертификаттары.
Шетелдік коммерциялық банктердің тәжірибелік жұмыстарында ... ... ... ... ... ұзақ ... несие банк ресурстарының
ұзақ мерзімді сипаттамасымен анықталады. Сонымен қатар несиені қолдану
уақытында (мерзімінде) ... ... құны ... ... ... ... ... құны түссе, несие өтелмеген жағдайда банкке ... ... ... ... ... ... беру ... банк құқығын
қорғау үшін қосымша шарттар қаратырылады.
Қазақстандағы экономикалық жағдайларды ... ... ... қағаздар
рыногының жоқтығына байланысты отандық коммерциялық банктер бағалы қағаздар
есебінен ұзақ ... ... ... ... ете ... ... ... мұндай мақсатқа ұзақ мерзімді сипаттағы несие ... ... ... ... ... ... банктің
тәжірибе жұмыстарында бағалы қағаздар есебінен ... ... ... ... ... беру ... ... бойынша кепілге берілген
бағалы қағаздар банкке ... ... ... ... ... бар кәсіпорын несие ала алады, яғни ішкі
құнды қағаз ... ... ... ... ... бар ... да мекемелер,
банктер, сонымен қатар мемлекетте несие ала алады.
Бағалы қағаздар ... ... беру ... банк ... ... бөлу ... кепілге берілетін бағалы қағаздардың сапасы (түпнұсқасын және ... ;
- ... ... ... ... ... ретінде екінші дәрежелі
рынокта таратылу мүмкіндігіне (мысалы, жабық типті қоғамдардың ... қор ... ... ... байланысты таратылмайды);
- бағалы қағаз шығаратын банк, фирма, акционерлік ... және ... ... ... ... ... қағаздардың рыноктық құнын, яғни қор биржасында олардың
бағасының бегілеуін.
Қарыз алушы несие алу үшін банкке бағалы қағаздар ... ... ... ... пен тізімдегі қосымша қағаздарды ұсынады.
Егер бұл сұрақ шешілетін болса, несие беру ... ... шарт ... беру ... шарт ... ... қағаздарды кепілге беру
қабылдап - өткізу актісі бойынша рәсімделеді.
Бағалы қағаздар ... ... ... ... ... банк
сақтауға және басқаруға алады, қарыз алушы мен банк арасында сенімгершілік
шарт толтырылады.
Бағалы қағаздарды кепілге беру ... ... ... ... берілетін құнының белгілі пайызымен бекітіледі. Бұл пайыздар әрбір
бағалы қағаз бойынша банк үшін тәуекелдік дәрежесімен анықталады. ... ... ... ... ... ... негізіндегі несие
көлемі, олардың кепілдік құнының 90% ... ... ... ... биржасында тіркелген акция негізінде 70-80% деңгейінде ... ... ... бағалы қағаздар 60-70% деңгейінде ауытқиды.
Бекітілген мерзімде қарыз алушы қарыздарын өтемесе несиені қамтамасыз
ету үшін ... ... банк ... ... Банк бұл ... ... ... қозғалыстағы курс бойынша оларды ... және ... ... ... ... ... ... екі түрі бар: вексельдерді есебі
және олардың кепілге беру негізіндегі несие.
Вексельдер есебі – оларды банк ... ... алу, ... ... банктың өкіміне өтеді, сонымен бірге ... ... ... ... да ... ... ұстаушылар банкке көрсетілетін
вексельдер есебінен, ол бойынша төлем ... яғни ... ... ... ... онда ол үшін бұл дерек банктен несие алуға болатынын
білдіреді. Сондықтан банк ... ... ...... беру ... ... Осындай операцияда банк есептік пайыз немесе дисконт деп аталатын
пайызын алады. Оның өлшемін Қазақстан Республикасы ... Банк ... ... вексельді есепке алу (сатып алу) кезінде вексель сомасынан
ұсталады. Оның өлшемі төмендегі формула ... ... = ... ... С – ... ... вексель сомасы;
Т- вексель бойынша түсу күніне дейінгі төлем;
П- жылдық есептік пайыздық мөлшерлеме
360- жылда күн ... тек ... ... ... ... негізіндегі вексельдер
қабылданады. Вексельдер банкке тізімде бекітілген нышан бойынша ұсынылады.
Қосымша вексельдер деректемесі (реквизит) жазба бойынша аударылған ... ... ... және экономикалық сенімдердің көзқарастары
вексельдермен тексеріледі. Барлық дұрыс толтырылған ... ... ... ... ... ... қолы қойылған өкілеттік тұлға
тексеріледі. ... ... ... бұл мақсатта тексеру,
оның барлық индоссаменттерінің төлеуіне толық сенімді болу ... ... үшін ... осы ... ... ... ... туралы
мәліметтерді, тексеру үшін аудиторлық фирма немесе ... да ... ... ... ... Тексеру кезінде заңды және жеке
тұлғалардың вексельдері ... ... ... ... ... ... тізілімнен сызып тастайды. Басқа вексельдер банк
жетекшісінің қолы қойылған рұқсат арқылы қабылданады.
Баллансты шотта вексельдерді есепке алу вексель ұстаушылар мен ... ... ... ... ... ... жүзеге асады. Банк әрбір
күндегі есепті вексельдер бойынша төлемдердің ... ... ... ... ведомостты екі данада ... онда ... ... бойынша
мәліметтер, банктегі тіркеу кітабі бойынша вексельдердің реттік нөмер,
вексельдердің аталуы, әрбір вексельдің ... ... ... ... ... ... белгілерді жасайды, ал вексельді төлеушіге
қайтарады. Вексель ... ... сома ... ... ... есепке
жазылады. Егер төлем ертерек түссе, онда ... ... ... ... төлеушіге төленеді. Егер төлем белгіленген мерзімнен кеш ... ... ... ... үшін ... ақы ... және ... бойынша шығындарын өндіріп алады. Осыдан соң ғана вексель
төлеушіге ... ... ... ... ... ... сатысында.
Мемлекеттік бағалы қағаздарды ... ... ... жағдайына
байланысты тез айналымға ауыстыруға болмайды. Осыған байланысты ... беру заты ... ... ... ... ... ... қарай үлкен жеңілдік беріледі. Кепілдің перспективті түріне ірі
өндірістік кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... үшін құнды қағаз шығарушылардың қаржылық есебінің
жағдайына және ... ... ... ... ... керек.
Біздің республикадағы коммерциялық банктердің көп ... ... ... ... ... ... Осы қағаздарды ... ... ... ... және ... ... олардың дамуының жоқтығы байқалады. Бағалы қағаздар рыногының
дамуымен, кепілдің осы түрін ... ... ... үміт арту ... ... беру
КСРО Мемлекеттік банкінің 24.05.91 жылғы №352 нұсқаудағы, ... ... ... ... ... ... ... банктер
шетелдік валюталарды кепілге беру арқылы тұтынушыларға несие бере алады.
Бұл нұсқау ұзақ ... ... ... ... ... – банк
тұтынушыларында валютаның болмауы. ... ... ... ... беру болмады.
Қазір жағдай өзгерді. Осы жағдайды ескеріп Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қаражат теңге
жүзінде коммерциялық банктердің кәсіпорындарға несие беру ... ... ... ... ... ескерілген.
Қазір уақытта жекеленген кәсіпорындар көрсетілген тығырықтағы қаржылық
жағдайда, өздеріндей бар валютаны ... тура ... ... ... кепілге беріп несие ... ... біле тура ... ... ... ... бұл түрінің дұрыс өнделмегенінен валютаны
кепілдікке алмайды. Ал бұл жерде әрбір жақты қызықтыратын мезеттері де ... бұл ... ... сот ... ... таратылу тәртібі
туралы бекітілген заң қолданылмайды.
Егер борышқор ... ... ... талаптарды орындауда бас тартса,
шетелдік валюта толық өкілетті банктер арқылы ішкі валюта ... және ... ... ... ... ... ... жабылады. Шетелдік тәжірибе кепілге ... ... ... ... ... ... ... туралы күәландырылады.
Әзірге көп түрлі валютаның Қазақстанда екі түрі көп ... ... және ... маркасы. Мамандар еліміздегі бұл валютаның
танылуына ... ... ... ... ... ... олардың тез
таратылуымен түсіндіріледі. Активті айналымға қатыспаған валюталарды тарату
қиынға соғады.
Әлемдік нәтижеде ... ... мен ... ... ... берілетін валютаның кепілдік құнының қазіргі мезетте
90% курстан аспайтын құнымен бекітілген.
Жекеленген жағдайда ... ... 50%-70% ... ... басқа да артықшылықтарына, олардың сақталуы ... ... ... ... ... ... валюталық өлшемін көбейтетін
пайыздың өсімдер көбеюде.
Кепілдік ... бір түрі ... ... ... ... ... ... ұсына отырып, банк борышкердің іс-әрекетінің ықпалын
қолдануға мүмкіндігі бар. ... ... ... иесі ... ... керек.
Мысалы, шарт жобасының тарауында, кепіл беруші- валютаның жеке ... ... - өзін ... ... бұл ... әлі өз ... жоқ. Кепіл иесі шартты тіркетпей және оның бітуіне дейін нотариалды
куәландырылған құжат-кепіл беруші ... ... шығу ... ... алуға болады. Өтінішті кепілдерді тіркеу кітабына
енгізу кепіл беруші үшін міндетті.
Инфляция ... ... курс ... ... шарт ... ... иесі ... келісім бойынша кепілге ... ... ... бағаға сатуға құқылы». ... иесі ... ... ұтылуы мүмкін. Бірақ валюталық кепіл осы жағдайда оны құтқарады.
Осындай жағдайда, егер валюта ... ... ... ... кепіл
беруші өз банкіне өз валютасын кепілге бергенін туралы ескертуге міндетті.
Оған кепіл шартының бір данасын беріп, ... ... осы шарт ... ... деп ... ... артық болмас, банктер өздеріне тұтынушыларды ... ... жеке ... ... ... ... бойынша, кепілдіктің бұл
түрі берілген этапта перспективті.
Несиені қайтарылуын қамтамасыз етудің келесі формасы – ... ... ... ... беру ... жауапкершілік қарыз алушыға жүктеледі.
Банк алдында жеке тұлғаның міндеттері ретінде кепілдік қолданылады. Қарыз
алушы алынған несиені уақытында қайтаруға ... ... ... Республикасының мемлекеттік заңымен
жүргізіледі. Кепілдік шарты жазбаша ... ... ... ... білдіреді. Кепілдік нотариалды кеңсе арқылы ... ... ... ... қарыз алушыға, екіншісі, нотариустың
өзінде қалады.
Кепілдік шартына сәйкес қарыз алушы белгіленген уақытта ... ... ... ... ... ... және несиені қайтармаған
жағдайда). Сонымен қатар шартта кепілгер ... ... ... Егер кепілгер кредитке борышкер міндетінің орындалуының өз
жауапкершілігін ... ... онда ... ... орындалғанын
білдіреді.
Несиені қайтаруды қамтамасыз етудің бұл формасы кепілгердің несие
қабілеттілігін талдауды талап ... ... ... ... ... және ... осындай факторларды есепке алу керек. ... ... орны бар, ... ... ... және нақты мүлігі бар (үй,
автокөлік, жер учаскесі) әрбір жеке тұлға кепілгер бола алады.
Кепілгер креитор алдында борышкер сияқты ... ... ... ... ... өтеуге жауапты. Кепілгер борышкер ұсынатын
кредитор талаптарына ... ... ... ... ... сәйкес кепілдік – бұл
шарт, яғни – офферта (толық шарты көрсетілген мәмілені белгіленген ... ... егер ... беруші банк акцепт – шартын толтыру келісімі
туралы кепілгерге жауап хат ... онда ... ... бекітілмеген
болып табылады.
Кепілдіктің өңделген арнайы типтік шарты ең дұрыс ұсыныс. Егер қандай
да бір себептермен бұл ұсыныс мүмкін ... ... хат ... ... ... ... оның ... бойынша хат жалдау керек.
Кепілдікті қабылдау кезінде оның түпнұсқасын тексеру керек, ең
алдымен кепілдік немесе ... ... ... ... ... ... Осындай
тексерістермен банктің экономикалық қауыпсізідік қызметі айналысу керек. ... ... ... жасанды кепілдікті болдырмау үшін, тұлғалардың
қолының ... ... ... болу керек. Онда ... қол ... бар ... ... тіркелген.
Кепілгерден кепілдік шарты бойынша соманы өндіріп алу үш әдіспен
жүзеге асады:
- ... ... ... ... ... ... акцептсіз тәртіпте (егер сәйкес пункт кепіл шартының мәтінінде
көрсетілсе).
Жалпы ... ... беру және ... ... ... ... ... сауаттылықты талап етеді. Сәйкес байланысты төмендегі
түсініктер артық болмайды.
Сақтандырушыдан бас тартудың негізі ... ... ... ... ... пен тұтынушы және сақтандыру компаниясының арасындағы келісім
шарттағы келтірілетін жазбалар: тұтынушы ... ... ... ... ... ... Осы пунктің бұзылуы тұтынушының
сақтандыру өтеуін төлеуден бас тартуына себеп болады.
Кредитордың келесі қателігі ... ... ... тек ... олар көбіне борышкердің жауапкершілігін қызықтыруды ұмытады. Әр
түрлі себептер бойынша, кепілгерлер төлеуге міндетті ... Егер ... ... онда ... ... борышкерінен ақшаны өндіріп алу керек, ол
үшін олар сотқа шағымданып, мемлекеттік бажды ... деді және сот ... ... күтеді.
Кепілдік қызметі кепілдік міндетімен қамтамасыз етілетін және сол
міндет орындамаған жағдайда кредитор үшін ... ... ... ... ... бекітіледі. Кредитор алдында кепілдік
кезінде жауап ... ... ...... оның ... жету ... ... Кепілдіктің арнайы жағдайы ретінде
вексельді кепілдік қарастырылады.
Кепілдік ... мен ... ... және оның ... келісім нәтижесінде туындайтын шарт болып ... ... ... ... ... ... Кепілгер кредитордың келісімінсіз
кепілдіктен бір жақты бас тартуға және оның шарттарын ... ... ... құру кредитор мен кепілгердің арасында ғана емес,
сонымен қатар борышкердің арасындағы азаматтық құқықтық ... ... ... ... ... ... бір-бірінің құқықтары мен
міндеттері ... ... ... міндетінің орындауына жауап беруге
міндетті емес, борышкер қателігін ... ... ... ... ... ... ... айтылмаса кепілгер мұндай мүмкіншілікті
пайдалана алмайды.
Борышкердің қатысуынсыз жүргізілетін ... ... ... кепілгер жалпы ереже бойынша борышкер орындамаған ақшалай түрдегі
міндеттерді өтеу үшін, ... ... ... ... ... мен ... ... орындалмаған жағдайда кредитор
алдында жауап береді. Кепілгер пайыз төлемдерін төлеуге, шығындарды өтеуге
міндетті. Шартта борышкер үшін ... ... ... ... борышкердің міндетін толық немесе ... да бір ... ... ... ... ... ... иск көрсетілсе, материалды-құқықтық міндеті бойынша
борышкерді іске араласуына тарту керек. ... оны ... ... ... ... ... Кепілгер барлық жағдайда өзіне креитор
көрсеткен иск бойынша іске араласуына тарту керек.
Осы ... ... ... ... ... ... міндетіне өтеді. Кепілгер орындайтын ... ... ... борышкерге қойылатын талаптарды растайтын құжаттарды
тапсырады. Бұл кепілгердің ... ... ... ... ... ... тоқтаталуы
1. Оны міндеттермен қамтамасыз ету тоқтатылғанда.
2. Осы ... ... ... ... ... ... міндетін қамтамасыз ету бойынша қарыздарды тұлғаға
ауыстырған жағдайда.
4. Міндеттермен ... ... ... ... Берілген мерзімнің аяқталуына баланысты.
Біздің еліміздегі тәжірибе тұрғындарға тұтыну несиелерін беру кезінде
қолданады. Қазіргі кезде кепілдік шарты бойынша жеке ... ... ... ... ... ... ету формасында кепілдікті қолдану
көптеген себептерге байланысты қиыншылық ... ... ... ... ... ... ... мұндай ережелерді бақылау кезінде
адалдық, жауапкершілік жоғарғы деңгейде болу керек. ... ... енді ... ... оның ... ... ... сондықтан кепілдік
болашақта міндеттерді орындаудың сенімді ... бола ... ... ... ... банктер үшін кепілге салу құқығы
және кепілдік үнемі көбеюде, және барлық банктерде сенімді, жай, ... ... ... іске ... сонымен қатар несиені қайтару қаупі
азаяды.
2-кесте ... ... ... ... (ай) ... ... |
| ... | | ... банк |25(15*) |1-6 ... мүлік, |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... гарантиясы|
|Казкоммерцбанк |23-27 (15-18*) |1-6 ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |20-24 |1-3 ... мүлік |
| | | ... – |
| | | ... |
| | | ... ... Алем ... ... |3-6 |Үлкен банктердің |
| | | ... ... |
| | | ... депозиттер,|
| | | ... ... ... банк |21 ... |12-ге ... ... мүлік, |
| | | ... ... |
| | | ... , ... банк |20-25 ... жоғары |Банктер мен |
| | | ... |
| | | ... ... банк ... |1,5 жоғары |Қозғалмайтын мүлік, |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... ... банк ... |1-6 ... ... |
| | | ... үлкен |
| | | ... |
| | | ... жеке |
| | | ... ... - ... ... негізінде құрастырылған ... ... ... үшін ... мүлік (зат)
Заклад дегеніміз кепіл келісімінің шарттары бойынша кепілдегі мүлік
кепіл ... ... ... Кепіл ұстаушы мен кепіл берушінің
келісімі бойынша заклад заты кепіл берушіде қалдыруға ... оған ... мөрі ... ... ... (қатты кепіл).
Бұл бөлімнің ережесі қатты кепілді қолдану себебі оларды қолдану ... мен ... ... қатынасына қарсы келмейді.
Закладта кепіл ұстаушы мыналарға міндетті:
- ... ... ... берушінің есебінен сақтандыру;
- заклад затын сақтау үшін шара қолдану;
- заклад заты ... ... ... қауіпі туған жағдайда кепіл
берушіге хабарлау;
- заклад міндеттерін қамтамасыз етуді орындағаннан ... ... ... ... ... ... ... келісімшартта қаралған жағдайларға байланысты кепіл
ұстаушы заклад затын қолдануға құқығы бар.
Егер ... ... ... ... ... ... жағдайда кепіл
ұстаушы оған кінәлі болмайды, ол заклад затының ... ... ... егер ... ... бұл ... орындаудан бас тартса, заклад
міндеттерін ... ... ... ... ... ... затын өндіріп
алуға болады.
Кепіл ұстаушы заклад затының бұзылуы, зақымдануына ... ... ... өндіріп алады.
Кепіл ұстаушы заклад заты зақымдалса, шығындалса ... ... ... ... ... ... ... толық орнына келтіруге міндетті.
Мерзімін өткізіп алуды және сенімсіздікті жою мақсатында банк ... ... ... ... ... ... қарыздар мынадай болуы
мүмкін: кәсіпорын (банк) қарыздарын ... ... ... ... ... ... рәсімделеді.
Шегерім (цессия) – қарыз алушының (цедент) құжаты, онда ол ... ... ... ... ... ретінде өз талаптарының
шегерілгені көрсетілген құжат ... ... ... ... ... ... ... түседі; тұтынушының банктен
алған несиені қайтаруды қамтамасыз ететін құқықтық ... ... ... ... ... шегерілуі бойынша ақшалай қаражат алу құқығы
банкке беріледі. Шегерілген талаптар құны ... ... ... жеткілікті
болу керек. Банк түскен түсімді берілген ... ... ... ол ... ... Егер де талаптардың шегерілуінен түскен ақшалай қаражат
түсімі ... ... көп ... онда ... ... ... алушыға
(цедентке) қайтарылады.
Тәжірибеде цессияның екі түрі қолданылады. Олар ашық және тыныш. Ашық
цессияда талаптардың шегерілуі ... ... ... ... ... Ал тыныш цессияда банк талаптардың шегерілуі туралы үшінші
тұлғаға хабарланбайды, ... ... ... ал ол ... ... ... ... ... ... ... ... ... --------- ... ... ... ... ------ ... ... алушының
алдында заңды тұлға.
мысалы, цеденттің сатып
алушысы
3-сурет ... ... ... ... өз дәрежесін түсірмеу үшін тыныш цессияны қалайды. Бірақ
бұл ... банк үшін ... ... бару мен ... ... банктегі қарыз алушының шотына шегерілген ... ... ... көп уақытта түспейді, екіншіден, қарыз алушы талаптарды бірнеше рет
шегереді, үшіншіден, қарыз алушы көрсетілмеген талаптарды шегеруі ... ... ... соң ФРГ банкі жалпы және көкейкесті
цессияны қолданады. ... ... ... ... банк ... ... немесе белгіленген сома ... ... ... ... Бұл кезде банк құқығы көрсетілген несиені өтеуге алынған ақшалай
қаражат жалпы цессия туралы шарттарды жасау ... ... ... ... ... ... банк алдында белгіленген уақыт ағымындағы қайта
көтерілген талаптарға шегерлім ... ... ... ... беру туралы шарт ------ борышкер
Қосғалыстағы мүлік ... ... ... ... жоқ, ... ... емес қолдану тағы ... иесі ... ... ... беру құқығының құқықтық құрылымы
Тәуекелділіктің аз болуы мақсатында қолданылған мұндай нышаны берілген
несие көлемінен дәуір көп ... ... ... жасалады. Жалпы
және көкейкесті цессия кезінде максималды ... ... ... ... 20-40% ... ... ... қайтару кепілдігіне қызмет көрсетууақытын пайдалану
үшін, қарызды қамтамасыз ету үшін борышкердің иелігіне өткізеді.
Несиені ... ету үшін ... ... құқының беру кезіндегі
кепіл ... ... ... қозғалыстағы мүлігі - өзінің
қолдануына беріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... бас ... алмағанда және борышкерге құндылықтарды
беру мүмкін болмаған жағдайда болады. Қарыз ... осы ... ... ... ... ... бірақ олармен өзінше
еркін өкім құқығына ие емес. Несиені қамтамасыз ету объектісі ретінде ... ... ... ... бір қоймадағы немесе цехтағы ... тобы ... ... ... ... өнімдер) қолданылады.
Банк алған қарызды қамтамасыз етуде меншік құқығын беру туралы шарт
құру кезінде, ... ... ... нақты иесі екеніне көз жеткізу
керек.
Бірақ бұл тексеріс меншік құқығын беру ... ... ... көп жағдайда несиені қамтамасыз ететін объекті бар ... ... ... ... азайту мақсатында банктер
қамтамасыз ететін белгіленген өлшемге тоқталады, несиені максималды сомасы
олардың ... 20-50% ... зат ... ... ... қолдану және иелену құқығы, соның
ішінде жалгер құқығы, басқа да ... ... және ... да ... ... ... ... құқық, оның қолдану уақытын өткізіп
алғанша кепіл зат ретінде бола алады.
Кепіл құқығы ... ... ... ... және кепіл зат ... екі ... ... ... ... Кепіл құқығы туралы
шартта кепіл берушіге қарыз ... ... ... ... беруші
құрастырылған кепіл құқығы туралы өзінің борышкерге хабарлауына міндетті.
Кепіл құқығы ... егер ... ... ... ... ... ... құқығының растығын қамтамасыз ету үшін әрекеттену керек;
- кепілге берілген құқық шегерілмеу керек;
- кепіл құқығының тоқтатылуына немесе оның ... ... әсер ... ... ... ... ... кепіл құқығын қорғау үшін шаралар қолдану;
- кепілзат иесіне кепіл құқығына ... ... ... үшінші тұлғамен оның бұзылғаны мәліметтерді хабарлау
керек.
Кепіл құқығы кезінде шартпен ... ... ... ... ... кепіл мерзімінің орындалуын қамтамасыз етілуі басталуына
қарамастан өзіне кепілденген ... ... ... ... ... ... беруші өзіне жүктелген міндетті орындамаған жғдайда);
- іске ... ... ... ... ... ... беруші өз міндеттерін орындауға дейін өз
міндетін орындаса, бұл кезде барлық алынған кепіл зат ... бұл ... ... ... ... ... ... ақшалай сома міндетін орындаған соң кепілзат иесінің талабы
бойынша қажетті сомасына кепілмен қамтамасыз етілген міндеттің ... ... ... салынған мүлікке меншік құқығы тоқтатылған және ... ... ... ... ... салу құқығы тоқтатылған,
кепілге салынған мүліктен немесе кепілге салынған ... ... ... жер учаскесінен айыру жағдайының ... ... ... қаражат есебінен мемлекеттің орган толық көлемде кепілзат иесіне
қайтарылады. Кепілзат иесінің өтініш бойынша шығындарды соттың ... ... ... органдарының немесе жергілікті өзін басқару
органының нәтижесінде, кепілзат иесінің ... акт ... сай ... ... акт ... ... болады.
Акт нәтижесінде кепілзат ... ... ... ... сай ... көлемде қайтарылады.
Несие ақшаны қайтаруды қамтамасыз ету процесінде кепіл хұқығын жүзеге асыру
Кепіл – ... ... ... ету ... ретінде несиені (банк)
несие ақшаларды өтеудегі талаптарды және ... ... ... егер
борышқор өзінің міндетін орындамаса несие келісімшартында ... ... ... ... пайызды алады. Кепіл несиенің
қайтарылуының нақты гарантиясы болу үшін ... және заң ... ... ... ... ... ... объектісін дұрыс таңдау
және оның бағасы, кепіл түрлерін ... Заң ... ... ... мен ... ... ... мен міндеттерін нақты анықтау, кепіл
құжаттарын кепіл ... ... ... кепіл құжаттарын сақтау және
тіркеу тәртібі.
Кепіл (зат) объектісін таңдау – бірнеше және жауапты этап. Қазақстан
банктерінің ... ... ... аз ... олар ... ... кепіл заты ретінде бағалау әдістемелік құралын шығарып
үлгермеді. Кепіл затының жалпы талабына мыналарды жатқызуға болады.
- ... ... ... ... ... құқығының болуы немесе
шаруашылық иемденуге толық құқығы;
- сол ... ... ... ... ... ... клиент міндетін қанағаттандыруға сәйкес кепіл бағасының жеткілігі;
- арнайы кітапта тіркеудің міндетті ... ... ... ... ... әртүрлі мүлікті қолдануға болады;
- қозғалмайтын мүлік;
- өтімді (жеңіл әрі тез жүзеге асатын тауарлар)
- әртүрлі бағалы қағаздар
- ақшалай ... ... ... ... ... ... ішінен қазақстан банктері қозғалмайтын мүлік пен
өтімді тауарларды жиі алады.
Қазіргі уақытта қазақстан банктері кестеде ... ... ... ... банк ... ... ... рет несие алған клиенттер үшін.
Кестеде көрсетілгендей әртүрлі ... ... ... ... ... ... ... табылады. Жоғары сападағы ... ... ... Шотта қалған қаржының қалдығын кепіл ретінде алу ... ... ... ... ... бір ... ашылқы керек. Банк несиені ұлттық
валютада беріп, кепіл ретінде борышқордың шотындағы валютаны қолданса, ... ... ... ... ... мүмкіндігін қарастыру керек.
Кепілдің анықтау түрі – жауапты ... Бұл ... ... ... шарттарына жауап беретін кепіл түрін алу.
Біріншіден, кәдімгі кепіл мен ... ... ... ... ... ... ... (банкте) ерекше міндеттер мен құқықтар пайда
болады:
- кепіл затын сақтауды ... ету ... ... ... жол ... ... оның ... көлемінде сақтандыру.
Келісімшарт бойынша заклад затын банк қолдануға құқығы бар. Мұндай
жолмен келген мүліктік түсім ұсталынған ... ... ... ... ... аясы ... емес. Бір жағынан бұл вариант мүлікті
пайдалы шаруашылық айналымынан ... ... ... ... ... заты ... ... сипаты бойынша заклад заты бола
бермейді.
Сондықтан заклад сферасына қымбат тастардан ... ... ... ... ... ... валюталық бағалылар, өнер заттары
(суреттер, кескіндемелер, ... ... ... ... ... т.б.) ... ... кепіл затының көбі кепіл берушіде қалады.
Бірақ ... ... да ... ... ... ... иелендіру, сақтау,
қолдану режимі әртүрлі болуы мүмкін, бұл кепіл ... ... ... ... ... ... ... таңдау жасауға болады:
- сату құқығынсыз;
- сату құқығымен;
- жалға беру құқығымен.
Бірінші жағдайда кепіл берушінің негізгі ... және ... ... өтеу ... ... ... жағдайда, келісімшарттың кепіл берушінің міндетінің
пунктісінде көрсетілгенді қарастыру ... ... ... ... және ... ... ... кепіл
варианттарының арасында таңдау жасау керек.
- қатты ... ... ... ... бірінші түрі екі жақтың келісімімен зат кепіл ұстаушыда
қалатынын білдіреді, бірақ оған құлпы салынып, мөр ... оны ... да ... ... жоқ.
Екінші түрінде кепіл заты кепіл ... ... ... ... ... ... ... соған ұқсас данасымен айырбастауға
болады, бірақ тауардың бағасы келісімшартта көрсетілген бағадан кем ... ... ... ... бұл ... ... заты ... түрінде емес, баға
сомасы болады.
Бұл кепілдің түрі ... және ... ... ... ... қолданылады. Кепіл беруші кеткен кепіл затының
орнына түскен және шыққан заттарға байланысты және ... ... ... ... түрде ұстап отырғандығын ескеріп арнайы есеп жүргізу керек.
Кепіл объектісінің сақталуын бақылау – кепіл құқығын жүзеге асыру
этапы. Ол ... ... ... байланысты алдын ала және келесі тәртіп
бойынша жүргізіледі. Алдын ала бақылаудың мақсаты борышқор ұсынған ... ... ... сәйкестігін тексеру. Бұл этаптағы банк
бақылауының басты бағыты мыналар ... ... ... ... ... ... борышқордың меншік құқығын
(толық шаруашылықты жүргізуге) тексеру;
- кепілдің сақталу ... ... ... бағасын, сапасын
анықтау.
Ұсынылған мүлікті басқа кепіл келісімшартында көрсетілмегені күрделі
болса да, ... ... ... керек. Жүргізілген тексерудің нәижесінде
егер көрсетілген талаптар орындалмаса немесе орындалуы мүмкін емес жағдайда
банк ... ... ... алу ... ... кері ... мүмкін.
Келесі бақылау мынадай жағдайда керек:
- кепіл берушінің келісімінің шарттарының орндалуын тексеруде;
- ... ... ... мен құрамы туралы ақпаратты өз уақытында алу;
- кепіл затын сатуға мүмкіндік тұғызатын нарық конъюктурасын бақылау.
Егер кепіл заты ... ... ... ... онда ... ... ... мәліметтерінің периодтылығы және сипаты туралы пункт
қарастырылады. Осы мәліметтер негізінде банк қолдарында бар ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыздығын
тексеру мүмкіндігін алады.
Келесі бақылау да ... жазу ... ... ... ... ... тексереді.
Кепіл затын өндіріп алу – соңғы этап, бұл борышқордың банк алдында
өз ... ... ... ... ... жүзеге асуы.
Кепіл келісімшартында екі жаққа да қатысты несие ақшаларын қайтаруды
қамтамасыз етуде өндіріп алу құқығын қолдану пунктісі болу ... ... онда ... ... (30 күн) ... ... осы ... аралығында клиент
өзінің қарызын өтеу үшін қосымша шара қолдануы керек. Осы мерзім өткен ... егер ... ... ... ... ... болады. Олар
ғана кепілдегі мүліктің қалай сатылатынын анықтайды.
Арбитражды сотқа (немесе сотқа) банк қажетті құжаттарды ұсыну керек.
Олар:
- ... ету ... ... ... кепіл келісімшарты (кепілдік міндет)
Сотқа жүгіну процедурасы, талап өтінішті ... және ... іске ... ... ... іс, оның үстіне біраз уақытты ... ... ... мұндай процедура 6 айға созылады.
Егер кепілдегі мүлікті сатқанда үстінен түсетін түсім бантегі ... ... онда банк ... ... қарызшының басқа мүлігінен алады.
Бұл жерде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... асуы толық жасалмағандығына назар аударуға болады,
заңның кейбір нюанстары тәжірибеде аз қолданылған, оны ... ... ... ... ... болмайды.
Несие бойынша мүмкін шығындарға банк құрған қорлар және банктің несие
қауіпінен сақтандырылуы
Банктің ... ... және оның ... ... ... ... банктер несие бойынша мүмкін шығындарды өтеу үшін
қор құруға міндетті.
Несие бойынша мүмкін шығындардың қорлары ... әрі ... ... ... емес ... ... ... қатар олардың филиалында
(мұнан әрі мәтін бойынша барлық несиелі ұжымдар және олардың филиалдары)
несие бойынша ... үшін ... ... ... ... қорлары тек негізгі қарыз бойынша
тұтынушылармен ... ... ... өтеу үшін ... ... ... ... бойынша мүмкін шығындардың қорларын
есепке алу шотының қалдығы) несие қарызының нақты сомасына байланысты ... ... ... ... ... шетелдік валютаның ... ... ... курсының өзгеруі кезіндегі негізгі қарыз сомасының
өзгерісін есепке алып нақтылайды. Қамтамасыз ету ... ... ... ... етілген несие – кепіл түрінде қамтамасыз
етілген несие, кепіл ... ... ... ... жағдайда
беріледі: оның несие бойынша қарыз сомасын ... ... үшін ... ... болу ... етілген дәрежелі несиеге, Қазақстан Республикасының
Үкіметінің кепілдігімен және ... ... ... банкісінің
кепілдігімен және Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің кепілдігімен
және вексель кепілдендірілген субъектімен берілетін несие.
Жеткілікті қамтамасыз ... ...... қамтамасыз ететін
кепілге көрсетілетін талаптардың біріне ғана жауап бермейтін, ... ... ... ... ... мүмкін шығындарға қорларды құру өздерінен шығындарын
қысқарту мақсатында ұйымдастырылады. ... ... ... ... ... яғни негізгі қарыз бен пайыздарға қарыз алушының
өтемеу ... ... ... ... ... ... ... үш топқа
бөлінеді:
1- топ – стандартты (қауіпсіз) несие, ... ... ... ... топ – ... ... олар ... қанағаттанарсыздық, өте
қауіпті күдікті несие;
- субстандартты – негізгі қарыз ... 5-10 % ... ... ... (бір қалыпты қауіп деңгейі), қор негізгі қарыз
сомасының 20-25% мөлшерінде құрылады;
- күдікті несие, негізгі қарыз сомасының 50% ... ... ... – топ – ... несие (қайтарылым мүмкіндігі жоқ, банк нақты ... ... ... ... 100% мөлшері.
Несие қаупінің сақтандырылуы.
Қазақстан экономикасында рыноктың қатынасты қалыптастыру және жаңа
мекемелерді құру, ... банк ... өтеу ... ... бар жаңа ... құру шартында 1990 ж. Қазақстан үшін
несиені қайтаруды қамтамасыз ететін форма енгізілді, ол – несие ... ... ... сақтандыру. Несиені сақтандыру Қазақстан
Республикасының сақтандыру туралы Заңына сай жүзеге асырылады.
Банк ... ... ... ... ... ... ... еркімен несие қауіпінен сақтандыруға болады.
Банк бұл кезде несие шартында қарыз алушының банкке ... ... ... қарыз алушының ерікті ... ... ... ... ... ... – коммерциялық және банктік несие, несие
бойынша міндеттеме және кепілдік ... ... ... тәртібіне сәйкес қарыз алушы
несиені қамтамасыз ету үшін сарапты бағалану негізінде несие ... ... ... ... ... ... ... беруші банкке
белгіленген мерзімде несие өтелмеген жағдайда ... ... ... ... сомасының және несиені қолдану кезіндегі пайыздардың 50 ... ... ... ... ... ... ... көрсетіледі, ал
несие шартында қарастырылған төлем мерзімінен бастап 20 ... ... ... ... ... ... қайтармаған жағдайда ... ... ... ... төлемдері өтелген соң, кредитор ... ... ... өтеді.
Сақтандырушы сақтандыру өтемдерін төлеуден бас тартуға болады, егер
сақтанушы:
- сақтану қаупі ... ... ... туралы сенімсіз
мәліметтерді хабарлағанда;
- өзіне жүктелген сақтандыру шарттарын орындамаған жағдайда.
Сақтанушы үшін несиені өтеу жауапкершілігін сақтандыру ... ... ... Сақтандыру төлемінің өлшемі несиені жабу сомасының
негізінде анықталады.
Негізгі ... ... ... ... көрсетіледі.
Несиенің өтелмеу қауіпті сақтандыру шартының ... ... – 3. ... өтелмеу қауіпті сақтандыру шартының тарифі
|Несиенің қайтарылу мерзімі ... ... ... |
|3 айға ... |1,0 |
|6 айға ... |1,2 |
|9 айға ... |1,4 ... айға дейін |1,6 ... ... ... |1,8 ... - ... ... ... ... ... ... сақтандыру несиені қайтаруды қамтамасыз ету формасы болып
табылады, ол барлық ... ... ... ... ... ... ... уақытында төлемеген жағдайда өзінің беделінің шығынын
кепілдендіреді. Банк өзі ... ... ... да, ... ... ... ... сақтандыру тарифі түрінде өзінің
көрсеткен қызметіне сыйақы алады.
Сақтандырудың мұндай үлкен қауіпті түрін, ... ... ... ... ... ... байланыс жасап,
банктер олардың қаржылық жағдайын және құжаттарына ... ... ... ... ... ету ... ... операцияларын жүргізуге арналған лицензия;
- жарғы қорының өлшеміне сай болатын жарғы;
- тіркеу туралы күәлік;
- құрылтайшылық шарт;
- несиені ... ... ... алушының жауапкершілігін сақтандыру
туралы ереже (қағида);
- баланс;
- қаржылық нәтижесі туралы есеп – беру;
- банк ... ... ... қаупін сақтандырудың типтік шарты.
Сақтандыру компаниясының ... ... ... ... және ... ... ... болуына көңіл аудару керек.
Шартқа талдау жасау кезінде ... ... ... ... ... көрсету үшін жеткілікті мерзімінің болуына,
сақтандыру жағдайы тұрғанда сақтандырушыға кіммен хабарлануына, ... ... және ... ... ... бөлу ... шарты бойынша міндеттемелерден сақтандырушының босатылу
мүмкіндігіне аса көңіл бөлу керек ретімен банкке несиені өтеу ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыруға болады, яғни басқа сақтандырушылық шартта келісілген ... ... бере ... Бұл ... ...... қауіпін әр тараптандыру, күрделі сақтық жағдайлардан және
сақтық операциясының тұрақсыздығынан ... ... ... несиені сақтандыру несие қаупі, сонымен қатар
сақтық және жипортты несиені сақтандыру ұжымдарымен ... ... ... ... ... шетелдік өткізілім рыногында
ұлттық экспорттарға қол ... ... ... ... және ... ... мақсатында жүзеге асырылады. Мұндай
сақтандыру ұжымдары барлық елде кездеседі:
Біздің ... ... күні ... ... қамтамасыз етудің
түрлері мен формаларының аз ғана ... ... ... ... ... ... кездесетін қауіптің бағалауымен
байланысты болады.
2.3 «Тұран Әлем ... ... ... ... басқару процесін
талдау
Банктердің іс-әрекеті тәуекелмен байланысты болып табылатыны белгілі.
Әр банктің тәуекел дәрежесі әр түрлі болып келеді. Ол ... ... ... ... Мен бұл ... қазақстандық ең ірі
банктердің бірі – ... ... ... ... ... ... ретінде қарастырамын. «ТұранӘлемБанк» АҚ-мы ... ... ... 1997 ... 15 ... Ұлттық Банк
басқармасының Қазақстан Республикасы Үкіметімен келісілген шешімінің
негізімен ... Банк ... АҚ және ... АҚ ... дүниеге келген және бүгінгі таңда қазақстандық банктердің
ішінде ең беделді банктердің бірі ... ... ... ... сияқты, «ТұранАлемБанк» АҚ-да тәуекелдердің барлық
түрлері дерлік кездеседі, бірақ ... ... мен ... басқару жолдары әр
түрлі болады. Бұл тарауда мен ... ең ... ... ... ... несиелік тәуекел, проценттік тәуекел, өтімділік тәуекелі және
валюталық тәуекелге толық талдау ... ... ... ең ... ... ... ... Ал несиелік портфель банктің бүкіл активтерінің үштен бір және
одан да көп бөлігін құрайды. ... ... ... ... банк ... маңызды болып келеді, өйткені:
- біріншіден, бұл тәуекелдің түрі банктің кез ... ... ... ... бұл ... әр түрлі формада кездесетіндіктен оны
басқару өте қиын болып табылады.
«ТұранӘлемБанк» АҚ-да ... ... ... ... ... Несиелік тәуекелді басқарудың негізгі элементі несиелік
саясат болып табылады. Икемді несиелік саясат несиелік тәуекелді ... бір ... ... ... ... ... ... несиені басқаруды ұйымдастыру шаралары;
- несиенің мерзімі және көлемі бойынша несиелеуге банк тарапынан
шектеулер белгілеу;
- несиелік комитетте несиеге ... ... ... ... ... ... процесі;
- несиелік тәуекелді бақылау;
- несиенің қайтарылуын қамтамасыз ету.
Несиелік тәуекелден сақтану мақсатында ... ... ... тәуекелге байланысты шығындардың орнын ... ... ... ... ... ... ... «ТұранӘлемБанк» АҚ-да келесідей баптары
|1 ... |0-2% |
|2 ... – 1-ші ... |5% |
|3 ... - 2-ші ... |10% |
|4 ... – 3-ші ... |20% |
|5 ... – 4-ші ... |25% |
|6 ... – 5-ші ... |50% |
|7 ... |100% ... - ... ... негізінде құрастырылған ... ... ... тәуекелдерге байланысты банктік
шығындардың орнын толыруға ... ... Бұл ... ... ... ассигнациялары» 5450 ... ... ... ... ... ... ... жеті
топқа бөлінеді. Олар: стандартты, күмәнді және үмітсіз. Стандартты ... 0-2% ... ... да, ал ... ... ... ... құрастырылады. Күмәнді несиелер 5 категорияға бөлінеді де ... ... ... ... 50%-ке ... ... ... өзгеріп отырады.
Провизия барлық активтер мен міндеттемелерге жеке шоттарда есептеледі.
Кестеде ... ... ... жылы ... ... заңды және жеке тұлғаларға банк тарапынан берілген несие
сомасы 144140646 мың ... ... мың ... ... Жалпы өсім сомасы 95575599 теңгеге (239716245-144140646) ... ... ... ... ... ... ... несиелік портфелінің
жіктелуі
мың тенге
|Жіктелуге |01.01.03 ... ... ... | | |(+/-) ... | | | |
| ... % ... % | |
| |лер | |лер | | ... ... |80,36 ... |57,89 |-22,47 |
|Күмәнді – 1 ... |8,17 ... |31,44 |+23,27 ... – 2 |5681195 |3,94 |7521983 |3,14 |-0,80 ... – 3 |3022258 |2,10 ... |5,54 |+3,44 ... – 4 |1795965 |1,25 |853396 |0,36 |-0,89 ... – 5 |2838100 |1,97 |1422550 |0,59 |-1,38 ... |3185816 |2,21 |2488334 |1,04 |-1,17 ... ... |100 ... |100 |- ... - ... ... ... құрастырылған ... 2003 ... ... ... ... ... толығымен құралған. Несиелік портфелдің жіктелуіне байланысты
01.01.2004 жылы банкке 12814806 мың теңге резерв қажет ... ... ... мың ... резерв құрды. Оның ішінде: стандартты несие ... мың ... ... ... ... 8176741 мың ... ал ... бойынша 2488334 мың теңге резерв құрылған. Жоғарыдағы кестеде
көрсетілгендей заңды және жеке ... ... ... ... сомасы
01.01.2003 пен 01.01.2004 жылдар аралығында 60,13%-ға өссе, ал олар бойынша
құрылған провизия ... жылы 6815366 мың ... ... ... мың ... ... яғни құрылған провизиялар 6421448 мың
теңгеге немесе 51,49%-ға ... ... ... ... ... 2003 жылы ... несиелері бойынша
құрылған провизия көлемі
мың теңге
|Жіктелуге |01.01.03 ... ... ... | | |(+/-) ... | | | |
| ... % ... % | |
| |лер | |ер | | ... |- |- |2571739 |19,43 |+19,43 ... – 1 |588935 |8,64 |3768640 |28,47 |+19,83 ... – 2 |568120 |8,34 |752198 |5,68 |-2,66 ... – 3 |604450 |8,87 |2655152 |20,06 |+11,19 ... – 4 |448991 |6,59 |213347 |1,61 |-4,98 ... – 5 |1419053 |20,82 |787404 |5,95 |-14,87 ... |3185817 |46,74 |2488334 |18,80 |-27,64 ... |6815366 |100 ... |100 |- ... - ... ... негізінде құрастырылған ... ... ... АҚ-да басқада пайда болуы мүмкін
шығындарға резервтер құралады. ... ... банк ... ... ... ... ... мүмкін шығындар және банктің басқа да
операциялары бойынша мүмкін шығындар.
Банктің берген несиелері бойынша мүмкін ... 2002 жылы 9605581 ... тең ... 2003 жылы 10146300 тең ... Мұндай өсімнің негізгі
себебі ретінде банктің жалпы несиелік портфелінің 2003 жылдың соңына ... ... ... мың теңгеге өскен.
5-сурет. Мүмкін шығындар бойынша құрылған резервтер (мың теңге)
Банктің ... да ... ... ... шығындарының орынын
толтыруға арналған резервтер. Банктің басқа операциялары бойынша мүмкін
шығындарына арналған резервтер 2002 жылы 336966 мың ... 2003 ... мың ... дейін, яғни шамамен алғанда 5,1 есе өскен. Резервтердің
біршама қатты жоғарлап кетуіне банктің ... ... ... ... ... ... шартты міндеттемелері 2003 жылдың соңына 99723672
мың теңгені құрады да 2002 ... ... ... ... ... ... да операциялары бойынша құрылған резервтері.
Валюталық нарықтың дамуына байланысты ... ... ... тәуекелді басқару өте маңызды болып келеді. Валюталық ... ... сату және ... алу операциялары кезінде валюта
бағамының өзгеруіне ... ... ... шегу ықтималдығын айтамыз.
Банк тарапынан валюталық тәуекелдер келесідей топтарға жіктеледі:
- коммерциялық, яғни ... ... өз ... ... ... ... яғни ... өзгерісіне байланысты банктік
тәуекелдің түрі;
- трансляциялық, яғни банктің активтері мен ... ... ... ... ... ... кету ... форфейтерлеу тәуекелі, яғни банктің экспортердың тәуекелін өз
балансына алуға байланысты шығынға ұшырау тәуекелі;
Қазақстанның бүгінгі ... ... ... ... ... және конверсиондық тәуекелдер аса ... ... ... ... шет ел ... ... ... тұрақты болып келеді,
сондықтан банктер өз ... ... ... ... ... «ТұранӘлемБанк» АҚ-ның 2003 жылдың соңында жалпы активтер сомасы
381929 миллион теңгеге тең болды. Оның 116129 миллион ... ... ... ... ... 264877 миллион теңгесі, яғни 69,35%
конверттелетін валютада және тек 0,24% ғана ... ... ... ... отырғанымыздай банк валюталық тәуекелден
сақтану мақсатында өзінің активтері мен ... тек ... мен ... валютада орналастыруға тырысады.
7-кесте. «ТұранӘлемБанк» АҚ-ның 01.01.2004 жылға активтерінің валюта
бойынша орналастырылуы.
млн. теңге
| ... ... ... |
|Активтер: | ... ... |
| | | | ... ақша |6688 |5723 |875 ... резервтер |3706 |- |- ... ... ... |49943 |- ... | | | ... ... |8483 |5915 |- ... | | | ... | | | ... ... дейін |3 |26285 |- ... ... | | | ... | | | ... ... |77133 |170460 |27 ... | | | ... ... |1293 |6205 |- ... ... | | | ... активтер |7175 |346 |21 ... |116129 |264877 |923 ... | | | ... ... және үкіметтегі |4254 |923 |- ... | | | ... ... |4188 |111449 |43 ... | | | ... | | | ... |68241 |70304 |679 ... | | | ... ... ұзақ |7382 |66125 |- ... ... | | | ... | | | ... ... |1229 |1916 |- ... ... |3982 |324 |12 ... | | | ... |89276 |251041 |734 ... ... |26853 |13836 |189 ... - автордың мәліметтері негізінде құрастырылған ... ... ... ... ... дегеніміз өзінің
салымшылары мен кредиторларының қажеттіліктерін тез арада ... ... ... ... ... банктің өтімділік
дәрежесінің төмен ... ... ... ... болуы. Төмен өтімділік
тәуекелі дегеніміз ... өз ... мен ... ... ... ... ... ал жоғары өтімділік ... ... ... ... ... ... көп ... табыстан айырылып қалу ықтималдығын айтамыз.
«ТұранӘлемБанк» АҚ-да өтімділік ... ... ... және
экономикалық жоспарлау департаменті жүзеге асырады. Өтімділік ... ... ... бір ерекшелігі ол – бұл ... тек ... ғана ... ... ... ... Банк тарапынан да реттелініп
отырады. Пруденциалдық нормативтерге сай Қазақстан Республикасының екінші
деңгейлі ... К1, К2, К3, К4 және К5 ... әр ... ... ... ... Банктік қадағалау департаментіне өткізіп
тұруы ... ... ... ... ету ... жетілдіру жолдары
Несиені қайтаруды қамтамасыз етудің әртүрлі нышандарының даму болашағы
Қазақстандағы несиені қайтаруды қамтамасыз етудің әртүрлі ... ... ... ... ... ... бағасымен байланысты
болады.
Қайтаруды қамтамасыз етудің әртүрлі нышандарының тиімділігін бағалау
үшін үш ұпайлық жүйе қолданылады. Төменде бұл ... ... ... ... ... ұсынылған.
8-кесте. Несиені қаматамасыз етудің әртүрлі нышандарының ... ... ... |Ұпай саны ... ... ... ету ... ... ... |
| | |% ... Ипотека |3 |60-80% ... ... ... ... | ... ... |3 |100 ... Кепілдік |2 |100 ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... Бағалы қағаздар | | ... |2 ... ... 70-80, |
| | ... 50-60 |
|5. Көрсетілген қызмет | | ... ... ... | | ... ... |1 |20-40 ... | | ... Меншік құқығын беру | | |
| |1 |20-50 ... - ... ... ... ... ... ұпай ... көрсетілген көрсеткіш тиімділіктің жоғары екенін
көрсетеді: ипотека және ... ... ... Бұл ... несиені
қамтамасыз етуге көрсетілген несиенің максималды сомасының жоғарғы өлшемі
бақыланады. Сол уақытта ипотеканың бағалану ... ... ... Ұпай ... ең ... баға кепілдік және бағалы қағаздар
кепілдігінде. Кепілдікті алу ... ... ... ... ... несие қабілеттілігі кезінде 100% жетуі мүмкін, егер
кепілгердің ... ... ... ... қауіп деңгейі өседі,
сондықтан банк ұсынылған несие сомасын азайтуға құқылы.
Кепілді бақылау және несиені ұсыну механизмдерін жетілдіру
Меншікті ... ... ... ... ұсыну туралы қабылданған
шешім банктің несие қаржыны сапасының қатынасы банк талаптарына сәйкес ... бұл ... ... ... ... ... ... екендігіне көз
жеткізу керек.
Банкте несиенің мақұлдануы алқалық нышанда қабылдануы керек, несиені
шешімін ... ... ... ... ... ... ... туралы
шешім банк Басқармасымен қабылданады.
Несие беру шарты және несие қорларын ... ... ... ... және ... ... ... есепке алып несие
департаментімен сәйкес дайындалған жоба бойынша тұжырым ақпары ... ... ... ... ... келтіру үшін және несиені
бекітуге қажетті ақпараттарды қаржыландыру туралы қабылданған шешімнің
процесін тездету үшін жоба ... ... ... ... ... ... шешімнің қабылдануы үшін ұсынылатын несие бойынша
өтініштерді тұжырымдау формасы
Несие өтініші бойынша қысқаша түйіндеме:
1. ... ... ... ... ... ... жетекшінің аты-жөні)
3. Несие туралы мәліметтер:
Несие сомасы
Валюта
Несие мерзімі:
а) негізделу кезеңі;
ә) жеңілдік кезеңі;
б) өтеу кезеңі;
Өтеу көздері (алғашқы және ... ... ... ... ... ... банк – ... маржасы.
4. Қарыз алушының бағасы:
Бизнес сипаттамасы;
Рынокте және салалардағы бағалау ережесі;
Басқарудың бағалануы;
Тұтынушының өткен және ... ... ... және олардың нәтижесі
туралы мәліметтер.
Банктің кепілді бағалауы.
Кепіл\несие қатынасы.
5. Жобаның бағалануы:
Жоба сомасы.
Қарыз алушының меншікті қаражатын салу (сома,%)
Банк несиені (сома, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес оның ұсынысының жеткіліксіздігі және т.б.)
Қосымша: (несие бөлімі орындаған электронды кесте, талдау, жобалау, ... және ... ... ... ... ... бөлім құрылатынын ескеру керек.
Бұл бөлімінің міндеттемесіне берілген ... ... және ... ... ... ... ... оның таратылуы жүктеледі. Бұл қызмет
арқылы кепілдік құжаты өнделеді, берілген ... түрі ... ... ... Бұл ... ... ... алаңдарын кепілге салу
әдісіне қолданады. ... ... ... сақтау шартының сақталуын
қадағалап отыратын қорғауды қамтамасыз етеді.
Қарыз алушы несиені өтеу мерзімі біткенше тауардың ... ... ... ... ... тура ... ... болады, оның
орнына кепіл ретінде басқа жағдайлар қайтарылады. Егер олар құны ... ... онда ... де қарсылық білдірмейді. Мұнда шығатын
қорытынды: кепіл құнын бағалау үшін ... ... ... ... ... ... банктер қандай да бір сараптау фирмасымен шарт ... ... ... ... ... ... жағдайына байланысты несиені қайтаруды қамтамасыз
ететін нышандарын таңдау
Несиені қайтаруды қамтамасыз етудің әртүрлі ... ... ... ... ... ... алып, экономикалық жағдайға байланысты
әртүрлі факторлардың әсерінен жинақталады. Мұның ... ең ... ... ... ... және несиені қамтамасыз ететін қаржылық
жағдайының ... ... ... ... ... ... тиімділік
деңгейі және қамтамасыз етілген меншікті қаржының үлесімен анықталады.
Осыған байланысты несиені уақытында қайтару қаупі бар ... ... ... ... ... ... яғни ... қаражаттың жеткілікті бағасы
және тиімділіктің жоғарғы дәрежесі;
- қанағаттанарлық ... ... ... ... ... яғни тиімділіктің төменгі деңгейі
және меншікті қаражаттың төменгі үлесі.
Қамтамасыз етудің болуы мен ... ... ... ... төрт тобына бөлінеді:
- мінсіз қамтамасыз етілуі;
- жеткілікті, бірақ қамтамасыз ... ... ... ... ... қиын ... жеткіліксіз қамтамасыз етілу.
Мекеме жоғарыда келтірілген қауіп деңгейі ... да бір ... ... ... үшін ... ... қайтарылмауы өзгермейді.
Несиені қайтаруды қамтамасыз ... ... да бір ... ... байланысты туындайды.
Тиімділік деңгейі және меншікті қорлардың болу көздеріне байланысты
қаржылық жағдайы бар мекемелер үш топқа ... ... яғни ... деңгейінің және меншікті қаражат үлесінің
орта сала көрсеткіштерінен жоғары болу;
- ... яғни ... орта сала ... ... яғни ... ... орта сала
көрсеткіштерінен төмен.
Қамтамасыз ... ... мен ... ... ... төрт ... ... ішінде үш топ жеткілікті қамтамасыз етілген, ... ... ... ал бір топ – ... ... етілген.
Алғашқы үштікке төмендегі мекемелер жатады:
- мінсіз қамтамасыз етілген, оның құрамында ... ... ... қағаздардың оңай таратылуымен, ... ... ... ... оңай ... ... ... қолайсыз құрылыммен қамтамасыз етілген бірінші және
үшінші топтық өтімді қаржылардың болуы;
- қамтамасыз ... қиын ... ... өндіріс шығындарының
сомасының болуы (ауыл шаруашылығында), аяқталмаған ... ... бұл ... ... түрде әсер ететін болғандықтан, жағымды
факторлар кері әсер етеді; басқалай болуы да ... бір ... ... ... ... әсерінен көбеюі мүмкін.
Несиені қайтарудың негізгі көзіне, өтмді ... және ... ... ... ... ішінде несиені қамтамасыз етуге қатысушы
жатады. Мекеменің бұл типінің қатынасы ... ... ... ... басқасы) несиені қайтаруды қамтамасыз етудің
негізгі ... ... ... ... ... кепілді заңды
рәсімдеусіз жүргізуге болады. Мекеменің бұл тобы үшін несиені ... ... ... ... ... ... негізделген
сенімділіктің нәтижесінде құрылады. Банк мұндай жағдайда қамтамасыз етудің
сапасымен, ... ... ... ... ... ... несие беру үшін,
кепілге сәйкес құндылықтарды кепліге беру негізінде жүзеге ... ... бұл ... ... ... минималды.
Екінші, үшінші, төртінші типті мекемелер анықталған қауіптің болуы
кезінде олар несие қабілетті болып табылады; ... ... ... ... алғы шарт бар. ... ... ... қамтамасыз ету нышаны
саралану керек.
Екінші типті мекемелер үшін қамтамасыз етілген баға сапасын есепке
алып материалды ... ... ... типті мекемелер үшін құндылықтарды кепілге салумен ... ... ... сипатталады. Нышандарды таңдау экономикалық
жағдайларға байланысты: қамтамасыз ... ... ... және ... ... ... ... қаржылай тұрақты ұжымдардың кепілі негізінде
несие беруге болады, несиені өтеу үшін меншікті көздердің ... ... ... ... ... ... үшін сақтандыру
келісім – шарт жасалады.
Бесінші типті ... ... ... ... ... ... ... аса көңіл бөлінеді. Сонымен қатар мекеменің бұл типі біржақты
емес. Олардың бір ... ... және ... ... ... ... кезінде, сонымен қатар банктің қаржылай қолдауы өзінің ... Бұл ... банк ... ... ... ... ... деп қабылдап, онымен несиелік жасасуға кепілдеме жасалмайды.
Несиені қайтармау қаупінен сақтау және бағалау жүйесі ... ... ... ... элементтері жоқ кезде: бағалы қағаздар
рыногының дамымаған, кепіл ... ... жоқ ... ... ... ... несиелеу жүйесі толықтырылған ... ... ... ... ... кезеңде маңызы бойынша несиелеудің ескі
нышанымен қатар жаңа нышаны жүзеге асырылған, шаруашылық ... ... ... ... ... даму үшін ... ... негізін
салады. Несие механизмінің жаңа сапасы өз ұстамын жалғастыруда.
Несиелеуге ... ... ... іріленген объектілердің оңтайлы
процессі болып табылады. Сонымен бірге ... ... құру ... ... ... ... қатар барлық іріленген объектілі
мекемелер біркелкі сүлбе бойынша ... ... ... осы ... ... жоғарғы дәрежеде
орын алды. Біріншіден, шаруашылық ұжымдардың жеке қажеттілігіне жиынтықсыз
берілетін несие пайда ... ... ... ... несиелену
сүлбесі анықталған салалық ерекшеліктерді сақтауды қажет ететін ... мен ... ... құқығын пайдаланып, өздерінің ойы
тиімді болып табылатын нышандарды қолданады.
Несиелердің жаңа ... ... ... және ... принципте несиенің
ақылы сипатта екені ескеріліп бағаланады. Сонымен бірге олардың ... ... ... бірнеше жыл бұрын несиелеуге сараланған тәртіп
қолданды, мекемелердің жақсы және нашар жұмыс ... жүйе ... рет ... ... ... төлем қабілеттілігінің жоқтығын хабарлағанда
коммерциялық банк тағайындалған банк – ... ... ... ... басқарылуына беруге, сонымен қатар оның қайта
ұйымдастырылуын немесе жойылуын қарастыруға құқылы.
Қарызға деген ... ... ... ... ету себептері
өзгертілді. Үздіксіз материалдық қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... Мұндай
материалдық қамтамасыз етудің болуы қарызды уақытылы қайтаруға сенімділік
бермейді. Оның бір ісі-баяу ... ... ... ... ... мүліктерінің толық таратылатын активтері.
Несиені материалдық қорлармен қамтамасыз ету ... ... ... ... ... яғни ... ... қамтамасыз
етілеуі ең сенімді ... ... сол ... ... ... қамтамасыз етілмеген несие керісінше сенімсіз ... ... ... ... ... ... ... Несиенің қайтарылу позициясы аз болса, онда оларды жеткілікті
кепілдігі жоқ.
Қазіргі заманғы несиелеу жүйесінде мекемелер ... ... ... ... ... ... ... ауысады. Осы
нышанды құрайтын несиелік ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді. Әжептәуір
дәрежеде өзгертілген несиелеу ... ... үлгі ... ... ... үлкен дәрежесіне сәйкес орталықтандырылғаннан
орталықсыздандырылғаннан басқару ... ... ... ... ... ... қарқынды өсіп дамуы қаржы
мекемелерінің ... ... ... ... ... Өйткені,
экономикадағы қаржы секторының дамуы негізінде ... ... ... ... ... ету ... ие боламыз.
Кәсіпкерлер және ірі кәсіпорындар банктің несиесінсіз өз қызметтерін
толығымен ... ... қоя ... Оларда әр уақытта ақша қаражаттарына
деген қажеттілік туып отырады. Ол ... банк ... ... ... ... қаржылық делдал ретінде көрсететін негізгі операциялардың
бірі - несиелерді үсыну болып табылады. Несиелеу - ... ... ... ең ... ... ... табылады. Сонымен қатар,
несиелендіру нақты секторға инвестиция жүмсауды дамыта отырып, мемлекеттің
бірқатар саяси, экономикалық, әлеуметтік бағдарламаларының жүзеге ... ... ... ... ... ... ... ұшыраудан қорғаудың адекватты механизмі банктік тәуекелдерді
төмендету немесе оларды болдырмау болып отыр.
Әлемдік төжірибеден ... ... ... ... ... ... ... болады. Әрине, Қазақстан Республикасында
бұл жүйені жетілдірудің қажеттілігі туындап отыр, атап ... ... ... ... ... жүйесінің дамуы;
2. Банктерде несиелік мониторинг жүйесін ұйымдастыру және ... ... ... ... ... ... ... үшін, оиы мемлекет
тарапынан қолдау қажет.
4. Қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... ... теориялық және гөжірибелік талдау келесідей
түрде жалпылама сипаттауға мүмкіндік береді: «несиелік ... ... ... - бұл ... алу мүмкіншілігі, алған
несиені тиімді пайдалану және несиелік келісімнің шартына ... ... ... және ... ... өтеу ... Клиенттің несиелік
қабілетін бағалаудың үш негізғі әдісі бар: қаржылық ... ... және ... тәуекелді анықтау негізінде.
Банктің несиелік портфелінің негізгі бөлігін заңды және ... ... ... ... ... портфель қаржылық қызметпен
ілесетін төуекелдің бүкіл негізгі түрлеріне тәуелді болып келеді: өтімділік
бойынша төуекел, проценттік ставкалар ... ... ... ... ... ... яғни ... тәуекел банк үшін өте ... ... ... ... ... ... алған сомасын өтемеуі немесе
белгілеген мерзімде қайтарып бермеуі, банктердің үлкен шығын тартуының және
несиелік ұйымдардың банкротқа ұшырауының ... ... ... табылады.
Тәуекелдердің алдын алу мақсатында банк өзінің клиенттерінің ... ... ... ... ... бөлу ... Тәуекелдердің пайда
болуы, олардың сан алуан факторлардан ... банк ... ... ... ... орындау ықтималдығын ... ... ... ... шаруашылық - қаржылық қызметінің түтас
көрсеткіштер жүйесін таңдау қажеттілігін алдын-ала анықтайды.
Нарық жағдайында ... ... ... ... қарыз алушының
несиелік қабілетінің мәселелерін зерттеу өте маңызды болып келеді. Қарыз
алушыға несие беру процессі оның ... ... ... ... ... несиелік қабілетін анықтау - банктің қаржылық тұрақтылығының
негізі. Ал бұл жалпы экономиканы жетілдірудің ... ... ... ... ... ... зерттеу отандық банктердің қарыз
алушыларының несиелік қабілетін анықтаудың бірқатар ... ... ... ... Бұл ... осы ... ... тауып,
клиенттердің несиелік қабілеттілігін бағалауды жетілдіру мақсатында оларды
жою жолдары ... ... ... қүру мен ... ... ... ... қалыптастыру осы кемшіліктерді жоюдың негізгі
бағыты және Ұлттық Банктің күн ... ... ... ... бірі.
Осы ғылыми зерттеліп, үсынылып отырған мөселелердің ... ... ... ... ... ... асыру Қазақстан Республикасы экономикасының
дамыған ... ... ... ... ... тигізері сөзсіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Заң күшіне еңген Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығы «Банк
және ... ... ... 1995 ... ... ... Ұлттық Банкісін ережесі «Пруденциалдық
нормативтер туралы», 1995 ж.
3. О.И. Лаврушина ... ... 1992-432 ... Ю.И. ... Ю.Б. ... В.И. ... «Банктік портфель-2», 1994-
752 б.
5. В.В. Иванов «Банктер ... ... 1996-320 ... ... ... ... 1995-72 ... Эдвин Дж.Долан. «Ақшалар, банк ісі және ақша-кредиттік политикасы»
1994-496 б.
8. В.И. Колесникова, Л.П. ... ... ... 1996-480 б.
9. Л.П. Белых «Коммерциялық банктердің тұрақтылығы», 1996-192 ... П. Брук ... ісі және ... ... ... Рид, Р.Коттер, Р. Смит,Э. Гилл «Коммерциялық банктер», 1983-501 б.
12. «Панорама», №№50-52,1996 ж., №№1-12, 1997 ... «Іс ... ... 1997 ... П. Роуз ... менеджмент», 1994 ж.
15. Гражданский Кодекс РК, Общая часть:1994 г.
16. Банки и банковские ... в ... ... ... акты (на 1 сентября 2000 г.), Алматы:2000 г.
17. «Банковское дело», Белостоцская Н.Д., Валенцева Н.И., Ершова Т.А. ... ... ... О.И. М.:1992 ... ... ... ... Бабичевой Ю.А. М.:Экономика 1994 г.
19. «Банковское дело»/ под. ред.Колесникова В.И., ... Л.П. ... и ... г.
20. «Банки и банковкие операции»/Пукато В.И., Львов Ю.И. Под. ред.
Лапидуса М.Х.М.:Финансы и ... 1997 ... ... В.В. ... ... и ... в
современных условиях»// Деньги и кредит.-1996.-№8
22. Воронин Д.В. «Макроэкономическое регулирование ... ... ... ... -1996 г. ... ... С.В. «Ностальгия по кредитованию» // Экономика и жизнь. – 1997
г.-№7
24. Калиева Г.Т. «Кредитное дело». – ... ...... 1997 ... ... М. ... ... Можно ли ими управлять»// Банковское дело
в Москве.-1997 г. - №6 (30).
26. «Общая теория денег и кредита». /Жукова Е.Ф. М.:ЮНИТИ, 1995 ... ... Л. ... ... не кредитуют и не инвестируют» // Экономика ... – 1996 г. ... ... О. ... риски и банковское ценообразование» //
экономический журнал. – 1995 г. - №9. ... Г.С. ... ... коммерческого банка» // М.: Финансы и статистика, 1996 ... ... ... ... ... Л.А., ... А.П.,
Андросова Л.Д. и др.: под редакцией Дробозиной Л.А. М.: ЮНИТИ, 1997 ... ... ... / под.ред. д.э.н. Сейткасымова. – Алматы :Қаржы –
қаражат, 1998 г.
31. «ҚР банктер және банк ... ... Заң. ... правда. 2002
г. № 12
32. «Ұлттық банк туралы» Заң. Казахстанская правда. 2002 г. № 5
33. Қазақстан ... ... ... Басқармасының 05.11.1999 ж.
«Қазақстан Республикасының екінші деңгейдегі банктеріндегі ... ... ... ... ... ... ... ережесін бекіту туралы» №340 қаулысы.
34. Ахметов А.Р. «Фонд гарантирования вкладов - ... ... ... / ... ... № 6, 2001 ... ... З.С. «К вопросу о сущности банковского депозита» /
Деньги и ... №4, 1991 ... ... ... ... и ... под ред. Проф. Е. Ф. Жукова
–М.: «Юнити»,1999г.
37. Э. Перотти «Гарантирование ... ... ... ... ... / Деньги и Кредит № 6,2000г.
38. ... ... / под ред. ... ... ... ... 2000 ... «Банковское дело» / под ред. Г.С. ... ... ... ... «Деньги, Кредит, Банки» / под ред. ... ... ... ... ... ... А. «Неработающие вклады»,№16, 2000г.
42. Банки Казахстана № 9, 10, 12 2002 ... ... ... ... 2001 ... ... неделя от 23.02.2001 г., 16.11.2001 г.
45. «Деньги и Кредит» № 4,1991 г., стр. ... ... ... №1,2,3 ... Бизнес-курьер / Сагиндыкова М.О. «Казахстанский фонд ... ... ... №36, ... 1
Кепілге берілетін мүлікті бағалау және жобаны сараптау үшін көрсетілетін
құжаттардың тізімі:
1. Кепіл берушінің құқықтық мәртебесін анықтайтын құжаттар:
1. Кепіл ... ... ... үшін – ... ... Нотариуспен расталған құрылтайшы құжаттардың көшірмесі (құрылтайшы
келісім шарт, жарғы, мемлекеттік тіркеу ... ... Қол қою ... көрсетлген карточка;
• Кепіл берушінің (қарыз алушы) атынан барлық құжаттарға қол қоюға құқылы
бірінші жетекшіні тағайындау туралы бұйрық.
2. Кепіл беруші ... ... үшін – жеке ... Жеке ... /тал ... ... Жеке ... үшін – жеке кәсіпкерлік іс-әрекетінің патенті.
2. Кепілге берілетін мүліктерді орналастыру құқығы:
1. Кепіл беруші үшін – ... ... ... ... сәйкес шешім (акционерлердің жалпы жиналысы) және
заңды тұлғаның мүліктерін Банкке ... беру ... ... ... (бақылаушылар кеңесі);
ә) Басқару органдарын тағайындау туралы сәйкес құжаттар;
б) ... ... ... кепілі туралы шешімінің жарғы
капиталындағы мемлекеттік үлеске сәйкес болуы;
в) Заңды тұлғалар (мекеме) үшін – кепілге меншіктік ... ... ... ... ... бойынша жұмылдыру:
3.1. басқару органдарының (акционерлердің жалпы жиналысы) ... ... ... ... ... мерзімі, қолдану мақсаты көрсетілген несиеге
тарту туралы заңды тұлғалардың бақылауы.
3.2. 2.1.п. көрсетілген шешім қабылдаушы басқару органдарын тағайындалу
туралы ... ... ... үшін – жеке ... ... берілетін жеке мүліктікке ... ... ... ... ... келісімі.
4. Жылжымайтын мүлік кепілдігі:
(ғимарат, орналасқан жер учаскесіне қатысты)
1. Жер ... ... ... ... ... Жер ... сатып алу – сату шарты;
3. Жер учаскесінің меншік ... ... ... ... ... Жер ... ... есептеу;
5. Жер салығы бойынша қарызының жоқтығын білдіретін анықтама;
6. Ғимараттың техникалық төлқұжаты;
7. Жылжымайтын мүліктің ... ... ... ... жылжымайтын мүлік
бойынша Орталықтан алынған куәлік;
8. Кепілге ... ... ... ... алу негізіндегі
құжаттар :
а) сатып алып – сату, жалға алу, ауыстыру, сыйлау т.с.с. шарттар;
ә) қабылдап алу актісі;
б) ... сату ... ... ... ... ... сатып алынса);
в) меншік құқығына иелену туралы мемлекеттік акт;
г) құрлысы біткен объектіні қабылдау ... ... ... ... ... ... сот шешімі т.б.;
4.9. Сатып алынған ғимараттың төлемі туралы құжат;
4.10. Жанұя құрамы туралы (№3 анықтама) ... және ... ... беру үшін рұқсат қағаз.
4.11. Баға қалдығы туралы анықтама (заңды тұлғалар үшін);
4.12. ... ... ... бағалау актісі;
4.13. Мүліктің салық бойынша қарызының жоқтығын дәлелдейтін анықтама
(салық органынан алынады);
4.14. Электроэнергия, коммуналдық ... ... ... ... ... туралы анықтама.
5. Кешенді мүлік ретіндегі кәсіпорын кепілі:
5.1. Бастапқы, қалдық ... ... ... ... ... ... Жер учаскесі, ғимараттар мен үймәраттардың қатынасындағы ... ... 2 ... ... ... ... барлық құжаттар 4 бөлімде тізілген;
5.4. Электроэнергия және коммуналдық қызмет бойынша бюджетке қарызының
жоқтығы туралы анықтама;
5.5. Соңғы 3 ... №1 және №2 ... бар ... ... ... ... 3 ... сақтау көлемі туралы анықтама (тұқым,мұнай т.б.)
5.7. Кредиторлық және дебиторлық қарыз туралы мәлімет.
6. Жабдықтардың ... ... және ... құны көрсетілген жабдықтар тізімі;
6.2. Жабдықтарды сатып алу кезіндегі (ауыстыру, сыйлау т.б.) ... ... ... ... ... ... туындағанда – толық төлем туралы
құжат;
6.4. Кедендік декларацияның көшірмесі;
6.5. Шығу сертификаты және сәйкестігі;
6.6. Жабдықтардың техникалық құжаты.
7. Автокөлік кепілі:
7.1. Техникалық ... ... ... алу, ... ... т.б. ... – шарт;
7.3. Наразылық жағдайда – толық төлемі туралы құжат;
7.4. Кепілге беру үшін барлық ... ... ... ... бар ... нотариуспен расталған келісімі;
7.5. Автокөліктің кепілде жоқтығы, іздеуде қарастырылмайтыны ... МАИ ... ... анықтама;
7.6. Автокөліктің сақтандырылуы туралы құжаттар.
8. Әуе кемесінің кепілі.
8.1. Әуе ... ... ... ...... ауыстыру, т.б.
құжаттардың келісім – шарты;
8.2. Наразылық жағдайда толық төлемі туралы ... ... ... ... ... жүзеге асыруға құқылы
мемлекеттік лицензия;
8.4. Пайдаланушының куәлігі;
8.5. ҚР Мемлекеттік әуе ... әуе ... ... ... ... ҚР ... әуе ... әуе кемесінің кепіл берушінің
иелігінде туралы және ешқандай кепілде жоқтығы туралы ... ... Әуе ... ... ... ... ... Жергілікті жерде және бойынша әуе кемесінің жарамдылығы туралы
күәлік;
8.9. Әуе кемесі ... ... ... ... ... ... шығарушының құрылтайлық құжаттары;
9.2. Акция шығарушының проспектісі;
9.3. Акция орналасуы туралы есеп беру;
9.4. Акция шығындарының мемлекеттік тіркеуі туралы күәлік;
9.5. Жүзеге ... ... ... ... ... акционерлер
тізіміндегі үзінді көшірме;
9.6. Соңғы 3 жылдағы №1 және №2 қосымшасы бар акция шығарушының балансы;
9.7. Егер бір заңды тұлғадан (жеке ... ... ... тұлғаға акция
кепілдікке ұсынылса – акцияны сатып алу – сату келісім шарты, құжаттарды
және ... беру – ... ... ... ... ... ... құжат көрсетіледі.
10. Айналымдағы тауарлар кепілдігі:
10.1. Кепілге ұсынылатын тауарлардың ... ... ... ... ... ... ... сертификат);
10.2. Иеленген тауарлардың төленген төлемі растайтын төлем құжаты;
10.3. Көліктік жүк құжат, кедендік мағлұмдама;
10.4. Кепілге берілетін мүліктің саны, берілу күні, ... ... ... бас ... ... ... мен ... материалды –
жауап берушінің қолы көрсетілген қоймалық анықтама;
11. Болашақта кепіл берушінің меншігіне түсетін мүлік кепілі:
11.1. ... алу – сату ... ... ... және ... Дән ... №13 ... кіріс түбіртегінің түп нұсқасы (ПК№13)
Ескерту:
Көрсетілген тізімдегі құжаттардың тізімі жеткіліксіз болып табылады.
Мүліктің түріне, кепілдікке ұсынылуына, ... ... ... ... ... басқа да құжаттар етілуіне мүмкін.
Қайта түзетілген, боялған, сызылған, карандашпен түзету енгізілген
құжаттар қабылданбайды.
Көрсетілген тізімдегі ... түп ... ... ... ... ұсынулы болу керек.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банктік несиенің қайтарымдылығын камтамасыз ету жолдарын жетілдіру62 бет
Жоғары мектеп жасындағы оқушылардың оқу жетістіктерін бағалауда компьютерлік оқыту және бақылау бағдарламаларының рөлін анықтау50 бет
Бастауыш сыныпта оқытуды ұйымдастырудың түрлі формаларын пайдаланудың ғылыми - теориялық негіздері53 бет
Коммуникацияның теориясы4 бет
Тəрбие құрал-жабдықтары мен формалары5 бет
Қозғалыс және оның негізгі формалары4 бет
«Коммерциялық несиенің дамуы»4 бет
Ақша мен несиенің экономикалық – теориялық негізі27 бет
Банктiк несиенiң формалары мен түрлерi.Несие қамтамасыздығы72 бет
Банктік несиенің нарықтық экономикадағы ролі 23 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь