Коммерциялық банктердің несиелік потенциалы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1. Несие: оның мәні, мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.2. Коммерциялық банктердің несиелік операциясына сипаттама ... ...13
1.3. Қарыз пайызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44

2. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ПОТЕНЦИАЛЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..47
2.1. Коммерциялық банктердің несиелік потенциалына сипаттама ... ... ..47
2.2. Қазақстан Республикасындағы несиелік потенциалының дамуын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 55
2.3. Несиелік потенциалды талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64

3. КОММЕРЦИАЛЫҚ БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ПОТЕНЦИАЛЫН АРТТЫРУДЫҢ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..81

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .90

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..93
КІРІСПЕ

Нарықтық экономикада банктердің ресурстық потенциалын өсіру маңызды мәселе болып табылады. Ерекше несиелік ресурс болып эмиссионық ресурс. Оның несиелік ресурс ретінде құралуы және пайдалану мүмкіндігі келесімен байланысты. Тұрғындардың қолма-қол ақшалай түрде алатын табыстары бірден жұмсалмайды, сондықтан банктың кассаларынан берілетін қолма-қол ақшалардың осы кассаларға келіп түсетін түсімдерде бір жыл ішінде артық болуы тұрғындардың өз табыстарының бөлігін жұмсамай-ақ банк тұлғасында мемлекеттік несиелеуге беріледі.
Коммерциялық банктерде меншіктік капиталды қалыптастыру банк қызметінің алдындағы бірінші міндеті. Меншікті капитал бәрінен бұрын қаржылық ресурстардың көзі. Ол құрылтайшылар банк қызметінің бастапқы сатысында бірқатар бірінші кезекті шығындарды жүзеге асырған кезде қажет.
Сонымен бірге банктер мен ақша қаражаттарын тырту үшін шығарылатын комуналдық облигациялар әртүрлі мемлекеттік заңды тұлғаларға қарыздар бойынша талаптардың қамтамасыз етілуі болады. Бұл бағалы қағаздар қатаң өсім ақылы және әдетте оның 25 жылға дейінгі мерзімде шығарылады.
Коммерциялық банктер бағалы қағаздарды нарықта сата отырып, қайта сатып алу операциясын (репо) жасайды. Бұл банктердің өтімділігін реттеу үшін ақша нарығында қаражаттарды қысқа мерзімді жұмылдыру үшін өте икемді және ыңғайлы тәсілі.
Несиелік ресурстардың анағұрлым тұрақты бөлігі депозитті қаражаттар болып табылады. Олар әртүрлі белгілер бойынша жіктеледі.
Депозиттің тұрақты бөлігінің көбеюі банктің өтімді активтерге мұқтаждығын азайтады.
Депозиттердің сапалығы тұрақты бөлігі неғұрлым көп болса, банктің өтімділігі соғұрлы жоғары болады.
Несиелік ресурстар – ақшалай қаражаттардың бір формасы. Демек, біздің көзқарамызша экономикалық белгісі бойынша анағұрлым дұрысы несиелік ресурстардың қайтарымдылық негізде уақытшща пайдаланылатын ақшалай қаражаттардың бөліктері ретінде айқындалуы болып табылады.
Несиелік ресурстар – банктік жүйенің арнайы несиелеу үшін арналған қаражаттар жиынтығынан тұрады.
Несиелік ресурстар пассивтік операциялар нәтижесінде құралады. Пассивтік операциялар көмегімен банктер нарықтан несиелік ресурстарды сатып алады.
Банкаралық займдар – банктің ресурстық потенциалының тұрақтылығын қолдау үшін ресурстарды қалыптастырудың маңызды көзі. Банкаралық несиелеу банктің тиімділік тенденциясын қолдау мақсатында жүзеге асырылады және негізінен қысқа мерзімді сипатта болады.
Банкаралық займдар ерекшелігі мынада: біріншіден, банкаралық ресурстар банкаралық ақша нарығынан тартылады, екіншіден, банкаралық несиелерді тарту клирингтік орталықтағы корреспондеттік шоттардың ақшалай қаражаттарының қалдықтары шегінде жүзеге асырылады.
Банкаралық ақша нарығында несиелік қаражаттар жетіспеген жағдайда коммерциялық банк Ұлттық банктен қысқа мерзімді несие алады. Әдетте бұл несиелік қаражаттар басқа ресурстарға қарағанда қымбат болып келеді.
Қазіргі банктердегі несиелеу жүйесінің басты ерекшелігі тек қана тартылған және меншікті қаражаттарға ғана байланысты емес сол сияқты клиенттерді несиелеуді жүзеге асыратын коммерциялық банктер үшін Ұлттық банк бекіткен нормаларға және пруденциялық нормативтерге байланысты келеді.
Мысалы, ҚР ҰБ орталық резервтерге міндетті төлемдер аудару үшін нормасын белгілейді. Сол сияқты басқа да нормативтер, оның ішінде коммерциялық банкте құрылатын төменгі ақшалай резервтер түрінде, ең ірі несиелер көлеміне байланысты шектеу, банк балансының өтімділігінің параметрлері сияқты банктің міндеттемелерін өтімді қаражаттар резервімен салыстыра өлшеу арқылы белгіленетін формалардағы нормативтері.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Р.С. Сейтқасымова. Ақша, несие, банктер. Алматы: Ғылым, 2001
2. С.Б. Мақыш. Коммерциялық банктердің операциялары. Алматы: Ғылым, 2002
3. Каренов Р.С. Кадровый менеджмент. – Алматы: Ғылым, 1998
4. Нақыпова Г.Н. Қызмет маркетингі. Оқу құралы. Қарағанды. 2002
5. Маркетинг: учебник. / А.Н Романов, Ю.Ю. Кормогов и др. Под ред. А.Н. Романова. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1996
6. Рыночная экономика: 200 терминов. / Под общ. ред. Г.Я. Кипермана. – М.: Политиздат, 1996
7. Севрук В.Т. Банковский маркетинг. – М.: Дело. ЛТД, 1994
8. Каренов Р.С. Терминология рыночной экономики и бизнеса. – Алматы: Ғылым, 1994
9. Искакова З.Д., Абдильманова Н.Р. Банковская система и ее правовые основы. – Караганды, 1997
10. Современный маркетинг. / В.Е. Хруцкий, И.В. Корнеева, Е.А. Автухова. – М.: Финансы и статистика, 1991
11. Деньги, кредит, банки. / Под ред. Лаврушина О.И. М.: Финансы и статистика, 2000
12. Антонов Н.Г., Пессель М.А. Денежное обращение, кредит и банки. М., АО «Финстатинформ», 1995
13. Ямпольский М.М. Особенности деятельности коммерческого банка // Деньги и кредит, 1994. № 2
14. Сафонов А. А. Экономическая природа и сущность ресурсов коммерческих банков. // Банки Казахстана, 2002, № 11
15. Усоскин В.М. Рейтинговая оценка деятельности коммерческих банков. // Банки Казахстана, 2000, № 6
16. Полищук А.И. Кредитная система: научные и «человеческие» суждения // Бизнес и банки, 2002, № 18
17. Туран-Алем-Банк балансы // Егеменді Қазақстан, 2003, № 6
18. Б. Көшенова. Ақша, қаржы, несие. – Алматы, 2000
19. Л.С. Гальперин. Управление активами и пассивами банка. // Банки Казахстана, 2003, № 6
20. Леусский А.И. Механизм формирования ресурсов в коммерческих банков. // Банки Казахстана, 2003, № 11
21. Сейдахметов Ф.Б. Ликвидность коммерческих банков. // Банки Казахстана, 2003, № 9
22. Аменова С.С. Информационные технологии как фактор развития мирового финансового рынка. // Деньги, кредит, 2001, № 1
23. Екінші деңгейдегі банктердің берген кредиттеріжәне сыйақы ставкалары. // Статистикалық бюллетень,2003, № 4
24. Антонов Н.Г. Кредитные операции коммерческих банков. // Финансы и кредит, 2003, № 1
25. Н.Г. Антонов, М.А. Пессель “Денежное обращение, кредит и банки”. “Финстатинформ” Москва 1995.
26. Э.Дж.Долан "Деньги, банки и денежно-кредитная политика" "Санкт-Петербург Оркестр", С-Пб, 1994 г.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТЕРДІҢ НЕСИЕЛІК ПОТЕНЦИАЛЫ
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ................................................................
.............................................3
1. КОММЕРЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... ... оның ... Коммерциялық банктердің несиелік операциясына сипаттама.......13
3. ... ... ... ... ... ... банктердің несиелік ... ... ... ... потенциалының дамуын
талдау.................................................................
...............................................55
2.3. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ресурстық потенциалын өсіру маңызды
мәселе болып табылады. Ерекше несиелік ресурс болып эмиссионық ресурс. ... ... ... құралуы және пайдалану мүмкіндігі келесімен
байланысты. Тұрғындардың қолма-қол ақшалай ... ... ... ... сондықтан банктың кассаларынан берілетін қолма-қол ақшалардың
осы кассаларға келіп түсетін түсімдерде бір жыл ... ... ... өз ... ... ... банк ... несиелеуге беріледі.
Коммерциялық банктерде меншіктік капиталды ... ... ... ... міндеті. Меншікті капитал бәрінен бұрын
қаржылық ресурстардың көзі. Ол ... банк ... ... ... ... ... ... жүзеге асырған кезде қажет.
Сонымен бірге банктер мен ақша қаражаттарын ... үшін ... ... ... ... ... ... қарыздар
бойынша талаптардың қамтамасыз етілуі болады. Бұл бағалы қағаздар қатаң
өсім ақылы және ... оның 25 ... ... ... ... ... ... қағаздарды нарықта сата отырып, қайта
сатып алу ... ... ... Бұл ... ... реттеу
үшін ақша нарығында қаражаттарды қысқа мерзімді жұмылдыру үшін өте ... ... ... ресурстардың анағұрлым тұрақты бөлігі депозитті қаражаттар
болып табылады. Олар әртүрлі белгілер бойынша жіктеледі.
Депозиттің тұрақты бөлігінің ... ... ... ... ... сапалығы тұрақты бөлігі неғұрлым көп болса, банктің
өтімділігі соғұрлы жоғары болады.
Несиелік ресурстар – ақшалай қаражаттардың бір ... ... ... ... ... ... анағұрлым дұрысы несиелік
ресурстардың қайтарымдылық негізде ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Несиелік ресурстар – банктік жүйенің арнайы несиелеу үшін ... ... ... ресурстар пассивтік операциялар ... ... ... көмегімен банктер нарықтан несиелік ресурстарды сатып
алады.
Банкаралық займдар – банктің ресурстық ... ... үшін ... ... маңызды көзі. Банкаралық несиелеу
банктің тиімділік тенденциясын қолдау мақсатында жүзеге асырылады және
негізінен ... ... ... ... ... ерекшелігі мынада: біріншіден, банкаралық ресурстар
банкаралық ақша нарығынан тартылады, екіншіден, банкаралық несиелерді ... ... ... ... ақшалай қаражаттарының
қалдықтары шегінде жүзеге асырылады.
Банкаралық ақша нарығында несиелік ... ... ... банк ... ... ... мерзімді несие алады. Әдетте бұл
несиелік қаражаттар басқа ресурстарға қарағанда қымбат болып келеді.
Қазіргі банктердегі несиелеу ... ... ... тек ... және ... ... ғана байланысты емес сол сияқты
клиенттерді несиелеуді жүзеге асыратын коммерциялық ... үшін ... ... ... және ... ... байланысты келеді.
Мысалы, ҚР ҰБ орталық резервтерге ... ... ... үшін
нормасын белгілейді. Сол сияқты басқа да нормативтер, оның ... ... ... ... ... ... түрінде, ең ірі
несиелер көлеміне байланысты ... банк ... ... ... ... ... ... қаражаттар резервімен
салыстыра өлшеу арқылы белгіленетін формалардағы нормативтері.
Коммерциялық банктер өз ... ... ... әртүрлі
депозит түрлерін ұсынады. Олар талап ету депозиттері, мерзімді депозиттер
және жинақтық депозиттер.
Несиелік ресурстар ... емес ... ... Оларға жататындар
банкаралық нарықтан займдар алу, бағалы қағаздарды сата отырып, кейін қайта
сатып алу (репо), вексельдерді есепке алу және ... ... ... ... акцептерді сату, бағалы қағаздарды шығару, обли.ацияларды шығару,
евродоллар нарығынан займдар алу.
Меншікті қаражаттар арқылы ... ... ... 10 пайызы
өтеледі. Меншікту қаражаттар арқылы қосымша ... ... ... ... ... құралады.
Депозиттік және депозиттік емес пассивтер салымшыларға пайыз төлеумен,
оларға есепайырысу төлемдік қызметтер ... ... ... сақтандыруды ынталандыру жолымен жинақталады.
Коммерциялық банктердің несиелік операцияларда қарыздарды пайдаланғаны
үшін төленетін ... ... ... оны ... ... ... ... қабілетсіздігі тәуекелділігіне несиелік ресурстар үшін төлеміне,
объектінің сипатына, банктердің мөлшепрлемеріне т.б. ... ... ... ... ... ... екі функция орындайды:
үлестіру және банктің несиелік потенциалын өсіру.
Бірінші қарыз пайызының үлестіру функциясы ... ... ... оның ... құрылған құнды білдіретін бөлігімен байланысты.
Екінші функция банктің кредитор ретіндегі потенциалының ұлғаюымен және
сақталуымен байланысты. Банктің несиелік ... ... ... бен ... ... арасындағы айырмашылық есебінде болады.
1. КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ҚЫЗМЕТІНІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
Несие: оның мәні, мазмұны
Қарыз ... ... ... екі ... қарастыруға
болады . Біріншіден , оның ... ... ... көзқарасынан
, екіншіден әлеуметтік мазмұны , яғни осы ... ... ... дамитын немесе онда өз көрінісін ... ... ... ... ... ... . Бұл екеуі бір –
бірінен бөлінгісіз , ... ... ... және ... . ... ... үшін маңыздысы қарыз мәмілесінің эканомикалық
мазмұны яғни өндірістік ... ... ... ... ... , ... ... емес , ... өзі ... ... ... ... ... ... болады . Мысалы , машина
өндірісін таза ... ... ... ... орта ... ... бейімделуін оның жұмыс
және таза техникалық ... ... ... ... ... қатар , сол машина өндірісін оның ... ... ... , яғни машина өндірісі негізінде ... ... ... ... ... ... мен типтері тұрғысынан ,
бұл бір жағынан оларға себепші , ... ... , олар ... Бірінші жағдайда біз машина ... ... ... ... , ал екінші жағдайда - ... ... ... ... ... ... ... болады . Несиені оның техникалық –
заңдылық белгілері жағынан тауарлар ... ... ... ... белгілі бір типі ретінде қарастыруға ... ... ... ... ... ... ... немесе құқықтық
категория ... ... . ... құбылыстардың экономикалық
мазмұны ретіндегі көзқарас тұрғысынан қарастыруға ... . ... ... ... ... ... ... категориясы ретінде
қабылданады . Несие ... оны ... - ... ... ... ... – экономикалық категория ретінде қарастырады .
Несиені оның формальді - ... ... жа ... оқып ... ... тек ... ... әдісінің ерекше түрі
ретінде ... үшін ... бар . ... ... ... ретінде несиелік мәміленің ерекше техникалық - ... ... ... . ... ... - ... ... экономикалық категория . ... ... ғана емес , ... ... ... ... екенін атап
өту керек. Ол өндірістік күштердің тек ... бір ... ... ... категориялар - жалпы тарихи категориялар.
Несиенің және несиелік қатынастардың ... ... ... , ... ... ... табылады . Тауардың пайда болуы екі
жағдайда қатар ... . ... , ... тек ... ... құны бар ... ... ғана тауар бола алады . Біріншіден
ол бір ... ... заты ... және ... құны ... ... , қандай да бір заттар бір – ... ... ... ... үшін оларды өндірушілер өздеріне де ... ... , өз ... ... ... ... ... басқа
тауарды өзіне иеленуге ықыласы бар ... ... ... бір –
біріне қарама – қарсы тұрулары қажет .
Тауардың бір тауар иесінен ... ... ... ... ... ... . Тауар айырбасы сферасының ... үшін ... . Оның ... ... ішкі ... үшін ... өнімдер
сферасынан емес , тауар иелері , ... ... ... дайын
меншік иелері дербес заңды тұлға ретінде бір – ... ... ... ... ... ... іздеу қажет .
Несие қарыз мәмілесі ... ... ... де орта ғасырлық
қолөнері дамыған ... ... да ... . ... кезде
біз анағұрлым жетілген , бір қарыз мәміле-сіне ... ... ... осы ... негізінде ұлғайып отыратын , ... ... ... болып табылатын өндірістік қатынастардың әр ... ... бір - ... өте қатты айырмашылықтары
болады .
Несие бәрінен бұрын тауар ... ... ... болатын
оның негізгі ... ... ... ... ... ... бір типі . ... несие
экономикалық категория ретінде тек өндірістік қатынастар ... ... ... . Бұл ... ... ... ... қарастыруға қатысты . Несие әлеуметтік ... ... типі бола ... , ... ... ... ... .
Өндірістік қатынастар өз ... ... ... , ... ... және сонымен қатар тарихи дамудың белгілі ... ... , ... ерекше сипаты бар ... ... ... негізгі өндірістік ... ... ... ... тұлғалар мен кесіпорындар , кесіпорындар мен
мемлекет , мемлекет пен ... , ... ... ... тауарлар айналысы сферасында пайда болады . Айналыс
сферасы ... ... ... ... қатынастармен анықталады
. Осылайша белгілі бір өндіріс ... бір ... , ... ... және осы әр ... жағдайлардың бір – біріне белгілі бір
қатынасына себепші болады . ... ... ... құн ... ... бір ... ... ауысуы тәрізді әр түрлі
тәсілдерімен ... ... . ... ... бірі қарыз деп
аталатын ... ... бір ... ... ... типі болып
табылады . Тауар айналысының мұндай ... ... ... ... , осы себептен тауарлардың иеліктен шығаруылуы
уақыт бойынша олардың бағасының ... ... ... . ... ... байланысты : «тауарлардың бір типі өз ... ... , ал ... түрі ... аз уақытты талап етеді ... ... ... ... ... әр ... ... . Бір ... өз ... пайда болса , басқасы алыс
нарыққа сапар шегуі ... . ... әлде бір ... ... бір сатып алушыдан бұрын сатушы ретінде көрінуі ... ... ... бір тұлғалардың арасында жиі қайталануы кезінде
тауарларды сату шарттары ... ... ... ... ... ... , тауарлардың белгілі бір ... ... , ... , ... бір ... ... сатады . Бұл жағдайда сатып
алушы тек мерзімі ... ... ғана шын ... ... ... ... . ... ол тауарды төлемі төлегеннен бұрын
алады . »
Ақшаның ... ... ... ... , несие
қажеттілігінің де ... ... ... . Жай ... ... ... айналысының формасы ретіндегі ... ... пен ... шарттарынан туындайды . ... ... ... ... ... ... . Тауар айналысының
ішкі мазмұны ретіндегі құн ... ... ... ... ... . ... шаруашылығы жағдайында құн ... ... ... және ... айналымда
нақтылы түрде көрінеді және ол несиелік қатынастар пайда ... ... ... ... негіз болып табылады . ... ... ... табиғаты бойынша құндық болады .
Несие ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... ... . Несие берілген сайын ол ... ... ... ... ... және ... , өндірістік және тауарлық ... бола ... ... . Бұл ... ... ... әр түрлі . Шеңбер айналымының
бірінші сатысында ақшалай қаражаттардың ... ... ... ... форма тауарлық формаға ... , ... ... ... ... құн қосылады . Соңында , ... ... ... және ... ... ... .
Өндірістік капиталдардың қозғалысы олардың бір ... ... ... ... , қозғалыс олардың ... ... , ... ... айналымы болып
табылады . Капиталдардың үнемі ... ... ...... айналымы . Өндірістік капиталдардың ... ... , ... ақшалай формада болуы олардың қозғалысының
жалпы ... ... ... , яғни ... ұдайы өндіріс формасы
болып саналады .
Өндірістік капиталдардың жүйелі ... бір ... ... ... , ... қатар олардың үнемі шеңбер қозғалысы ,
капиталтардың ... ... және ... ... ... ... ; ... нақты жағдайда олар өндірістің тауар айналысының
ерекшеліктерін ... ... ... ... ... олардың шеңбер айналымы ... ... . ... ... процесінде ақшалай қаражаттардың
құйылуы және кері қайтуы , ... және ... ... ... толқуы байқалады . Мұны ... ... ... негізгі , содай – ақ ... да ... ... байқауға болады .
Негізгі капиталдардың қозғалысы процесінде мезгіл - ... ... ... құн ... . Еңбек құралдары
өндіріс процесінле ұзақ уақыт ... ... , ... ... ... ... ... . Негізгі капиталдар құнының
ақшалай формада бірте - ... ... ... , ... ақшалай
қаражаттардың кәсіпорындар шотында тұрып қалуына әкеп ... . ... ... ... еңбек құралдарының орнына жаңаларын алу
үшін , соның ... ... ... мен ... алу ... ... соманы жинақтағаннан кейін ғана пайдалана алады .
Алайда негізгі ... ... ...... ... , ... ... кәсіпорынның олардың жаңа ... ... ... ... , ... ... ... жаңа партиясы жекелеген бөлшектерімен , детальдарымен
емес толығымен ... . ... ... ... ... ... ... жинақталған амартизациялық
қаражаттар есебінен ... ... . ... ... ... ... ... өте үлкен шығындар жұмсалады , сондықтан
оларды ... ұзақ ... ... ... ... ... ... .
Негізгі капиталдар құнының қозғалысының бірқалыпсыздығы ... ... ... және ... ... ... қозғалысының ... ... . ... бір
кәсіпорындарда еркін ақшалай қаражаттар пайда ... , ... бір ... шығындарға қажеттілікпен байланысты) ... ... ... капиталы құнының ... ... ... ... . Оның ... ... және ... ұзақтығы
әр түрлі . ... ... ... ... бәрінен бұрын
өндірістің маусымдылығы , ... және ... ... бойынша сай
келмеуі салдарынан пайда ... . ... ... ... ... қойылымдармен , ... ... бір ... ... және ... ... болуы мүмкін қаражаттар ... ... ... ... ... ... болады . Тауарларды
жөнелту мерзімі , оларды ... ... алу ... ... келе ... белгілі . Бұл көбінесе тауар өндірісі
орынын көп ... алыс ... ... ... , тауарларды
өткізу нарығынан бұл алшақтың ... ... және ... бос
ақшалай қаражаттарға деген қосымша қажеттілікті тудыруы мүмкін .
Тауарлай және ... ... және ... ... ... мен ... , ... болып табылатын қатынастың
пайда ... және ... ... ... ... болады .
Берілген шеңбер айналым процесінде , бір ... , оның ... , ... ... ретінде бәрінен бұрын ... ... ... ... қа ... ... ... босатылуы
жүреді . Екінші жағынан , объективті ... ... ... ... ... ... жұмсалуына қосымша
қажеттіліктер пайда ... . ... , ... және несиелік қатынастар
құн ... ... ... ... құн ... ... , оның ақша ... шот тарда уақытша тұрып ... ... ... өндірісінде пайдалану қажеттілігі ... ... ... қайшылықтарды шешудің табиғи ... ... ... ... ... , ... босатылған ресурстардың бекерге доғарылуын
болдырмауға , ... , ... ... ... ... ... ... . Өндіріс уақытымен ... ... ... ... құндық субстанциясы бар ... ... ... қатысты . Босатылған жиынтық ұлттық өнім құнының барлық
бөліктерінің - «С» , «V» және «М» - ... ... ... ... жалпы экономика көлемінде ... ... ... ... ... ... бірден жұмсалмайды:
амортизациялық ... ... , бос ... өз қозғалысында
тоқтап қалған және ... ... ... ететін құндар түрінде
тұрып қалады . ... ... ... ... ... өндірісте толығымен қатыспайтын «V» - да да осындай ... , оның ... ... ... пайдаланылмайды және ақшалай
формада банктегі шоттарда тұрып қалады . ... , бұл ... ... ... ... бөлігі несиеге негізделіп
жинақталады , ... ақша ... өз ... ... . ... «М» ... ... жасалған құнның бөлігі де ... ... бөлу ... тартылуы , несие қозғалысына құндық сипат
беруі мүмкін . ... ... ... ... ... және ... ) шеңбер айналымы және айналымы ... ... ... ... ... ... атап өту
керек . Уақыт бойынша ... ... ... ... ... ... тек ... бір буынында босатылуы және
басқа буында ... ... бар болу ... сипаттайды.
Демек , тауар шаруашылығында ... ... ... ... несиелік қатынастардың пайда болу мүмкіндігі қаланған
.
Несиенің ... ... ... үшін ... бір ... . Олар кем ... екеу 1 - несиелік мәмілеге ... ... ... алушы - ... ... ... ... ... ... кепілдік беретін
заңды ... ... ... ... ... . Несиелік
қатынасқа түсуші ... ... өз ... ... ... ... мүдделердің сәйкестігі негізінде жүзеге ... ... егер ... ... мен ... беруші мүдделері сәйкес
келген жағдайда қажет болады. ... ... ... үшін ... өзара ықылас білдіруі қажет. Экономикалық қатынастар
бәрінен бұрын ... ... ... . Бұл ... ... ... ... еркімен реттелетін ... ... ... ... ... ... тудыратын кез-келген мүдде
бәрінен бұрын объективті ... ... ... ... ... сүйенеді. Несиелік қатынастар, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... қарызға беру,
екінші жағынан , оларды алу ... ... ... ... ... ... асады
1.2. Коммерциялық банктердің несиелік операциясына сипаттама
Несиелеу жүйесі ... ... ... және ... сай оны ... анықтайтын элементтер жиынтығы ретінде
түсіндіріледі. Қазіргі несиелеу жүесінін құрылымдық элементтеріне мыналар
жатады:
• несиелік қызметті ... ... ... ... ... ... несиелік механизм
• несиеулеу техникасы
Қайта құру кезеніне дейінгі ... ... ... ... ... ... жағдайына өтуге аталған
элементтерінің әрқайсынын мазмұны түбірімен өзгерді Сонымен қатар несиелеу
жүйесінде ен ... буын ... ... оның ... ... ... ... қамтамасыз етіп отыратын несиелеу приниптерінін
мазмұны өзгереді.
Қазіргі несиелеу жүйесінде шаруашылық ұйымдардың ... ... ... арасындағы шекті қатынасты белгілеуде мемлекет тарапынан
қандай да бір әмір жүргізу жоқ. ... ... ... ... ... ... олардын меншікті қаражаттарынын
заемдық қаражаттар үшін толық материалдық жауапкершілікті болуға ... ... ... ... тек қана ... несие ғана емес сол
сияқты ақшалай және тауарлай ... ... ... Кәсіпорындарға кімнін қаражатын және қанша көлемде заемға
алу туралы өздері анықтауға құқық ... ал ... ... ... ... ... ... қаражаттар шамасы бүгінгі күні
берілуге жататын ... ... ... ... ... анықтау
барысындағы клиенттік кластық дәрежесін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... негізделеді. Бүгінгі
жағдайдын бұрынғы әрекет еткен ... ... ол ... ... ... жоғарыдан берілген несиелік ресурстар мен ғана жұмыс
жасаған болатын. Шынында да төменгі банктер мен ... ... ... ... ... ... ... жинақталып
қайтадан сол орындарға несиелеу лимиті түрінде қайта беріліп отрыған.
Сондай несиелеу шегінде, сол ... ... ... ... ... бөлімшелерінін ол уақыттарында қаражат жинауқтау деген ешқандай да
мүдделері ... және ... ... ... тәуелсіз болған.
Қазіргі несиелеу жүйесі басқа негізді құрылған, яғни ... ... ... ... ... қаражаттарын байланысты. Бұл
берілетін ... ... ... ... ... ... ... мөлшерін көрсетеді.
Қазіргі несиелік механизм коммерциялық сипатқа ие. Осыған байланысты
сауда мотивтері, үнемдеу ... ... ... ... ... Мұндай
жағдайда несиелеудін тек кәсіпорыннын қосымша қаражатқа деген қажеттілігін
қанағтаттандыру ғана маңызды ... ... ... ... ... ... үшін де несиелеудін маңызы зор. Дәл осы ... ... ... алып ... ... ... орын алады. Бұл
әрине клиенттердің несиелері мен депозиттеріне сол сияқты банк ... ... ... ... ... ... ... меншікті және
тартылған ресурстарына ғана байланысты емес, сол ... ... ... ... ... ... үшін ... банк бекітетін
нормаларға және пруденциялық нормативтерге байланысты келеді. Мысалға, ҚР
ұлттық банкі ... ... ... ... ... ... Сол ... басқада нормативтер, ол ішінде коммерциялық банкте
ұқұрылатын ең ... ... ... түрінде ең ірі несиелер көлеміне
байланысты шектеу, банк балансынын ... ... ... ... ... ... ... салыстыра өлшеу арқылы
белгіленетін формалардағы норматвитері де ... ... ... маңызды бір белгісі оның ... ... ... ... ... ... ... банк арасында
қарыз алу барысында келісім-шарттын экономикалық маңызы төмен ... оны ... ... ... деп ... ... Кейінен коммерциялық
ынталандыру туындағаннан кейін ғана банк пен ... ... ... шарттқа отырып ол шарт несие берушінің де сол сияқты ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің келесі маңызды
ерекшелігі , бұл несиелеудің объектіден субъектіні ... ... ... Бұрынғы несиелеу жүйесі объектіні несиелеуге ғана
негізделгендігі бізге ... ... ... ... ... ... шығындардың болуы несиені алуға кұқық ... ... ... ... ... талдау жасалмады, клиент үшін
жоспардың орындалуы ... ... ... ... кепіл
болады.
Жаңа несиелеу жүйесі ... және ... ... ... , оның ... мерзімділік және қамтамасыз ету қағидалары ... ... ... ... ... да ескеріледі . ... ... ... бір ... мазмұны түбірімен өзгерген. Бұдан ... ... ... және ... ... жасайтын кәсіпорындар
категориялары өмір ... ... ... ... ... ... негізінде олардың жоспарлы
көрсеткіштерін ... ... ... ... ... қалыптасқан
жүйе несиенің уақытында қайтармау тәуекелін төмендететін клиенттің
несиелік ... ... ... ... банк ... ... ... деп жариялай отырып, оны қайта ... ... ... сұрақты ... ... ... етілу принциптеріне де байланысты өзгерістер
болды. Тәжірбие көрсеткендей ... ... ... ... ... ... олардың уақтылы
қайтарылуына кепіл болмады. Сондықтан да ... ... ... ... қалыптасуына байланысты түсіну банк
тарапынан жіберілмеуге тиіс. ... ... ... ... жоқ ... ғана біршама сенімді несиелер ... ... ... ... келесі бір ерекшелігіне ... ... ... ... ... ... қайтарылуын қамтамасыз ету тұрғысынан алғанда әлемдік
тәжірбиедегідей біршама ... ... ... кұқы ( оның ... ... ... ... кепілдігі ) кепілдеме және ... ... ... сақтандыру жүйелері жатады. ... ... ... ... банкке өзінің тәуелсіздігін ... ... ... ... ... ... ... несиелеудің өзгерген ... ... ... ... сай ... ... ... саясат банктың несиелік қызметтерінің міндеттерін
оларды іске ... ... мен ... ... ақ ... ... принциптері және тәртібін белгілейді . Несиелік
саясат , ... ... ... ... асырылады . Несиелік
саясат --- бұл ... ... ... ұйымдастыру негізін ... ... ... ... жүйесін жасау шарттарын
білдіреді .
Кең мағынасында , ... ... ... ... банк пен
қарыз алушылар тұрғысыннан ... ... ... ... , несиелік саясат бұл несиелік ... ... ... ... мен ... ... ... үшін бірдей несиелік саясат болмайды . Әрбір
банк, ... ... , ... , әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... . Несиелік
саясатты ... ... ... ... ... ... ететін көптеген факторларды талдайды . Ол ... ... , яғни ... бір ... ... ықпал ететін
факторлар болады . Несиелік ... ... ... ... маңыздылығын , бұлардың іске асыру құралдары мен ... ... - ... ... ... ... мен ... . Несиелік саясат банктің несиелік жұмысын , оның ... сай ... ... және несиелік процесін
қалыптастыруға қажетті құжаттар жүйесін ... ... ... ... ... саясат мынадай сипатта болуға ... ... ... яғни ... ... қамтиды ;
- несиелеудің мақсаттарын нақты және мағыналы анықтауға ... ;
- ... ... іске ... бірнеше ережелерін қамтиды;
- оны іске асыруды қамтамасыз ететін стандарттар мен ... ... ... ... ... ... ... , оның тауекелді басқару
облысындағы саясаттарын ескере ... ... ... ... ... төмендегідей негізгі бағыттарын ... ... :
- ... берілуіне және несиелік портфельді ... ... банк ... ... ... объективтік
стандарттар мен ... ... ... ... ... қабылдайтын
тұлғаларды басты іс - ... ;
- ... ... ... ... және банктегі несиелік
қызметтің сапалығын ;
- ішкі бақылау қағидаларын ... ... банк ... ... ... тізбектелуін қамтамасыз ету үшін және ... ... ... ... үшін қажет .
Несиелік саясатты іске ... ... бір ... ... бір ... ... ... мүмкін емес . Сондықтан
да, жазбаша түрде жазылған несиелік саясат пен оны іске ... ... ... ... процесті жүргізудің негізін құрайды
.Несиелік саясат банк ... ... ... ... ... секторын дұрыс таңдай білуіне , сондай-ақ, ... ... ... ... ... банк үшін бірінші реттік
маңызы бар ... ... мен ... ... ... ... өз клиентін таңдаудағы біліктілігіне негізделеді . ... ... ... ... ... ... ертең енгізуді
дұрыс ... ... ... ... . ... қысқа мерзімді несиелер ... ... және ұзақ ... инвестициялық несиелер (өндірісті
жаңғыртуға , ... , ... ... ... ғылыми
техникалық инновацияларды енгізуге) ... ... ... саясаттың маңызды элементі ... ... ... ... ... қарыз алушының несиелеу
мүмкіндігі туралы сұрақты шешу ... ... ... ... ... ... жекелеген несиелік ... ... ... жасау, банктің несилік жағдайына және
оның ішінде ... ... ... ... ... несиелік саясатын жасау.
Ішкі несиелік саясатын жасау банк жетекшілерінің несиелеу ... және бұл ... ... ... ... ... ... сай келетінін анықтауды талап
етеді. Несиелеу ... ... соң ... ... ... ... ... операцияларды ... ... ... ... ... және оған қоса
несиелеу стандарты мен несиелік ... ... ... мен ... жасаудың бастапқы
кезеңі ... ... бұл ... бірінші редакциясы
тәжірбиелі қызметкерлерге сараптауға ... ... ... және ... ... кейін несиелік саясат
бойынша комитет (немесе ... ... ... ... және оған ... ... бекітеді.
Несиелік саясат жүйелі ... ... ... банк ... банк ... ... ескере отырып толықтырылады ... да , ... ... пен соған сай стандарттар мен
нұсқаулықтардың мазмұны ... ... ... ... ... ... ... лимиттерін, тәртібін , кейде
несиелеу бойынша жекелеген ... ... . ... ... бір ... алушыға келетін тәуекел лимитті анықталады .
Сонымен қатар ... ... ... несиелердің несиелік
құжатта көзделген ... сай ... де ... ... ... ... ... алушылардың негізгі қызметіне байланысты
тәуекелдігі жоғары операцмяларды немесе ... ... ... ... ... да айтылуға тиіс . Несиелік саясатпен
банк қызметкерлерін ... , ... ... сай ... және ... үйрету банкте несиелік саясатты
енгізудің ... ... ... ... . ... ... . ... саясат несиелік қызметтің басты бағыттарын
анықтайды . ... өз ... ... саясаттың ... іске ... ... ... ... ... . ... төмендегідей элементтер көрсетілуге тиіс :
- Несиелік ... ... ... ... ... ;
- ... ... жасау ;
- Құзіретті бөлу ... ;
- ... ... ... ... ;
- ... жекелеген бағыттары бойынша ... ;
- ... ... ... ... принцип –
тері ;
- Несиелер бойынша зиян шегу ... ... ... ... іске ... формалары .
Іс жүзінде несиелік саясатты іске асыру тәсілдері мен ... бір ... , яғни ... сай ... төмендегідей үш құжат
түрінде ... ... :
1. ... ... ;
2. ... ... ;
3. Несиелеу нұсқаулықтары .
Сондай – ақ аталған үш құжатты ... бір ...... ... ... ету» - біріктіруге болады . Онда несиелік
саясат ... ... ... ... жұмыскерлерінің
қызметтерін нақтылайтын несиелік нұсқаулықтар мен несиелеу ... ... ... ... мен ... ры ... . ... бұл банкте несиелік қызметі жүзеге ... ... ... ... құжаты .
Несиелік нұсқаулық - несиелеу процедурасын іске ... ... ... қадамдарын суреттеуді білдіреді.
Басқаша айтқанда , ол несиелік ... ... бір ... ... ... ... ... жетекшілі ету құжатында ... ... ... ... ... және ... ... бастап несиелік талдау және ... , ... ... зиян ... ... ... ... барлық кезеңдері
көрсетіледі .
Несиелік саясат бойынша жетекшілік ету ... - бұл ... іске ... ең бір ... ... ... табылады және
ол мынадай қызметтерді атқарады :
... ... ... ... ... жасауға
негіз ретінде болу ;
• несиелеуді жүзеге асыратын бөлімдердің қызметкерлері үшің
анықтама материал және ... ... болу ... несиелік бөлімдердің жетекшілері үшін ... ... ... бақылау жасау
құралы;
• несиелік талдау және аудит ... ... ... ... ... ... ... ағымдық несиелік саясатқа және оның іске ... ... ... жеңілдету .
Коммерциялық банктің несиелік саясатын іске ... ... ... ... жұмысқа ерекше көңіл ... ... ... ... тиіс ... ... шарты – несилеудің басты элементтеріне яғни ... мен ... және ... ... ... ... білдіреді . Несиелеу шарты , біріншіден ,
несиелік ... ... екі ... ... ... . ... ... мүдделеріне сай клиенттің ... ... . ... ... , ... – ақ несие
беруші ... ... ... көздейді . Несиелеу шарты ,
екіншіден несиелеу ... ... ... ... . ... ... принциптердің біреуін бұзатын болса, онда ... ... . ... ... , ... , ... ... сақталатын негізде жүзеге асырылады . ... ... ... . Оның ... көбінесе несиелік тәуекелге , Орталық банктің
қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің ... ... ... деген
сұраныс пен ұсыныстың жалпы жағдайына байланысты ... ... ... ... банк пен ... ... ... несиелік келісімді қамтиды . Несиелеу несиелік ... ... ... ... ... көздейтін келісім негізінде іске асады . Соңғы ... ... екі ... өз ара ... ... жоспарлануын
қамтиды . Банктегі жоспарлау ... ... ... ... ... ... мөлшері несиелік операцияларға байланысты табыстар
мен шығыстар жатады . Несиелік ... ... ... алынған несиені
уақытылы және толық қайтаруын , сондай-ақ ... ... ... ала ... ... және қаржылық мүмкіндігін ... ... ... ... .
Сонымен, несиелеу шарттарын төмендегідей ... жеке ... ... ... ... ... ... ;
• несиелік мәміле жасаушы екі жақтың мүдделерінің ... ... ... ... банк пен ... ... ... ... ... ... сақталуы;
• кепілдің іске асырылу мүмкіндігі және ... ... ... ... мүделерінің қамтамасыз етілуі ;
... ... ... ... ... ... жоспарлануы;
Несиелік механизмнің экономикалық мазмұны.
Экономикалық түсінікдегі «механизм» ... бір ... ... бір ... іске ... ... ... білдіреді . Бұл
мағынысында «механизм» ... ... жиі ... ... оның
мәні экономикалық, оның ... ... ... ... ... ... басқаратын субъектінің әрекет ету
мазмұнымен байланысты ... ... ... механизм – нарықтық
қатынастарға сай экономиканың тиімді дамуын ... ... ... несиелеу принциптерін , несиелеу әдістері мен тәсілдерін және
несиеләк ... ... ... ... ... ... ... несиелік механизм экономикалық механизмнің бір бөлігі ретінде
бола отырып, іс жүзінде несие қызметінің жүйесін нақты және кешенді ... ... ... ... ... ... және қызмет етуі
үшін пайдаланылатын ... ... ... негізгі және құрылымы
бойынша объективті сипатқа ие. Олай болмаса несиелік ... ... ... ... ... ... жеткізе және тура
бейнелей алмай , сондай-ақ оның ... ... ... ... еді. ... ... ... объективтігін айта
отырып, екі элементті : несиені және ... ... ... ... ... ... Соңғысы несиенің бейнелейтін қатынастарынан алыс
жатпайды, яғни олардың нақты бір қабатын ... ... ... экономикалық- ұйымдастыру қатынастарын белгілі бір қабатын ... ... ... ... буынын білдіреді . ... ... ... ... ... және несиелік қатынастарды
ұйымдастыруға байланысты шаруашылықтың ... ... ... ... ... . ... ... механизмге несиенің мазмұны
және өзіндік ерекшеліктерін сипаттайтын қатынастар және ... ... ... , ... және ... жатады. Соңғылары несиелік
қатынастардың мәніне ... де, олар ... ... ... ... ... оның ... қалыптасады . Берілген
несиелік механизм тұжырымы бұл механизмнің тек ... ... ... ... ... ... Осы тұрғыдан,
кейбір мамандар несие категориясын ... ... ... ... ... ... ... барысында бірден несиенің мазмұнын, оның
қызметтерін ... ... ... өтеді . Несиелік механизм
банктің ... ... ... ... дербес несиелік
саясаттармен және экономиканың тиімділігін ... ... Кез ... экономикалық механизм өзара байланысқан, яғни оның
бір элементінің қозғалысы немесе өзгеруі ... ... ... ... ... элементтер жиынтығынан тұрады. ... ... ... ... да ... миханизмдер
сияқты, мынадай құрылымдық элементтері болады:
... ... ... несиелеу объектілері ;
• несиелеу субъектілері ;
• несиелеу принциптері ;
• несиелеу тәуекелді ... ... түрі - бұл ... ... ... ... қызметтерінің , яғни әр алуан сыртқы және ішкі ... ... ... ... ... берушілер мен қарыз
алушылар арасындағы байланыстар қалай ... де , ... сол ... ... . Іс жүзінде ... екі ... : ... және ақша . Ал, ... ... ... келсек,
олар несиенің осы екі формасының қолданылуы барысында ... ... ... мен объектілері .
Несие құрылымы несие ... мен ... ... , ... ... ... . ... несие беруші мен ... ... ... ... ... ... несиелік
қатынас субъектілері деп атауға болады . Осы ... ... ... ... ... ... берушілерге мемлекет ,
банктер , банк ... ... мен ... ұйымдар сондай-ақ
халықаралық қаржы ұйымдары да ... . ... ... ... ... берілуіне байланысты несие берушіге өнім
өндіруші ... де ... ... Ал, ... ... қаражатқа
деген уақытша қажеттілігі бар кез – ... ... және ... ... . ... объектісі – бұл несиенің пайдалану заты
яғни неси- нің іске ... аясы деп ... ... . ... ... қысқа мерзімді ... ... ... мерзімді несиелеу » ережесіне сәйкес , банк ... ... ... ... қорлары мен айналыс қорларының
бір бөлігі ... . ... ... материалдық құндылықтар
өндіріс және айналыс ... ... сол ... егер ... ... қамтамасыз етілмеген жағдайда банк ... ... ... ... де ... . Материалды
қамтамасыз етілген несиелеу объектісіне ... шикі ... ... және көмекші материалдарды, ... май, ... ... жартылай өнімдер тағы да ... ... ... ... және ... дайын өнімдердің
және сауда ұйымдарындағы ... ... ... ... ... ... жасау ең бастысы, ... және ... ... ... байланысты . Жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... ... объектісіне экспортты
және ... мен ... ... ... ... ... , кәсіпкерлікпен
айналысатын заңды және жеке ... ... ... ... ... ... және ... да мүліктері, ламбардтық
опеациялар, шаруашылық ... ... мен ... ... жатады .
Ұзақ мерзімді несиелеу объектілерінде жататындар ... ... ... ... ... ... ... объектілерін қайта құру, техникалық ... ... ... ... ... ... және көлік құралдарын сатып
алу;
• жаңа өнім шығаруды ұйымдастыру ;
• өндірістік емес ... бар ... салу ... ... ... принциптері несиенің мәнін және қызметтерін, ... ... ... ... ... ... ... талаптарды бейнелейді. Несиелеу принциптері ... ... яғни , ... ... берілуі, пайдаланылуы
және қайтарылуы жүзеге асырылады. Несиелеу ... ... ... ... басты шарттары : несиенің мақсаты және
мерзімі олардың ... ... ... ... ... т.б. анықталады.
Қазіргі несиелік қатынастарды ... ... екі ... :
1. ... - ... экономикалық тәртіптегі принциптері :
• несиенің мақсаттылығы;
• несиенің ... ;
2. ... - ... мәнін бейнелейтін принциптер :
• несиенің ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілуі;
Қазіргі несиенің дифференциялдық принципінің мазмұны ... де ... ... ол ... принципімен байланысады ,
яғни несие уақытында қайтара алатын шаруашылық ... ... ... да ... ... тек ... қабілетті
сипаттайтын негізінде ғана жүзеге асырылады . Екіншіден, бұл ... ... ... дейін және банктер ... ... ... оқып үйрену барысында потенциялды ... ... ... және сұралып отырған ссуданың ... ... және ... банк үшін пайдалылығын, сондай-ақ ... ... ... ала ... ... ... ... іске қосылады . ... ... ... ... ... , оның ... ... ... ... болып табылады.
Мерзімділік белгілі ... ... ... мәніне
негізделген несиенің ерекше бір ... . Ол ... ... ... ... берілген қаражаты белгілі бір ... ... ... сай қайтарылуға тиістілігімен қортындыланады. Осыдан ... ... ... ... ... ... ... категория ретінде басқа да тауарлы қатынастардың
экономикалық ... ... ... . ... ... ... . ... да
қайтарылымдылық несиенің ажырамас бөлігі болып ... ... ... ... байланысты несиелеудің
бұл принципіне ерекше мән ... . ... оның ... ұдайы өндірісте ақшалай қаражаттар- мен ... ... ... . ... , бұл ... сақтау
коммерциялық банктердің өтімділігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... несиелік
ресурстардың қайтарымсыз ... ... жол ... әр ... ... ... үшін бұл ... ... жаңа ... алуға мүмкіндік береді .
Несиенің төлемділігі – бұл ... ... ... ... ... ... барысында бастапқы сомадан өсіп қайтарылатындығын
білдіреді . Іс ... ... ... ... үшін ... сый
ақы (пайыз) түрінде беріледі.
Несиеге қойылатын сыйақы ... ... ... деп ... ... ... нарық жүйесі тұсында несие үшін ... ... ... ... пен ... ... ... келесі бір ...... ... ... ... етілуі . Бұл принциптің пайда болуы
негізінен несиенің ... ... ... шығуымен бірге
келеді . Бірақ та бұл принциптің ... ... өте келе ... ... ... ... етілуі кепіл – хат , кепілдеме, сақтантыру
міндеттемелері қолданылуда.
Енді осы несиенің қамтамасыз етілу ... ... ... ... – бұл ... ... активтерімен қамтамасыз
етілген несие . Кепіл берілетін активтер қарыз ... ... оның ... болады . ... ... ... қарыз алушының жағдайы ... ... ... ... ... ... де ... . Кепіл несиені қамтамасыз
етудің ең ... ... ... ... ... ... кепілдің құнын анықтау барысында несие мөлшері мен пайыз
мөлшерлемесін қоса ... ... , сол ... ... іске
асыруда және оны ... ... үшін ... ... ... ... кепіл туралы ... ... ... , ... ... құқылығын міндеттілігін тексере отырып, тұрақты
және заңды ... ... ... ету қажет, бүгінгі жағдайға
сай, ... ... ... болатын кепілдің тұрған жерін ,
жағдайын ... ... ... ... ... Бұл ... көбіне бағалы қағаздарға да байланысты келеді.
Несие ... ... ... ... ... ... . Сондықтан ... ... ... активтердің
төмендегідей сипатта болуын білу шарт : ... ... ... ... ... ... дейін жеңіл бағаланатын болуға
тиіс. Екіншіден, ... ... ... ... ... ... тексеріп отыру қажет. Үшіншіден кепілдің өтімділік
дәрежесін есепке алу өте ... ... ... , кепілге алынатын
зат көп уақыт өтпей нақты ақшаға ... ... . ... ... келісім жасасқанда кепілдің амортизациясын ... ... ... ... қажет . Өйткені, кейбір активтер ... ... ... ... тез ... . ... ... төлеуден бас тартқан жағдайда, үшінші бір ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда кепіл
хаттың ... ... ... ... қарыз алушыдан төлеуді
кепілдеуге, кепіл берушінің құқығы туралы сұрақтың ... ... ... ... қамтамасыз ету құралы ретінде
пайдалану , ... ... ... ... ала ... ... ... күрделі экономикалық құрал ретінде мынадай түрлерге
бөлінеді.
Біріншіден ол ... ... ... ... ... ... ол ... немесе шектеусіз болып келеді. Шектеусіз
кепіл-хат бойынша, оны беруші бір ... ... ... ... ... ... ... төлеуге кепіл береді. Мұндағы
кепіл-хат ... ... ... . ... ... – бұл ... бір
қарыз алушының ... ... ... қарыздарын төлеуге
кепілдік ... бұл түрі ... ... дами ... жеке ... корпоративтік кепіл-хаттар. Жеке кепіл-хат
жеке тұлғаларды, серіктестіктерді ... ... ... ... ... да бір корпорациялардың алған
ссудаларын қамтамасыз ... жиі ... Бұл ... ... ... тәжірбиесінде кең қолданылғанымен де , ... ... ... ... әлі де ... ... өтей ... сенімсіздік танытуда.
Сонымен, біздің банктердің тәжірбиесінде тек ... ... ...... ... өз ... ... отырған жоқ.
Несиелерді қамтамасыз ... ... бір жолы ... ... енді біздің тәжірбиемізге қолданылғанымен де , оның айналысында
көптеген ... орын ... Ең ... ... ... ... ... сақтандыру компанияларының өздерінде ... ... ... ... ... ... зиянын тезірек ... ... ... қаржы жағдайы болмай ... ... да ... да ... күні ... ... тәуекелді басқару.
Кез-келген банктің қызметінің табыстылығы банктің барлық ... яғни оның ... ... ... байланысты.
Несиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиан ... ... ... несиелік ... ... ... ... ... тиіс.
Несиелеу механизмі
Несиелеу механизмін кеңес ... ... ... ... ... ... ... бөліп қарастырылады.Несиелеу механизмі –
несиенің берілу және қайтарылу әдіс – ... және ... ... – ақ, несиенің қозғалысына бақылауды ... ... ... ... Басқаша айтқанда, ... бұл ... ... ... білдіреді. Несиелеу
механизмі – бұл несиені ғылыми тұрғыда тану ... ... ... ... ... ... ... өзінің субьективтік
сипаты бар механизм ... ... ... мәні жағынан несиелік
процес технологиясын бейнелейді.
Қазііргі несиелеу механизмінің ... ... ... тұрады.
• Несиелеу әдістері және ссудалық шот түрлері
• Несиелік мәмілені құжаттау
• Несиенің ... ... ... беру ... Несиені қайтару тәртібі
• Несиелеу процедурасына жасалатын бақылау
• Кепіл заттарын ... және іске ... ... - ссуданың берілу және ... ... ... ... ... ... шеңберінде қатынасу тәсілдерімен беріледі .
Реформалауға ... ... ... ... ... екі ... қолданылған.
- қалдық бойынша
- айналым бойынша
Қалдық бойынша несиелеу ... ... ... ( яғни ... беру және қайтару ) несиеленетін ... ... ... ... ... ... әр ... тауарлы- материалды
құндылықтар (шиізат, негізгі және ... ... ... , ... және т. б ... ... ... кезеңдегі
шығыстар, дайын өнімдер және ... ... ... ... ... өсуі ... деген сұраныс тудырып, ал олардың
азаюы несиенің сол ... ... ... ... Мұндай
несиелеу әдісінде несие ... ... ... ... ... органдардың құндылықтары мен шығындары ... ... ... ... меншікті қаражаттарының ... ... ... ... жай ... ... беріледі. Сондай-ақ бұл несиенің қайтарылуы есеп ... ... ... ... ... ... ... тауар айналымы ) әдісінің ... ... ... ... құндылықтар айналымымен яғни,
олардың түсу және ... ... ... Бұл ... жаңа ... ... мен ... берілген несие бойынша
қарыздын қайтарылуы уақыт бойынша ... ... ... ... ... ... ие ... Себебі ссуда берілуі тікелей төлемге қатысты,
және заемдық қаражаттарға қажеттілік туындаған ... ... ... ... бойынша несилеу әдісі төлемдік сипаттағы несиелердін
көмегімен жүргізіліп , арнайы ссудалық ... ... ... ... жерде несиенін қайтарылуы өнімді сатудан түскен ... ... ... ... түсу ... жүзеге асқан.
Демек бірінші әдіс бір-ақ рет ... ... ал ... ... ... ... үшін қызмет етумен қатар, халық шаруашылығының
қорларының айналым шенберін және ... ... ... оның ... ... ... несиелеу әдісі нарықтық жағдайда өтумен ... ... ... ... ... 1980 ... банктік
реформалаудын бірінші кезенінін жүрісінде саны көп пауқымды объектілерді
несилеуден (қалдық бойынша сол ... ... ... бір тұтас несиелеу
механизмі бойынша ірі объектілерді тек айналым бойынша несиелеуге ... ... ... . ... ... ... несиелеу жиынтық
қорлар мен өндіріс шығымдары бойынша несиелеу формасын ... ... ... іс жүзінде шаруашылықтын барлық салалары өткізілді. Қазіргі
жағдайда мұндай тәртіпте өнер кәсіптік, көлік, ... ауыл ... және ... сату ... ... қазіргі банктік тәжірибеде несилеу ... үш ... ... ... ... ... ... бойынша несиелеу әдістері
• айналым қалдықтық.
Айналым бойынша несиелеу барысында несиелеу ... ... ... ... ... ... алушынын шығымдарын оның ресурсы
босағанға дейін аванс ұстайды. Ссудағы ... ... ... ... ... ссуда мөлшері өсіп, бұл қажеттіліктін азаюына
байланысты ссуда қайтарылады. Бұл әдіс негізінен ... ... ... немесе ұлғайту шараларына байланысты ... ... яғни ... жаңартып отыратын процесс болып табылады.
Қалдық ... ... ... несие ссудаға деген қажеттілікті
туындататын тауарлы материалды ... мен ... ... ... байланысан. Мысалы қәсіпорын өзіне қажетті құныдылқтарды өзінін
қаржылай ... ... ... алуы ... және ... сон оларды
қамтамасыз ете отырып банктен ссуда алуға өтініш жасай отырып, ... ... ... бұл ... ... ... ... ала отырып, компенсаицялау тәжірибесінде беріледі, ал
қажетті материалды сатып алу шығындары авансылау үшін берілмейді. ... ... ... ... ... бөлігі қамтылса ал
айналым бойынша несиелеуде несиелеу объектісі толығымен қамтылады.
Айналым және ... ... ... іс ... ұштасуынын
нәтижесінде айналым-қалдықтық әдісі түзіледі. Мұндағы ... ... ... ... ... байланысты несие берілсе ал екінші
кезенде, ... ... ... ... өтеледі. Бірінші кезенде несие тауарлы
материалды құндылықтарды кепілге алып шығындар ... ... ... ал ... кезенде несие клиенттін банк алдындағы мерзімі
міндеттемелері негізінде ... желі ... ... ... белгілі бір мерзім ішінде
қарыз алушыға несие беріп отырғандығы ... яғни ... ... ... ... несиелік желі арқылы несиенін есебінен банк пен қарыз алушынын
арасында жасалынған несиелік келісім шартқа ... кез ... есеп ... ... ... ... желі көбіне бір жылға ғана ... ... одан да ... ... ... мүмкін. Клиент банктен несиелік
желі мерзімінін кез келген уақытында қосымша келіс сөздер ... ... ... ... ... ала алады. Бірақ банк арыз алушынын
қаржылық жағдайынын нашарлығынын ... ... ... шек ... ... келіспеу құқығы сақталады. Белгіленген тәртіп бойынша несиелік
желі тұрақты қаржылық жағдайы және ... ... бар ... ... өтініші бойынша несиелеу шегі қайта қаралуыда мүмкін.
Несиелік желінің жанартылатын және ... ... ... ... желі ашқан жағдайда ссуданы беріп және ... ... банк пен ... ... ... ... ... желі барысында (револьверлік) несие автоматты түрде
қарыздын белгіленген лимит шегінде беріледі және ... ... желі ... ... болуы мүмкін. Мұндай мақсатты несиелік желі клиенттін бір
контракт төңірегінде ... бір ... ... ... ... ... желі әдісінін сыртқы көрінісі жағынан отандық
яғни ірі объектінін айналымы ... ... ... ... ... ... ... олардын арасында айырмашылықтар бар. Сөйтіп ... ... ... тек ... ... ... ... ғана ашады.
Ал біздін коммерцияолық банкте ... ... ... ... ... ... ... анықтау тәсілдері де әр түрлі, сол сияқты ... ... ... ... ... ол бір шама ... Мұндай
кемшіліктер жаңа коммерциялық құрылымдарға несиелік желі ... ... ... ... несиелеу басты әдісі әр жекелеген ссудаларды
беру ... ... ... ... табылады.
Несилеу әдістері несиену беру және қайтаруға байланысты ссудалық
шоттар формаларын ... ... ... ... ... ... ... және қайтарылуы) банктін клиентке ашқан ссудалық шотында
көрсетіледі. Ссудалық шот ... ... ... несиеніне байланысты
қарызы көрсетілетін яғни ссуданын берілуі мен қайтарылуы көрсетілетін шотты
білдіреді. Барлық ссудалық шоттарға ортақ тәртіп былай ... ... ... ... ... ал ... кредит бойынша клиенттін банкке
әрдайым сол жағында яғни ссудалық шоттын дебеттік жағында көрсетіледі.
Ссудалық шот
| ... | ... |
| ... беру ... ... ... шот ... | ... ... ... | ... ... мен өтелуі қарыздын көрсетілуінін ... ... ... ... шоттар өзара ажыратылуы мүмкін:
• ашылуы мақсатына қарай
• айналым мен өзара байланысты бойынша
Ашылуы мақсатына қарай ... ... ... ... ... ... клиент өзініні банктік депозитке салынған меншікті
қаражатын жұмсап қойған ғана белгілі бір мөлшерде несие алуға ... ... ... ... ... ... өз ... шоттарға сақтай
отырып банк несиесін пайдалану қажеттігі жағдайында алуға мүмкіндік алады.
Егер бұл шоттағы дебеттік қалдық шықса онда ол ... ... ... ... мен ... байланысы бойынша ссудалық шоттардын үш типі болуы
мүмкін:
1.Айналым—төлемділік
2.Қалдықты-компенсациялық
3.Айналым-қалдықтық
Ссудалық шоттардын үш типі де мәні ... ... ... үш ... ... ... айналым бойынша, қалдық бойынша, айналым-
қалдықтық әдісі бойынша.
Айналым-төлемдік шотты ашу барысында клиент әр түрлі қажеттілікі
байланысты ... ... ... мен ... ... ... берілетін
чектерді, берешек қарыздарды өтеуге, салықтар мен ... да ... ... төлем тапсырмаларын төлеуге мүмкіндік алады. ... ... үшін бір ғана ... ... ... ... шоттардын
болуы да жеткілікті.
Клиент барлық төлемдерді төлеуді қалдымдық-компенсациялық ... ... ... ... ... ... болса сонша қалдықты
компенсациялық болуы мүмкін. Бұл ссудалық шот ... екі ... ... ... ... және көп техникалық рәсімделуі
қажет, сол ... ... ... бір ... берілуі
қадағаланады.
Іс жүзінде айналым төлемділік және ...... ... ... ... ... өнеркәсіптің маусымды ... ауыл ... ... ... күн ... тауарлы-
материалдық құндылықтармен ... ... ...... ... ... ... бір түрін
контрагенттік шот ... ... ... ... ... ... және ... қабілеті бар қарыз алушыларға несие беруде активті-
пассивті (есеп ... ... ... ... пайдалануын
білдіреді. Бұл шот банк сенімінің ең жоғарғы ... ... ... ... жағы ... ... өндірістік қызметіне және
пайданы бөлуіне ... ... ... ал кредитіне клиенттін есебіне
түсетін түсімдер және басқада түсімдер де ... ... Бұл ... ... ... сол ... айналымда бар меншікті қаражатын,
ал дебеттік қалдығы айналымға банк несиесінін тартылғандығын яғни ... ... ... ... ... байланысты қазіргі несилеу тәжірибесінін ерекшілігі
мұндай ... тек ғана бір ... ... ғана емес көп вариантті негізде
қалыптасады. Мұндайда бұл ... ... ... ... жақын
формасын және қандай ссудалық шотты ... ... ... берілуімен
өтеулінін қандай режимін бекіту қолайлығын өзіне тандайды.
Қарыз алушыларды несиелеуге байланысты операцияларды жүзеге асыру үшін
екніші деңгейдегі банктер ... ... ... ... ... және ... ... шоттар, ереже бойынша, шаруашылық ұймынын, төлем
айналымынын үлкен бөлігінін несиенін көмегімен жүзеге ... ... ... ... ... ... болатын қарыз алушыларға ашылады.
Қазіргі уақытта арнайы ссудалық шоттар бойынша тауарлар қорлары айналымына
байланысты бөлшек және ... ... ... сонымен қатар сату жабдықтау
ұйымдары несиеленеді. Несие беру үшін арнайы ссудалық шоттарын пайдалануы,
тауарды несиеге сатуға түскен барлық ... ... ... ... ... және қарыз алушынын меншікті қаражаттарынын ұдай
өндіріс процесінде толық қатынасуын қамтмасыз ... ... ... арнайы ссудалық шот бойынша несиенін берілуі мен қайтарылуы ... ... Есеп ... шоты бұл ... ... шот ролін атқарады,
өйткені, ол арқылы ең бастысы ... ... және ... ... ... операциялар шенбері жасалады. Бұл үшін арнайы ... ... ... ... емес шығындарын түсімдергі жоспарланған
үлес және пайда үздіксіз аударылып отырады.
Кәсіпорынға тек бір ғана ... ... шот ... ... ... ... жекелеген қандайда бір тауарлар шаралары үстіне несиелеу
қажет деп санаса, онда оған жай ссудалық шоттар ашуға мүмкіндік береді.
Жай ссудалық шоттар бір рет ... беру үшін ғана ... ... Мұндай шоттар бойынша қарыздық ... ... ... ... ... міндеттеме тапсырмалар негізінде жүзеге
асырылады.
Егер қарыз алушы кәсіпорын бір уақытта ... ... ... ... онда оған ... жай шоттар ашылуы мүмкін, және
ссудалар әр түрлі ... әр ... ... және ... ... ... ерекше ссудаларды есепке алуда қарыз алушылардың алған
ссудаларын ... ... банк ... бақылау жүргізудін маңызы бар.
Несиелік мәмілені құжаттау.
Кез келге экономикалық мәміле, оның ішінде несиелік мәміле құжаттылуды
талап етеді. Бастапқы ... банк пен ... ... ... ... жасалып
оның соңы банкке несиелік ресурсқа ... ... ... ... ... ... отырып тапсырылуымен аяқталады. Банкте клиенттін
қаржылық ... ... және оның ... ... ... ... ... болуға тиіс. Сондықтан да банк клиенттен оның
қызметі жайлы соңғы 2-3 жылдағы жыл басына жасайтын ... ... ... жағдайларда таяу айдағы күнге жасалатын балансын талап етеді.
Кәсіпорыннын ... қоса ... ... және зиян ... ... қозғалысы туралы есептерін береді.
Клиенттің белгілі бір мақсатқа несие ... онвң ... ... ... және ... ... ... несиеге деген қажеттілікті
негіздейтін, басқаша айтақанда техникалық-экономикалық негіздемесі немесе
бизнес жоспары ... ... ... берілген ссуда алуға деген өтінішімен
қатар несиелік мәміленін ... ... ... ... ... ... қарыз алушынын мерзімді міндеттемесі болады.
Мерзімді міндеттемесі белгілі бір формада беріледі және онда қарыз
алушынын ... ... ... ... сомада қайтаруы туралы
міндеттемесі көзделеді. ... ... алшы ... ... ... құқықтары мен міндеттерін белгілейтін маңызды құжат-несиелік шарт
жасалады. Онда екі жақтын экономикалық және ... ... ... ... ... банктерге нұсқалған ҚР Ұлттық банкі
тарапынан қатан белгіленген ... ... ... ... жоқ. Ал ... ... ... сияқты тәжірибесінде кезедеседі.
Несиелік шарттан басқа, қажет болған жағдайда, кепілі шарт ... шарт ... Іс ... егер ... ... ... ... онда міндетті түрде кепіл туралы келісім шарт жаслауға тиіс. Сөйтіп
ол кейде нотариалды түрде куәләндыруы да мүмкін.
Несилеу процесі ... ... ... ... ... ... үшінші-бір тұлғаны кепілдемесін, әр түрлі орындардан анықтама
қағаздарды) ... ... мен ... ... ... қамтамасыз етілу
сапасы, экономикалық занды жақтарын анықтайтын ... ... ... ... ... ... Несиені банктін тиісті қызметкерінін
жазбаша үкім шығару ... ... Бұл ... ... ... оның орынбасары несиелік департамент бастығы несиелік бөлім басшысы
және банктін несиелік ... ... ... ... Несиенін берілуі
туралы клиенттердін шоттары ... есеп ... және ... жүргізу мен айналысатын бөлімге түседі. Онда клиенттін аты-
жөні, несиенін сомасы, несие беретін шоты көрсетіледі.
Өкім несиенін ... ... Ол ... ... және ... ... ... Бағыттарына байланысты несиені берілуі үш
түрлі болуы мүмкін:
1.Ссуда клиенттін есеп ... ... ... есеп ... ... түспей тауарлы және тауарлы емес
операциялар бойынша әр ... ... ... төлеуге беріледі.
3.Ссуда бұрын берілген несиелерді қайтаруға беріледі.
Барлық қатынастарда клиенттін ссудалық шоты дебеттелінген және есеп
айырысу шоты ( ... ... ), ... ... ұйымдардын,
мекемелердін шоттары, (екінші жағдайда) сол сияқты белгіленген мерзімде
қайтарылуға ... ... ... ... шот ... ... ... көлемі бойынша да ажыратылады. Мұнда үш вариант ... ccуда ... есеп ... ... ... сол ... жұмсалады
2) несиенін толық көлемін алу құқығын клиент біртіндеп ... ... ... ... ... іске ... ... несиелік шартта бұрынырақ көрсетілетін несиені алу көлемінен
бас тартуы ... ... ... варианті клиент үшін екінішісімен салыстырып
қарағанда экономикалық жағынан ... ... ... ... ... оны
біртіндеп жұмсау банктін несиелік көмегімен қымбатталады. Еске салатын жәйт
: әр күні алған несие үшін судалық ... ... ... ... үшін ... ... рұқсат алған күнінен емес ссудалық ... ... ... ... бастап жүргізіледі.
Қалыпты жағдайда клиенттін несиені алудан бас ... ... ... алып ... Банк ... ... байланысты өз ресурстарын
тоқтатып коя алмайды, себебі олардын басым бөлігі өз ... ... ... Бұл ... банк ... ... ... несиені беру
уақытын жіберіп алғаны үшін клиенттен бұл ... ... ... талап
ете алады.
Несиінін қайтару тәсілдері.
Несиенін берілуі сияқты несиені қайтарудын бірегей жасалған үлгісі ... ... ... ... көптеген варианттары болады:
1. Мерзімді міндеттемелер негізінде эпиздотық қайтару
2. Меншікті қаражаттардыни жинақталуын және несиеге деген несие ... ... азаю ... ... ... Алдын ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару
4. Түскен түсімді бірден ссудалық қарызды жабуға есептеу
5. Несиенін қайтарылуын мерзімін созу
6. ... ... ... «Мерзімі өткен несиелер» шотына аудару
7. Банк резервінен есебінен ... ... ... ... қарызды қайтару туралы қарастырылған ... ... ... ... байланысты жіктейді:
Қайтарылуына қарай:
1. Несиені толық қайтару
2. Несиені жартылай қайтару
Қайтару жиілігіне ... ... ... қайтару
2. Несиені бөліп бөліп қайтару
Қайтарудын жүзеге асырылуы уақытына қарай
1. Несиені жүйелі түрінде қайтару
2. ... ... ... ... қарай
1.Несиені мерзімді қайтару
2.Несиенін уақытын созып қайтару
3.Несиенін мерзімін өткізіп барып қайтару
4.Несиені мерзімінен бұрын қайтару.
Қайтару ... ... ... ... несиені пайдалану
3.Кепіл берушеніні шотынан шегеру
4.Басқа кәсіпорын шотынан ... ... ... және ... ... арнайы құжат арқылы жаасауға да жасамауға да
болады. Несиенін қайтарылуын ... ... ... ... ... ... үкімі, соттын бұырқытары жатады. Клиенттін
өзіненшотынан ақшалай ... ... ... ... үкім жазбаша да
және ауызша да болады. ... ... ... және яғни ... ... ... асырылады.
Кепіл механизмі.
Кепілге алынған мүлікті ... ... де ... ... ... не жатады.
Несиелік қатынастарды ұйымдастыру тәжірбиесінде кепілді пайдалану
арнайы механизмнің ... ... ... ... ... ... механизімі – кепіл туралы ... ... ... ... протцессін білдіреді. Кепіл ... ... ... ... ... ... ... және несиені пайдаланудың
барлық мерзімінде орындалады. Кепіл механизмінің нақты орындалуы ... ... ... кезеңінде – несиенің қайтуында, яғни кей
жағдайларда, клиент несиені өзінің табысы немесе ... ... ... ... туындайды.
Кепіл механизмін іске асырудың негізіне ... ... мен ... таңдау кепіл затын ... ... ... ... туралы
шарт жасасу және орындау кепілді пайдалану
Кепіл затына жататындар бағалы ... ... ... ... мүліктік құқықтар жатады.
Материалдық –заттық мазмұнына қарай кепіл заттары мынадай
топтарға бөлінеді
1. ... ... ... ... ... ... ... материалдар жартылай өнімдер кепілі
- тауарлар және дайын өнім кепілі
- валюталық ... ... ... , ... ... ... ... тауарлы материалдық құндылықтар кепілі
бағалы қағаздар (векселдер) кепілі
сол сияқты банктегі депозиттер кепілі
жылжымайтын мүлік кепілі (ипотека)
3. Мүліктік құқықтар кепілі
Жалгерлік ... ... ... ... ... кепілі
Кепіл механизмінің негізгі элементіне кепіл затын бағалау
жатады. Осыған байланысты халықаралық тәжірбиеде арнайы нұсқау ... ... ... заттары нарықтық құны бойынша бвағаланады
Бұл ең жоғарғы бағаны білдіреді және осы ... ... ... болуға тиіс.
2. Қамтамасыз етілген мүлік кез келген уақытта ... ... ... ... үшін ... қайта бағаланып отыруға тиіс
3. Кепіл затын бағалауды арнайы біліктілігі бар мамандар жасауға
тиіс.
4. Өнер ... ... және т. ... куәландыруға тиіс.
5. тауарлы- материалдық кепілге алған жағдайларда, оның
құнына мерзімді бағалап ... ... ... ... ... ... эксперттердің шығындары қосылуға тиіс.
6. Кепілді бағалау барысында ... ... құны мен оны ... ... ... ... ... бөлу қажет.
Банк несиелік келісім шарттың орындалуына және ... ... ... ... ... Осы ... қарыз алушының шаруашылық
қызметіне, оның қаржылық жағдайына талдау жасап, қажет болған жағдайларда ,
орнына ақшалай және есеп ... ... ... ... ... ... Осы ... қарыз алушыдан алынған барлық
қаржы ақпараттар түрлері мен басқа да ақпараттар қолданылады. Әрбір ... ... ... ісін ... жүйесі болады.
Несиелік келісім шартқа байланысты өз міндеттемелерін орындамаған
қарыз алушыларға қатысты банк: қары алушыға әрі қарай ... ... ... ... несиелік шартында қарастырылғандай беруді тоқтатуға
құқы бар. Қарыз алушы несиелік келісім шарттарын жүйелі ... ... банк ... ... ... ... ... етеді.
Несиелеу процесінде жасалатын бақылау банктің несиелік портфелін
мерзімді түрде тексеріп отырумен де ... ... ... ... оның ... көзі және ... ... жүргізу
барысындағы тәуекел көзі.
Қарыз алушының несиелік қабілеті бұл қарыз алушының өзінің
міндеттемелері ... ... және ... есеп айырысу ... ... ... үшін ... төлем көлемі (пайыз) оны пайдалану
мерзіміне қарыз алушының төлем қабілетсіздігі ... ... үшін ... ... сипатына банктердің мөлшерлемелеріне
тағы басқа ... ... ... ... ... ... оны
қарыз капиталын қайтарымдылық принципімен пайдалану негізінде ... ... ... ... ... керек. Бұл экономикалық
қатынастардың субъектілері – ... ... ... ... және ... ... кредитор және қарыз алушы. Қарыз ... ... ... ерекше оларды несиелік қатынастарен ... ... ... ... ... ... ... айырмашылықтары төмендегідей болып келеді:
• қарызға берілген құнның және несиені пайдаланғаны үшін төленетін
пайыздық сома қозғалысының сипаты;
• несие мен ... ... ... ... ... ... ... құн мен пайыз төлеу сома қозғалысының әр түрлі
бастамасы;
• несие және қарыз пайызының ұдайы өндіріс ... әр ... ... болуы;
Бұл айырмашылықтарды толығырақ қарастырамыз.
1. Егер несие- бұл қайтарымдылық негізінде құнның қозғалысы болса, ... ... ... құнның белгілі бір бөлігінің эквивалент алмай
берілуін сипаттайды. Несиені ... үшін ... ... оның ... пайыздық соманы алушы кредиторға
беріледі.Пайыздық соманы төлеуге ... ... оны ... ... ... ... иелік ету құқығы қарыз алушыдан
кредиторға ... ал ... ... ... ... ... ал ... қарыз құны мерзімі өткен соң өзінің заңды
бастапқы орнына қайтып келеді .
2. Несие мен ... ... ... ... айырмашылық
шарт бойынша қарыз алушы мен кредитор арасындағы екі міндеттемеде
көрсетілген: ... ... ... және оны ... ... ... міндеттемесі.
3. Несиеге және пайызға байланысты қатынастарда қозғалыстың басталуы әр
түрлі сияқты. Қарызға берілген құнның ... ... ... ... ... ... төлеу кері бағытта қарыз алушыдан
кредиторға қарай жүреді. Кейде несие сомасының қайтарылуы және қарыз
пайызын ... ... ... ... ... . Қарыз алушы алдымен
несиені қайтаруы мүмкін, содан соң оны ... үшін ... ... ... және пайыз бір-бірінен оларды ұдайы өндіріс процесінің әр түрлі
сатыларында пайда болғандығымен де ажыратылады. Егер ... ... ... ... ал пайыз бөлу фазасында пайда болады. ... банк ... ... ... ол ... пайда болуы өндіріс
сферасындағы жұмыс керлердің еңбегіне байланысты.
Қарыз пайызы экономикалық категория ретінде екі функцияны орындайды:
үлестіру және ... ... ... өсіру. Бірінші қарыз пайызының
үлестіру функциясы – барлық ... ... емес оның ... құрылған
құнды білдіретін бөлігімен байланысты. Пайыз арқылы ... ... ... шаруашылық сипатта. Пайданың бөлінуі пайызында қарыз ... ... ... ... ауысуы мүмкін. Экономикалық қатынастардың сол және
сол тәрізді субъекті бір мезгілде кредиторда қарыз ... да ... ... пайыздық сомалардың алушысы және төлеушісі ретінде жүре алады. Қарыз
пайызы арқылы пайданың үлсстірілуі меншік иесінің ... ... ... ... банктің кредитор ретіндегі несиелік потенциялының ... ... ... ... ... ... ... алынатын
пайыз бен төлетін пайыз арасындағы айырмашылық есебінде болады .
Кредитор мен қарыз алушы арасындағы өзара ... ... ... ... ... ... КОММЕРЦИЯЛЫҚ БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ПОТЕНЦИАЛЫН ТАЛДАУ
2.1. Коммерциялық банктің несиелік потенциалына жалпы сипаттама
Нарық жағдайында банктердің ресурстық потенциялын өсіру ... ... ... ... ету ... дәрежелі маңызға ие болды.
Коммерциялық банктердің несиелік ресурстары халық шаруашылығының уақытша
бас ... ... ... және тауарлай формада) және банктікжүйенің
арнайы несиелеу үшін арналған қаражаттарының жиынтығынан ... ... ... ... бір формасы. Демек, біздің көзқарасымызша
экономикалық белгісі бойынша анағұрлым дұрысы ... ... ... ... ... ақшалай қаражаттардың
бөліктері ретінде айқындалуы болып табылады.
Коммерциялық банктер қарыз беру ... ... үшін ... ... ... көздер есебінен құрылды.
( депозиттер
( банкаралық зайымдар
( меншікті қаражаттар
( ... емес ... ... ... ... ... ретімен қарастырайық.
Несиелік ресурстардың анағұрлым тұрақты ... ... ... ... ... олар әр ... ... бойынша жіктеледі
Депозиттердің және депозиттік операциялардың дүние жүзілік стандарт
деңгейіне ... ... ... ... ... тән,экономикалық
жағдайлардың құрылуына қарай бірте-бірте жүретін болады. ... ... ... ... ... ... ... орналастырылды:
(банк пайда алуға немесе болашақта пайда алу үшін жағдай жасауға
(банк ... ... ... ... ... икемді
депозиттік саясат жүргізу.
( банк балансының өтімділігін жоғары дәрежеде демеп ... ... ... ... ұйымдастыру процесін де
ерекше назар аударылуы ... ... ... беру ... ... ... және салалар бойынша өзара байланыспен сабақтастылықты
қамтамасыз ету.
(депозиттерді тартуға әрекет ететін ... ... ... қолдану .
Депозиттердің сапалығы,тұрақты бөлігі неғұрлым көп ... ... ... ... ... тұрақты бөлігінің көбеюі
банктің өтімді активтерге мұқтаждығын азайтады. ... ... ... ... тұрақтылыққа ие,өйткені бұл депозиттердің түрі сыйақы
мөлшерлемесіне байланыссыз. Банкте осы депозит түрінің көп ... ... ... ... мен жылдамдығы банктің клиентке жақын орналасуы
сияқты факторларға байланысты.
Ал, мерзімді және ... ... ... ... ... ие,себебі оған банктің ... ... ... үшін ... ... ... иесіне пайда әкеледі.
Салым салушылардың мүдделерін қорғау мақсатында банктер ... ... ... ... ... ... сақтандыру
жүйесі банктің банкротқа ұшыраған немесе төлем қабілетсіздігі ... ... ... ... ... салаға дейін зиянның орнын
толтыруын кепілдейді.
Коммерциялық банктер өз клиенттерінің ... ... ... ... ... бір ... ... сақталуын қамтамасыз етсе
өтімділікке деген клиенттің қажеттілігін қанағаттандырады.
Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтау коммерциялық ... ... ... ... Бұл ... ... ... капиталы
мен тартылған қаражаттардан тұрады.
Банк пен клиенттің бірлескен ... ... ... екі ... міндеттері және қаржыландыру тәртібі мен олардың арасындағы табысты
үлестіруі туралы келісім шарт ... ... ашу және ... ... ... ... депозиттің
ашылу мерзімі ол бойынша пайыз ... ... осы ... ... алу жайлы мәліметтер қарастырылады.
Депозиттік қаражаттарды салымдарға тарту және ... ... ... ... ... ... ... делдал райы орындалады.
Қарыз алушылар кейде ұсақ қарыздарды пайдаланады. Бұл ... ... ... ... аз ғана ... қысқа мерзімге салғанның өзінде
де мүмкін болады. Банктер мұндай операциядан ... ... ... ... ... ... біршама жоғары пайыз мөлшерлемесін
белгілеп пайда табады.
Депозиттерді жүргізетін ағымдағы экономикалықжұмыс ... ... банк ... ... ... бірі. Ол банк клиенттерінің
шоттары бойынша қаражаттар қозғалысын және депозиттердің неғұрлым өтімдірек
топтарынан ... ... ... ... қатыстьы өткізгіштік
мүмкіндіктерін талдайды.
Мұндай талдау банкке сенімсіз ... мен ... ... ... ... Ондай мәліміттер банкке осындай ... ... ... ... ... беру туралы шешім қабылдауға қажет болады.
Депозиттермен жүргізілетін ағымдағы жұмыстың басқа бағыты болып
клиенттердің банк ... ... ... ... ... мен ... формаларын жетілдіру жатады.
Депозиттік және жинақ сертификаттарының нарығы жеткілікті мөлшерде
ауқымды және бәсекелес ... ... ... ... ... ... іс ... дамымасада алғашқы орналастыру шегінде олар орташа
табыстытұрақты бағалы қағаздар ретінде үнемі сұраныста ... және ... үшін де ... бастапқы құрылуы барысында меншікті қаражаттар қалыптасады.
Мен қаражаттар арқылы оның барлық ... ... ... ... Мен ... ... ... ұстап тұруда маңызы зор. Мен
қаражатсыз банктік қызметті ... ... емс. Осы ... ... банкке қажетті резервтер құрылады. Ең ... ... ... –бұл ұзақ мерзімді активтерге жұмсалады.
Банктің тартылған қаражаттары-активтік операцияларды оның ... ... 90% ... ... ... қанағаттандырады.
Банктің меншікті капиталын ұлғайту жолдарына мыналар жатады:
1) банк пайдасы
2) акцияларды шығару
3) құрылтайшылар мен пай қосушылардың санын арттыру
4) облигациялар шығару
Акционерлік банктер ... ... ... ... үшін ... ... және бұрыңғы шығарылған акциялардың ... ... ... ... ... Қазақстан ҰБ пруденциялық
нормативтерімен реттеліп отырады.
Жылдың аяғында банктің түскен пайдасы барлық нәтижелік шарттардың
сомалары ... мен ... ... ... Бұл ... ... пайдалар және зияндар шотына екінші бөлігі – төленетін девиденттер
шотына үшінші бөлігі салық төлеуге, ... ...... ... ... пайда несиелік ресурстар ретінде жұмсалады.
Банк капиталын ұлғайтуға негіз болатын төмендегідей факторларды ескеру
қажет.
(Банктердің девиденттері ... ... ... қарағанда
пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне қарыз алушының несиелік қабылетінің
нашарлауына байланысты олардың ... ... ... Банк ... ... ... мерзімді қарыз көздеріне көңіл бөледі.
Бірақ олардың көбі талап ... ... ... ... мүмкін.
Меншікті және тартылған қаражаттар банк ресурстары ҰБ –те ашылған
корреспонденттік шоттар көрсетіледі.
Бұл активтік шот, сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... қалдықтың мөлшері уақытша бос резервтік қор ... Осы бос ... ... қаншалықты жоғары болса, бнктің
тұрқтылығы соғұрлым жоғары болады, бірақ, банктің пайдасы төмен болады.
Керісінше, егер ҰБ ... ... ... ... аз болса,
банкке пайда көп түседі де бірақ тұрақтылығы төмен болады.
Сондықтан әр бір коммерциялық банк өзінің ҰБ корреспонденттік ... ... ... ... ... ... активтерін арттыру үшін меншікті капиталдың ... ... ... ... ... ... банктердің банкроттан сақтануүші меншікті
капитал мөлшері жоғары болғанын қалайды.
Банктерджіңбанкроттығы ондағы басқарудың ... ... ... ... ... ... ол ... капитал нормасының төменгі
деңгейде де жұмыс ... ... ... ... ... ... капитал жеткіліктілік термині банктің жалпы
тұрақтылығын және оның тәуекелге бару дәрежесін ... ... банк ... ... ... ... банк активтеріне сәйкес болуға тиісті. Сондай-ақ
коммерциялық банктер өз ... банк ... ... ... ... ... ... ол банк қызмтін кері әсер етуі мүмкін.
Сондықта банк жетекшілері бір жағынан қадағалау және ... ... ... ... мен ... ... да ... параметрлер
арасындағы қолайлы қатынасты табуға тырысады.
Өз капиталының тапшылығын сезетін ... ... ... ... ... мен ... ... етеді, әрі олардың орындалуы
туралы есеп беріп тұрады.
ҰБ капитал тапшылығын сезетін банкті оның ... ... ... ... мен ... ... үлесіне қарай
анықтайды.
Бүгінгі таңда ҚР-ғы II-деңгейдегі банктер ақшалай қаражаттарын пайда
табу мақсатында бағалы қағаздарға жұмсау инвестициялық ... ... ... ... ... арқылы жүзеге асады.
Инвестициялық операцияларға бағыттылған активтердің басым бөлігі-
мемлекеттің бағалы қағаздары жұмсалып отыр. Себебі мұндай бағалы ... ... ... ... ... ... табыс төмен
болғанмен, тәуекелде соншалықты жоғары болады. Егер бағалы қағаздар ҰБ –пен
алдын ала дараланған ... ... ... онда ҰБ ... алушыларды
ынталандыру үшін және оларды несиелік қабылетін жоғарылату үшін нарықтың
бағасынан төмен бағада сатады. Ашық ... ... бұны ҰБ ... ... ақша ... ... реттеу мақсатында бағалы
қағаздарды сату және ... алу ... ... ... болады .
Бұл айналыстағы коммерциялық банктердің өтімділігі және ... ақша ... ... ең ... ... . ... ... ҰБ-тің ақша эмисиясын ... және ... ... ... ... нарықта бағалы қағаздарды сатып алу оларды
сатып алған ... ҰБ ... ... ... ... бір ... ... ақша шығаруын және несиелерді ынталандыру үшін
ҰБ кері операция жүргізеді, Бағалы қағаздарды сатып алып оның ... ... ... ... ... ... табу мақсатында басқа элементтердің бағалы
қағаздарыменсауда-саттық операцияларды жүргізеді.
Бұл операциялар бірнеше қызметтерді атқара ... олар ... ... ... ... ... бола алады. Бұл операциялардың
басқаша тағйындалуы алыпсатарлық табыс алу. Банктер комиссиондық төлем ақы
үшін бағалы ... ... ... есебін жүргізеді және бағалы
қағаздардан басқа да депозиттік қызметтер көрсетеді.
Коммерциялық бантер несиелік операцияларды жүргізу үшін ... ... ... Бұл қаражаттар тартылған қаражаттар.
Бұл операцияларды ұйымдастырудың басты мақсаты банктың өтімділігін
жақсарту болып табылады.
Депозит емес ресурстарға ... ... ... алу, ... сата ... кейін қайта сатып алу туралы келісім ... ... алу және ... ... ... алу, ... ... коммерциялық бағалы қағаздарды шығару, евродоллар нарығында займдар,
облигациялар ... ... ... ... нарығының құрылымында көптеген
айырмашылықтар бар. ... ... ... үшін ... ... болу керек, ал оның қамтамасыз етілуі несиелік ресурстар
мен несиелік жұмсалымдар ... ... ... және ... сақталуын талап етеді.
Несиелік ресурстар нарығының пайда болуымен қатар ... ... ... ... банктер жаңа қызмет түрлері ретінде бағалы
қағаздар мен факторинг, лизинг және т.б. ... ... ... ... Коммерциялық банктер ерекше кәсіпорын ретінде делдалды қызмет
атқарып несиелік ресурстар нарығында ресурстарды сатып ала отырып оны ... ... ... ... ... ... банк үшін ... және пассивті операциялардың маңызы
зор. Пассивтік операцияларға банк ресурстарының мөлшері тәуелді. Пасивтік
операциялардың төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... эмиссиялау;
- банк пайдасына капиталдарды немесе қорларды ұлғайту және құру;
- басқа да заңды тұлғалардан несие алу;
- депозиттік операциялар.
Коммерциялық банктердің несиелік ... ... ... ... негізгі көлемі ұйымдастырылған ... ... сату ... ұсынылады. Негізгі кредитор ретінде – ірі
коммерциялық банктер. Банкаралық займдар – ... ... ... ... үшін ... қалыптастырудың маңызды көзі.
Банкаралық займдардың ... ... ... ... ... ... екіншіден, банкаралық несиелерді тарту клирингтік
орталықтағы корореспонденттік шоттардың ... ... ... жүзеге асырылады. Банкаралық нарықта Ұлттық банктің резерв ... ... ... және ... алынады. Міндетті минимуммен
салыстырғанда резервтік шотта артық қаражаттар бар көптеген банктер қосымша
пайда түсіру үшін қарыздарға ... ақша ... бос ... ... ... жағдайда
коммерциялық банктер Ұлттық банктен ... ... ... ... ... ... овернайдтық, овердрафтық несиелер жатады.
Банк резервтерінің шамадан тыс өсуіне резервтік талаптардың ... қана ... ... қатар резервтердің баламалы тәртібіне ауысу
мүмкіндігі пайда болады, яғни экономикалық ... ... ... ... ... ... резервтік
талаптардан кем болмайды.
2.2. Қазақстан Республикасындағы несиелік потенциалдың дамуын талдау
1992 ж. Қ.Р-ның ... ... ... көшу ... ... ... және шаруашылық қызметіне банктік ... ... ... ... мен ... ... ... етуде
экономикалық әдістерді қолдану банк пен клиенттері арасында сонымен қатар
банктің өз жүйесі шеңберіндегі, оның ... ... ... өзара
қарым – қатынастар жүйесін қайта құру, яғни жаңа құбылыстар мен ... ... ... түрде реформалау қажет болып саналады.
1992 жылдары ҰБ- тің несиені қайтару қаржыландыру тәжірибесінің
жетіспеушілігі ... ... ... ... емес несиелерге емін- еркін кіру мүмкіндігіне ие бола
отырып депозиттік ресурстарды өз бетінше ... ... ... ... мұндай несиелерді субъективтік негізде орнгаластыруда
банктердің жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... Несиелерді тиімді орналастыруда кедергі болған тағы да бір ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлеме қарыздарға деген қажеттіліктің көбеюіне және
несиелік тапсырыс ... ... ... несиелендірілген
мемлекеттік кәсіпорындардың қаржылық тәртібінің әлсіреуіне әсер етті.
Мемлекеттік кәсіпорындар мұндағы арзаннесиелерді алып, көбінесе оларды
инвестор үшін емес, яғни ... ... және ... ... үшін ... ... тауарлар қорын арттырса ал, азаматтар өз
қаражаттарын жылжымайтын мүлікке және таур ... ... ... мн ... ... өздерінің жинақ ақшаларын нақты
активтерге салғанды ... ... ... ... ... және ... ең басты құрал. Салымдар үшін ... банк ... ... ... ... ... Несиелік ресурстар
жеткіліксіздігі банктердің мекемелерге халыққа ... ... ... ... мен ҰБ ... ... пайыз мөлшерлемесін
салыстыруға болады.
1992 жылы наурыз ... 25 % ... ... ... ... ... ... инфляциясы 500%- дан жоғары.
1992 жылдың қараша айында ... ... ... 65%- ... ... ал ... 1000% ... кезде арзан несие алатын кәсіпорындар өздерінің қаржылық жағдайын
жақсатруға және жұмыстарын қайта құруға қол жеткізе алмады.
Осылайша мемлекеттік ... ... ... несиелеу саясаты
төменгі пайыздық мөлшерлеме саясаты несиелік ресурстарды орналастырмауға
әкелді.
Уақытша бас ... ... ... ... мөлшерде жұмылдыруға
мүмкіндік берген жоқ.
Несиелік ресурстарды үлестіру сипатына мемлекеттік кәсіпорындарға
субсидиялық және ... ... беру ... кірі ... кәсіпорындарға және есеп – айырысуда өзара ... үшін ... ... беру ... ... ... кәсіпорын шығындарын қаржыландыру құрамына айналды.
Қаражаттандырылған несиелер саясаты кәдімгі ... мен ... ... ... ... ... ... бастап директивті несиелерді беру тоқтатылды.
Ұлттық валюта тұрақты ... ҰБ ... ... ... ... қолға алды.
Қазақстандағы банктік жүйені реформалаудың бірінші ... ... ... ... де маңызды өзгерістер болды.
1995 жылдан бастап ҰБ ... ... ... ... негізгі массасы алғашқыда укцион арқылы ресурстар 3 ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар
нарығына көше бастады, сөйтіп банкаралық несие нарығы дами түсті.
Ең алдымен ақша – несиелік ... ... және ... ... ... ... ... Қаражаттардың ортақ қоры әдісі негізінде банк ресурстарының
жалпы суммасын ... ... ... ... ... ... бөлу ... Осы әдісте
қаражат өтіміділігінің адекватты ... ... ... ... ... Ең ... активтердің алғашқы резервтер тобына
орналасатын қаражаттардың үлесі анықталады. Содан кейін
банк қаражаттары активтері екінші ... ... ... ... ... резервтер көлемі несиеге
сұраныс пен салымдардың мөлшерімен анықталады. ... ... көп ... ... көп резервтер талап етіледі.
Ең соңғы активтердің тобына салыстырмалы түрде көтеру
мерзімі жоғары ұзақ ... ... ... ... ... ... ... әдісіне банктегі банктер
әдісі жатады. Бұл әдіс активтердің қалыптасуы жалпы сомаға
және ... ... ... ... ... ... көзінің қаражаттары айналымдылығына
байланысты әртүрлі қамтамасыз етуді жне сәйкесінше ... ... ... етеді. Осы әдіске сәйкес әртүрлі
көздерден тартылған ... ... ... табыстылық-өтімділік орталары анықталады.
Талап ету салымдары өтімді активтермен жоғары ... ... ... етеді. Сондықтан талап ету салымдар
банкісі қаражаттардың үлкен ... ... ... Ал ... ету ... ... ... бағытталады және аз бөлігі қысқа мерзімді
судаларға беріледі. ... ... ... ... ... бөлігін екінші ретті резервтерді
қалыптастыруға орта және ұзақ мерзімді судаларға, сондай-ақ
ұзақ ... ... ... ... Активтерді басқарудың ғылыми басқару әдісі. Ол ғылыми
әдістер мен ... ... ... ... табыстар мен шығыстар туралы есбіндегі әртүрлі
бағыттар арасында күрделі ... ... үшін ... ... пен өте ... ... ұйғарды.
Ғылыми басқару әдісі мынадай үш сұрақтарға жауап беруге тырысады:
Мәселенің мәні неде? Оны шешудің қандай варианттары бар? ... ... ... бойынша мамандар өндірістік мәселені шешу үшін ... деп ... ... ... бірін қолданады. Бұл әдіс
операциялардың табыстылық пен өтімділік ... ... ... ... ... ... ... мәселесімен
байланыстырады. Сызықтық бағдарламалау бір ғана ықшамды шешімге ... ... ... шектеулердің сипаты дәл анықталуға тиіс.
Коммерциялық банктердің өтімділігі мынадай екі әдіспен есептелінеді:
- баланстың ... ... және ... ... ... ... ... сәйкес кезеңдердегі банк балансының активтері мен пассивтері бойынша
айналымдардың талдауын ескеріп өтімді қаражаттарға потенциалды қажеттілігін
анықтау негізінде.
Коэффициенттік әдіс баланс ... ... ... бір ... ... білдіреді. Бұл әдіс әртүрлі көрсеткіштерді
пайдаланады. Алғашқы тобына екі ... ... ... мен ... ... ... ... резервтер (касса + орталық банктегі респонденттік шот) ... ... ... + ... ... мемлекеттік бағалы қағаздар)
резервтер / Депозиттер.
Бірінші көрсеткіш деңгейі банктің өтімділігін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... тұрақтылық дәрежесін сипаттайтын көрсеткіш негізгі
депозиттер (талап ету ... + ... ... сомасының жалпы
депозиттер мөлшеріне қатынасы. Егер негізгі ... ... 75 ... ... онда банк ... болып есептелінеді. Банктік ресурс базасының
сапалығы коммерциялық банктің сыртқы көздеріне банкаралық несиелерге шығу
мүмкінділік көрсеткішпен сипатталады. Оның ... банк және ... да ... ... қарыздар
Тартылған қаражаттар сомасы
Несиелік үлкен шығындарды болдырмас үшін берілген несиенің қаншалықты
қауіп-қатерінің ... ... білу ... ... ... ... берілгені жеткілікті. Сондықтан ссуда берілген кездегі
проблеманың бірі қарыз ... ... ... алу ... ... қаржыландыру ставкасы ҚР тәуелсіздік алғаннан кейін төменгі
деңгейге кеміді. Екінші деңгейдегі ... ... ... ... ... сәйкес бірінші топқа 11 банк, екінші топқа 24 банк ... ... өсу ... ... ... ... ... өзінің
даму барысында жаңа кезеңге көшті. Халықтың ондағы ... бір ... 15,5 млрд ... ... ... Банк 2003 жылы ... және орта
бизнесті дамыту үшін 243 млн доллар көлемінде несие ... Ал 2005 ... бұл ... ... 700 млн АҚШ долларына дейін ... ... ... банк ... 2587 млн АҚШ ... ... ... жеке капиталы да
2 есе өсті. Ұзақ ... евро ... ... ... банкі
бүгінгі таңда Қазақстанда евро облигациялар тарататын аса ірі ... ... ол ... ... ... ... ... 825 млн ақш
доллары көлемінде евро ... 4 ... ... ... ... тәуекел дәрежесіне кәсіпорынның жағдайы мен көлеміне
байланысты болады және орта ... ... ... ... ... ... олардың соңғы кезде төмендету ... ... ... бүгінгі ірі компанияларға несиелер валютамен
жылдығы 12 %-ға ... ... үшін ... тұрақтылығы сияқты
факторлар маңызды. Туран-Алем банкі депозиттер түрінде ішкі рынокта тартқан
капиталымен ғана емес займ ... де ... ... ... және ... ... ... бірге банктердің
несиелік портфелінің сапасы жақсаруда.
Екінші деңгейдегі банктердің береген кредиттері және олардың сыйақы
ставкалары
|Кезеңдер |1998 ... |2001 |2002 |01.03 |02.03 |
| ... ... активтер және баланстан тыс талаптар |
|5 ... ... ... отырған |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... және ... тыс ... ... ... ... ... ... жағдайда|
|25 ... ... ... кешіктірген |
| ... ... ... бар ... активтер және баланстан тыс талаптар ... ... ... ... ... және ... тыс ... ... ... ... ... ... ҰБ ... ... деңгейдегі банктердің
қаржылық есеп беру туралы тәртібіне сәйкес банктер Банктік ... ... ... ... ... ... қаржылық
есеп береді. Қаржылық есеп беру ... ... ... мен олардың
қызметінің нәтижелері туралы нақты мәліметтерді қамтитын 35 ... ... есеп ... ... ... ... ... сайын Статус-репорт деп аталатын банктің ағымдағы
қаржылық ... ... ... ... ... ... талдау мақсаты – енді пайда болып келе жатқан ... ... ... ... Мұндай мәселелерді айқындау
банктердің қаржылық есеп беруінен және осы мәселелерге ... ... ... ... ... ... жүзеге асырумен іске асады.
Қашықтан талдау жүргізетін мамандар мынандай міндеттерді шешеді:
1. Банктердің ... ... мен ... басқа да нормалар мен лимиттерді резервтік
талаптар мен күмәнді қарыздарға қарсы ... ... ... тексеру.
2. Банктердің қаржылық қызметін қарастыру, ... ... мен ... ... ой қалыптастыру.
Капиталды талдау. Банктің қаржылық жағдайының ең маңызды көрсеткіші.
Капитал жеткіліктілігі, оның табыстылығы сияқты қашықтан бақыланып ... ... ... ... ... өзінің ойын қалыптастыратын
талдаушы мынадай сұрақтарды ескеруі қажет:
• банк ... ... ... бере ... ең төменгі мөлшері асқан жағдайы бар ма?
• Капитал деңгейінің банктің өзіне алған тәуекелге ... Ең ... ... ... ... ... бар ма?
• Банк капиталының деңгейінің өзгеруі қалай?
• Банк капиталының сапасы қандай?
• Капиталдың кез-келген бөлігі банк үшін ... ... деп ... себептер бар ма?
Активтердің сапасын талдау. Банктердің болашақтағы активтерінің сапасы
қазіргі уақытта берілетін жаңа ... ... ... Талдау кезінде
тексеруші мынандай сұрақтарды көрсетуі керек:
• өткен тоқсанда банктің несие тәуекелі жағдайында ерекше
өзгерістер ... ... ... банк ... ... және аударылмаған
активтердің үлесі қандай?
• Банк капиталына қатысты сапасыз активтердің деңгейі қандай?
• өткен ... ... ... ... ... ... жоғарылауы немесе төмендеуі қалай болуы мүмкін?
Банктің сапасыз ссудаларының құрылымы қандай?
• үмітсіз ссудаларды баланстан шығару. Шығарылған ... ... және ... өсуі ... төмендеуін есептеу.
• Банк несиелік қызметінің шығынын жабу үшін ... ... ... ... ... ... ... нормативті талаптарының сақталуы.
Табыстар мен шығыстарды талдау.
Банктің табыстарын үздіксіз қашықтан бақылау ... ... ... ... береді:
• банктің табысының деңгейі қандай? Оның деңгейі банк ... және ... ... ... ... тенденциясы қандай? Қазіргі экокномикалық
жағдайда оның келесі жылда жоғарылауы немесе төмендеуі мүмкін
бе?
... ... ... Егер ... ... жоғарлаған немесе төмендеген жағдайында ол
тұрақты болып қалуы мүмкін бе?
Банктің шығындарын талдау.
• шығындардың құрылымы
• пайыздық шығындардың көлемі
• пайыздық емес ... мен ... да ... ... ... шығындар
Өтімділікті талдау. Банктің өтімділік жағдайы оның барлық қызметінің
көрсеткіштеріне әсер етеді. Онда ... ... ... ... ... ... көбеюі немесе азаюы? Банктің өз
міндеттемелеріне қатысты өтімді ... көп ... ... Банк ірі ... ... да банк депозиттері немесе
мемлекеттк ... ... ... ... ... ... ... жатыр ма немесе көбеюде ме?
• Банк активтерінен асатын жақын арада ... ... ... бар ... ҚР ... ... өтімділік бойынша талаптарды орындай
ма?
Өтімділік – банктің сенімділігін қамтамасыз ететін,оның қызметінің
жалпы сипаттамалардың бірі.
Банк ... ... мен ... берушілер алдында өз
міндеттемелерін уақытында және шығынсыз орындау қабілеттігін ... ... ... және ... деп екіге
бөлінеді.Банктың ... ... ету ... ... ... ... қаражаттары
түрінде банктің балансында көрсетіледі.Ал потенциалды немесе баланстан тыс
міндеттемелерге: банктен берген кепіл-хаттар,клиенттерге несие ... ... ... коммерциялық банктің борыштық және қаржылық міндеттемелерді
уақтысында орындау үшін қолма-қол ақшалай қаражаттар мен ... да ... ... ... ... ... қаражаттарды тез арада
жұмылдыру мүмкіндігі жеткілікті болса,онда бұл өтімді банк болып табылады.
Банк өтімділігі аталған барлық міндеттемелерді,сонымен бірге ... ... ... міндеттемелерді ... ... ... үшін ... және ... (орталық банкте және басқа коммерциялық банктерде ) ... ... ... ... қолма-қол ақшаға тез ... ... ... ... ... ... ... банкаралық
несиелер сияқты қаражат көздері пайдаланады.
Осы аталған қаражат көздерін пайдалану банк үшін ... ... ... ... қаражаттардың көзі ретінде бағалы
қағаздарды немесе басқа активтерді сату қалыпты тәртіпте алдын-ала келісіп
қойған ... ... ... ... ... ... ... қызметтерді атқарады:
( депозиттерді алу мен несиелерге байланысты сұранысты қанағаттандыру;
( тиімділік тәуекелін азайту және банктің сенімділігін қамтамасыз ету;
( ... ... ... ... қаражаттары бойынша төлей алмау тәуекел үшін уақытында
және шығынсыз ... ... ішкі және ... ... ... факторлар қатарына мыналар жатады:
( банк капиталының базасы;
( банк активтерінің ... ... ... сыртқы қаражат көздеріне орташа тәуелділігі;
( мерзімі бойынша активтер мен пассивтер өзара сәйкестігінің;
( сауатты менеджмент;
( ... ... ... ... ... бұл ... ... депозиттеріне
келіп беретін және олардың мүдделерін қорғайтын ... ... ... ... ... ... ... жарғылық
капитал және әр түрлі мақсаттар үшін бағытталған банктің басқа да қорлары
жатады. Банктің меншікті ... ... ... ... оның өтімділігі
соғырлым жоғары болады.
Банк активтерінің сапалығы ... төрт ... ... ... табыстылық пен диверсификация.
Активтердің өтімділігі – бұл қарыз ... ... ... осы ... сату арқылы олардың қолма-қол ақшаларға ... ... ... ... ... айналымына байланысты. Ақшалай
формадаға банктің активтері төлем қызмет орындауға ... ... ... ... ... төрт ... ... алғашқы топқа
жоғары дәрежелі өтімді активтер жатады.
А) Банк ... ... ... ... ... банкт портфеліндегі мемлекеттік бағалы қағаздар екінші топқа ... жеке ... ... ... ... қарыздар, банкарлық несиелер,
факторинг, операциялар, акционерлік ... ... ... ... Оларды қолма-қол ақшаларға айналу мерзімі активтердің
алғашқы тобына қарағанда ұзақ болып келеді. ... топ ... ... ... ... инвестициялары, ұзақ мерзімді қарыздар,
лизингтік операциялар, инвестициялық бағалы қағаздар жатады.
Активтер тәуекел критерийі, олардың ... ... ... ... ұшырау мүмкіндігін сипаттайды. Активтердің тәуекел дәрежесі,
олардың әр түрі үшін ерекше көптеген ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайына, қарыз көлеміне, беру
мен өтеу тәртібіне, т.б. ... ... ... тәуекелі неғұрлым жоғары болған ... ... ... төмен болады.
Қазақстан Республикасының банк ісі тәжірибесінде өтімділік көрсеткішін
бағалау мен есептеу үшін коммерциялық банктердің активтері банк ... ... ... ... өз ... бір ... жоғалту
мүмкіндігінің тәуекел дәрежесі бойынша төрт ... ... ... ... ... тарауда Пруденциялық нормативтер арқылы реттеуде берілген).
Активтердің табыстылығының критерийі ретінде активтердің жұмыс жасау
қабілеті тиімділігі яғни ... ... ... ... ... банктің
дамуы үшін банктің қаражат көзін табу және банктің капитал базасын ... ... ... ... ... ... ... және
әкелмейтін болып бөлінеді.
Активтердің диверсификациясы ... ... ... әртүрлі
орналастыру аялары бойынша бөлу ... ... ... ... ... ... ... бағыттары
бойынша банк активтерінің құрылымы, обьектілерімен субьектлері ... ... ... бағалы қағаздар портфелінің ... ... ... ... және ... қатынастарда
болатын құрылымдық құрамы. Активтер неғұрлым көп ... ... ... ... ... ... анықтайтын фактор – банктің депозиттік базасының
сапалығы.
Банк ... мен ... ... мерзім мен сома бойынша
сәйкестілігі де банк ... ... ... клиенттері алдында
міндеттемелерді орындауы инвестицияланатын ақша қаражаттары мерзімдері мен
салымшылары берген ақша ... ... ... ... ... ... ... табыс көздеріне мынадай банктік бизнес
түрлерін жатқызуға болады:
ссудалық бизнес; ... ... ... ... банктің кепіл беру
қызметі; бағалы қағаздармен ... ... ... ... ... тапсырмасы бойынша операцияларды жүзеге асыру бизнесі; басқа
банктермен корреспонденттік қатынасқа негізделген бизнес; ... ... ... ... ... екі ... ... клиенттерге ссудалар беру және
бос ресурстарды басқа да коммерциялық ... ... ... сыйақыда беру. Ссудалық бизнестің екінші бөлігі кейде ... және ... ... ... формасында болуы мүмкін. Ссудалық
бизнестен пайз ... ... ... бизнес төленбеген вексельдерді, чектерді және талаптарды
банктің белгілі бір төменгі ... ... ... ... ... ... бизнесінің түріне факторинг операциясы ... ... ... ... ... ... өнімді сатудан
түсетін жабдықтаушының ... ... ... ... екі элементтен
тұрады: 1. сатып ... ... ... ... ... банктің
несиелік ресурсын пайдаланғаны үшін төленетін пайыз. 2. ... ... ... тәуекелге сәйкес шамасы ауытқып отыратын
коммиссиондық сыйақы.
Сақтау бизнесі. Банктің трасталық (сенім) және агенттік қызметтеріне
негізделеді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қаражаттың) басқарғаны үшін немесе осы мүлікке байланысты клиенттің
тапсырмасын орындағаны үшін алатын комиссия формасындағы табыс түрі.
Бағалы ... ... ... ... қамтиды:
1. Банктің өзінің бағалы қағаздарын шығару.
2. Оларды нарықта сату.
3. Кәсіпорындарды жекешелендіруге байланысты қызмет көрсетуде басқа да
эмитенттердің ... ... ... ... ... бизнестен түсетін табыстар келесідей көздерден құралады:
1. Өзінің және басқа да ... ... ... сату ... ... ... байланысты қызметі (жекешелендірілетін кәсіпорындардың
есебін талап етілетін стандартқа жеткізу және оның құнын бағалау,
акцияларын шығару және ... ... ... үшін ... ... беру қызметі клиенттерге есеп айырысу үшін және несие
алу үшін ... ... ... ... ... хаты мен
кепілдемесінен түсетін ақшалай сыйақы түріндегі табыс әкелетін банктің
қызметін ... ... және ... ... бойынша
операцияларды жүзеге асыру бизнесі, ... ... ... ... ... ... ... сыйақылар
1. шот ашқаны үшін; 2. шотты жүргізгені үшін
( белгілі бір мерзім ішінде ... ... ... ... ... ... ... (айналымнан пайыз түрінде алу)
1. шот бойынша операциялар туралы көшірме бергені үшін
2. шотты жабу үшін
3. қолма-қол ақша ... ... есеп ... ... жүргізгені үшін.
( Банктің корреспонденттік ... ... ... ... ... ... қалдық үшін алынатын пайыз
( Дәстүрлі емес табыс түрлері банктің лизингтік, ақпараттық кеңес беру
валюта айырбастауға байланысты клиенттерге оқып ... үшін және ... ... ... табысын үш топқа бөлуге болады:
1. Пайыздық табыстар.
2. Банктік қызмет көрсетуден алынатын ... ... да ... ... айырма, яғни балланстық құны мен нарықтық
құны ... ... ... айып ... ... – пайыздық табыстың басты көзі ретінде банктің берген
ссудалары үшін қарыз ... ... ... ... ... .
Банктік шығыстары
Коммерциялық банктердің шығыстардың формасына және есепке алу тәсіліне
қарай жіктеуге болады.
Формасына қарай, олар мынадай түрлерге бөлінеді: пайыздық ... ... ... да шығыстар.
Пайыздық шығыстар клиенттердің талап ету және мерзімі депозиттері,
басқа да банктердің депозиттері бойынша, басқа да ... ... ... ... үшін сондай-ақ шығарған бағалы қағаздар бойынша төленген
пайыздардан құралады.
Пайызсыз ... ... ... операциондық шығыстары мен басқару
аппаратын ұстау шығындары жатады.
Басқада шығыстар банктік ... ... ... ... ... салық төлеу, бағалы қағаздар нарығында, ... ... ... ... ... банктің мүлкін сатуға және т.б.
байланысты болатын зияндарды сипаттайды.
Есепке алу тәсіліне ... ... ... мынадай түрлерге бөледі:
( банктің операциондық және ... ... ... ... бір ... ... жол, ... құралдары, жер, ҚҚС, яғни бұл
салықтар банктің опреацияларының өзіндік құнына жатады) тартқан қаражаттар
бойынша төленген пайыздар, негізгі ... ... ... ... ... ... және ... емес активтердің тозуы, ... ... ... ... ... және телеграф қызметтері
үшін төлемдер, оқытуға төлемдер, бланктер, ақпарат тасымалдаушылар, ... үшін ... және ... емес ... басқа да шығындар;
( Басқару аппаратын ұстау шығыстары: жалақы, сыйлықақы, ынталандыру
ақысы, ... ... және ... ... ... ... ... іс-сапар және кеңсе заттары үшін шығыстар, яғни олар
пайызсыз шығыстарды білдіреді;
( ... ... айып ... ... және т.б. ... табыстар мен шығыстар туралы есебі.
| |2003 ... |
| |І ... ... Сыйақы алумен байланысты табыстар: |1756355 ... ... ... ... және |22385 ... ... ... | ... ... ... ... бойынша |1392403 ... ... ... ... ... |340180 ... Банктің сыйақы алумен байланысты басқа табыстар |1387 ... ... ... ... шығындар. |773726 ... ... ... ... ... |522587 ... және тартылған салымдары бойынша. | ... ... ... бойынша |216712 ... ... ... ... |0 ... ... төлеумен байланысты басқа шығындар. |34427 ... ... ... ... таза ... |982629 ... ... алумен байланысты емес табыстар: |521495 ... ... ... ... ... оның |78792 ... | ... ... ... ... түскен табыстар(нетто) |-40129 |
|4.2. Комиссиондық және жиындар түріндегі табыстар. |302834 ... ... ... ... |35123 ... Қайта бағалаудан түсетін табыс(нетто) оның ішінде: |43486 ... ... және сату үшін ... бар бағалы қағаздардың |55676 |
|өзгеруінен түсетін табыстар(нетто) | ... ... ... ... ... |45057 ... ... ... байланымсты емес басқа операциялық |16203 ... | ... ... төлеумен байланысты емес шығындар: |635954 ... ... және ... ... ... ... |57229 ... Еңбек және іссапар ақысын төлеуге шығындар. |270582 ... ... ... шығындар |110393 ... ... ... өзге ... және ... басқа |101865 |
|міндетті төлемдер ... ... ... | ... ... аударымдар |42703 ... ... ... немесе қайтарымсыз беруден келетін |439 ... | ... ... төлеумен байланысты емес басқа операциялық |52743 ... | ... ... ... ... таза ... табыс |868170 ... | ... ... ... |995679 ... ... салынғаннан кейінгі таза табыс(VI-VII) |-127509 |
|IX. Болжанбаған баптар: |649015 ... ... ... |683587 ... ... ... |34572 ... Салық төлегенге дейінгі табыстар (шығындар) (VIII+IX) |521506 ... ... ... ... ... шығындар |130902 ... Таза ... ... (X-XI) |390604 ... ... ... |0 ... таза табыстар (шығындар) азшылықтың үлесін |390604 ... | ... ...... ... кешенді сипаттаушы ақпараттардың
негізгі көзі болып табылады. Банк балансын талдау үш ... ... ... ... ... ... ... операциялық талдау.
Функционалдық талдау. Талдаудың бұл түрінің мазмұны банк қызметін
тұтастай конрагенттермен, оның ... ... ... ... ... Ол ... орындайтын функцияларының, олардың алдында
тұрған ... ... ... ... ... ... ... жалпы сомасы депозиттер мен ... ... және ... ... ... ... талдау. Талдаудың бұл түрі операциялардың жекелеген
түрлерін, сондай-ақ шығыстар мен ... ... және ... қозғайды. Енді оның мазмұнына қысқаша тоқталып көрсек.
Банк құрылымының зерттеп-үйрену оның пассивінен ... ... дәл осы ... ... меншіктік, тартылған қаржылардан және
реттелетін баптардан (статьялардан) тұрады. ... ... ... қаржыларға келеді. Сондықтан, зерттеулер үшін қаржы қайдан және
қандай мерзімге тартылғандығын білу аса маңызды.
Талдау кезінде барлық тартылған ... ... ... ... ... және талап етілгенге дейінгі депозиттер. ... ... ... ... ... және т.б. қаржылары жатады.
• есеп айырысу шоттардағы қаржылар. Бұл ... ... ... ... банк ... арасындағы айналымдар, арнайы
шоттардағы қаржылар
• заңды және жеке тұлғалардың акциялары және ... ... ... ... қаржылар
• кредиторлар
• басқа банктердің несиелері
Банк пассивіне жататын меншікті қаржылар ... ... ... ... ... ... бағаланады. Активтік операциялар
құрылымына талдау жүргізген ... ... ... ... мен ... зерттеледі.
Банк кірістерінің құрылымын талдау олардың жалпы сомасын анықтаудан
басталады.
Барлық банктің пайдасы операциялық қызметтерден ... ... және ... да пайдадан түседі. Рентабельдік көрсеткіштердің тұтас
жүйесі бар, бірақ келесілер маңызды болып саналады:
а) ... ... ... Ол ... ... ... ... береді және кірістің 1 теңгеге пайда ... – банк ... д – банк ... ... ... ... – банк ... - ... ... ... ... ... 1 ... ... мөлшерін
сипаттайды.
в) несие операцияларының рентабельдігі:
Пб – операциялық қызметтерден ... ... ... ... жалпы сомасы.
Операциялық талдау. Бұл түрі банк қызметінің кіріс келтірушілігінің
неғұрлым терең зерттеуге ... ... ... ... |2003 ... |
| |І ... ... ... ақша |1355604 ... ... ... ... ... |3301519 ... ... мен салымдар | ... ... ... металдар |453743 ... ... ... бағалы қағаздар(нетто) |2811985 |
|V. ... ... ... есеп-шоттар мен |2375664 |
|салымдар(нетто) | ... ... ... ... займдар мен қаржылық лизингтер.|0 ... ... ... ... ... ... ... Басқа бағалы қағаздар(нетто) ... ... ... ... және ... берешек. |911472 ... ... ... (нетто) |1847788 ... ... емес ... |112896 ... Басқа активтер(нетто) |2712580 ... ... ... ... | ... ... ... есеп-шоттары мен салымдары. |2780895 |
|ІІ. Қызмет ... ... ... мен ... ... |
|ІІІ. Шығарылған берешек бағалы қағаздар |0 ... ... ... қарыздар. ... ... ... ... ... |2403783 ... Субординацияланған берешек. |1487855 ... ... ... |108218 ... ... ... |1371222 ... Міндеттемелердің барлығы: (І+II+III+IV+V+VI+VII+VIII) |62127811 ... ... ... | ... | ... ... ... |3100000 ... ішінде: | ... ... |2700000 ... ... |400000 ... Қосымша капитал |227513 ... ... ... ... таза ... ... резерв |2157000 |
|капиталы және қайта ... ... ... | ... ... таза табыс(орны жабылмаған шығын) |390604 ... ... ... |5875117 ... ... ... ... |
3. ... БАНКТІҢ НЕСИЕЛІК ПОТЕНЦИАЛЫН АРТТЫРУДЫҢ ЖОЛДАРЫ
Несие есептесу операциялары нәтижесінде ... ... ... ... ... ... – ол ... несие ресурстарын
орналастыру қызметіндегі несие беру операциялары. Банктің ... ... ... түседі.
Несиелік портфелді басқару бұл банк қабылдауға дайын болып отырған
тәуекел түрлерінің барлығын ... және ... ең ... ... ... талап ететін жоғарғы жетекшілер қызметі.
Несиелік портфельді басқаруды іске ... ... алғы ... ... қарыз алушылар мен олардың топтары үшін несиелеудің ... ... ... ... реитингпен байланысты болатын, жекелеген қарыз алушылардың
тәуекел деңгейін көрсететін несиелік тәуекелді ... ... әр ... ... ... ... ... төменгі тәуекел деңгейі бар ең маңызды салаларды ... ... ... деңгейі бар салаларға қатысты несиелік ... ... ... ... ... ... кешіктірілеген және
қосымша келісім берілген несиелер;
• Сақтандыру, кепілхат немесе кепілдемелермен ... ... ... сақтандыру компанияларының кепілхаты ... ... банк ... ... ... ... есептелетін пайыздық несиелік келісім – ... ... 30 күн ... ... қайтарылмаған несиелер
жатады.
Сондай-ақ проблемалық несиелерге қарсы шараларға мыналар жатады.
• Қарыз алушының қызметін қайта құру;
• Несиені қайтару ... ... ... ... ... ... үшін ... сыйақы мөлшерлемесі – несиенің бағасын білдіреді.
Жалпы жағдайда тартылған ... мен ... ... ... ... ... банк ... сапалары бойынша олардың келісі бөлінулерін
белгілейді:
Қарыздар қайтарылу дәрежесіне қарай:
1. Стандартты несие – ... ... ... ... ... күмән жоқ несиелер
2. Күмәнді несиелерге:
Субстандартты несие – қайтарылатын уақытынан 30 ... асып ... ... бір рет ... ... – бір рет ... ... уақыты 30
күннен 60 күнге дейінгі мерзімді құрайтын, мерзімі өткен ... ... ... ... бар күмәнді несие – қайтару уақытының ұзақтығы 60
күннен 90 күнді құрайтын, мерзімі ... ... ... ... ... несиелер – қайтару уақыты 90 күннен асқан, мерзімі өткен
ссудалар шотына жазылған ... ... ... бағалау үшін тәуекел деңгейі бойынша
классификацияланған активтерге тәуекел жөнінде мынандай шектеулер қойылады:
стандартты несие ... – 85 %, ... ... ... – 7 %,
қанағаттанарлықсыз несие үлесі және тәуекелі жоғары күмәнді несиелер үлесі
– 5 %, үмітсіз несиелер – 3 ... ... ... жүйесінің негізгі элементтеріне жататындар:
( несиелік қызметті ұйымдастыру;
( лимиттер белгілеу;
( несиелік ұсынысты бағалау және қарыз алушының несиелік ... ... ... ... ... несиелерге рейтинг қою және
белгіленген лимиттермен салыстыру;
( несиелер бойынша мүмкін болар зияндарды есепке ала ... ... ... ... ... ... барысында құзіретті бөлу – несиелерді
авторизациялау;
( несиелік ... ... ... ... ... ... қалпына келтіру.
Банктердің қарыз портфелінің жіктелуі оның сапасының жоғарлауы және
несиелік қызметтен болуы мүмкін шығындарды жабушы резервтер құру ... ... ... ... ... ... шегінде (лимит) беріледі.
Несиенің мөлшерін банк мекемесі қарыз алушымен бірлесе отырып, материалдық
қорлардың құралу қажеттілігін зерттеу негізінде шығыңдарды, ... ... ... ... және ... да шығымдарды ескере отырып анықтайды.
Қарыз алушыға ... ... ... әр ... жағдайларға байланысты.
Біріншіден, қарыз алушыға берілетін несие шамасы қарыз алушының жасаған
өтінішіне байланысты. Екіншіден, несиенің ... ... ... ... ... Қарыз алушының төлем айналымындағы алшақтық шамасында;
• Несиені қамтамасыз ететін нақты товарлы материалды бағалылар қорына
және ... ... ... ... ... Банкте бар ресурс көлеміне және т. б.
Несие мөлшерінің қатаң белгіленген ... ... ... үшін банк жасап
қоймайды. Әр жекелеген жағдайда несие мөлшері қамтамасыз ету ... ... ... ... ... анықталады.
Неиселеу стандарты. Бұл банкте ... ... ... ... ... ... ... құжаты. Несиелеу стандартында
мынандай сұрақтар қарастырылады:
• Қарыз алушының қаржылық ақпараттарын жинау және талдау тәртібі;
• Неисенің кепілхаттар және ... ... ... ... ... ... және ... процестерді ұйымдастыру
ережелері;
• Қарыз алушының несиелік қабілетін талдау тәртібі;
• Құжаттардың толтырылуына қойылатын талаптар;
• Неиселеудің айрықша түрлері бойынша ... ... ... ... айналымын стандарттау мақсатында
несиелеу стандартына әр ... ... ... ... ... ... – несие бойынша мәселе туындай қалған жағдайда
қарыз алушының ... ... ... ... отыруға байланысты
шаралар жүйесі болып табылады.
Несиелік мониторинг процесі
Несиелік портфельдің табысын жақсартуды анықтайтын маңызды интегралдық
коэффициент болып таза пайыздық маржа ... ... ... ... алғанда таза пайыздық табыстың көрсеткішке ... және ... ... алынған табыстар.
Таза пайыздық маржа, Пайыздық – ...... ... ... = ... ... ... ... ... есебімен түзетілген таза пайыздық маржа несиелік
тәуекелді басқарудың көрсеткіш ... ... ... ... ... тастағанда несиелік портфельдің бөлігіндегі ол бойынша
шығындар басқа коэффициенттер қатарымен анықталады.
Мерзімі өтіп ... ... ... ... = ... ... ... салымдар
Берілген коэффициент несиелік тәуекелді есебі бойынша резервтік қорды
бағалау үшін қажет.
Несиелік тәуекелден ... = ... ... ... ... өсуі ... тәуекелдің өсуін білдіреді және ол
үшін банк несиелік салымдар бойынша шаған орнын жабатын резервтік ... ... ... ... ... ... бойынша = ----------------------------------------------------
-----------
өсу деңгейі ... ... ... ... ... талдау кезінде қолданылатын аналитикалық әдіс көрсеткіш
динамикасын ... үшін ... ... ... ... – бұл ... және ... конъюнктураны,
клиенттердің нақты талап-тілектерін және оларға ұсынылатын ... ... ... банк ... ... нарықтық
тұжырымдамасы.
Банктегі маркетингтің мақсаты – капитал нарығының ... ... ... ... ... ... бойынша
шаралар жүйесін әзірлеу, бәсекелік қабілетті, пайда табушылықты арттыру.
Қазіргі заманғы маркетинг шеңберінде банк пен ... ... Егер банк ... банк ... ... жиынын ұсынса,
қазіргі ұақытта ол нақты тұтыншыларға бағытталған қызметтің жаңа түрлерін
әзірлейді. Клиенттер ретінде ірі ... ... және ... ... жеке тұлғалар және т.б. қатысуы мүмкін. Клиенттің нақты
қажеттілігі банк ... ... ... ... банктің жұмысы, негізінен, қайталанатын операцияларға
негізделеді. Осы жерде оның клиенттер санын көбейту және сақтау, болашаққа,
адамдарға ... ... ... орталығына айналуға деген оның ұмтылысы
туындайды. Сондықтан клиентін ұстап тұру үшін банк ... ... ... тиіс және бұл ... ... банктік
маркетингтің мақсаты болып саналады.
Банктік маркетинг келесілерге ... ... ... есеп ... тез және ... ... отырып, банк
клиенттерінің қажетіліктерін қанағаттандыру;
- клиентердің мүдделерін жоғары дәрежеде ескеруге мүмкіндік
беретін есеп ... ... ... ішкі ... бағалау олардың нарық талабына сәйкестігін
анықтау мақсатымен жүргізіледі. Бұл нарыққа негізделген банк ... ... ... дұрыс шешімдер қабылдау үшін теңдей негіз
жасауға көмектеседі.
Банк ... ... екі ... ... ... сыртқы жағдайларын;
- қызметердің ішкі жағдайларын талдау;
Ішкі жағдайлар спекторы экономикалық саяси және ... ... ... ... ... ... ... банктің макро ортасын құрайды. Банктің макро ... ... оның ... ... ... ... ... кең спекторіне
сүйенеді.
Банктегі коммуникациялар жүйесін жоспарлау.
Ынталандыру жүйесі маркетинг ... ... ... ... табылады.
Ынталандыру кешені 4 негізгі элементтен тұрады:
1. Жеке сату;
2. Өткізуді ынталандыру;
3. Жарнама;
4. Паблисити немесе насихат.
Ынталантыру жүйесінің әрбір элементіне өзіндік ... мен ... сату ... банк ... мен клиент арасындағы келісімді жүзеге
асыру мақсаты мен банк өнімдерін ауызша ұсыну түсіндіріледі.
Жеке сату процесі, негізі бойынша мазмұны кәсіпорын ... ... ... ... сатылардан өтеді
Клиенттерді іріктеу ... ... ... жол табу ... ... ... ... жою ... ... және оны рәсімдеу
Клиентпен алдағы байланыс
Атқарылатын жұмыстар нәтижесі әңгімелесу уақытындағы банк өкілі ... ... ... ... ... қиын ... ... етеді.
Өткізуді ынталадыру құралы үш негізгі бағыт бойынша ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру үшін
3. Банктің өз қызметкерлерін ынталандыру үшін.
Тұтынушыларды ынталандыру құралдарына жататындар ... ... ... ... ... ұсыну т.б.
Сауда аясын ынталандыру үшін:
• арнайы жеңілдіктер беру;
• бірлескен жарнама;
... ... ... ... ... көрсету сапасын және банк қызметкерлері арасында
орындаушылық шеберлікті ... ... ... ... ... өткізіледі.
Насихат. Банктердің көпшілігі арзандылығына қарамастан насихатты сирек
қолданады. Бұл үгіт жарнамадан неғұрлым тиімді болып ... ... ... ... потенциалын өсіру мәселелері және
оның тұрақтылығын қамтамасыз ету ... ... ... ие. ... ... ... уақытша бос жинақтары мен (ақшалай және
тауарлай формада) және ... ... ... ... үшін ... ... ... ақшалай ресурстардың бір формасы. Демек, біздің
көзқарасымызша, экономикалық белгісі ... ... ... несиелік
ресурстардың қайтарымдылық негізде уақытша пайдаланылатын ... ... ... ... ... ... ... қаражаттары активтік операциялар , оның ішінде
несиелік операциялардың 90%-ға ... ... ... қажетін
қанағаттандырады. Олардың ролі біршама жоғары тұрады. Заңды және ... ... бос ... ... ... коммерциялық банктер
халық шаруашылығының қосымша айналым қаражаттарына деген ... ... ... ... қанағаттандырады.
Меншікті және тартылған коммерциялық банк рессурстары Ұлттық банкте
ашылатын корреспонденттік шотта көрсетіледі. Бұл активтік шот, ... ... ... ал кредиті бойынша несиелік жұмсалымдар беріледі.
Демек, дебеттік қалдықтың шамасы банктің бос резервінің мөлшерін көрсетеді.
Банктің бос резервінің ... ... ... ... ... мөлшері активтік операцияларға жұмсалағн оның ресурстарының
шамасын білдіреді. Осы бос ... ... ... жоғары болса банктің
тұрақтылығы соғұрлым жоғары бірақ ... ... ... ал, керісінше егер
бос жатқан қаражаттардың шамасы аз ... онда ... ... ... ... ... да әрбір коммерциялық банк өзінің корреспонденттік
шоттағы үнемі ықшамдауға ұмытылады.
Банктер өзінің активтерін арттыру үшін ... ... ... ... Ал ... бақылаушылар, банктердің банкроттықтан аулақ
болуы үшін капиталдың жеткілікті мөлшерде болуын талап етеді. ... ... ... ... болуы мүмкін, себебі банкті
жақсы басқарса, ол төменгі ... ... ... ... ... ... бер.
Капиталдың жеткіліктілік термині банктің жалпы тұрақтылығын және ... бару ... ... ... ... – бұл банк
капиталының мөлшерінің тәуекел дәрежелері ескерілген банк активтеріне
сәйкес ... ... ... ... ... өз жұмыстарында банк
капиталын шамадан тыс ұлғайтуды теріс ... ... ол ... кері әсер етуі ... ... көбі ... шығара отырып,
қаражат тартуға ынтасыз болып келеді.
Нарықтық қатынастарға өту, бірінші кезектегі міндеттер ретінде қаржы-
несие жүйесін ... ... және ... нарығын қалыптастыруды болжайды.
Мұндай нарықтың негізгі субьектісі болып банк қатысады. Банк – бұл ... ... ... ... ... қызмет көрсететін, аз өнімдерін
алға жылжытуды жүзеге асырушы және ... ... ... ... айрықша
үлгісі болып саналады.
Банк сауда кәсіпорыны ретінде айрықша тауар-ақшамен сауда жасайды,
делдал ... ... ... ... ... ... ... алу-сату
бойынша операцияларды қалай орындайтындығы сияқты, әртүрлі ... ... ... үлкен міндеттемел қабылдайды. Банк ... ... ... ... ... жүргізтеді және несие
қызметін белсенді түрде жүзеге асырады.
Банктер экономиканы ... ... ... бір ... ретінде
капиталды және ақша қаражатын жұмылдырады және ... ... ... салаларды дамытуға бағыттайды.
Клиенттердің нарықтарында өз өнімдерін өткізу, банктің ең маңызды
міндеті ... ... Бұл ... ... ... шешу ... банк қызметіне маркетингті енгізу дәрежесіне қатысты.
Банктік маркетинг банк ... ... тән ... ... ... ие. Банк ... уақыт аралығындағы ұзақтық,
ақшамен байланыс, мүліктік ... ... ... сияқты
өзгешеліктерге ие.
Банк өнімі түрінде, банк жасайтын кез ... ... ... түсіну көзделеді. Негізгі және бөгде банк қызметтерін бөліп
көрсетеді.
Банк ... ... ... коньюнктуралық операция; ... оның ... ... жіне ... сияқты көптеген
факторлардың әсерінен қалыптасады.
Клиенттерді тартуға, ... ... ... ... түрде
ықпал ету үшін банктер коммуникациялық жүйенің өзіне тән үлгілік құралдарын
пайдаланады.
Кейіннен коммерциялық ынталандыру ... ... ... банк ... алушылардың арасында несиелік шартқа отырып, ол шарт несие берушінің
де, сол сияқты ... ... да ... ... ... ... ТІЗІМІ
1 Р.С. Сейтқасымова. Ақша, несие, банктер. Алматы: ... ... С.Б. ... ... ... ... ... Ғылым,
2002
2. Каренов Р.С. Кадровый менеджмент. – Алматы: Ғылым, 1998
3. Нақыпова Г.Н. ... ... Оқу ... ... ... ... учебник. / А.Н Романов, Ю.Ю. Кормогов и др. Под ред.
А.Н. Романова. – М.: Банки и биржи, ЮНИТИ, 1996
5. ... ... 200 ... / Под общ. ред. ... – М.: ... 1996
6. Севрук В.Т. Банковский маркетинг. – М.: Дело. ЛТД, 1994
7. Каренов Р.С. Терминология рыночной ... и ... ... ... ... ... З.Д., Абдильманова Н.Р. Банковская система и ее
правовые основы. – Караганды, 1997
9. Современный маркетинг. / В.Е. ... И.В. ... ... – М.: ... и статистика, 1991
10. Деньги, кредит, банки. / Под ред. Лаврушина О.И. М.: Финансы и
статистика, 2000
11. Антонов Н.Г., ... М.А. ... ... кредит и банки.
М., АО «Финстатинформ», 1995
12. Ямпольский М.М. Особенности деятельности коммерческого банка //
Деньги и кредит, 1994. № ... ... А. А. ... ... и ... ресурсов
коммерческих банков. // Банки Казахстана, 2002, № 11
14. ... В.М. ... ... ... ... // ... Казахстана, 2000, № 6
15. Полищук А.И. Кредитная система: научные и «человеческие»
суждения // ... и ... 2002, № ... ... балансы // Егеменді Қазақстан, 2003, № 6
17. Б. Көшенова. Ақша, қаржы, ...... ... Л.С. Гальперин. Управление активами и пассивами банка. // Банки
Казахстана, 2003, № 6
19. Леусский А.И. Механизм формирования ... в ... // ... ... 2003, № 11
20. Сейдахметов Ф.Б. Ликвидность коммерческих банков. // Банки
Казахстана, 2003, № 9
21. Аменова С.С. ... ... как ... ... ... рынка. // Деньги, кредит, 2001, № 1
22. Екінші деңгейдегі банктердің берген кредиттеріжәне ... // ... ...... ... Н.Г. ... ... коммерческих банков. // Финансы
и кредит, 2003, № ... Н.Г. ... М.А. ... “Денежное обращение, кредит и банки”.
“Финстатинформ” Москва 1995.
26. Э.Дж.Долан ... ... и ... политика" "Санкт-
Петербург Оркестр", С-Пб, 1994 г.
-----------------------
Иә
Өзгеріс
Несиелік рейтингті тексеру
Өзгеріссіз
Түзету ... ... ... қабілеттілігінің элементтерін талдау
Көрсеткіштер жиынтығы
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бос қаражаттары
Бағалы қағаздар ... ... және ... ... беруге байланысты
коммерциялық банктің операциялары
Мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу
Мемлекеттің бағалы қағаздарын сату
Шетелдік банк- корреспонденттер
Корршоттағы коммерциялық банктердің қаражаттары (актив жағының ... ... ... ... Коммерциялық банктер
. Коммерциялық банктердің меншікті ... ... ... ... операциялар.
. Өзара несие беру операциялары.
Мемлекеттік мекемелердің бос қаражаттары
Кооперативтердің бос қаражаттары
Республикалық ... бос ... ... бос ... бос қаражаттары
Сақтандыру компаниялардың бос қаражаттары
Қоғамдық ұйымдар мен қорлардың бос қаражаттары
Аралас кәсіпорындардың бос қаражттары
Халықтың бос қаражаттары
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бос ... мен ... бос ... ... оның ... (облыстық ) басқармалары:
. Корршоттағы қаражаттар
. Банктердің резервіндегі қаражаттар
. Мемлекеттік банктердің меншікті қаражаттары
Эмиссиялық ресурс
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бос қаражаттары
Бағалы ... ... ... және ... несиелер беруге байланысты
коммерциялық банктің операциялары
Мемлекеттің бағалы қағаздарын сатып алу
Мемлекеттің бағалы қағаздарын сату
Шетелдік банк- корреспонденттер
Корршоттағы коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... несиелер. Коммерциялық банктер
. Коммерциялық банктердің меншікті ... ... ... ... ... Өзара несие беру операциялары.
Мемлекеттік мекемелердің бос қаражаттары
Кооперативтердің бос қаражаттары
Республикалық бюджеттің бос қаражаттары
Жергілікті бюджеттің бос қаражаттары
Ломбардтардың бос ... ... бос ... ... мен ... бос ... кәсіпорындардың бос қаражттары
Халықтың бос қаражаттары
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бос қаражаттары
Кәсіпорындар мен ұйымдардың бос қаражаттары
Орталық банк, оның аймақтық ... ) ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік банктердің меншікті қаражаттары
Эмиссиялық ресурс

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 90 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Банкінің атқаратын функциясы және мәні33 бет
Қазақстан Республикасының банктерін соның ішінде екінші деңгейдегі банктердің құрылуы, екінші деңгейдегі банктердің депозиттік операция жасау ерекшеліктері71 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет
Дәрілік препараттарды анықтауда тотығу-тотықсыздану реакцияларының маңызы, клиникалық зерттеудегі дәрі-дәрмек заттардың метаболизмінде қолдану9 бет
Еңбек потенциалын қалыптастырудың теориялық негіздері92 бет
Еңбек ресурстарын ұймдастыру4 бет
Жүк тасымалдау тиімді моделдеу26 бет
Клеткадағы электрогенездің механизмі12 бет
Медициналық тәжірибедегі потенциометрия4 бет
Техникалық препарат құрамындағы қымыздық қышқылдың мөлшерін потенциометриялық анықтау20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь