ХІХ ғ. Европа мәдениеті

ХІХ ғ. – бұл классикалық жаратылыс танудың гүлденуі, ғылымдардың біртұтас жүйесінің құрылуы. Жаратылыс танудың өндіріспен байланысы тығыз болды. Өнеркәсіпке жұмыс істейтін бірінші ғылыми зерттеу зертханалары пайда болды. Жаратылыс танудың әр түрлі салаларындағы жаңа ғылыми жаңалықтары өнеркәсіптің жетекші салаларының дамуына әсер етті: металлургия, энергетика, машина жасау, аспап жасау, көлік, химиялық өнеркәсіп.
Қарапайым практикалық тәжірибе өндірістік процестерді теориялық ұғынумен және дәл инженерлік есептеумен толықтырыла түсті. Электрдің табиғатын зерделеу нәтижелері электроэнергияны байланыс жүйелерінде, жұмыс машиналарының жетекті құрылғыларында, әр түрлі кәсіпорындардың көптеген технологиялық процестерінде, үйлер мен көшелерді жарықтандыру үшін қыздыру лампаларын жасауда қолдануды мүмкін етіп, электротехниканың дамуының теориялық негізі болды.
Паровозды, іштен жанғыш қозғалтқышты, телефонды, радионы, киноны және басқа көптеген заттарды ойлап табу ғылым мен техникада төңкеріс жасады, үлкен тарихи мәнге ие болды.
ХІХ ғ. ғылым мен техниканың дамуында болған ұлы өзгерістер Европа континентінің барлық елдері мен халықтарының әдебиеті мен өнерінің дамуына көп үлес қосты.
Капитализмнің қалыптасу дәуірі – европалық көркем мәдениеттің дамуындағы жаңа дәуір. Осы дәуірде классицизм, романтизм, сыни реализм, импрессионизм қалыптасты.
Осы маңызды бағыттардың Европа мәдениетінің дамуындағы мәні мен мазмұнын қарастырайық.
Классицизм (лат. classicus – үлгілі деген сөзінен) XVIII ғ. француз мәдениетінде қалыптасты және француз абсолютизмінің идеясын бейнеледі. XVIII ғ. классицизм буржуазиялық ағартушылықпен
        
        ХІХ ғ. Европа мәдениеті
ХІХ ғ. – бұл классикалық жаратылыс танудың ... ... ... құрылуы. Жаратылыс танудың өндіріспен байланысы ... ... ... ... ... ... ... зертханалары пайда
болды. Жаратылыс танудың әр түрлі салаларындағы жаңа ғылыми ... ... ... ... әсер ... ... машина жасау, аспап жасау, көлік, химиялық өнеркәсіп.
Қарапайым практикалық тәжірибе өндірістік процестерді ... және дәл ... ... ... ... Электрдің
табиғатын зерделеу нәтижелері электроэнергияны байланыс ... ... ... ... әр ... кәсіпорындардың көптеген
технологиялық процестерінде, үйлер мен көшелерді жарықтандыру үшін ... ... ... ... ... электротехниканың дамуының
теориялық негізі болды.
Паровозды, іштен жанғыш ... ... ... ... ... ... заттарды ойлап табу ғылым мен техникада төңкеріс жасады,
үлкен тарихи ... ие ... ғ. ... мен ... ... болған ұлы өзгерістер Европа
континентінің барлық елдері мен халықтарының әдебиеті мен ... ... үлес ... ... дәуірі – европалық көркем мәдениеттің
дамуындағы жаңа дәуір. Осы ... ... ... сыни ... ... маңызды бағыттардың Европа мәдениетінің дамуындағы мәні ... ... (лат. ... – үлгілі деген сөзінен) XVIII ғ. француз
мәдениетінде ... және ... ... ... ... ғ. ... ... ағартушылықпен байланысты болды және
қоғамның буржуазиалық-революциялық құлшыныстарын көрсетті. ... ... ... ... ... ... және өнегелі идеалдарды
бейнелеуге, айқын, үйлесімді ... ... ... ... ... ... ... дерексіздік, академизм белгілері тән
болды.
Неміс әдебиетінде классицизм өкілдері – И.В. Гете және И.Ф. Шиллер.
Иоганн ... Гете ... ж.ж.) – ... әдебиетінің негізін
қалаушы, Петербург Ғылым ... ... ... ... ... ... бүлікшіліктен («Дауыл және тықсыру» бағытына қатысу),
сентиментальды романтизмнен («Жас Вертердің азап ... ... ... ... өтті және ... ... өмір ... түсіндіруге тырысты.
Иоганн Фридрих Шиллер (1759-1815 ж.ж.) – ақын, ... ... ... ... трагедияларының, «Вильгельм Телль» драмасының
авторы.
Романтизм (франц. ... орта ... romant – ... ... ... ... және Солтүстік Америкада дамыған идеялық-көркем
бағыт. Ғылымның, әдебиет пен өнердің барлық салаларында бейнеленді.
Германияда романтизм ... ... және ... ... ... ... Классицизм дәстүрлері күшті болған Францияда
романтизмнің қалыптасуы, әсіресе театр өнерінде ... ... ... ... ... буржуазиялық революция нәтижелеріне
қанағаттанбаудан, ұлттық езгі, ... ... ... ... шықты.
Романтизм өкілдеріне XVIII ғ. ағартушыларының іліміне көңілдері толмау тән
болды. Романтизм ... ... мен ... шексіз еркіндікке
талпынуды, жетілуге және жаңаруға құштарлықты, жеке және ... ... ... ... ... ... өкілдері ұлттық
өткен тарихқа (кейде оларды идеалды етіп көрсетті), өз халқының және басқа
халықтардың фольклор ... және ... ... ... ... ... ... тырысты.
Романтизмнің нағыз отаны Германия болды. Неміс романтизмі Жан Поль
(1763-1825 ж.ж.), Генрих фон Клейст ... ж.ж.) ... ... тудырды. Эрнст Теодор Амадей Гофман (1776-1822 ж.ж.) романтизм
шыңына шықты. Оның туындыларына драматизм мен сарказм, лирика мен ... ... ... ... Ол тұрмыстағы шындықты сыни қабылдады
(«Алтын құмыра» повесі, «Құйтақандай ... ... ... ... - ... музыкалық эстетикасы мен сынының негізін
қалаушылардың бірі, алғашқы романтикалық ... бірі ... ... ... ... Р. Шуманды («Крейслериана»), Ж.
Оффенбахты («Гофман ертегілері»), П.И. Чайковскийді («Щелкунчик» балеті)
шабыттандырды.
ХІХ ғ. бірінші ... ... ұлы ... өз ... мен ... үйлестірген Генрих Гейне (1797-1856 ж.ж.) ... Дж. ... ... Байронның (1788-1824 ж.ж.) лирикалық
романтизмінің ықпалы зор болды. Оның «Чайльд Гарольдтың қажылығы» ... ... ... ... ... көңілі қалған қаһарманды
өмірге әкелді. Белсенді гуманизм мен әулиелік болжамдары ... ... ... ... ... ... ... - Дж. Китс пен Б. Шелли. Дж. Китс (1795-
1821 ж.ж.) - «Эндимион» патриархалды-утопиялық идилияның ... ... екі ... ... ... «От», «Психея» одаларында
ақын табиғат сұлулығы мен үйлесімін дәріптейді. Ол - «Гиперион» символико-
аллегориялық ... ... Бишу ... ... ж.ж.) – «Маб ... ... авторы, шығармада қазіргі қоғамның әдепсіздігі әшкерленеді.
«Исламның көтерілісі» поэмасында ... ... ... ... орнынан
түсіруді ақтайды. «Ченчи» трагедиясында және «Бостандық алған Прометей»
лирикалық ... ... пен ... проблемаларына
философиялық түсінік береді. Бірақ осы ақындар дүниеден кетісімен ағылшын
романтикалық қозғалысы сөнеді.
Музыкадағы романтикалық ... бай және ... ... Бұл ... ... сыншысы, романтизм эстетикасын суреттеуші Р. Шуман
(1810-1856 ж.ж.). Ол ... ... ... («Көбелектер»,
«Карнавал», «Фантастикалық пьесалар», «Крейслериана»), лирико-драмалық
вокальды циклдердің, «Геновена» операсының, «Рай мен ... ... ... ... ... ... мен ... Г. Берлиоз (1803-1869 ж.ж.) романтизм
өкілі болды. Оның туындыларына ... ... ... ... ... ... Реквием жатады.
Романтикалық бағыт неміс композиторы, дирижері, музыкалық ... өнер ... Р. ... ... ж.ж.) ... да
кездеседі. Оның мына опералары белгілі және кең танымал: «Риенци», «Ұшатын
голландиялық», «Тангейзер», «Лоэнгрин», «Тристан мен Изольда» және ... ... ... ... ... композиторы, пианисті, дирижері Ф. Листтің
(1811-1886 ж.ж.) ... ... Ол ... 13 ... ... ... 19 рапсодия, этюд, вальс,
70 шақты басқа ... ... ... ... ... ... ... және пианисті Ф. Шопен болған (1810-1849 ж.ж.). Ол ... 3 ... 4 ... ... ... ... ... әндер жазған. Бұл композиторлар – Европаның ғана ... ... ... ХІХ ғ. ... ... ... композитор, орыс классикалық
музыкасының бастаушысы, музыкадағы романтизм мен реализмнің негізін қалаушы
М.И. Глинка (1804-1857 ж.ж.) өмір ... Оның ... үшін өмір ... («Иван
Сусанин»), «Руслан және ... ... ... ... симфониялық шығармалары, романстары бүкіл әлемге кең танымал.
Атақты орыс ... А.С. ... ... ж.ж.) – орыс
классикалық музыкалық мектебінің негізін ... ... ... «Тас ... «Эсмеральда» опералары және басқа музыкалық
туындылары әлем музыка ... ... ... де ... тенденциялар байқалады. Француз
кескіндемесіндегі ... ... Т. ... ... ж.ж.)
шығармашылығымен байланысты. Оның басты ... бірі – ... ... ... керемет құбылысы – Э. Делакруа кескіндемесі ... ж.ж.). Ол ... ... ... ... полотно жазған және
бірқатар тарихи ... ... ... 1830 ж. ... ... ... ол бүлікшілік пафостағы, романтизмге тән картина
жазады, оны «Халықты бастаушы ... деп ... ХІХ ғ. 30-40 ж.ж. ... әдебиет пен бейнелеу өнеріндегі
романтизммен қатар орнайды, бірақ ХІХ ғ. ортасында ол Европа мәдениетіндегі
басты бағыт ... пен ... ... - көркем шығармашылыққа тән құралдармен
шындықты ақиқат, объективті бейнелеу.
Францияда ... әлем ... ... ... ең ... ... жазады, олардың қатарында 95-томдық «Адамгершілік
комедиясын» жазған О де Бальзак (1799-1850 ж.ж.), ... әйел ... ... ... ... ... ... авторы В. Гюго
(1802-1885 ж.ж.), «Бовари ханымы», «Сезімдерді тәрбиелеу», ... ... Г. ... ... ж.ж.) ... П. ... (1803-1870
ж.ж.) – новелла жазу ... ... ... ... ... тарихи хроникалардың авторы («Карл ІХ кезеңінің хроникасы»).
30-40-жылдары реализм Англия әдебиетіндегі жетекші бағыт ... сыни ... ... ... Ч. ... ... ж.ж.) ... сатирик және юморист реализм шыңы болатын туындылар ... ... ... «Ауыр кезеңдер», «Үлкен үміттер»). Оның ... У. ... ж.ж.) ... ... ... ... «Генри Эсмондтың
тарихы» тарихи туындысында, «Көрсеқызарлар ... ... ... ... жазып шығарушылар романдары» пародиялар циклінде
буржуазиялық қоғамға тән ... ... ... көрсетті.
ХІХ ғ. соңында ағылшын әдебиетінің реалистік бағыты әлемге таныған үш
жазушының шығармашылығымен ұсынылған: Д. ... ... ж.ж.), Б. ... ж.ж.), Г. ... ... ж.ж.). Олардың шығармаларында реализм
әрі қарай дамыды. Д. Голсуорси «Форсайттар туралы сагасында» және «Қазіргі
комедияда» ХІХ ғ соңы мен ХХ ғ. ... ... ... ... бейнесін береді. Д. Шоу – драм-дискуссияны жасаушылардың бірі,
олардың негізі бір-біріне қарсы ... ... ... ... ... шешу ... мысалы «Бойдақтар үйі», «Уоррен
ханымның кәсібі», «Алма салынған арба». Г. Уэллс – ... ... ... ... проблемаларын қоғамның
дамуының әлеуметтік және өнегелік болжамдарымен ... ... ... ... ... ... қақтығысы» романдарында
Уэллс жаңа ғылыми концепцияларға ... ғ. ... ... ... ... ... таныла бастайды.
Бұл ең алдымен норвегиялық жазушылардың туындылары: Г. Ибсен (1828-1906
ж.ж.), Б.М. Бьернсон (1832-1910 ж.ж.), К. ... ... ж.ж.). Г. ... ... әлеуметтік-реалистік драмалары «Қуыршақ үйі» («Нора»), «Елес»,
«Халық жауында» адамзат тұлғасын екі ... ... ... ... шақырды. Оның туындылары – реалистік батыс европалық драматургияның
жоғары ... ... ... ... мен сыни ... ... – Б.М. Бьернсон. Өзінің әлеуметтік-сыни көзқарастарын
«Банкротқа отыру», «Біздің күшімізден астам» ... мен ... К. ... ... «Аштық», «Мистериялар», «Пан», «Виктория»
психологиялық романдары жатады, онда жеке тұлғаның тоғышар ... ... ... ... ғасырдың соңында осы ... ... ... ... ... ... мен ... едәуір әсер етті.
ХІХ ғ. екінші жартысында сыни реализм орыс әдебиетінде де басты бағыт
болды. Оның негізін А.С. Пушкин (1799-1837 ж.ж.), М.Ю. ... ... Н.В. ... ... ж.ж.) салып кетті. ... ... және ... ... қалдықтарын әшкерелеу, жаңа буржуазиялық
қоғамның кемшіліктерін көрсету Ресейдегі прогрессивті әдебиеттің негізгі
бағыты болды. Л.Н. ... ... ж.ж.), Ф.М. ... ... И.С. ... ... ж.ж.), М.Е. ... (1826-1889
ж.ж.), А.П. Чехов (1860-1904 ж.ж.) ресейліктердің қуанышы мен ... ... ... ... ... шығармашылығы («Соғыс пен бейбітшілік», «Анна
Каренина», «Қайта ... ... ... ... «Ересек кез»,
«Жастық шақ» трилогиясының авторы) әлемдік әдебиетке зор әсер ... ... мен ... ... пен жаза», «Есуас», «Ағайынды
Карамазовтар» ... Ф.М. ... ... ... орыс ... ... ... үйлесім іздеуін суреттеді. И.С.
Тургеневтің керемет туындыларында орыс шаруаларының рухани ... ... ... жазбалары»), дәуірдің «артық адамдары» мен жаңа
қаһармандарының бейнелері ... мен ... ... ... ... («Қарсаңында», «Дворян ұясы») көрсетілген.
М.Е. Салтыков-Щедриннің шығармашылығы самодержавиелік-крепостнойлық
құрылысқа ... ... ... ... ... мен
помпадуршалар», «Пошехондық ескілік»); оның «Бір ... ... қала ... ... ... ... ... мырзалар» әлеуметтік-психологиялық ... ... ... ... А.П. ... ... зиялыларының идеялық ізденістері, тоғышарлыққа наразылығы, жанының бой
ұсынуы бейнеленген («Ионыч», «Ит ... ... ол ... пьесалар
жазды («Шағала», «Ваня ағай», «Үш апалы-сіңілі», «Шие бақшасы»). Чеховтың
нәзік ... ... юмор мен ... ... орыс және ... мен театрының дамуына зор әсер етті.
Орыс ұлттық музыкалық мектебі дамыды. М.И. Глинканың дәстүрлерін М.А.
Балакирев (1827-1910 ж.ж.) ... ... ... ... Оған мынандай дарынды композиторлар кірді: Ц.А. Кюи ... М.П. ... ... ж.ж.), А.Н. ... ... ... Римский-Корсаков (1844-1908 ж.ж.). Олар орыс ... ... ... одан соң ... ... ... және ... туындыларында
қолданды. Олар сонымен бірге орыс әдебиетіне де көңіл бөлді. Мысалы М.П.
Мусоргскийдің «Борис Годунов» операсының ... А.С. ... ... полкі туралы сөздің» мотивтері бойынша А.П. Бородин «Князь Игорь»
операсын жазды. Н.А. ... А.Н. ... ... қар» ... ... ... Орыс композиторларының туындылары әлемдік
музыка классикасының қазынасына енді. Олар ... ... ... ... ... театрларының сахнасынан түспейді.
ХІХ ғ. музыкалық опералық өнерде ... ... ұлы ... Дж. ... ... ж.ж.) ... ... Оның
«Сицилиялық кешкілік», «Бал-маскарад», «Тағдыр күші», ... ... ... ... ... ... ... жеке басындағы драма қоғамдық-саяси оқиғалармен тығыз
байланысты. Оларды ... ... толы ... ... ... ашықтығы ерекше етеді; олар үшін оркестрлік бояулардың байлығы ... ... ... ... ... ... ... музыка тілінің қарапайым мәнерлігімен кейіпкерлердің
ішкі әлеміне ... ... ... ... ... ... ... әуенділік, әлеуметтік теңсіздікті әшкерелеуге бағытталған
жоғары гуманизм тән.
Вердидің ең белгілі ... – «Дон ... және ... ... ... ... опера жанрлары – дамыған ансамбльдерді, көпшілік
сценаларды, салтанатты шерулерді, балетті ... ... ... Шекспирдің сюжетімен Верди жазған
«Отелло» муыкалық драмасы және «Фальстаф» ... ... ... ... ол ... ариялар мен дуэттерден бас тартып, оның ... ... ... ... ... ... ... толық қосылуына қол жеткізді.
ХІХ ғ. соңында итальян операсында жаңа бағыт – ... ... ... vero ... verismo – ақиқат, шын). Оған Р. Леонкавалло ... П. ... ... ж.ж.), У. ... ... ж.ж.), Д.
Пуччини (1858-1924 ж.ж.) жатады. Веризм эстетикасы – “өмірді шын көрсету”.
Веристердің операсы ... ... ... сюжеттерімен, қарапайым
адамдардың жан дүниесін шын бейнеленумен ерекшеленеді. Олардың операларының
кейіпкерлері – ... ... ... ... ... Әуезді
вокальды мелодиямен қатар композиторлар драмалық речитативтерді, қысқа
ариозоларды, симфонияны кең қолданды.
Франциядағы музыкалық және ... ... биік ... Ж. ... ж.ж.) шығармашылығы болды. Ол – “Інжу іздеушілер”, “Перт сұлуы”,
“Джамиле” операларының авторы. Француз реалистік ... шыңы ... ... ... ... көптеген театрларының репертуарында.
ХІХ ғ. орыс балеті әлемдік даңққа ие болды. ... ... ... 1847 ... ... ... ... балетмейстер болған М.И.
Петипа (1818-1910 ж.ж.) жұмыс істеді. Ол Ресейде ... ... ... ... ішінде “Перғауынның қызы”, “Кандавл патшасы”, “Баядерка” және
басқалар. Петипа ... шыңы және ... ұлы ... П.И. ... (1840-1893 ж.ж.) және А.К. Глазуновпен
(1865-1936 ж.ж.) бірлесіп жұмыс істеуі боды.
Францияда кескіндемедегі реалистік бағыттың өз ... ... ХІХ ... ... ... бұл ... ... бейнелейтін реалистік
полотнолар циклін жасаған Ж.Ф. ... ... ж.ж.) және ... ... Г. Курбе (1819-1877 ж.ж.) болды. Осы суретшілердің
шығармашылығы ... ... ... ... ... жанында едәуір құбылыс болды. Милле мен Курбе көркем
шығармашылықтың дамуында жаңа ... ... ... ... ... ... ... өнер таратушылар көрсете білді.
Бұл өнер таратушылардың идеялық ... мен ... 1870 ... ... көркем көрмелер серіктестігіне кіретін суретші-реалистер
И.Н. Крамской (1837-1887 ж.ж.) мен ... В.В. ... ... ... ... қол ... өнер ... халықтың өмірі мен тарихын,
туған табиғатты ... ... ... ... ... крепостнойлықтың қалдығын, капитализмнің кемшіліктерін
көрсетуге бет ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Өнерде натуралистік бағыт өкілдері адамның тағдырының, еркінің, рухани
әлемінің әлеуметтік ... ... ... физиологиясымен толық
анықталатындығы туралы түсініктен шықты. ХІХ ғ. 80-жылдарында натурализм
француз әдебиетіндегі ықпалды бағыт ... Осы ... ең ірі ... ... Э. Золя ... ж.ж.). Өзінің басты еңбегі – жиырма томдық
романдар сериясында (“Ругон Маккары”) Золя ... ... ... ... ... француз қоғамының кең панорамасын береді. ... ... ... өкілдері мыналар: француздар ағайынды Эдмонд
(1822-1896 ж.ж.), Жюль (1830-1870 ж.ж.) Гонкур, ... А. ... ... ж.ж.), Г. ... ... ж.ж.), ... С. ... (1871-1990
ж.ж.), Ф. Норрис (1870-1902 ж.ж.) және бельгиялық К. ... ... ... ... ... ... ... ғана емес,
әлемдік мәдениеттің басқа бағыттарында да өз бейнесін тапты. Мысалы, театр
өнерінде натуралистік ... ... ... ... А. Антуан (1858-
1943 ж.ж.) және неміс режиссері О. Брам (1856-1912 ж.ж.), ал кескіндемеде
француз суретшілері Э. Мане ... ж.ж.), К. ... ... ж.ж.)
және неміс суретшісі К. Кольвиц (1867-1945 ж.ж.) болды.
Өнердегі натуралистік ... ... ... жоқ. ... ... қатар үмітсіздік, аморализм, рухтың төмендеуі тән
декаденттілік тенденциялары байқалды.
ХІХ ғ. ... ғ. ... ... ... өз ...... Француз символизмінің ең ірі өкілдері ақындар П. Верлен ... ж.ж.), С. ... ... ж.ж.), А. ... ... ж.ж.) ... басқа елдерде де дамыды: Германияда – С. Георге (1868-1933
ж.ж.), Австрияда – жазушы Г. ... ... ж.ж.), ақын Р.М. ... ж.ж.), Бельгияда – М. Метерлинк, Ж. Роденбах, Польшада – С.
Побышевский.
Ресейде осы бағыттың ... К. ... ... ж.ж.), ... (1865-1941 ж.ж.), З. Гиппиус (1869-1945 ж.ж.), Ф. Сологуб
(1863-1927 ж.ж.), А. ... ... В. ... ... ж.ж.), ... ... ж.ж.), А. Блок (1880-1921 ж.ж.) болды.
Сындық реализм кескіндемесінің әсерінен өнерде импрессионизм (франц.
impression - ... ... ... ... Оның ... салыстырмалы түрде қысқа
12 жылды ғана құрайды (картиналарды бірінші сатқандағы, 1874, ... 1886 ж.). ... К. Моне ... ж.ж.), О. ... ... ж.ж.), Э. Дега ... ж.ж.), К. ... (1830-1903 ж.ж.), Б.
Моризо сияқты суретшілердің ... ... Олар ... үшін күресуге бірікті және көркем шығармашылықта ресми ... ... ... 1886 жылы ... ... ... соң, бұл
топ кескіндемедегі біртұтас бағыт жүйесі ретінде даму мүмкіндіктерін
жоғалтқандықтан тарап ... ... ғана ... ... басқа түрлеріне де
қолайлы әсер етті, мысалы, ... ... ... ... ... ұлы ... мүсіншісі О. Роден (1840-1917 ж.ж.) ... ... ... және ... ... адам сұлулығы мен адамгершілігін
дәріптейді («Кале азаматтары», «Сүю», «Ойшыл» және басқа ... ғ. ... ... ... ... түрде безендірілгісі
келмеген инженерлік конструкциялардың жаңа типі Парижде Әлемдік көрме ... А.Г. ... ... ж.ж.) ... ... темір мұнара тәрізді
құрылыстар түрінде болды.
Импрессионизмнің негізгі белгілері постимпрессионизмде дамыды. ... ... ... үш ... ... ... П. Сезанн, В. Ван
Гог және голландиялық П. Гоген. Олар импрессионистермен ... ... ... және өз ... олардың әсерін сынай бастады. Бірақ
олардың әрқайсысы жеке ... ... ... және өнерде өз ізін
қалдырды.
П. ... ... ж.ж.) ... портреттерінде, натюрморттарында,
пейзаждарында таза түс градациялары, тұрақты композициялық ... ... ... өзгермейтін қасиеттерін, оның пластикалық
байлығын, ... ... ... ... оның ... бірлігін айқындауға тырысты. Бұл «Марна жағалаулары», «Шабдалы
мен алмұрт» ... ... мен ... ... ... ... басты
өкілдерінің бірі П. Гоген (1848-1906 ж.ж.) ... мен ... ... ... ... Ол өз ... ... халықтарының
тұрмысы мен аңыздарының тақырыптарын ашып, адам мен табиғат ... ... ... ... «Сен қызғанасың ба?» картиналары).
В. Ван Гогтың (1853-1890 ж.ж.) бейнелеу ... ... ... ... ... ... үшін эмоционалдылық, өмірді драмалық өткір
қабылдау, ... ... ... ... жаны ашу тән ... ... ... шығармашылығына трагикалық бейнелер, экспрессивті стиль,
түстер контрастылығы, жедел ... ... ... ... басым болды
(«Түнгі кафе», «Жаңбырдан соңғы Овердегі пейзаж» картиналары).
Постимпрессионистер Сезанн, Ван Гог және Гоген ХІХ-ХХ ғ.ғ. ... ... ... әсер ... ... ... ... негізгі тенденциялары
ХХ жүз жылдығы мәдениетінің алуандығына қарамастан ұлттық нормалардың
өзара әрекеттестігі мен өзара байытуының алуандығы ... ... ... ... ... адамзаттық мәдениеттің қалыптасуы туралы айтуға
болады. Осыған байланысты қарастыру керек: ХХ жүз жылдық мәдениеті ... ... ... ... ... ... ... қазіргі мәдениет дағдарысы, одан шығу жолдары, осы процесті әр
түрлі мәдениеттану ... ... ХХ ... ... ... және ... ... тенденцияларының бірі – оны ... ... ... ... ... ... ... гуманизм универсалды, ол құқықтарын жариялай отырып, әр
адамға арналған универсалды гуманизм, бұл – ... ... ... ... ХХ ғасырдың саяси мәдениетінің дамуында байқалады.
Қазіргі заманның басқа тенденциясы мәдениеттің ... ... ... мен ... ... даму, техногенді өркениеттің қалыптасу
тенденциясы болып табылады. Техниканы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық қызмет қаруына айналдыратын
жағдай пайда болды. Екінші жағынан, адамзат өміріндегі техниканың ролі ... ҒТР ... ... ... ... өзін ... ... адамның өмірдің табиғи негіздерімен органикалық байланысы үзілуінің
және мәдени тұтастығы бұзылуының ... ... ... ... ...
бұл адамзат қызметінің әр түрлі формалары мен оның нәтижелерінің өзі билік
құратын және оған қас ... жеке ... ... ... Шеттелуші механизм
өмірдің сыртқы күштеріне ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тәртіпті сақтау бойынша
адамдардың өзара міндеттерін жоғалтуы, құндылықтардың билік құрушы жүйесін
мойындамау ... ... өзін ... ... ... ... сезіну; индивидуумның өзін жоғалтуы, ... ... ... ... ... етіледі.
Жалпы адамзаттық мәдениеттің қалыптасуын бірыңғайландыру, барлық
мәдениеттердің бірыңғай құндылықтар жүйесі ретінде ... ... және ... ... ... ... туралы, олардың
арасындағы келісім туралы сөз болмақ. Келісім – ... ... ... ... ... ... жеке алынған тұлғаның
осы мәдени білімдердің рухани әлеміне тартылу тәсілі туралы мәселе. Бүгінгі
күні ... ... ... ... ...... ... қайшылықтарын жеңудің, экологиялық тұйықтықты және атом ... ... ... ... бүкіл байлығымен және алуандығымен
мәдени айырмашылықтарды ... ... ... ... пен ... ... ... дағдарысты құбылыстарын жеңудің тағы бір шарттары –
ғылыми-техникалық прогресті экологияландыру. Осы ... ... ... ... және қоршаған орта, табиғат арасындағы байланысты
зерделейтін экология және ... ... ... Бұл ... мен биосфера эволюциясы қызықтырады. Ғылымның мақсаты – адамның
экологиялық мәдениетін қалыптастыру.
Қазіргі ... ... ... ... ... проблемаларын ұғындыратын концепциялардың ішінде
А. Швейцердің жаңа этика ... ... орын ... Оның ... ... оның ... қасиетінде қастерлеу принципі. А. Швейцердің
көзқарастарына сәйкес мәдениеттің даму ... ... қол ... ... ал дағдарыс мәдениеттің адамгершілік-гуманитарлық
мазмұнын жоғалтуы болып табылады.
Ғалымдар К. Циолковскийдің, А. ... В. ... ... ... ... олар ХХ ... ... бір белгісі
– оның космизмділігін, қазіргі заман адамының өз тұрмысының космизмділігін
сезінуді суреттейді. Орыс ғалымдарының босфералық ... ... тірі ... мен өлі ... ... көрсетеді, басқа дүние
өкілдерімен байланыс жасау, Жерде болып жатқан космостық процестер мен
тарихи ... ... ... ... ... ... ... болатын ХХ ғасырдың дағдарыс проблемалары
латынның «глобус» - жер шары ... ... ... ... ие ... ... ... ҒТП-ның катастрофалық салдарымен байланысты экологиялық дағдарысты
жеңу (қоршаған ортаның ластануы, атмосфераның озонды қабатының
азаюы, парникті әсер және т.б.);
2) ... ... ... қолдана отырып, соғысты болдырмау;
3) қайыршылықты, ашаршылықты, сауатсыздықты жеңу, жаңа шикізат
көздерін табу, экономиканың әрі ... ... ... ... ... ... ... болдырмау.
Глобальды проблемалардың пайда болуының өз себептері бар. Біріншіден,
терең саяси және ... ... ... етілетін қазіргі
әлем тұтастығы. Екіншіден, табиғатты бақылаусыз ... ... ... ... ... ... бірі ... мен
мәдениеттер дамуының біркелкі болмауы.
Қазіргі өркениеттің глобальды проблемаларының болуы мен оларды ... ... екі ... бар: ... адамзаттың 30-50 жылда
құритындығын айтады. «Оптимистер» адамзат пайда болған бөгеттерді жеңіп
шығады деп ... 60-70 ... ... ... туралы
түсініктердің, білімдердің жиынтығы ретінде футурология (латынның болашақ
сөзінен) ғылымы пайда болады. ... ... 1968 ... және ... отыз елінің ғалымдарын біріктірген Рим клубы белгілі
болды. Рим клубы – ... ... Рим ... ...... ... ... қайта жаңғырту, адамның табиғатпен үйлесімі, адамзат
санасын ояту, оның ... ... ... ... ... жаңа ... анықтау, оның тұрмысын ізгілендіру.
Рим клубының зерттеулері екі бағытта жүрді. Дж. ... мен ... ... ... - ... ... позициясы – адамзат
өркениетінің өсуін шұғыл шектеу, адамзат қажеттіліктерінің ... ... ... және ... ... ... ... қолдану. М.
Мессарович, Э. Пестель және Э. Тоффлер Жерге қаупі болып тұрған ғылыми-
техникалық ... ... ... ... жүйесіндегі түпкілікті
төңкерістен шығатын жолды іздеу керек деген қорытындыға келді. ... мен ... ... мен ... ... ... идеясына негізделетін жаңа экономикалық әлемді құру ... ... пен ... ... ... ... әлеуметтанушысы Е. Масуданың ақпараттық қоғам тұжырымдамасы
адамзат өркениетінің жаңа типін қалыптастырудың нақты ... ... ... ... – бұл ... ... ... қоғамдық бірлестік, оның
арқасында адамзат үшін ... ... ... ал ... өзінің
шығармашылық мүмкіндіктерін әзірлеуге мүмкіндік пайда болады. ... ... ... ... ... ... ... анықтайды.
Э. Тоффлердің «үшінші толқын» концепциясында болған демассификациялы,
дестандартизациялы және ... ... ... ауысумен байланысты адамзаттың даму жолы ескерілген.
Жоғарыда көрсетілгендей, ... ... ... ... глобальды
қарама-қайшылықтарының әрекетін тудыратын себептердің бірі болып саналады,
өйткені дүниенің тұтастығы – біртұтас жалпы ... ... ... мен ... басты факторы.
ХХ ғасыр әлемде бар мәдениеттердің алуандығын теріске ... ... ... дара ... ... екі ... Бірінші модель таптық құндылықтарды абсолюттендіруге және
сталинизмнің ... ... ... идеясына негізделген.
Екіншісі – бір ұлттық мәдениеттің, бір ұлттың және бір ... ... ... ... ... Бұл ... жалпы адамзат
мәдениетінің идеясы не топтық құндылықтармен (тап), не мәдениеттің жарты
бөлігі оның ... ... ... ... ... ... формасы пайда болды, мәдениеттің антимәдениетке айналуы болды.
Жалпы ... ...... ... өндірістік
қызметтің ең үздік формалары, үлгілері, әр ... ... ... жасаған
өмір мен шындық дүниетанымның бірыңғай тәсілдері, оның негізінде адамзат
Жердің бірыңғай өркениетін құруда, онда ... және ... ... мен ... ... ... ... сауатсыздық пен
қайыршылыққа, экономикалық және мәдени отаршылдыққа орын жоқ.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдениеттану пәнінен семинар сабақтарына арналған әдістемелік нұсқаулар46 бет
Мәдени даму мен теориялар14 бет
ХХ ғасыр мәдениеті дамуының негізгі тенденциялары9 бет
ІІ дүниежүзілік соғыстан кейінгі Халықаралық жағдай (1945-1953) жылдар16 бет
Арктикалық және субарктикалық белдеулердің табиғат зоналары9 бет
Геосаясат10 бет
Евро валютасы6 бет
Евро. Ақша-несие саясаты5 бет
Европалық одақтың институттары. Сыртқы экономикалық саясаты10 бет
Европаның жер бедері мен пайдалы қазбалары33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь