Нарықтық тепе-теңдік


1 Нарықтық тепе.теңдік
2 Пайдаланған әдебиет
Нарықтық тепе-теңдік - өзара байланысты экономикалық үдерістердің теңдестірілуі (мысалы, сұраныс пен ұсыныстың теңдігі) және үйлестірілуі, экономикалық агенттер мен жалпы нарықтарды орын алып отырған жағдайды өзгертуге итермелейтін себептердің жоқтығы; сұраным мен ұсынымның экономикалық заңға баламалы ара салмағы; тауарлар мен көрсетілетін қызметтерге сұраным көлемі мен құрылымынын және олардың ұсыным көлемі мен құрылымының ара салмағы. Теорияда жеке тепе-теңдік, жалпы тепе-тендік қарастырылады. Нарық орнықты тепе-теңдікте латын баға тепе-тең баға деп аталады. Егер бағаны орнықты жағдайдан қозғауға тырысушы күштер тепе-тең бағадан қайсібір ауытқушылық жасаса, тұрақсыз тепе-теңдік пайда болуы мүмкін.
Нарық қатынастарын зерттеуін экономикалық теория классикалық мектебі өкілдерінің еңбегінен іздегеніміз дұрыс. Оған Адам Смит пен Давид Рекардо жатады. Адам Смит рыноктык экономикаға барынша еркіндік беру қажет деп есептеген. Мемлекет «laissez faire» – «өзінше жүре берсін» саясатын жүргізгені абзал. Рыноктың өзі ұлы үйлестіруші саналады. Рыноктың тепе-теңдігі жай адам эгоизмінің негізінде жүзеге асады – пайдаға мүдделі және еркін бәсекенің болуы. Адам Смиттің ойынша, адам рынокта өз пайдасын көздей отырып, «қаперінде жоқ нәрсеге көрінбейтін қол арқылы мақсатқа бағытталады. Өзінің мүддесін көздей отырып, қоғам мүддесіне жиірек қызмет жасайды». Еркін рынокқа бар ниетінің артуының арқасында А. Смит либерализм мектебінің айтулы идеологы болды. (Liberalis – еркін деген латын сөзі.) К.Маркс экономикалық теорияда рынок тепе-тепеңдігі мәселесі үш деңгейде қараған: микродеңгей – көпсалалы шаруашылық деңгейін және қоғамдық шаруашылықтың ең жоғарғы, көп факторлы, ұдайы өндіріс дәрежесінің деңгейі. Мысалы, К.Маркс «Капиталдың» екінші томында рыноктык тепе-теңдіктің схемасын экономиканың әр түрлі аясындағы өндіріспен қорланудың өзара байланыстылығына қатысты қарастырған. К.Маркс схемасында ұдайы өндірістің екі бөлімшесі пайдаланылады. (І-өндіріс құрал-жабдығының ұдайы өндірісі, ІІ-тұтыну заттарының өндірісі) және өзара айырбастың болуы қарастырылады. Жай және ұлғаймалы ұдайы өндіріс заңдары айқындалады және жиынтық қоғамның өнімінің өткерілу шарты көрсетілген. Жиынтық қоғамдық өнімнің өткерілуі І мен ІІ бөлімшелердің арасындағы және әр бөлімшенің өз ішіндегі пропорциясының сақталғанында ғана жүзеге асу мүмкіндігін К.Маркс ұлғаймалы ұдайы өндіріс схемасында көрсеткен. Осы прапорцияның бұзылуы әр түрлі өндіріс аясының өзара байланысының бұзылуына әкеліп, артық өндіру дағдарысын тудырады. К.Маркстың ұлғаймалы ұдайы өндіріс схемасындағы жалпы рыноктык тепе-теңдік швейцар экономисі Леон Вальрас (1834-1910жж.) осы тектес теориясына дөп келеді. Италия экономистері Вальфредо Паретто (1848-1923жж.) мен Энрико Баронне (1859-1924жж.) сияқты замандастары дер кезінде ол теорияны бағаламады. Шынын айтсақ, жалпы тепе-теңдікті талдау шаруашылықты жоспарлы жүргізу теориясының салдарын жасады.
1. Қаржы-экономика сөздігі. - Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, "Зияткер" ЖШС, 2007.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Таңдаулыға:   




Нарықтық тепе-теңдік
Нарықтық тепе-теңдік - өзара байланысты экономикалық үдерістердің
теңдестірілуі (мысалы, сұраныс пен ұсыныстың теңдігі) және үйлестірілуі,
экономикалық агенттер мен жалпы нарықтарды орын алып отырған жағдайды
өзгертуге итермелейтін себептердің жоқтығы; сұраным мен ұсынымның
экономикалық заңға баламалы ара салмағы; тауарлар мен көрсетілетін
қызметтерге сұраным көлемі мен құрылымынын және олардың ұсыным көлемі мен
құрылымының ара салмағы. Теорияда жеке тепе-теңдік, жалпы тепе-тендік
қарастырылады. Нарық орнықты тепе-теңдікте латын баға тепе-тең баға деп
аталады. Егер бағаны орнықты жағдайдан қозғауға тырысушы күштер тепе-тең
бағадан қайсібір ауытқушылық жасаса, тұрақсыз тепе-теңдік пайда болуы
мүмкін.
Нарық қатынастарын зерттеуін экономикалық теория классикалық мектебі
өкілдерінің еңбегінен іздегеніміз дұрыс. Оған Адам Смит пен Давид Рекардо
жатады. Адам Смит рыноктык экономикаға барынша еркіндік беру қажет деп
есептеген. Мемлекет laissez faire – өзінше жүре берсін саясатын
жүргізгені абзал. Рыноктың өзі ұлы үйлестіруші саналады. Рыноктың тепе-
теңдігі жай адам эгоизмінің негізінде жүзеге асады – пайдаға мүдделі және
еркін бәсекенің болуы. Адам Смиттің ойынша, адам рынокта өз пайдасын көздей
отырып, қаперінде жоқ нәрсеге көрінбейтін қол арқылы мақсатқа бағытталады.
Өзінің мүддесін көздей отырып, қоғам мүддесіне жиірек қызмет жасайды.
Еркін рынокқа бар ниетінің артуының арқасында А. Смит либерализм мектебінің
айтулы идеологы болды. (Liberalis – еркін деген латын сөзі.) К.Маркс
экономикалық теорияда рынок тепе-тепеңдігі мәселесі үш деңгейде қараған:
микродеңгей – көпсалалы шаруашылық деңгейін және қоғамдық шаруашылықтың ең
жоғарғы, көп факторлы, ұдайы өндіріс дәрежесінің деңгейі. Мысалы, К.Маркс
Капиталдың екінші томында рыноктык тепе-теңдіктің схемасын экономиканың
әр түрлі аясындағы өндіріспен қорланудың өзара байланыстылығына қатысты
қарастырған. К.Маркс схемасында ұдайы өндірістің екі бөлімшесі
пайдаланылады. (І-өндіріс құрал-жабдығының ұдайы өндірісі, ІІ-тұтыну
заттарының өндірісі) және өзара айырбастың болуы қарастырылады. Жай және
ұлғаймалы ұдайы өндіріс заңдары айқындалады және жиынтық қоғамның өнімінің
өткерілу шарты көрсетілген. Жиынтық қоғамдық өнімнің өткерілуі І мен ІІ
бөлімшелердің арасындағы және әр бөлімшенің өз ішіндегі пропорциясының
сақталғанында ғана жүзеге асу мүмкіндігін К.Маркс ұлғаймалы ұдайы өндіріс
схемасында көрсеткен. Осы прапорцияның бұзылуы әр түрлі өндіріс аясының
өзара байланысының бұзылуына әкеліп, артық өндіру дағдарысын тудырады.
К.Маркстың ұлғаймалы ұдайы өндіріс схемасындағы жалпы рыноктык тепе-теңдік
швейцар экономисі Леон Вальрас (1834-1910жж.) осы тектес теориясына дөп
келеді. Италия экономистері Вальфредо Паретто (1848-1923жж.) мен Энрико
Баронне (1859-1924жж.) сияқты замандастары дер кезінде ол теорияны
бағаламады. Шынын айтсақ, жалпы тепе-теңдікті талдау шаруашылықты жоспарлы
жүргізу теориясының салдарын жасады.
Нарық дегеніміз – экономикалық категориядағы қатынастар
Социалистік лагердегі қоғамдық меншікті дамытудағы экономикалық
қатынастардың кесапаты жеке адамдардың мүмкіншілігіне қатаң тыйым салу
салдарындағы білімсіздік, ең кедей мемлекеттер қатарына қосып кетті. Ал
қазіргі қоғамның түпкі даму мақсаты – сондағы әркімнің өзіндік қабілет
мүмкіндігіне байланысты құқықтық қатынастарды құру. Қандай бір қатынастар
болмасын, оның ішіндегі ең өзектісі егелік экономикалық қатынастар.
Экономикалық қатынастар дегеніміз өзі ақша, тауар, қарыз, несие, құнды
қағаздар, т.б. барлық категориялардың қатынастары. Тек экономикалық
қатынастар арқылы әркім өзін және өзіндік, өзгенікі және өзге материалдық
және рухани әлеуметтік байлықты жасай алады. Экономикалық категориялар
қызметтерінің тәртібі мен мақсатының нәтижесінде жарату, болу, қайта болу,
тұтыну, жинау заңдылығы орындалады. Сонымен нарық дегеніміз – әрбір
экономикалық қатынастардың жүру келісімді бағасын өлшеу арқылы анықтау.
Экономикалық қатынастардың орындалуы алдымен нарықтық бағаны есептеу,
нарықтық бағаға келісу, нарықтық келісім бағасымен есептесу процестерінен
өтеді. Ал бұл процестердің толық орындалуы үшін оның заңды және жеке
тұлғалар арасындағы сұраныстар мен ұсыныстардан құралған екі жақтық
құқықтығы болады. Сұраныстар мен ұсыныстары жоқ жердегі экономикалық
қатынастардың жүру нарығы болмайды.
Қазақстан экономикасының түйіні – мұнай-газ кешені. Қазақстанның
Стратегия – 2030 бағдарламасында энергетикалық ресурстарға және оларды
тиімді пайдалануға приоритеттік мән беріледі. Мұнай ұлттық экономиканың
болашақтағы дамуын анықтайды және анықтап берді. Қабылданған стратегияға
сай мұнай-газ секторы елдің экономикалық өсуінің негізі болып, жақын
болашақтағы белсенді қызметіне ұйтқы болуы тиіс. 2000 жыл Республикада 1999
жылмен салыстырғанда 35,3 млн. тонна мұнай өндіріліп, 117,2℅ құраған. 2000
жылғы игерілген көмірсутектік ресурстарды тарату мынадай:
Казахойл ҰМК барлық өндірілген мұнай 5,9 млн тонна, соның
ішінде (1999 жылмен салыстырса 107,4℅);
Өзекмұнайгаз АҚ – 3,6 (112,6) млн тонна;
Казахойл-Ембі ААҚ – 2,3 (100,1) млн тонна;
Казахойл ҰМК қатынасуымен, барлығы 11,4 (110,8) млн тонна, соның
ішінде:
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Нарықтық тепе-теңдік және оның түрлері
Жеке тепе-теңдік
Ақша нарығындағы тепе-теңдік
Макроэкономикадағы тепе-теңдік
Негізгі макроэкономикалық тепе-теңдік
Химиялық тепе – теңдік
Нарық тепе-теңдiк
Жалпы экономикалық тепе-теңдік
Игіліктер және ақша нарықтарындағы тепе-теңдік
Макроэкономикалық тепе-теңдік
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.



WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь