Отын өнекәсібінің салалары


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І.Негізгі бөлім.
І.1Отын өнекәсібінің салалары ... ... ... ... ... ... 4
І.2 Көмір ... ... ... ... ... ... ... ... .6
І.3Мұнай өнеркәсібі ... ... ..9
І.4 Газ ... ... ... ... ... ... ... ...12
ІІ.Қазақстанның электр энегетикасы.
ІІ.1Электр энергиясын тұтынушы ... ... ... ... 13
І.2Шаруашылық салаларында энергетика жүйелерін пайдалану ... .15
ІІІ. Қазақстанның отын энергетикасының маңызы ... ..18
Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ..19
Еліміздің ОЭК-і - шетелдік компаниялармен ынтымақтастықтың басты сферасы. 1990 жылдары олар кешеннің барлық салаларында - мұнай, газ, көмір, электр энергетикасы салаларында жұмыс істей бастады.Бұл қазақстандық кен орындарының ірі аумақты және өте күрделі болуымен байланысты. Оларды игеру үшін республикада кажетті технология мен каржы болмады. Атақты фирмаларға да ондай кен орындарын бір өздері иғеру күрделі болып келеді. Сондықтан олар уақытша келісімдер (консорциумдар) жасайды.
Одан да ірі теңіздік Қашаған кен орнын игеру үшін алты компания бірікті.
Суретке қарап отырып еліміздегі отын өнеркәсібінің салаларын анықтаңыздар.
Қазақстанның отын өнеркәсібінің өзіне тән даму және орналасу ерекшеліктері бар. Қазақстан отынның барланған ресурстары жөнінен дүние жүзінде жоғарғы орындарды алады.
1.Дүйсенов С. Қ. Географиялық белдеулер –ХБГ, 2001, N 4.
2.Госпадинов В. Г. Топография – Москва 1974 г.
3.Түсіпбекова Г. Географиялық карта туралы жалпы мәліметтер.-
4.География және табиғат –2006,N 2.
5.Коринский В.А. , Щенев В. А. , Душина И. В. – Материктер мен мұхиттар географиясы. Алматы,2001.
6.Төкенов Б.Географияны оқыту әдістері –География және табиғат. 2003, N 8.Сейсенов А.
7.Географиялық карталарды оқыту. География окружающая среда 2005 , N 3 .
8.Қазақстан экономикалық және әлеуметтік географиясы.-А.2004

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі:  Реферат
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 18 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І.Негізгі бөлім.
І.1Отын өнекәсібінің
салалары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... .4
І.2
Көмір ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
І.3Мұнай
өнеркәсібі ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ...9
І.4
Газ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
ІІ.Қазақстанның электр энегетикасы.
ІІ.1Электр энергиясын
тұтынушы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
І.2Шаруашылық салаларында энергетика жүйелерін пайдалану ... .15
ІІІ. Қазақстанның отын энергетикасының
маңызы ... ... ... ... ... ... ... . ... ..18
Әдебиеттер ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19

Кіріспе.

Еліміздің ОЭК-і - шетелдік компаниялармен ынтымақтастықтың басты
сферасы. 1990 жылдары олар кешеннің барлық салаларында - мұнай, газ, көмір,
электр энергетикасы салаларында жұмыс істей бастады.Бұл қазақстандық кен
орындарының ірі аумақты және өте күрделі болуымен байланысты. Оларды игеру
үшін республикада кажетті технология мен каржы болмады. Атақты фирмаларға
да ондай кен орындарын бір өздері иғеру күрделі болып келеді. Сондықтан
олар уақытша келісімдер (консорциумдар) жасайды.
Одан да ірі теңіздік Қашаған кен орнын игеру үшін алты компания бірікті.
Суретке қарап отырып еліміздегі отын өнеркәсібінің салаларын
анықтаңыздар.
Қазақстанның отын өнеркәсібінің өзіне тән даму және орналасу
ерекшеліктері бар. Қазақстан отынның барланған ресурстары жөнінен дүние
жүзінде жоғарғы орындарды алады.
Отын-энергетика кешені еліміздегі барлық шаруашылық жұмыстарын камтып,
еңбек өнімділігін арттыруға көмектеседі.
Қазақстанның ОЭК жоғары өсу каркыны, күрделі жұмсалымға тартымдылығы,
басқа салааралық кешендермен тығыз байланысы ерекшелендіреді. Оның үлесіне
барлық өнеркәсіп жұмысшыларының 20%-ы және күрделі жұмсалымның 23 бөлігі
тиеді. ОЭК - металлургия өнімдерінің ірі тұтынушысы. Оның тапсырыстарын ірі
машина жасау зауыттары орындайды. Отын темір жолмен тасымалданатын жүктің
жартысынан көбін және су көлігі жүктерінің 910 бөлігін құрайды.
Қазақстандағы энергоресурстарды пайдалану жылдан жылға өсуде. Оның
құрылымы да өзгерді: табиғи газ бен мұнайдың үлесі көбейді. Бірақ әзірге
негізгі энергия көзі көмір болып саналады. Олар отынның жергілікті
түрлеріне жатады.
І.1Отын өнекәсібінің салалары

Отын өнеркәсібі - Қазақстан энергетикасының негізі. Ол көмір, мұнай және
газ өндіруден тұрады. Республи-

кадағы отынның негізгі түрі - көмір, оның жалпы қоры 140 млрд тоннаға
жетеді. Жыл сайын 140 млн тоннадай көмір өндіріледі.
Қарағанды тас көмір алабы - республиканың басты отын базасы. Ол
Қазақстанның орталық бөлігіндегі Қарағанды қаласы маңында орналасқан. Мұнда
кокстелетін және аса куатты энергетикалық көмір, негізінен, шахталық
әдіспен өндіріледі. Көмір қабаттарының қалыңдығы 1,5-15 м аралығында
ауытқып отырады, орналасу тереңдігі 300 м-ге дейін жетеді.
Екібастұз - маңызы жөнінен Қазақстандағы екінші көмір алабы. Ол
республиканың солтүстік-шығысындағы Павлодар қаласына таяу орналасқан. Бұл
- аса куатты энергетикалық көмірдің бірегей кен орны, ондағы көмір
қабатының қалындығы 100 м-ге дейін жетеді және одан да асады, әрі жер
бетіне өте жақын орналасқан. Мұнда аумақты карьерлерде тек қана көмірді
ашық әдіспен қазып алады. Сондықтан бұл көмірдің өзіндік кұны төмен
(Қарағанды алабындағы көмірдің өзіндік құнынан үш еее кем болады). Мұнда
қазір жылына 50 млн тонна көмір өндіретін әлемдегі ең ірі "Богатыръ" көмір
орны жұмыс істеуде. "Северный" және "Восточный" көмір кен орындарында да
көмір өндіру ісі арта түсуде. Қазір мұнда №1-мемлекеттік аудандық электр
станциясы мен №2-мемлекеттік аудандық электр станциясының бірінші кезегі
жұмыс істеп жатыр. Олардың әрқайсысының куаты 4 млн кВт-қа жетеді. Мұнда
өндірілген электр энергиясы республиканың өзінде пайдаланылады және одан
әрі Ресей Федерациясының Еуропалық бөлігіыің орталығына жеткізіледі. Таяуда
Екібастұздан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан Майкүбі қоңыр көмір кен орны
және Торғай қоңыр көмір алабындағы "Приозерный" көмір орны игеріле бастады.
Қазақстан - біршама жас мұнайлы аудан. Мұнда алғашқы екі Доссор және Мақат
мұнай кәеіпшіліктері бірінші дүниежүзілік соғыстың қарсаңында-ақ пайда
болса да, мұнайды осы заманғы әдіспен өыдіру 30 жылдардың басында ғана
жүргізіле бастады және Атырау облысындағы Ембі алабы 60 жылдардың ортасына
дейін республикадағы бірден-бір мұнайлы аудан болып кедді. 1963 жылдан
кейін Маңғыстау түбегіндегі Өзен және Жетібай мұнай кен орындары игеріле
бастады. Осыған байланысты республикада "қара алтын" өндіру күрт өсті.
Қазір республикада (Атырау, Павлодар және Шымкент) мұнай өндейтін үш
зауыт жұмыс істеуде. Павлодар және Шымкент зауыттарын өңделмеген мұнаймен
қамтамасыз ету үшін Омбы-Павлодар-Шымкент мүнай кұбыры жүргізілген. Қазір
Қазақстан мұнай өнеркәсібін "Қазақойл" ұлттықмұнай қоғамы басқарады.
Маңғыстау түбегіндегі Жаңаөзен қаласында газ өңдейтін зауыт салынған. Ол,
негізінен, мүнаймен бірге алынатын ілеспе газды пайдаланады. Таяуда Теңіз
кен орнында да осындай зауыт жұмыс істей бастады.
Отын-энергетикалық кешенінің құрамы, құрылымы және маңызы. Отын-
энергетикалык кешен (ОЭК) отын өнеркәсібі мен электр энергетикасын
біріктіреді. Оның негізгі міндеті -халықты, шаруашылықтың барлык салаларын
қамтамасыз ету үшін энергияның әр түрін өндіру және сыртқа шығару
(экспорт). ОЭК отынды өндіру мен оны алғашқы өңдеуді, электр энергиясы мен
жылу өндіру, оларды тұтынушыларға электр жеткізу желісі (ЭЖЖ) мен құбыр
арқылы жеткізіп беру процестерін қамтиды.
Сонымен қатар ОЭК - біздің еліміз үшін негізгі валюта табушысы. Оның
Қазақстан экспортындағы үлесі 35-тен астам.
Кешеннің табиғи негізін энергетикалык ресурстар кұрайды. Оған минералдық
отын (мұнай, табиғи газ, көмір) мен су қоры (өзеннің кұлама суының
әнергиясы) жатады. БІздің елімізде ядролық отын-ның (уран), жанғыш тақта
тастың және таусылмайтын энергетикалық ресурстардың - Күн және жел
энергиясының мол қазынасы бар.
Кешеннің ауданды калыптастырудағы рөлі зор: энергетикалық көздер
өндірісті тартып, қалалар мен кенттердің өсуіне серпін береді.

І.Көмір.

Көмір өнеркәсібі. Соңғы жылдардағы мұнай және газ өнеркәсібінің
қарқынды дамып келе жатқандығына карамастан, пайдаланатын отынның 35
бөлігі - көмірдің үлесіне тиеді. Көмір - металлургияда, электр
энергетикада, коммуналды-тұрмыстың шаруашылықта пайдаланады. Шикізат
ретінде химия өнеркәсібінде колданылады. Кокстелетін көмірден кокс алу
барысында газ және шайыр бөлініп шығып, азот тыңайтқышын, пластмасса,
синтетикалық талшық, бояғыштар жасауда коспа ретінде қолданылады.
Қазақстан Республикасы көмір ресурсымен толық камтамасыз етілген
мемлекеттердің катарына жатады. Республикамыздағы көмірдің геологиялық қоры
162 млрд т. Қазіргі деңгеймен өндіріп отырсақ 200 жылдан астам уакытка
жетеді. Мемлекетіміздегі көмір өнеркәсібі XIX ғасырдың орта кезеңінен
бастап қолға алына бастады. Алғашында Қарағандыда, кейінірек Екібастұзда
және Шығыс аймақтарда игеріле бастады. 1930 жылы алғашқы болып Қарағанды
көмір алабы игеріліп, сол кездегі КСРО мемлекетінің үшінші ірі көмір
алабына айналды. 1950 жылдың орта кезеңінен бастап Екібастұз көмір алабы
игеріле бастады. 20 жылдың ішінде өндіріс көлемі жағынан Қарағанды көмір
алабын басып озып, қазіргі кезде негізгі көмір базамызға айналды. Өткен
ғасырдың 80-жылдарында жаңа кен орындары Майкүбі, Шұбаркөл және Семей
полигоны жабылған соң Қаражыра игеріле бастады. Бұл көмір алаптары көмір
ендірісін екі есеге дейін ұлғайтты. 1990 жылдарда болған экономикалық
дағдарыстан кейін көмір өнеркәсібі қайтадан жанданып өндіріс көлемі көбеюде
.
Қазіргі кезде республикамызда 15 көмір кен орындары мен алаптары
игерілуде. Олардың экономикамызға тигізер пайдасы біркелкі емес. Яғни
көмірдің қорына, сапасына, жату тереңдігіне, тасымалдануға қолайлы,
колайсыздығына байланысты.
Қарағанды көмір алабы - Орталықта орналасуымен және жоғары сапалы, аз
күлді, кокстелетін тас көмір екендігімен колайлы және тиімді. Негізінен
технологиялык отын-кокс ретінде өнеркәсіпте пайдаланылады. Біраз бөлігі
электр энергиясын алу үшін электр станцияларында энергетикалык отын ретінде
пайдаланылады. Көмір қабатының ңалыңдығы 1,5-15 метр, бірак тереңде
орналасқан, казып алынатын орташа тереңдігі 300 метр. Сондықтан ең арзан
көмір (1 тоннасы - 5 АҚІП доллары). Соның нәтижесінде жан-жақты игерілуде.
Оны пайдалану үшін Қазақстанның Солтүстігінде және Ресейде ірі электр
станциялары (Орал және Омск) са-лынған. Қазіргі күндері Екібастұз көмірінің
географиялық аумағы кеңейіп, Қазақстанның Оңтүстігі мен көршілес Қырғызстан
республикалары да пайдалануда.Екібастүздан Оңтүстікке қарай қоңыр көмір
алабы кездеседі. Көмірі төмен сапалы, бірақ күлі аз, құрамында күкірті аз.
Бұл көмірді байытуға, брикеттеуге, сонымен бірге ұзақ уақытқа сақтауға
болады. Коммуналды-тұрмыстық шаруашылыққа пайдалануға таптырмайтын көмір
түрі. Сонымен бірге электр станцияларында да пайдалануға болады. Майкүбі
көмірін Екібастұз көмірі сияқты ашьщ әдіспен ендіреді. Қазақстандағы
өзіндік құныарзан көмірлердің бірі.Ірі.көмір кесіндісі таскемір кен
орындарында Бөрлі, Шұбаркөл (Қарағанды облысы) және Қаражырада (Шығыс
Қазақстан облысы) шоғырланған да жер астыыда шахталық әдіспен өндіріледі.
Бұндай жағдайда өндірілген көмірдің өзіндік кұны жоғары болады (1 тоннасы
17 АҚШ доллары),
Қазып алынған көмірдің 34 бөлігі өр түрлі қоспалардан тұра-тындықтан
байыту фабрикаларында алғашқы тазартудан өтеді. Ал бұндай қалдық күл-
қоқыстар жер бетіне шығарылып үйіліп жатқандықтан қоршаған ортаның
экологиялық жағдайына кері әсер ету де. Бірақ бұндай қалдықтарды да соңғы
кездерде кұрылыс материалы ретінде колдануда. Байытылған көмір - брикетке
айналып тұтынушыға жіберіледі. Қарағанды көмірін негізгі тұтынушылар -
Қазақстан мен Ресейдің металлургияльщ зауыты мен электр станциялары.
Екібастың көмір алабы (Кен орны) шеткеректе орналасқанымен
мемлекетіміздің көптеген өнеркәсіп аудандарымен темір жол арқылы
байланыскан. Бұл да тас көмір болғанымен, күлі көп (орташа күлділігі 43%)
сапасы төмеы, ете ауыр байытылады және кокстеуге келмейді. Сондықтан да тек
қана энергетикалық отын ретінде пайдаланылады. Алаптың ерекшелігі, көмір
қабатының қалыңдығы 150 метр және жер бетіне жақын орналасқандьщтан ашық
әдіспен өндіреді. Соған сай өндіру құны арзан болып келеді. Ашық әдіспен
өте мықты Роторлы экскаватормен қазып алады. Әсіресе Богатырь,
Восточный және Северный кесінділерінде (кесінді - разрез). Богатырь
кесіндісшің куаттылығы өте жоғары. Жылына 50 млн тонна өндіріліп, дүние
жүзіндегі жетекші кесінділердің біріне жатады. Екібастүз көмірі
республикамыздағы өзіндік күны Жергілікті жердің отын түріне деген
қажеттілігін өтеу үшін республикамыздың басқа да облыстарында азды-көпті
көмір өндіріледі .
Қазақстан көмірді дүние жүзінің көптеген елдеріне экспортқа шығарады.
Соның ішінде ең негізгісі кокстелген көмірді экспортка шығаруы.
І.3Мұнай өнеркәсібі.

Мұнай өнеркәсібі отын өнеркәсібіндегі жетекші рөлді атқарады. Сонымен
бірге негізгі стратегиялық шикізат көзі болып есептелінеді. Мұнайдан 300
түрлі өнімнің түрін алады: ең қажетті өнімдерінің бірі машиналарға арналған
отын және химия өнеркәсібіндегі полимер материалдарының негізгі
шикізаты.Қазақстандағы мұнай өнеркәсібі XIX ғасырдың аяғынан бастап колға
алынды. 1911 жылы Орал-Ембі мұнай-газ алабындағы Доссор кенішінен игеріле
бастады. Оның жеңіл, майлы мүнайы көбінесе зымырандардың отыны және
майлағыш майлар ретінде пайдаланылды.
1960 жылдардың ортасында осы аймақтағы Маңғыстау алабы ашылды. Ондағы
Өзен және Жетібай кен орындарының мүнайы кұрамында парафиннің көп болуынан,
бөлме температурасының өзінде илене бастайды. Бұл кеніштердің мұнайын
тасымалдау қиын, сондықтан да дүние жүзінде алғашқы болып қыздырылып
отыратын мұнай құбыры салынды.
1970 жылдардың аяғында геологтар оншалықты терең емес кабаттардан
Қаражанбас, Қаламқас, Солтүстік Бозаны және т.б. кен орындарындағы мұнайға
барлау жасады. Кейінірек мұнайды тереңірек кабаттардан тұз тұнбаларының
астынан (Кеңқияк және Жаңажол) және алып Қарашығанақ, Теңіз мүнай кен
орындарынан ашылды. Теңіз мұнайы кұрамында улы күкіртті сутек қоспалары
көбірек кездеседі, сондықтан да оны арнайы тазартып, күкіртті сутекті бөліп
алып одан күкірт алады. Ал бөліп алынған күкірттен күкірт қышқылын және
мұнай химиясына кажетті өнімдер алады. Кеңқияк, Жаңажол, Қарашығанақ кеи
орындарындағы ілеспе газдан сүйык көмір сутегін бөліп алып - одан конденсат
алады. Газды конденсат — химияда таптырмайтын шикізаттың бірі, одан
синтетикалык каучук алынады.
1980 жылдардың басында республикамызда үшінші мұнай-газ алабы - Оңтүстік
Торғай ашылды. Ірі кен орны Құмкөл. Құмкөл мұнайы тез қатады және құрамында
табиғи газ бар.
1990 жылдардың басында ең үлкен мұнай-газ алабы ашылды.
Мұнайды республикамыздың әр түрлі аймақтарында пайдаланады және экспортка
шығарылады. Өндіріс ауданынан тұтынушыға темір жол арқылы цистернада және
Каспий теңізі арқылы танкермен тасымалданады. Бірақ негізгі бөлігі құбыр
арқылы тасымалданады. Мұнай тасымалдауда құбырдың рөлі тиімді болғандықтан
жыл еткен сайын үлесі артуда. Құбырдың мүнайды өткізу мүмкіншілігі жоғары.
Диаметрі 83 см кұбыр жылына 20 млн тонна өткізе алады. Сонымен бірге өрт
шығу каупі құбырларда сирек болады. Қазақстандағы магистральды мүнай
құбырының ұзындығы 7000 км-ден артық. Ең ірілері Атырау-Новороссийск,
Атырау~Самара, Атырау-Орск, Омск-Павлодар-Шымкент-Чарджоу, Қарашығанак-
Атырау. Салынып жатқан ірі мүнай қүбырының бірі Атасу-Алашаңқай
(Қытай).Қазақстан Каспийшельф компаниясы Каспий теңізінің Солтүстігіндегі
қайраңнан ең үлкен мұнай кен орны Қашаганды ашты. Мұнай коры жағынан (4,8
млрд т) Қашаған дүние жүзінде үшінші орында. Мұнайының құрамы Теңіз кен
орнының мұнайына ұқсас.Мұнайды шикі күйінде пайдаланбайды. Оны мұнай өңдеу
зауытында (МӨЗ) өңдейді. Өңделген мұнайдан - бензин, керосин, дизель отыны,
майлар және т.б. алынса, ілеспе ғаздардан - пластмасса және сүйык газ
алынады. Өңделген мұнайдың калдығы мазутты электр станцияларында,
металлургия өнеркәсібіндегі пештерде отынға пайдаланады. Ал оның катты
қалдығы гудрон - жол құрылысына материал ретінде пайдаланады.
Мемлекетімізде 3 ірі мұнай өңдеу зауыты және Қарашығанақ кен орнында
жакында салынған отын өндіруші зауыт бар. Тұз тұнбаларынан тұратын кен
орнындағы мұнайды өндіру біршама киын. Оның тереңдігі 4-6 км болғанымен өте
жоғары қысымды болып келеді. Оны өндіретін құрал-жабдықтар мұнай кұрамында
күкіртті сутектің көп болуынан тез жарамсыз болып қалады. Мұнай мен газды
ірі компаниялар өндіруде: ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Экономиканы әртараптандыру және жаңарту бағыттар
Оңтүстік Қазақстан экономикалық аймағына
Экономиканы әртараптандыру және жаңарту бағыттарының теориялық негіздері
ХIX ғасырдың жартысы мен ХХ басында Қазақстан жеріндегі кәсіпкерліктің дамуы
Инновациялық технологиялардың нарықтық тұрғыда сұрыпталуы
ААҚ «Тұк казхром» кәсіпорынның экономикалық қызметін талдау
Кәсіпорынның ақшалай қаражаттар айналысын басқарудың теориялық негіздері
Ақша қорлары ның элементтері
ААҚ «Тұк казхром» экономикалык қызметін талдау
Қазақстан Республикасында индустриялды-инновациялық технологиялардың даму тенденциясы мен талданылуы
Пәндер