Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдары

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

I. Шағын және орта бизнестің экономика дамуындағы
алатын ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1. Шағын және орта бизнестің қалыптасуы және дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2. Шағын және орта бизнестің дамуын мемлекет тарапынан
қаржы.несиелік және инвестициялық қолдау саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.3. Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің
дамуындағы банктік несиелеудің алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19

II. Екінші деңгейдегі коммерциялық банктердің шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу тәжірибесіне талдау ... ... ... ... ... ... ... ..26

2.1. Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу механизмі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
2.2. Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының несиелік
қабілетіне талдау (“ЦеснаБанк” акционерлiк қоғамының
шағын бизнестi несиелеу тәжiрибесiнен) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..40

III. Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді
жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...64
3.1. Шағын және орта бизнес субъектілерін шетелдік
несие жілісі есебінен қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .64
3.2. Қазақстанда шағын және орта бизнес субъектілерін
несиелуді жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .73

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...75

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77
Кіріспе

Шағын және орта кәсіпкерлік немесе бизнес - бүгінгі өркениетті дүниелік экономикалық даму жүйесіндегі болашағы күмән келтірмейтін салалардың бірі болып саналады. Нақты сектор және сауда кәсіпорындары мен компаниялары Қазақстан экономикасының дамуына, өсуіне, ұлттық табыс, жалпы ішкі өнім, жалпы ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да басқа көрсеткіштерінің шамаларының артуына тікелей әсер етеді. Сондықтан кейінгі жылдары елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға көбірек көңіл бөліне бастағаны байқалады. Осы шағын бизнестің дамуының бірден бір көзі болып - банктік несие табылады. Коммерциялық банктердің экономиканың нақты секторын және де сауда фирмаларын несиелендіруі – ұлттық экономиканың өсуіне олардың қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни экономиканың ажырамас бөлігі. Олардың дамуы мемлекеттің, экономика агенттерінің шаруашылық өмірі үшін әрі тиімді, әрі пайдалы.
Бүгінгі таңда капиталды жұмсау бәсекесінің артуы көрініс табады. Отандық банктер қарыз алушылар үшін несиелерді алуды жеңілдете бастады, несие беру процесі ықшамдалып, проценттік ставкалардың төмендеу тенденциясы байқалуда. Сонымен қатар коммерциялық банктер ұзақ мерзімді несиелерді бөліп отыр. Себебі, әдеттегі қысқа мерзімді, айналым капиталының толықтыру мақсатына бөлінген несиелер несиелік портфелінің көлемінің ауытқуына әсерін тигізеді. Банктер өздерінің ішкі несиелік саясаттарына сай несиелік талдаудың методикасын жасап, оны маркетингтік жоспарға сәйкес несиелендіретін салалардағы кәсіпорындардың несиелік қабілеттіліктерін сауатты анықтауда қолдануы қажет.
Нақты жоба бойынша банктердің шағын бизнесті несиелеуге дайындығы, несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына әлемдік тәжірибеде кеңінен қолданылатын әдістемелік нұсқауларын өндіру қажет. Банктердің шағын бизнеске несие ұсынуның тиімділігін арттыру, ынталылығын көтермелеу, Қазақстан экономикасының жағдайына сәйкестендіру механизімін жетілдіру бүгінгі күннің талабы.
Тақырыптың өзектiлiгi - банк саласы Қазақстан Республикасының экономикасының дамушы секторының бiрi болып табылады. Елiмiздiң жоспарлы экономикадан нарықты экономикаға көшуiнiң өзi, қоғам өмiрiнiң барлық салаларына үлкен өзгерiстер алып келдi. Бүгiнгi күнi шағын және орта бизнестi дамыту үшiн жаңадан көптеген жағдайлар жасалынуда. Шағын және орта бизнестiң жоғары деңгейде қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн конструктивтiк бизнес-идея, тиiмдi басқару (менеджмент) және қаржы жеткiлiктiлiгі жағдайларының болғаны дұрыс.
Осыған байланысты кейбiр кәсiпкерлерде өз бизнесiн ұйымдастыру кезiнде қаражаттың жетiспеушiлiк мәселесi туындап отыр. Әлемдiк тәжiрибеде мұндай мәселелер әр түрлi жолдармен шешiледi. Сондықтанда, ақшалай қаражаттарға иелiк ететiн инвестициялық қорлар, банктер, мемлекет тәуекелге бел буып, жаңадан iс ұйымдастырушы кәсiпкерлермен бiрiге отырып, олардың тауарларды өндiру мен қызмет көрсетулерiн қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда жеке инвесторлар үшiн жоғары табыс алу мүмкiндiгi тұрса, ал мемлекет үшiн жұмыспен қамтамасыз етiлу немесе жобаның әлеуметтiк мәнi болып табылады.
Бүгінгі таңда халық шаруашылығы саласындағы банк жүйесiнiң экономиканы дамытуда алар орны ерекше. Коммерциялық банктердiң шағын және орта бизнестi несиелеуге қызығушылық бiлдiруде.
Диплом жұмысының мақсаты - Қазақстандағы орта және шағын кәсіпкерлікті несиелеу проблемаларын талдау, несиелеу процесінің теориялық және практикалық мәселелерін, сонымен қатар несиелеу процесінде кәсіпорын мен банк арасында туындайтын қарым-қатынастарды қарастыру, сараптау және зерттеу болып табылады.
Көрсетілген мақсаттарға жету үшін алдыма мынадай міндеттемелерді қойдым:
- шағын және орта бизнестің экономика дамуындағы алатын ролі туралы жалпылама түсінік беру және оның мазмұнын көрсету;
- шағын және орта бизнестің дамуын мемлекет тарапынан жүргізетін қаржы-несиелік және инвестициялық қолдау саясатына жан-жақты тоқталу;
- шағын және орта бизнесті несиелеудің практикалық мәселелерін қарастыру;
- “ЦеснаБанк” АҚ-ның практикалық мәліметтеріне негізделе отырып шағын және орта бизнесті несиелеудің тәжірибесіне зерттеулер жүргізу;
- шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жетілдіру жолдарына қатысты өз ойымды қорытындылау.
Диплом жұмысының зерттеулер пәні ретінде қазіргі кезде коммерциялық банктердің шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді жүргізу тәжірибелері қарастырылады.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі болып – “ЦеснаБанк” Акционерлік Қоғамының шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу деректері бойынша есептік көрсеткіштер мен практикалық тәжірибелер алынды.
Осы жұмыстың методологиялық негізі – шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді талдау саласында еңбек еткен шетел және отандық практик-экономистерінің, ғалымдардың монографиялары, ғылыми еңбектері, ал нормативтік негізі - Қазақстан Республикасының заңдары және несиелеу жөніндегі нормативтік актілері, Ұлттық банктің ережелері мен нұсқаулары.
Диплом жұмысында шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудің ғылыми негізіне тереңнен қалам тартқан Батыс елдерінің, Ресейдің және Қазақстан Республикасының танымал және кәнігі маман ғалымдардың еңбектері кеңінен қолданылды. Атап айтсақ: Роуз П.С., Гольцберг М.А., Дж. Р. Брик., Э.Дж. Долан, Лаврушин О.И., Жуков Е.Ф., Красавина Л.Н., Сейткасымов Г.С., Калиева Г.Т.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:

Нормативті актілер
1. № 2444 1995 жылғы 31 тамыздағы, Қазақстан Республикасының Президентінің заңды күші бар «Қазақстан Республикасындағы банктер және банктік қазметтер туралы» Жарлығы.
2. Правила классификации активов, условных обязательств и создания провизий против них, с отнесением их к категории сомнительных и безнадежных. Утверждено постановлением Правления Национального Банка Республики Казахстан от 16 ноября 2002 г. № 465.
3. Методика определения кредитоспособности заемщика. Утверждено решением Кредитного Комитета ОАО «Казкоммерцбанк» от 15 апреля 1999 года.
4. Қазақстан Республикасының Үкіметінің шағын және орта кәсіпкерлікті қолдау, әрі дамыту мәселелері жөніндегі сарапшылық кеңестері туралы үлгі ереже бекіту туралы: 2002 ж. 19 тамыздағы №917 Қаулысы// Қаз. Респ. Президенті мен Қаз. Респ. Үкіметінің Актілер жинағы. - 2002ж. №27.- 34-37 бет.
Арнайы әдебиеттер
1. Банки и банковские операции: Учебник для вузов / Жуков Е.Ф., Максимов Л.М., Маркова О.М., 1997. - С. 471.
2. Банковское дело: Учебник/ Под редакцией Г.С. Сейткасымова. - Алматы: Қаржы-қаражат, 2002. - С. 159-174.
3. Банковское дело: Учебник / Под редакцией Лаврушина О.И. Москва. 1998. - С. 256-305.
4. Бухгалтер бюллетені 2003/31.
5. Бухгалтерлік есеп және аудит 2002/6.
6. Банки и банковские операции: Учебник для вузов / Жуков Е.Ф., Максимов Л.М., Маркова О.М., 1997. - С. 471.
7. Банковское дело: Учебник/ Под редакцией Г.С. Сейткасымова. - Алматы: Қаржы-қаражат, 1998. - С. 159-174.
8. Банковское дело: Учебник / Под редакцией Лаврушина О.И. Москва. 1998. - С. 256-305.
9. Боровиков В.И. Денежное обращение, кредит и финансы: Учебное пособие для студентов экономического университета. - Воронеж 1996. - С.192.
10. Вестник КазГУ 2004/2.
11. Гамидов Г.М. Банковской и кредитное дело М., Юнити - 1998 г.
12. Дауранов И. Кредитование субъектов малого предпринимательства//Банки Казахстана.-2000 г. -№11. - стр.13-17.
13. Жуков В.Г. Общая теория денег и кредита. М., - 1998 г.
14. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. 2000. С. 622.
15. Зелнкова Н.М. Ипотека //Деньги и кредит. - 1992. -№11.-С.53-55.
16. Искалиев К. Малому бизнесу - государтсвенную поддержку// Мысль. - 1999. -№5. Стр. 52-56.
17. Ильясов К.К. Проблемы страхования рисков при финансировании малых и средних предприятий//Экономика Казахстана на пороге ХХI века: Сб. науч. тр. -Алматы:Экономика 1999г. стр. 676-690.
18. Калиева Г.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстане: Учебное пособие. - 2001. С. 150.
19. Калиева Г.Т. Кредитное дело. - Алматы: Қаржы-қаражат, 1998. С. 128.
20. Кенжегузин М. Реформирование экономики Казахстана. Алматы-1997 г.
21. Лаврушин О.И. Банковское дело. М.,ФиС. - 1998 г.
22. Лебедов Е.А. Кредитный механизм и его роль в становлении рыночной экономики. СПб.изд.СПбУЭФ - 1992 г.
23. Мейірбеков Б.К. Шағын бизнесті мемлекеттік қолдау мен реттеудің қажеттілігі// Сб. науч. тр. -Алматы: Экономика, 2000. -142-156 бет.
24. Мысль 2003/8.
25. Мейірбеков Б.К. Шағын бизнесті мемлекеттік қолдау мен реттеудің қажеттілігі// Сб. науч. тр. -Алматы: Экономика, 2000. -142-156 бет.
26. Назарбаев Н.Ә. Шағын бизнеске үлкен жауапкершілік жүктеледі: 18 қыркүйекте Кәсіпкерлер форумында сөйлеген сөзі//Егемен Қазақстан.- 2002. - 20 қыркүйек.
27. Ольшаный А.И. Банковское кредитование М., РДЛ-1997 г.
28. Питер Р. Роуз. Банковский менеджмент., 1995 г.
29. Райханұлы Н. Шағын кәсіпкерлік: Бағдар айқындала түсті// Ақиқат. - 2001. №7. - 38-42 бет.
30. Рассказав Е.А. Управление свободными ресурсами банка. М.,ФиС. - 1996г.
31. Рид Э. Коттери др. Коммерческие банки М.,- 1991 г.
32. Сейткасымов Г.С. Банковское дело. Алматы. Экономика -1998 г.
33. Сәрсенұлы Е. Республикадағы шағын және орта бизнестің хал-ахуалы// ҚазЭУ хабаршысы. - 2002. №3. 52-57 бет.
34. Саниев М.С. Деньги, кредит, банки: Учебник. - Алматы, 2000. -С.198.
35. Финансы и кредит 2004/15.
36. Финансы и кредит 2004/18.
37. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк. М.,- 1993 г.
38. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк: управление и
операции. М., ИКЦ, Визер Ферро - 1994 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
................................................3
I. Шағын және орта бизнестің экономика дамуындағы
алатын
ролі...................................................................
...................................5
1.1. Шағын және орта ... ... ... ... және орта ... дамуын мемлекет тарапынан
қаржы-несиелік және инвестициялық қолдау
саясаты..................................13
1.3. Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестің
дамуындағы банктік несиелеудің алатын
орны.............................................19
II. Екінші деңгейдегі коммерциялық банктердің шағын және орта ... ... ... ... және орта ... ... ... Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының несиелік
қабілетіне талдау (“ЦеснаБанк” акционерлiк қоғамының
шағын бизнестi несиелеу
тәжiрибесiнен)..............................................40
III. ... және орта ... ... ... Шағын және орта бизнес субъектілерін шетелдік
несие жілісі есебінен
қаржыландыру.....................................................64
2. Қазақстанда шағын және орта бизнес субъектілерін
несиелуді
жетілдіру...........................................................
......................73
Қорытынды...................................................................
............................................75
Қолданылған ... және орта ... ... ... - бүгінгі өркениетті дүниелік
экономикалық даму жүйесіндегі болашағы күмән келтірмейтін ... ... ... ... ... және сауда кәсіпорындары мен компаниялары
Қазақстан экономикасының дамуына, өсуіне, ... ... ... ішкі ... ұлттық өнім, жұмыспен қамтылу дәрежесі және тағы да ... ... ... ... әсер ... ... ... елімізде шағын және орта кәсіпкерлікті ... ... ... бастағаны байқалады. Осы шағын бизнестің дамуының бірден бір ... - ... ... табылады. Коммерциялық банктердің экономиканың нақты
секторын және де ... ... ...... экономиканың
өсуіне олардың қосқан үлесі, басқа жағынан қарағанда банктердің атқаратын
өзінің қызметтері қаржылық сектордың, яғни экономиканың ... ... ... ... экономика агенттерінің шаруашылық өмірі үшін әрі
тиімді, әрі пайдалы.
Бүгінгі таңда ... ... ... артуы көрініс табады.
Отандық банктер қарыз алушылар үшін ... ... ... ... беру ... ықшамдалып, проценттік ставкалардың төмендеу тенденциясы
байқалуда. Сонымен қатар коммерциялық банктер ұзақ ... ... ... Себебі, әдеттегі қысқа мерзімді, айналым капиталының толықтыру
мақсатына ... ... ... ... ... ауытқуына әсерін
тигізеді. Банктер өздерінің ішкі несиелік саясаттарына сай ... ... ... оны ... ... сәйкес
несиелендіретін салалардағы кәсіпорындардың ... ... ... ... ... жоба ... ... шағын бизнесті несиелеуге дайындығы,
несиелеу механизімінің өзекті проблемаларына ... ... ... ... нұсқауларын өндіру қажет. Банктердің шағын
бизнеске несие ... ... ... ... ... ... жағдайына сәйкестендіру механизімін жетілдіру
бүгінгі күннің талабы.
Тақырыптың өзектiлiгi - банк ... ... ... ... ... бiрi болып табылады. Елiмiздiң жоспарлы
экономикадан нарықты экономикаға ... өзi, ... ... ... үлкен өзгерiстер алып келдi. Бүгiнгi күнi шағын және орта
бизнестi дамыту үшiн ... ... ... ... ... және ... ... деңгейде қызмет етуiн ұйымдастыру үшiн конструктивтiк
бизнес-идея, тиiмдi басқару ... және ... ... ... дұрыс.
Осыған байланысты кейбiр кәсiпкерлерде өз бизнесiн ұйымдастыру кезiнде
қаражаттың жетiспеушiлiк мәселесi ... ... ... ... ... әр ... ... шешiледi. Сондықтанда, ақшалай қаражаттарға
иелiк ететiн инвестициялық қорлар, банктер, ... ... бел ...... ... ... ... олардың тауарларды
өндiру мен қызмет көрсетулерiн қаржыландыруы керек. Бұл тұрғыда ... үшiн ... ... алу мүмкiндiгi тұрса, ал мемлекет үшiн
жұмыспен қамтамасыз етiлу немесе жобаның әлеуметтiк мәнi болып табылады.
Бүгінгі ... ... ... ... банк ... ... алар орны ерекше. Коммерциялық банктердiң шағын және орта бизнестi
несиелеуге қызығушылық бiлдiруде.
Диплом жұмысының мақсаты - ... орта және ... ... проблемаларын талдау, несиелеу процесінің теориялық ... ... ... қатар несиелеу процесінде кәсіпорын мен
банк арасында туындайтын қарым-қатынастарды ... ... ... ... ... ... жету үшін ... мынадай міндеттемелерді
қойдым:
- шағын және орта бизнестің экономика дамуындағы ... ... ... түсінік беру және оның мазмұнын көрсету;
- шағын және орта бизнестің дамуын мемлекет тарапынан жүргізетін ... және ... ... ... ... ... ... және орта бизнесті несиелеудің ... ... ... ... практикалық мәліметтеріне негізделе отырып ... орта ... ... тәжірибесіне зерттеулер жүргізу;
- шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді ... ... өз ... ... ... ... пәні ... қазіргі кезде коммерциялық
банктердің шағын және орта бизнес субъектілерін ... ... ... ... ... ... болып – “ЦеснаБанк”
Акционерлік Қоғамының шағын және орта ... ... ... бойынша есептік көрсеткіштер мен практикалық тәжірибелер алынды.
Осы жұмыстың методологиялық негізі – шағын және орта ... ... ... ... ... еткен шетел және отандық
практик-экономистерінің, ғалымдардың ... ... ... ал
нормативтік негізі - Қазақстан Республикасының заңдары және несиелеу
жөніндегі нормативтік ... ... ... ... мен нұсқаулары.
Диплом жұмысында шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеудің
ғылыми негізіне тереңнен ... ... ... елдерінің, Ресейдің және
Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... ... қолданылды. Атап айтсақ: Роуз П.С., Гольцберг М.А., Дж. Р. ... ... ... О.И., Жуков Е.Ф., Красавина Л.Н., Сейткасымов ... ... ... және орта ... ... ... алатын ролі
1.1. Шағын және орта бизнестің қалыптасуы және дамуы
Қоғамымызды реформалаудың қол жеткен қомақты табыстарының бірі ... ... ... ... ... Әміршілдік жүйедегі экономиканың
күйреуі, жекелеген ... ... ... ... ... өмірге
бұрынғы шаруашылық субъектілерден өзінің ... ... жаңа ... субъектілерін әкелді. ... ... ... иесі ... жаңа ... топ қалыптасты. Осы орта
таптың ... ... орта және ... ... ... байланысты.
Шаруашылық жүргізудің жаңа формаларын қолданбай ... ... ... ... ... көтеру мүмкін
емес. Соның бірі - шағын және орта ... ... ... табылады. Ел
экономикасын дамытуда, нарықты қалыптастыруда, ірі өндірушілер монополиясын
шектеуде және бәсекелестікті ... ... және ... сұраныстарын
қанағаттандыруда, жалақы мен зейнетақыны уақытылы төлеуде, жұмыссыздық
мәселесін тежеуде және жаңа технологияларды енгізуде ... және орта ... ... ... ... рөль ... Шағын бизнес ірі бизнеске
қарағанда нарыққа тез бейімді, өзгермелі жағдайға байланысты ... ... ... тұрған өндіріс секторларында жұмыс істеуге қабілетті.
Шағын және орта бизнестің мәнi мен мағынасын теренірек бiлу үшiн, ең
алдымен сол шағын және орта ... алып ... ...... терминiне тоқталып өтелік. Кәсiпкерлiк, шағын және орта бизнес
негiздерi теориясын ... ... ... А.Смит, Ж.Б.Сэй, кейінрек
И.Шумпетер, Ф.Хайск, А.Чаянов және тағы ... ... - ... ... қызмет – жеке тұлғаның өз ... ... бір ... ... ... тиімді тәсілі.Ол сондай- ақ,
адамдардың өзіне сенімін арттырады, іскерлігін қалыптастырады. ... ... ... - оның ... ... ой - пiкiр ... ұзақ
тарихы мен терең тамырының бар екендiгiн көрсетедi. Көне тарих пен ... ... ... туралы, оның индустриялық кезiне дейiн қалай
аталғанына қарамастан, ерекше ой - пiкiр ... ... ... iрi ... ... ... ... басқарушы. Әлеуметтiк -
экономикалық құбылыс ретiнде кәсiпкерлiк көптеген қоғамдық ... ... ... ... - ... ... және тарихи
тұстары бар. Бiрақ, шағын және орта ... яғни ... ... ... экономикалық танымында жатыр. Кәсiпкердің iс әрекетi ... ... ... ... еңбектi пайдалануға негiзделедi. Шағын
және орта ... ... ... ... ... ... оған ... мiндеттi шарт жасасып ұйымдастырады. Мұндай бизнес
түрi - ұжымдық деп есептеледі. Жеке кәсiпкерлерге ... ... ... ... ... шеше ... ... мүмкiндiктерiн толық бағалау үшiн олардың субъектiлерiн
номиналды және нақты деп бөлудiң ... ... ... кәсiпкерлiк
қызметпен айналысу құқығы жатады. Нарықтық экономикасы дамыған ... ... ... ... ... бар. Алайда оны жүзеге
асыру қоғам мүшелерiнiң кез-келгенiнiң қолынан келе ... ... шын, ... ... - ... ... алғы шарттары бар, ең
бастысы капитал иемдену құқығы барлар жатады. Мiне, осы ... ... ... құрып, дамыта алады.
Кәсiпкерлiктiң объектiсi - адамның белгiлi қызметi. кәсiпкерлiктiң
соңғы нәтижесi ... өнiм мен ... ... ... ең ... -
әр кәсiпкер оның тек өзiне тиiмдiсiн, ... ғана ... Мiне, ... ... ең ... мақсаты - өз ... ... ... ... ... барынша азайту болып табылады. Ал,
кәсiпкердiң ... ... оның ... ... тiкелей байланысты.
Қызметiнiң бастапқы кезеңiнде кәсiпкер қатаң бәсеке жағдайында ... ... үшiн ... факторларын жүйелеудің жаңа жолдарын iздейдi,
яғни, бұл кәсiпкерлiктiң ең басты мәселесi.
Сонымен, кәсiпкерлiк - жаңа мүмкiндектерi ... жаңа ... ... ... ... салаларын iздеу, ескi ойлау
шеңберiнен шығу. Басқаша айтқанда, өндiрiстiң жаңа ... ... ... мен ... жаңа ... ... мақсатында ұйымдастыру
құрылымдарын өзгерту, сонымен қатар оларды жаңарту және өркендету. Мұндай
өзгерiстердiң түрлерi әр-алуан жаңа ... ашу ... ... ... құру, байланыстардың жаңа түрлерiн ұйымдастыру немесе
ескiлерiн жою, модификациялау әрекеттерiмен байланысты. ... ... ... ... - ... ... мағынадағы ерекше
өндiрiс және айырбас пен бөлудiң түрлi факторларын жүйелеу болып табылады.
Елімізде отандық шағын ... ... ... ... ... Содан бері нарықтық экономиканың қалыптасуына да 10 ... ... ... ... ... ішінде мемлекеттің меншігі бірте-бірте ... ... Олар ... шаруашылық ассоциациялары, жауапкершілігі
шектеулі серіктестіктер, шағын ... ... ... ... құрылды.
Елдiң кәсiпкерлiкті дамытуда ынтасын арттыру үшiн экономикалық,
әлеуметтiк, құқықтық базасын құрып, ... одан әрі ... ... Республикасында қалыптаса бастаған жалпы кәсiпкерлiк кызметтi
төрт түрге ... ... ... ... - оның iшiнде инновациялық, ғылыми-техникалық жаңалықтарға ... ... ... ... және басқалар.
Коммерциялық - сауда-саттық, делдалдық, сауда үйлерi, тауар биржалары және
т.б.
Қаржылық - банктiк, сақтандыру, аудиторлық, лизингтiк қор ... ... ... - ... ... ... ақпараттық,
кадрлар дайындау және т.б.
Бiздiң республикамызда қаржылық кәсiпкерлiктiң банктiк түрiмен тек
қана банктер ғана айналыса алады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... қатысушылары
- шағын және орта бизнес субъектiлерi - кәсiпкерлер, жеке ... ... ... Республикамызда шағын және орта бизнестiң
дамуына жан-жақты жағдайлар интенсивтi ... ... Ал, ... ... ... ... ... жүруi, ол өз
кезегiнде шағын ... ... ... ... ... ... ... кәсiпкер шағын және орта бизнес субъектiсi ретiнде оның
iс-әрекетi әр кезде де белгiлi бағытта ... және оның ... бар. ... ... ... ... ... бiрнеше
жалпы белгiлерi бар. Оның iшiнде негiзгiсi - шаруашылық субъектiлерiнiң
еркiндiгi мен тәуелсiздiгi. Олардың ... ... ... ... ... тәртiптi қалыптастырады. кәсiпкердiң тәуелсiздiгi оған
экономикалық ресурстарды алуға, осы ресурстардан өз қалауынша қызмет ... ... ... ... және оларды нарықта кәсiпкердiң
ойлағанындай өткiзе алу ... ... ... ... мен ... ... ... өз қалауынша пайдалана алады. Әрбiр қызметшi өзi
iстей алатын еңбекпен ... ... бар. ... тән тағы да ... - ... ... ... бел бууы, iске кiрiсер алдында
болашақ бұлдыр қиялдарды болжап бiлу және оны шеше ... ... - ... ... негiзiнде мүмкiн болатын және шын мәнiдегi
шығындар мен нәтижелердiң ара қатынасы жатады.
шағын және орта ... ... ... қалыптаса
басталуы мен дамуы тауарлы нарықтың және ... ... ... құлаш жаюымен байланыстыруға болады. Әрине ... қол ... ... ... бет ... өзi елде
кәсiпкерлiк пен шағын және орта бизнеспен айналысуға мiндет едi. ... ... ... ... ... 1995-1996-шы жылдары делдалдық қызмет
ретiнде жүзеге асты. Ал одан кейінгі 5-6 жылдар iшiнде қолынан iс ... ... ... әлемдiк тәжiрибені үйрету арқылы қалыптасқан
бизнес кiлтi - ... ... ... ... ... ... ... бай, жер ауқымы кең болғандықтан, ауыл
шаруашылығында - ... iс, ... ... құру, төл өсiру, сүт
тағамдарының көптеген түрлерін молынан нарыққа шығару соңғы ... ... ... ... ... және орта бизнес халықтың әл-
ауқатының ... ... ел ... ... ... ... де ... күй танытты. Елдегi объективтi және субъективтi
қиындықтар оның динамикалық дамуына кедергi етуде. ... ... ... ... ... ... қаржылық
ресурстар жетiспеушiлiгi, мiне осы мәселелер шағын және орта бизнестiң кең
көлемде қарқын алуына ... ... ... экономикаға таяну жақындаған
сайын, мемлекеттiң инвестор ретiндегi ролi төмендеуде. Мемлекет ... ... ... ... ... ... заңдық-нормативтiк
актiлердi жолға қоюы, шетелдiк және отандық инвесторларды ... және ... ... ... ... құюына тартуы, шағын және орта ... мен ... ... ... ... ... қажет.
Субъективтi негiздегi қиындықтарға, негiзiнен былайша ... ... ... қалыптасып қалған пайда табу, табыс алу,
бай болу әрекеттерiн әлi де ... ... ... дайындық жоқ.
кәсiпкерлер тарапынан да нарықтың тез өзгеру қозғалысына ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлер менеджмент, маркетинг
салаларының қыр мен ... әлi де ... ... ... ... - өнiм өндiрудегi тар мамандану ғана емес, еңбек
құралдарына да ... ... ... ... ... ... ... болған жағдайда оны тез ауыстыруы да мүмкiн.
шағын бизнестiң дамуы транспорттық шығындар мен ... ... ... ... ... ... кәсiпорындар - ... ... ... ... ... коммуника-циялар, көлiктiк
шаруашылықтар, тазалау құрылғылары) құрылуына көп ... ... ... ... ... тауарларды сату, айналымға жiберу,
материалды техникалық жабдықтауларды өнiм ... ... ... тез ... қолдаудың және дамытудың ... ... ... жж., ... жж., ... жж., ... талдау оларды іске асыру республикада кәсіпкерлік секторды
қалыптастыруға және дамытуға оң әсер ... ... ... мен
қызметтер көрсетудің бәсекелі нарығы құрылды және ... ... және ... институтционалдық шаралары айқындалды.
Нарықтық реформалар жылдарында кәсіпкерлік сектор қоғамда елеулі
орынға ие болды. ... ... ... ... ... ... азаматтарының конститутциялық құқықтарының шынайы
және ажырамас бөлігіне ... қол ... ол үшін ... қажетті
жағдайларды жасады.
Ресми статистика деректері бойынша республикада осы сектор дамуының
оң серпіні, шағын және орта ... ... ... өсуі 2004 ... мың ... ... ... есепке алынған, оларда шамамен 1,2
миллион адам жұмыс істейді. Шағын ... ... ... ... ... ... жалпы санының 17,6% -ін құрайды.
1 - кесте. 2003-2004 жж. Қазақстан Республикасында заңды тұлға ... ... ... саны мен ... |2003 |2004 ... |11,8 |11,5 ... |9,8 |11,1 ... |61,4 |60,76 ... ... мен ... |0,7 |0,64 ... және байланыс |5,7 |5,6 ... ... ... |6,3 |6,5 ... ... және жеке ... |1,4 |1,5 ... – автормен құрастырылған: статистика бойынша ҚР Агентiгiнiң ... ... ... ... отырған елдер үшiн орта және ... ... ... роль атқарады. Кәсiпкерлiк қызмет бұл елдер ... алып ... ... сара жолы ... ... ... және орта
бизнес-экономиканың тиiмдi де қомақты секторы. Оның ... ... ... үлес ... ... экономикалық тұрғыдан жұмысқа жарамды
тұрғындар ... ... ... Бұл ... ... бар және өтпелi ... ... ... ... елдер
экономикасы үшiн тым жағымды ... ... ... ... ... ... кең етек алуы экономикалық әл-
ауқаттылыққа зардабын тигiзер фактор ... ... ... ... көптеген
жұмыс орындары ашылады. Осы жаңа жұмыс ... ... ... ... ... ... қыруар көмек етедi. Ол бәсекелестiкке сай келе алатын
динамикалық диверсификациялық ... ... ... ... оның әлеуметтiк тұрмыс жағдайын көтеретiн шын ... ... жол ... жылы ... кәсіпкерлік субъектілері тауарлар сату мен қызметтер
көрсетуден 625,5 млрд. теңгеге жуық ... ... ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерліктің үлесі осы жылдың алдын ала
жасалған қорытындылары бойынша 2003 жылмен ... ... ... ... құрауға тиіс. Шағын кәсіпкерлікті реттеудің нормативтік ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Салық кодексіне
шағын бизнес субъектілері үшін ... ... одан әрі ... ... мен ... ... Банк ... тұрақты
дамуы қаржылай қызметтер көрсету нарығын дамытуға және шағын кәсіпкерлік
кәсіпорындары ... ... ... ... ... көп ... жүйесін әзірлеуге мүмкіндік береді.
шағын және орта бизнес ... ... ... ... ... ... ғылыми ізденісті талап етеді. шағын және орта бизнестің ... әсер ... ... ... былайша топтауға болады:
2 - кесте. ... ... ... істеуі кезінде
туындайтын кедергілер
|Кедергілер |2002 |2003 - 2004 ... ... ... |2 |1 ... ... ... тұрақсыздығы |1 |2 ... ... ... |4 |3 ... ... ... ... |- |4 ... ... ... ету мәселесі |5 |5 ... ... ... ... іс- қимыл |3 |6 ...... ... ... бойынша ҚР Агентiгiнiң |
|мәлiметтерiнен ... ... ... отырғанымыздай Қазақстан нарығында
шағын кәсіпорындардың тиімді ... ... ... ... ... бірі – ... ... жетілмегендігі. Бұл проблема есеп-
қисап жүйесінің үйлесімсіздігі, жоғары ставкадағы салықтар мен алымдар және
оларды жинаудың ... ... ... көрініс табады. Аталған мәселелерді
салық заңнамасында шешу үшін мыналар қажетті болып келеді:
- жаңа өндірістік – ... ... ... ... режимін енгізу;
- өндірістік сектордағы кәсіпорындардың несиені өтеу кезінде салық
салу процедурасын қайта ... ... ... ... ... ... шағын бизнеске жанама
қаржылық талдау көрсету;
- салық саясаты шағын кәсіпкерлік субъектілер ... ... ... ... ... ... жұмыстар мен
көрсетілген қызметтердің экономикалық реттеушісі болуы керек.
Шағын бизнес ... ... ... ... ... түрі – ... экономикалық жағдайдың тұрақсыздығы. Яғни : ... ... тез ... ... ... ... ... және жоғары тәуекелдер.
Үшінші орында кәсіпкерлер несиені алу кезінде ... ... ... ... ... ... ... отырған бұл мәселе
субъектілердің өзінің инвестициялық және айналымдағы мұқтаждарын қамтамасыз
ету үшін жеткілікті қаржы ресурстарының жоқтығы болып табылады. ... ... және орта ... субъектілермен жүргізілген анонимді
анкеталық сұраудың мәліметтері бойынша, шағын бизнестің ... ... ... мәселе-несиелік ресурстарға шығу жолы. Яғни, жоғары ... ... ... ... және ... слынған мүліктің болмауы.
Бүгінгі күнде коммерциялық банктер тек сауда ... ... ... тауар өндірушілерді ғана несиелеуді қолдап отырғанын
айта ... ... ... сектор шағын бизнесті көңілсіз түрде несиелеуге
мұқтаж. Себебі несие берілген жағдайда шағын ... ... ... ... оны өтейтін қаржылық базаның аздығы көңілді
алаңдатады.
Төртінші мәселе - шикізатпен ... ... мен ... өткізуі.
Өнімді өткізу кезінде қиыншылықтардың пайда болуының ... - бір ... ... ... ... Ал шикізатпен қамтамасыз етілуі кезінде
пайда ... ...... сапасының төмен болуы, қымбат баға және
отандық шикізаттың болмауы есебінен туындайды.
Шағын кәсіпкерліктің дамуына кері әсер ... ... да ... кәсіпкерліктің қызметін реттейтін қолданыстағы заңнамадағы
нормалардың жетілдірілмеген және кей ... ... ... ... ... бұл ... ... ұлғайтуға әкеледі.
Көп өңірлерде кәсіпкерлердің біліктілігі мен оларды оқыту ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлікті қолдау
жұмыстары ... ... ... ... ... жолымен
экономикалық, құқықтық және институтционалдық – құрылымдық реформаларды
тереңдету қажеттігі туралы қорытынды ... ... ... ... ... және ... мәселесін шешудегі
мемлекеттік саясатты жасап, жүргізу үшін ... ... ... ... Ал бұл ... өз ... шағын бизнестің дамуын
тежеуге және бірінші кезектегі міндеттерді ... ... ... мына ... көре ... –сурет. Қазақстандағы шағын бизнесті дамыту бағыттары
2. Шағын және орта бизнестің дамуын мемлекет тарапынан
қаржы - ... және ... ... саясаты
Шағын бизнес тиімді әрі ырғақты даму үшін мемлекет тұрғысынан қаржылық-
несиелік және инвестициялық қолдаудың ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудың және қолдаудың
2004-2006 жылдарға арналған бағдарламасы Қазақстан Республикасының 2030
жылға дейінгі кезеңге ... Даму ... және ... ... ... туралы Қазақстан Республикасында Шағын кәсіпкерлікті
дамытудың және қолдаудың 2004-2006 ... ... ... Қазақстан
Республикасының 2030 жылға дейінгі кезеңге арналған Даму стратегиясын ... ... ... және ... ... Индустриялық –
инновациялық дамуының 2003-2005 жылдарға арналған ... ... ... 2003 ... 31 ... Қазақстан
кәсіпкерлерінің 11 форумында берген тапсырмаларын іске ... ... ... ... ... ал оны ... қолдаудың
нысандары мен әдістері әлеуметтік – экономикалық ұзақ ... ... ... экономикасы дамыған елдерге қарағанда,
республикадағы кәсіпкерліктің даму тарихы небары он ... ... ... Осы ... кәсіпкерлікті қолдаудын және ... ... ... ... және іске ... ... ... қоғамның әлеуметтік және экономикалық дамуына әсері ... ... ... ... оның ... ... Батыс Еуропаның, Американың
және Оңтүстік Шығыс Азияның өнеркәсібі дамыған елдеріндегідей аса ... ... ... ... ... ... өмірдің бұқаралық,
серпінді дамушы бөлігі болып отыр.
Мемлекет ... ... ... одан әрі ... мақсатында жеке
секторды қосылған құны жоғары өндірістерді құруға ынталандыратын шағын
бизнесті қолдаудың таяу перспективаға ... оның ... ... ... ... қалыптастыруға, жоғары қосылған құны бар жеке
секторды ынталандыратын қоғамдық институттар жүйесін қалыптастыру жөніндегі
негізгі ... ... ... шағын кәсіпкерлікке «Шағын кәсіпкерлікті
дамыту» қорынан басқа оннан аса халықаралық ұйым қаржылық көмек ... ... әр ... жобаларды қаржыландырумен қатар кәсіпкерлерге
техникалық, консультациялық көмектер көрсетеді. Бұл халықаралық ұйымдар
ішінен мынадай ... ... ... ... ... Даму және ... банкi, Азия Даму банкі, Кәсіпкерлікті қолдаудың ... ... ... Даму және Қайта Құру банкi Қазақстанда екі қор
құрды:
- Жарғылық қоры 122 миллион доллар болатын «Амекс-Юнит» қоры;
- «Постприватизационный фонд» ... ... бұл ... жарғылық
қоры 45 миллион доллар, банк қоғамының 90%-на ие ... ... ... ... қоры 50 ... ... әр ... жобаларды қаржыландырады.
Кәсіпкерлікті қолдау мақсатында республикамызға 100 миллион доллар
несие беріп отыр.[2]
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003-2006 ... ... ... бизнесті мемлекеттік қолдаудың нысандары мен әдістерін
жетілдіру ... одан әрі ... ... жүргізуді көздейді. Шағын
кәсіпкерлік саласын дамытуды бизнестің ... ... жою ... органдар қабылдайтын шешімдердің әсерін бағалау және осы процеске
кәсіпкерлер мен олардың қоғамдық ұйымдарын тарту жолымен ... ... ... ... ... ... ... және қолдаудың
2004-2006 жылдарға арналған бағдарламасы Қазақстан ... 2003 ... 29 ... №1268 ... ... ... ... әзірлеушісі - Қазақстан Республикасының Индустрия
және ... ... ... ... осы ... ... мен
міндеттерін атап өтетін болсақ:
Мақсаты – неғұрлым көп қосылған құны бар жоғары жаңа ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту есебінен орташа
топты қалыптастыруға бағытталған институтционалдық жағдайларды ... ... ... жету үшін ... ... шешу ... Шағын кәсіпкерлікке салық әкімшілігін жүргізу жүйесін жетілдіру;
2. Шағын кәсіпкерліктің кредит ресурстарына қол ... ... ... ... ... және ... ... тиімділігін арттыру;
3. Кәсіпкерлікті мемлекеттік реттеуді оңтайландыру;
4. Шағын кәсіпкерлікті қолдаудың біріңғай білім беру және ... ... - ... ... жүйесін құру;
5. Кәсіпкерлік мәселелері бойынша нормативті-құқықтық базаны ... ... ... қолдау бағыттарының бірі –
мемлекеттің қаржы-несиелік және инвестициялық климат ... және ... ... басты мәселелер болып саналады. Шағын кәсіпкерлікті қаржы-
несиелік және инвестициялық тұрғыдан қолдау ... ... ... ... ... банктердің шағын кәсіпкерліктің өндірістік секторына
жергілікті және республикалық ... ... ... ... ... емес сыртқы қарыздардың есебінен, заңдарда
белгіленген тәртіппен несие беруі;
- Шағын кәсіпкерлік субъектілеріне несие ... ... ... ... ... ... орындауын қамтамасыз ету ... ... ... ... есебінен екінші деңгейдегі
банктерді ынталандыру тетігін әзірлеу;
- Тиісті ... ... ... ... ... мақсатқа
қаражат көзделген жағдайда жобаларды екінші деңгейдегі банктермен
қоса, бюджеттен ... ... ... ... беру және өзара сақтандыру ... ... ... ... саласындағы инвестициялық саясат құрал-жабдықтарды
шығаруға қабілетті, шағын кәсіпкерлік субьектілерінің ... ... ... ... ... ... ... шағын
кәсіпкерлік субьектілерінің құрылуы мен ... ... ... ... ... қолдауға бағытталған мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... қаулысымен 1997 жылдың 26 сәуір ... № 665 ... ... ... ... банктік емес қаржылық мекеме - шағын
кәсіпкерлікті дамыту қоры құрылды.
Қордың негізгі қызметтеріне мыналар жатады:
- ... ... ... ... ... ... мен іске ... қатысу;
- шағын кәсіпкерлік субьектілері мен жеке кәсіпкерлікті ... ... ... саласында жаңа жұмыс орнын құруға жәрдемдесу;
- екінші деңгейдегі банктерден несие алу үшін ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің бизнес-орталығы мен инкубаторларын, шағын
кәсіпкерлік саласында консультациялық, ғылыми-әдістемелік, лизингтік
және басқа да ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің бекіткен несиелеу бағдарламаларына
қатысу.
Шағын кәсіпкерліктің түрлі формаларын қаржыландыру мәселелеріне
байланысты 1998 ... 12 ... ... Қазақстан Республикасы Үкіметінің
1998-2000 жылдары Қазақстан Республикасының көп мөлшерде қамтамасыз ... ... ... ... Бұл ... ... беру ... микронесиені мақсатты пайдалануы міндетті түрде
көрсетілген несиешартымен анықталады. ... ... ... ... ... несиешартында алынған қаражатты қайтару бойынша
шарттар нақты көрсетілуі керек. Микронесиені өтеу ... ... ... жеке бекітіледі және ол кесте түрінде қайтарылады.
Екінші микронесиені алу ... ... ... түрінде қамтамасыз
етілуі керек. Бірінші микронесие 400 АҚШ доллар сомасына дейін, 5% жылдық
мөлшерлемемен, 18 айға дейін ... ... ... ... ... ... ... Ол ірі сомадағы несиені алуға талпынған жақсы қамтамасыз
етілген азаматтарға ... ... ... ... ... ... өкілдері және қоғамдық ұйымдар, сонымен
қатар авторитетті адамдар мен қоғамдық танымал қызметкерлері өз ... ... ... шағын бизнесті қаржылық қолдау
негізінен мемлекет желісі арқалы жүрсе, ал Қазақстанда ... ... ... ... шектеулі. Себебі, мемлекеттің кәсіпкерлікті
қаржылық қолдау көп шығынды қажет ... ... ... ... қайтарымдылық механизміне көшу ... ... ... ... тарту мақсатында Қазақстанға тікелей
инвестициялар үшін қолайлы климат жасау жұмыстарын жүргізу қарастырылуда.
шағын және орта ... ... ... саясаты бойынша
мақсатты несиелiк ресурстардың шағын бизнестi дамыту үшiн квотасын бекiту:
отандық ... үшiн 10-20 %, ал ... ... үшiн 15-25 %.
Және де болашақтағы экономикаға келетiн ... ... ... ... бағыттарға орналастыру осындай үлгiде болса, салалық
бөлiну арқылы шағын және орта бизнес ... ... ... ауыл ... - 20 %
- ... өнеркәсiптiк тауарлар, халық тұтынатын тауарлар өндiрiсi,
дәрiлiк препараттар, медициналық ... - 20 %
- ... ... - 20 %
- ... байланыс, құрылыс, құрылыстық материалдар өндiру-15%
- тұрмыс қызметтерiн көрсету, коммуналдық қызмет - 15 %.
Қазіргі кезде Республикада жаңа ашылған ... ... мен ... әлі де ... ... Бұл ипотекалық несие,
кейстық несие, ... ... және ... ... ... ... ... банктердің қызығушылық сферасынан тыс қалуда. Осыған байланысты
оларды лизингтік несиелер, сақтандыру, франчайзинг пен ... ... ... ... ... ... маңызы зор.
Шағын бизнесті қаржы-несиелік және ... ... ету ... ... ... мен шағын кәсіпкерлік
субъектілері үшін ... ... беру ... мен ... ... олардың мақсатты топтарын қаржы-несиелік қамтамасыз етудің деңгейлі
схемасын енгізуді көздейді.
Айналым қаражаты мен өтімді кепілдің жетіспеушілігімен ... ... ... және ... кезеңінде тұрған кәсіпкерлерді
қолдау мақсатында шағын кәсіпкерлікке несие берудің кепілді жүйесін жасау
үшін жағдай ... Осы жүйе ... өтеу ... ... ... толтыру жолымен несиелік мекемелермен тәуекелдерді
бөлісуге және өміршең ... ... ... ниет ... бірақ
жеткілікті қамтамасыз етілмеген немесе несие беруші банктің талаптарын
қанағаттандыра алатын несие тарихы жоқ кәсіпкерлерді ... ... ... ... ... ... құрылымын жетілдіру, бастапқы
капиталды қаржыландыру арқылы перспективалы қайта өңдеуші ... ... ... ... ... бір тәжірибесі бар және қызметтің жаңа бағыттарын игеру үшін
жоғары технологиялы ... мен ... ... ... ... қаржылық қолдаудың жаңа құралдары (лизинг, венчурлық қаржыландыру және
басқалары) іске қосылады. ... ... ... мен ... құру жаңа ... ... болуына және ... ... ... ... ... дейін өндірістерді қалпына
келтіруге ықпал етеді.
Бұдан басқа, екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... беру ... және ... ... ... шағын бизнес субъектілері үшін несиелерге ... ... ... жөніндегі тетіктерді әзірлеу және енгізу;
- шағын бизнес кәсіпорындарын оларды жеңілдетілген ... ... ... ... ауыстыра отырып, несие
берілетін іс-шара бойынша бизнес жоспарларды міндетті түрде ұсынудан
босату;
- қарыз алушы – ... ... ... ... ... ... сондай-ақ несиелерді қамтамасыз ету түрлеріне қойылатын
талаптарды жеңілдету жолымен оңтайландыру ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуге байланысты мәселелердің шешілуі, қарыз алушылардың
тізілімдерін жасау мен жүргізу ... ... ... ... ... береді, бұл шағын кәсіпорындар саны мен ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнестің тиімді әрі ырғақты
дамуы үшін ... ... ... және ... ... саясаты алдыңғы орынға шығады. Шағын бизнестің гүлденуіне
еліміздегі инвестициялық климаттың ... ... әсер ... Соңғы кезде
тәжірибеге енгізілген тура инвестициялар тартудың рөлі зор. ... ... ... қалаларында жүзеге асырылған тура инвестициялар
тартудың тәжірибесі – бұл ... ... ... Кәсіпкерлер форумы
кезінде ел Президенті Н.Ә.Назарбаев былай деп атап ... ... ... қол ... шектеушілік проблемасы біз қажет
еткендей қарқынмен шешіліп отырған жоқ. Несие алудағы негізгі кедергілер
жоғары ... ... және ... қайтарудың қысқа мерзімі болып отыр.
Бүгінгі күні коммерциялық банктердің шағын ... ... ... ... ... мөлшері валютада 16-18% және теңгеде 20-24%–ға
дейінді құрайды. Алынған несие ресурстарын игерудің орташа ... ... ай. ... мұнда қосымша жеңілдіктер жасауға болар еді. Сондықтан да
Елбасы Ұлттық Банк пен Үкіметке жыл ... ... ... ... ... арзан халықаралық бағдарламалық заемдарына қызмет көрсету кезінде
банк маржасының ... ... ... ... ... ... ... басқа көздерден несиелеу ставкаларын төмендетуге
ынталандыру жөніндегі шараларды талдап ... ... ... ... құрылымдардан қорғауы тиіс. Құқық
қорғау органдары мен кәсіпкерлердің ... ... ... ... ... ... қорғаған дұрыс. Әкімшілік кедергілер
мөлшері осы уақытқа дейін біршама азайғанымен, әлі де ... ... ... ... ... ... ... заңды тұлғалардың
жалпымемлекеттік реестріне тиісті мәліметтерді түсірудің біріңғай әрі өте
ықшам жүйесін ... ... ... ... ... нарығын
кеңейту үшін мемлекет мұқтаж өнімдерді шығаруға оларды тікелей қатыстыру
керек. Мемлекет мұқтаж ... ... ... ... нысандары үшін
міндетті түрдегі кіші квота енгізу – ... ... ... ... ... ... түседі.
Республикамызда шағын және орта бизнестi қолдау саясаты жоқ ... ... ... тарапынан көптеген заң жүзiндегi ... Осы ... ... ... ... ... ... жасауға ықпал ететiн
шағын кәсiпкерлiктiң субъектiлерiнiң ассоциацияларға бiрiгуi орын алады.
Осы ассоциациялар нарықтық экономиканың қатаң ... мен ... жеңу ... ... ... ... ... қаласында құрылған
«Алматы Кәсiпкерлерiнiң ассоциациясының» /АКА/ жұмысын атап ... ... ... емес ұйым және ол ... және әлсiз кәсiпорындарды
интеграциялау мәселесiн алдына ... ... Айта кету ... ... ... ... құқықтық, қаржылық, салықтық мәселелер бойынша көмекке келуге
әзiр. ... үшiн ... ... ... франчайзингтi дамыту
қолға алынуда. Мұның түбiрiнде шағын кәсiпорындардың бәсекелестiкке сай
тауар, өнiм өндiруi жолындағы ... iрi де ... ... жанында
жүзеге асыру жеңiлдiрек болып келедi. АҚШ-та және тағы да ... ... ... ... ... ... формаларда бiрiгуi, бұл
iстiң Қазақстан ... үшiн де дәл ... ... ... ... ... қаржылық қолдау үшін мыналар қажет:
- аймақаралық банктер (оның ішінде шағын ... ... ... ... одан ары ... ... ... қарыздары бойынша коммерциялық банктермен кепілді
қамтамасыз ету;
- несиелік ресурстарды бюджеттен тыс жұмылдырудың басқа ... ... емес ... ... ... ... ... қаржыландыру, франчайзинг және басқалары);
- мемлекеттік, қоғамдық және донорлық ұйымдардың қызметін үйлестіру;
- шағын кәсіпкерлік несие ассоциациясының өзін-өзі ... үшін ... ... қажеттіліктерді орындай отырып, шағын және орта
бизнесті қаржыландыру үшін несиелеудің жаңа ... көшу ... ... ... ... Яғни шағын және орта бизнеспен тікелей
жұмыс істейтін, оның мұқтаждықтарын түсінетін ... ... ... ... отыр.
Қорытындылай келгенде мемлекеттің шағын және орта бизнесті қаржы -
несиелік және ... ... ... ... ... бағыттарда
жүзеге асуы керек:
- басым жобаларды конкурстық негізде және жеңіл жағдайда несиелеу;
- екінші деңгейдегі банктердің шағын ... ... ... ... беру ... енгізу және дамыту;
- екінші деңгейдегі банктермен ... ... ... ... жалғастыру;
- венчурлық қаржыландыру жүйесін дамыту;
- шағын кәсіпкерлікті қолдау процессі кезінде сақтандыру компанияларының
белсенді қатысуы.
3. Қазақстан Республикасындағы шағын және орта ... ... ... ... ... кезде нарықтық қатынастарды реттейтін ... ... ... ... ... ... кешенді
несие-есептік және кассалық қызмет көрсететін мемлекеттік, коммерциялық
банктердің тармақталған ... ... ... ендi ғана ... келе ... шағын
бизнеске несие беретiн бiрден-бiр ұйым ол - екiншi деңгейдегi коммерциялық
банктер болып табылады. Коммерциялық банктер ... ... ... ... ... несиелеуді жақтайтыны – ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерінің ... ... ... несиелер алуы кәсіпорындарды дамыту үшін
қаражаттарды молықтырудың іс ... ... ... бірі ... ... ... кезінде шағын бизнес несиесіз өз жұмысын атқара
алмайды. Бірақ кішігірім ... ... ... ... ... ... ... Мұндай жағдайға келудің бірден-бір себептері – ... ... ... ... өндіріс пен ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің дамуына кедергі болатын
факторларға мыналарды жатқызуға болады:
- несиеге қол жеткізудегі ... ... ... ... жоғары кепілдікпен қамтамасыз етудегі
қоятын талаптары;
- несиенің қысқа мерзімділігі (6 ... 18 айға ... және ... ... (берілетін несиелердің 30%);
- несиені рәсімдеу процедурасының ұзақтылығы және оны сақтандыру
қажеттігі;
- жергілікті ... ... ... ... емес отандық және шетелдік
қорлардың кіші фирмаларды микронесиелеудегі ... ... ... ... ... ... капитал нарығының тым тарлығы. Яғни
айналымның шектеулілігі.
Осы ... ... ... ... ... ... ... соның ... ... ... ... ... ... ... түсу,
жекешелендiру және тағы да басқа нарықтық экономикаға тән өзгерiстер ... ... ... ... ... ... де ғаламдық өзгерiстер
процесi жүрiп отыр.
Мемлекеттiк экономикалық даму жолында оған ұшырасатын ... ... ... аясы мен оның орны да ... ... ... ... ... ... орталықтандырылған
мемлекеттiк жоспарлы экономикадан нарықты экономикаға өту ... ... ... ... несиелiк салымдар көлемi ұлғайды. Бұл процестiң
жүруi ... ... ... ... ... емес ... мәселелер
/елдiң банктiк жүйесiнiң дамымай қалуы, тыңғылықты жасалмаған ақша ... әсер ... ... нарықты экономика жағдайына көшуде, ... ... де ... алатын орны ерекше. Жоспарлы орталықтандырылған
экономика кезiнде ... ... ... КСРО Үкiметiмен жалпыға бiрдей
жасалған несиелiк жоспар бойынша берiлдi. Тiптi, ол несие қандай ... яғни ... ... ... ба, жоқ па оған көңiл бөлiнбедi. Ал,
шаруашылықтар осы несиелiк жоспар ... ... ... ... ... бiлдiрiлсе, жергiлiктi банктер мұндай мәселелермен
айналысуға ... жоқ және ... да жоқ ... Бұл өз ... аясының тарылуына және де шаруашылықтың мәселелерiн жедел де тез
шешу сипатын жоғалттырды. Ал, нарықты ... ... ... берiлу
мәселелерi әр банктiң өз несиелiк саясатына сай әр банк өзi жекеше шешедi.
Несие ... ... ... ... ... арасында жасалатын
несиелiк келiсiм ... ... ... ... несиелiк
қатынастарды кеңейтуге бiраз мүмкiншiлiктер ашылды. Олардың iшiнде атап
айтқанда коммерциялық және ипотекалық - ... ... ... мен ... ... алу үшiн кепiл етiп шығару. Несиелiк қатынастардың кең
ауқымға жайылуы арқылы ... ... оң ... бұрылуында несиелеудiң
жаңа тиiмдi әдiсi - ... бiр ... ... ... / ... бұл ретте банктер ұзақ мерзiмге несие қаражатын берiп қана
қоймай жобаның басынан ... ... ... ... жасап, несиенiң
тиiмдi пайдалануын қадағалайды.
Банктер несиелеу процесінде, нарық ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы егеменді
мемлекеттің экономикасы мен қаржыларын нығайтуға, айналымда ақша ... ... ... ... ... ... және ұлттық
валютаның нығаюына ықпал ... ... ... ... оның ғылыми-техникалық деңгейін көтеруге, өнімнің жаңа жоғары
тиімді түрлерін шығаруға ынталандыруға, ... ... ... ... ... үшін және ... өндіруге байланысты
мақсаттар мен шаралар үшін береді.
шағын және орта бизнестi несиелеу тек қана ... ... ғана ... сонымен қатар екінші деңгейдегi коммерциялық
банктердiң бұл секторды ... ... ... және ... де әсер ететiндiгiн атап өту керек.
Бiрiншiден ол құрамы бойынша бiрыңғай ... ... ... ... саны 39 болса, соның iшiнде олардың жарғы капиталы кем
дегенде 2 млд. тенге ... ... ... Республиканың қаржылық
орталығы Алматы қаласында iрi банктердiң 70% орналасқан, ал ... ... ... ... ... iрi банктер мен кiшiгiрiм банктердiң мүмкiндiктерi мен
ұсынатын қызмет түрлерi адекватты ... ... ... ... ... iрi ... айналысуы шамалы, ал орта және кiшiгiрiм ... де аз ... ... ... ... ... ... несие ұсынудың орнына, iс
жүзiнде олардың қаржыларға қол ... ... ... жоқ. ... ... ... ... қарыздар, банкаралық қаржы нарығында
орналасқан қаражаттарды ... ... Осы ... ... ... ... капиталы табысты клиенттер тартуға, депозиттiк базасын
кеңейтуге, активтiк операцияларды толығымен жүргiзiп, осыдан ... ... ... ... ... Банктердiң шағын және ... ... ... ... ... ... бұл бизнестi делдалдық
және сауда-саттық қызметтерiмен айналысуына әкелiп соқтырды. Ал елдегi iрi
банктердің ... iрi ... ... және ... ... ... емес мөлшерде бөлiнуi ауыл шаруашылығы секторын
айналып ... ... ... ... бен ... ... ... және орта бизнестi несиелеу-қаржыландыру ... ... ... Даму және қайта құру Банкi /ЕДҚБ-ЕБРР/ мен
Азиялық Даму банкiнiң /АДБ/ ресурстарымен несие беру коммерциялық банктерге
жүктелген.
Банк ... ... ... ... ... ... несиелерді мақсатты пайдалану мен заңда ... және ... ... ... ... ... ... Қазiргi кездегi
банктiк жүйе - бұл алуан түрлi және дәстүрлi емес жаңа ... ... ... ... ... банктердiң дәстүрлi қызметтерiнiң бiрi -
несиелiк операцияларды iске ... ... және орта ... ... бірі – ... ресурстарды алудың қиындығы. Себебі, несие
алу үшін кепілге қоятын мүлік, бизнес-жоспар жоқ. Осы ... ... және орта ... ... асықпайды. Республикамызда шағын
кәсіпкерлікті тиімді қаржыландыру үшін ... ... ... үлкен
тапшылық орын алып тұр. Мұндай қаржы бойынша шешімін ... ... ... ... шектеулігі;
2) коммерциялық банктердің кепілдік міндеттемені жоғары деңгейде
ұстауы;
3) берілетін несиенің пайыздық мөлшерлемесінің жоғары болуы және ... ... ... ... ... ... заңдылық негізінің жоқтығы;
5) банктердің шағын кәсіпкерлікті несиелеу саясатының ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... бөлінеді. Несиенің жеделділігі оны қайтару, өтеу ... ... ... ... несиелер бір жылдан аспайтын мерзімге, ал
ұзақ мерзімді - бір ... ... ... ... мерзімді несие кәсіпорынның айналым қаражаттарының ... бірі ... ... Ол ... ... ... ... ақша қаражаттарының қажеттілігін жабуға мүмкіндік береді. ... ... ... ... күрделі шығындарына несие ала алады. Бұл
жағдайда несие оның дамуына, ... ... оны ... ... ... ендіруге, қымбат жабдықтарды алуға және басқа мақсатты
бағдарламаларға ... ... ... ... ... ретінде жұмсалады. Қазіргі ... ... және орта ... арасында қысқа мерзімді несиелер іс жүзінде жиі ... бұл ... ... және орта ... ... ... қызметке, ауыл шаруашылық өнімдерін ... ... ... ... ... ... бұл түрлері қарыз алушы, сондай-ақ банк үшін де
тиімді болады. ... беру және ... ... мәселелер келісім
түрінде несиелік шарт жасау арқылы, банк ережелерімен және ... ... мен банк ... несиелік келісім шарттарымен реттеледі.
Несие берудің неғұрлым сирек ұшырасатын түрі ұзақ ... ... ... ... ... ... ... банктердің бәрі бірдей
бермейді. Оларға жаңадан құрылған компаниялардың, қызмет ... ... қол ... ... ... ... ұзақ ... несие
берген кезде қарыз алушы борышын таза пайдадан өтеуге тиісті болады. Сондай-
ақ қаржыландыруды беру жөніндегі қызметтердің қосымша ... де ...... ... операциялары - шағын және орта бизнес
субъектілері ... ... ... ... ... ... банк
кепілдіктері аккредитивтер, вексельдер.Табысы аз азаматтардың және
кәсіпкерлікті жаңадан бастаушылардың, оның ... ... және ... ... ... ... грант негізінде жүзеге
асырылатын ауылдағы кәсіпкерлердің кәсіпкерлік бастамаларына шағын несие
беру жүйесі ... ... ... болуы тиіс. Бұл жаңа жұмыс
орындарын құруға және қосымша жұмыспен қамтуды қамтамасыз етуге, ... ... одан әрі ... ... ... ... ... кәсіпкерлерде
несие тарихының пайда болуына ықпал ететін болады.
Банктер кез келген уақытта, кез келген ... ... ниет ... ... ... ... ... несиелiк тәуекелдi банктiң
қаншалықты тиiмдi жаба алу тәуекелiне кез болады. Жалпы ... ... ... ... ... ... ... факторлар өз әсерін тигізеді:
3 – кесте. Банктердің кәсіпорындарды қаржыландыру кезінде әсер ететін
факторлар
|Банк тұрғысынан ... ... ... ... ... ... |1. ... деген жоғары пайыздық ... ... ... ... ... етудің |2. Несиелердің қысқа мерзімділігі ... | ... ... ... |3. ... өтеу кезінде жеңілдік ... ... ... ... ... ... ... ... |4. ... дайындау процедурасының |
|ақпараттық жабықтығы ... ... ... ... ... |5. Кепілдің бағалау құнын оның нарықтық|
|несие тарихы туралы ақпараттарға |құнынан кемітіп көрсетуі ... ... | ... Банк ... ұзақ |6. ... ... ұзақ ... несиелермен жұмыс істеу |мерзімді несиелерді рәсімдеу бойынша |
|тәжірибесінің жоқ ... ... ... ... жоқ болуы |
|Ескерту – автормен құрастырылған: Банковское дело: Оқу ... / Под ... Г.С. ... - ... ... 2002. - С. 159-174. |
Сонымен қатар кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... де ... Себебі, соңғысы несиелік
ресурстарды орналастыру арқылы жопарланған қосымша пайда алады. (2- сурет)
2 – сурет. Банктің ресурстарды ... ... ... ... ... ... ... болып тәуекелді
минимизациялау және алдын алу табылады. (3- сурет)
3 - сурет. Кәсіпорында несиені басқару стратегиясы
Кәсіпорындағы несиелеу тәуекелінің көп ... ... ... ... ...... пайданы ала алмау қауіпі; қаржы
тиімділігі тәуекелі – пайданың азаюына сәйкес шығынның өсу ... ... - ... ... ... ... ... байланысты тәуекел - әртүрлі жағдайлардың пайда болуы, осының
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... сатып
алу сияқты белгіленген жоспарлардан ауытқуы мүмкін. Кәсіпорынның ... ... оның ... ... түскен түсім негізінде берілген
несие бойынша негізгі қарыз сомасы мен ... ... ... ... ... шағын бизнестi несиелеу қаржыландырудың банктер
үшiн тәуекел деңгейiнiң өте үлкендiгi ең бiрiншi фактор болып отыр. Сонымен
қатар банктiк қызметтердiң iске ... ... ... ... ... ... Осы аталған факторларға байланысты ... ... емес ... ... шағын бизнестi
инвестициялауына ынталандырудың қозғаушы механизмiн жасау керек. ... ... ... ... ... арнайы инвестициялайтын компания құру
керек сияқты. Сондай-ақ шағын бизнестi несиелейтiн ... ... мен ... ... ... ... банктер шағын бизнестi
несиелеуде бюджет қаражаттарының кепiлiмен және де арнайы ... ... мен ... ... ... ... ... керек. Шағын бизнестi қолдау ретiнде банктердiң және ... ... ... ... ... кеңiнен тарту мақсаты алға
қойылған жөн. Инвестицияларды қорғау шаралары ... ... ... ... қорғалуын ... ... ... ... бөлу ... ... керек.
Шағын және орта бизнестiң дамуы мен оның одан әрi ... ... ... ... ... индексациясын жүргiзу болып табылады. Осы
мақсатта несиелiк корпорациялар жүйесi ... зор роль ... ... шағын және орта бизнестi қаржыландырғаны үшiн белгiлi ... ... ... ... ... және ... кепiлiн
алады. Мұндай несиелiк ... ... ... ... ... ... жасайды.
Қазiргi уақытта шағын және орта бизнес әр түрлi қаржылық мекемелерден
көмек алуда. Банкпен ... ... өте ... ... ... экономика үлгiсiндегi экономикаға сай қаржы институттарының
жаңа формаларын енгізу керек. Ол ... ... ... процентпен
несие беру, өзара несиелеу қоғамдарын құру керек. Ал, ... ... ... шағын бизнестi несиелегенi үшiн ешқандай жеңiлдiктер
алмағандары үшiн бұл ... ... онша ... ... ... ... және орта бизнес субъектілерін несиелеу
тәжірибесіне талдау
1. . Шағын және орта ... ... ... ... өз ресурстары қаражатынан мемлекеттiң алға ұстанып
отырған саясаты шағын және орта ... ... ... бойынша
несие қаражаттарына сұраныс бiлдiрген қаржы жағдайы тұрақты, өз iсiн алып
жүре алатын шағын бизнес субъектiлерiн ... Бұл ... ... ... ... ... табылады. Мен, өзiмнiң өндiрiстiк
тәжiрибемнiң негiзгi бөлiмiн «ЦеснаБанк» акционерлiк қоғамында дипломдық
жұмысымның ... сай ... ... өткiздiм. Бұған менiң
өндiрiстiк тәжiрибемдi өту барысында, «АлматыҚұрылыс» ... ... ... ... ... арыз бергенi дәлел.
Жалпы банктердiң тәжiрiбесiнде қолданылатын несиелеу процесiнiң өзiндiк
кезеңдері болады. Әрбiр банкте ... ... ... ... операциялардың сапалы сипатын бере отырып, олардың
жүзеге асырылу техникасын бiлдiредi. ... ... ... ... ... ... ... келесiдей негізгі
кезеңдерді қамтиды:
- несиеге деген өтiнiштi қабылдау, қарау және ... ... ... несиелiк қабiлетiн талдау;
- қарыз алушының сенімділігін бағалау;
- қамсыздандыруды бағалау және тексеру;
- ... ... ... заңи ... ... ... ... банктің ұсынатын қызметтерімен және оны жүзеге асыру бойынша мақұлдау
процедуралары;
- берілген несиелер бойынша мониторинг және ... өтеу ... ... несие беру;
- несиені өтеу.
Банкке келiп түскен несиеге деген өтiнiштi қабылдау, қарау және талдау
кезеңі. Несиеге деген өтiнiштi қабылдау, ... және ... ... ... ... ... ... жүргізіліп
отырады. Банкте кез келген несиелiк операциялар ... ... ... ... кейiн несиелiк жобалардың тиiмдiлiгiн зерттеу үшiн несиелiк
сараптауға берiледi. Несиелiк сараптаушы сол ... ... ... оның ... ... немесе керi қайтару үшiн басынан
аяғына дейiн бұл процестi өзi атқарады. Осы ретте ... ... ... ... АҚ ... ... қажеттiлiгiн бiлдiрiген арызын әкелдi.
Несиелiк арызды фирманың осы ... ... ... бар өкiлi
немесе фирма жетекшiсi ғана арызға қол қойып, банкке өткiзе алады. ... ... ... ... ауызша келіссөздер жүргiзедi. «Алматы
Құрылыс» акционерлік қоғамының ... ... ... ... ... ... ең бiрiншi несиелiк арызға талдау жасау үшiн оған керектi
құжаттардың ... ... және ... ... несиесiнiң мақсатын, сомасын,
мерзiмiн, қалап отырған проценттiк ставкасының мөлшерiн анықтайды. Және де
осы банкте несиелiк тарихының бар ... жоқ ... көз ... ... ... ... ... сұрап отырған несиесінің параметрлері
мындай түрде болды:
- Несие – 260 000 000 тенге;
- ... – 36 ... ...... капиталын толықтыру;
- Жылдық проценттік ставка – 14%;
- Қамсыздандыру – Алматы облысы, Іле ауданы, ... ... ... ... жер ... және ... жабдықтары бар
өндірістік база.
Содан кейiн, «Алматы Құрылыс» АҚ-ың банктiң несиелеу процесiнiң
механизмiмен ... ... ... ... ... АҚ-ың қызмет
ету саласын анықтап, оның қандай әрекеттермен айналысатынына көңiл бөледi.
4 – кесте. Қарыз ... ... ... алушының толық | ... АҚ ... ... аты | ... ... ... ... ... ... жыл ... ... күні | ... ... ... Іле ... Өтеген батыр ауылы, |
| ... ... ... ... түрі |арнайы құрылыс жұмыстары; |
| ... ... |
| |жол ... ... ... |
| ... ... ... және |
| ... орнату. ... ... |46 619 000 ...... ... ... АҚ-ның мәліметтері |
|негізінде ... ... ... ... ... ... алуға өтiнiш
бiлдiрген клиенттiң несиелiк арызын банктiң канцеляриясында тiркеп, ... ... ... ... қажеттi құжаттар тiзiмiн бередi. Өздерiңiз
көрiп отырғандай несиелiк эксперт қарыз алуы ... ... ... сұрап отырған несиелiк жобасының қаншалықты дәрежеде қайтарымды және
сұралған несие берiлу керек пе, елде ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жағдайына талдау жасайды. Сонымен қарыз
алушы «АлматыҚұрылыс» АҚ-ң қаржылық шаруашылық жағдайын талдауға ... ... ... алу мақсатында берген арызы;
- Қарыз алушының анкетасы;
- Кәсiпорынның қаржылық құжаттары, ол ... ... ... алдындағы
соңғы тоқсан және соңғы үш жылғы мәлiметтерi көрсетiлуi керек;
- Клиенттiң дебиторлық және кредиторлық қарыздары туралы мәлiметтер;
- Ссудалық ... бар ... ... ... ... (егер
қарыз алушы басқа банктен бұрын соңды несие алған болса, сол банктен
оның ссудалық берешегiнiң жоқтығын ... ... алып ... Салық комитетiнде есепте тұрғандығы туралы анықтама;
- Бюджет және бюджеттiк емес мiндеттi қорлар алдында ... ... ... Бизнес жоспар немесе техника экономикалық жоба.
Осылайша несиелiк эксперт осы клиенттiң құжаттары арқылы оның
қаржылық ... ... ... ... ... жалпы болашақ
несиелендiрiлетiн жобаның қаншалықты тиiмдi жақтары, алынатын несиенi жаба
алуы немесе жаба ... оның ... ... алушының қал жағдайына тигiзетiн
әсерлерi қарастырылады. Әрине, несиелеу принциптерiне байланысты кез келген
несиенi қамтамасыз ететiн ... ... ... керек. Жалпы кей кездерде
несиенiң берiлу, ... осы ... ... ... ... ... ... мүмкiн. Яғни ол заттың бағасы сұрағалы
отырған несие ... екi ... үш есе ... ... ... ... талаптарына байланысты өтiнiшке ... яғни ... ... ... ... берiледi. Бұл құжаттардың тізімі
банкпен бекітіледі. Клиенттердiң ... ... үшiн ... ... ... ... Мысал ретiндегi «АлматыҚұрылыс» АҚ-ның қаржылық
шаруашылық жағдайына талдау жасау үшiн, ... ... жету ... алушының мәртебесiне құқықтық сараптау жасау үшiн керектi құжаттар
тiзiмi:
Құқық белгілейтін құжаттар:
1. «АлматыҚұрылыс» ... ... ... ... ... ... ... көшірмесі.
2. «АлматыҚұрылыс»АҚ-ның құрлтайшылық (Жарғы, құрылтайшылардың шарты)
құжаттардың нотариалды куәландырылған көшірмесі.
Статистикалық карточка.
4. Белгілі бір ... ... ... ... ... ... көшірмесі.
5. Салықтық, органдардан тіркелгені туралы құжат (РНН).
6. Банктік несиені алу және белгілі бір игілікті кепілге бергені туралы
құрылтайшылар ... ... (АҚ) ... ... ... көшірмесі.
7. Мәміленің акционерлік қоғам үшін "ірі" еместігі туралы жазбаша куәлігі.
8. Егер мәміле акционерлік қоғам үшін "ірі" ... ... онда ... ... осы мәміленің іске асуына келісім бергені туралы
акционерлер жиналысының протоколын ұсынуы тиіс.
9. Банкпен жасалатын Несиелік келісімшартқа ... ... ... растайтын құжаттар.
Акционерлер реестірінен жасалатын көшірме (АҚ).
11. Қол қою ... бар ... ... бас ... ... РНН, т.б. жеке ... куәландыратын құжаттар.
Қаржылық құжаттар:
1. «АлматыҚұрылыс» АҚ-ның несие алу туралы арызы.
2. Соңғы үш жылға және ... ... ... ... Қызмет көрсететін банктен ... ... ... және №2
картотеканың анықтамасы.
4. Бюджет алдындағы қарыздың болмауы ... ... ... (Акт ... из ... ... 12 ай ... барлық қызмет көрсететін банктермен ... ... ... ... ... анықтама
(теңге/валюта).
6. Дебиторлық және ... ... ... ... ... ... және қарыздың
пайда болу мерзімі көрсетілуі шарт.
7. Негізгі құралдардың тізімі (баланста ... ... ... ... ... және қайтарудың ... ... ... ... ... ... негізінде жасалады:
- тауарды жеткізу және өткізу мерзімі;
- тауарды сатып алу және ... ... ... ... ... ... ... акциздер және басқа да бюджеттік аударымдар;
- тауарды өткізуден ... ... ... және несиені
қайтарудың көздері;
- берілген несие бойынша негізгі ... бен ... ... ... ... ... ... алынатын келісімшарттың ... ... ... ... ... Тауарды сатып алуға ... ... ... ... ... ... растайтын құжаттар:
- кепіл (гарантия) және кепілдеме (поручительство) хаттары
кепілді беретін тұлғалардың төлемқабілеттілігі;
- кепіл заты ... ... ... ... ... ... ... құқығын растайтын құқықтық құжаттардың
оригиналдары, осы игіліктердің толық төленгендігін растайтын
төлем құжаттарының көшірмелері.
- Ғимараттарды және құрылғыларды кепілге бергендегі құжаттар.
Қажет жағдайларда банк ... ... ... қайтаруын қамтамасыз
ететiн басқа да құжаттар мен ... ... ете ... ... ... ... несиелiк қатынаста болатын қарыз алушылар үшiн кейбiр
құжаттар ... ... ... ... алушы банкке несие алуға өтiнiш
жасаған уақытта, банк ... оның ... ... ... үшiн
есеп карточкасын толтыруы мүмкiн. Онда: фирманың жетекшiсi мен қарыз алушы
өкiлiнiң аты-жөнi; қызмет және меншiк түрi; ... ... ... жайы;
есеп - айырысу және валюталық шот ... ... аты және ... ... ол ... ... ... сомасы және мерзiмi;
соңғы есептiк күнге берiлген баланс құрылымы және басқа да ... ... ... оқып, талдау барысында банк қарыз алушының
алған несиесін қайтару қабiлетiн бағалау ... ... ... үшiн осы
құжаттардың маңызы бар. Әдетте клиент тарапынан ... ... ... ... ... ... Несиені қайтару қабілетін
бағалау - техника-экономикалық есеп негiзiнде жасалады.
Әдетте ... ... ... ... алдын-ала келіссөздер
жүргізілгеннен кейін жіберіледі. Бұл келіссөздерде ... ... ... осы ... ... ... беру мүмкіндігін, потенциалды
мәміленің банктің несиелік ... ... және сол ... ... қажеттілігін бағалап, алдын-ала сараптау жүргізеді. Клиент сұрап
отырған ... ... ... ... ... ... нарықтағы
жұмыс істеу уақыты, т.б.) мен жоғарыда ... ... ... онда екі жақ та келісімге келеді. Жалпы несиелік өтінішті
талдаған кезде оның ... ... ... ... ... бағалау
керек.
Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн талдау кезеңі.
Қарыз ... ... ... ... «ЦеснаБанк» АҚ-ның
қауіпсіздік қызметі қарыз алушының моральдық және іскерлік репутациясын
анықтау мақсатында қарыз ... ... ... ... ... ... және тексеру кезеңі. «ЦеснаБанк» акционерлiк
қоғамының Несие Комитетінің шешімі ... ... ... ... ... ... және ... кем болмауы қажет.
Банктің қамсыздандыруға қоятын негізгі талаптары:
- экономикалық ...... ... оның ... ... ... қажетті жағдайда кепілдің сақталуына бақылауды
жүргізу кезінде ұйымдастырылуына, нарықта өзгеру жағдайлары ... ... ... ... қарай дұрыс таңдап алу;
- заңи талаптар – келісім шартта кепіл беруші мен кепіл ұстакшының
құқықтары мен ... ... ... ... бойынша құқық
белгілейтін құжаттарды дұрыс ... және ... ... тәртіпте тіркеуді және сақтауды қадағалау.
Егер кепіл беруші несиелеу ... ... ... ... онда ... ... ... құны анықталады және жаңа кепіл шарты
жасалады.
«ЦеснаБанк» акционерлiк қоғамының Ережесіне сәйкес міндеттемелердің
орындалуын қамтамасыз ететін ... ... ... заң
актілеріне сәйкес өндіріп алуға жіберілетін барлық мүліктер жатады.
Кепіл екі негізгі крийтерилер бойынша былай сыныпталады:
1) кепіл шартының екі жақ ... ... ... ... ... кепіл ретінде қойылған мүліктің сипаты бойынша: жылжитын және
жылжымайтын.
Кепіл беруші болып қарыз ... өзі және ... ... бола алады.
Кепіл затының нарықтық құнын есептеу және негіздеу мақсатында кепілге
берілетін мүлікті ... ... ... ... құнын бағалауды
«ЦеснаБанк» акционерлiк қоғамының Қазақстан Республикасының заңына сәйкес
осы қызметті жүргізуге лицензиясы бар банк ... ... ... ... немесе уәкілетті органы кепілдің нарықтық құнын ... ... ... нарықтық құнын анықтау үшін ... ... мен ... ... ... ... ... құны осы кепілді бағалаған
маманның қолымен расталған бағалау актісімен қуатталады. Банкте ... ... ... келесідей кепіл өтімділігінің максималды
коэффициенттері қолданылады:
6 – кесте. Кепіл өтімділігінің максималды коэффициенттері
|Кепілзат тобының ... ... ... ... |% ... ... |70% ... үйлер, дүкендер, кафе, қонақ |70% ... ... ... | ... ... | ... ... ... |60% ... ... ... | ... ... | |
|- ... |60% |
|- ауыр |50% ... кестенің жалғасы
|Машиналар, механизмдер, құралдар, |50% ... | ... ... | |
|- ... ... |50% |
|- ... салынған тауарлар |70% ... ... | |
|- ... ... ... |100% |
|- ... |50% |
|- ... да бағалы қағаздар |70% ... |100% ... ... жеке ... |50% ... ... да түрлері |50% ...... ... ... АҚ-ның қарыз алушының несиелік|
|қабілетін анықтау әдістері негізінде ... ... ... арасындағы, сондай-ақ банктер мен олардың клиенттері
арасындағы қатынастар, егер ... ... ... ... ... ... ... асырылады.
Қазіргі несиелеудің басты ерекшелігі бойынша банк қарыз алушының
несиелік қабілетін тексеріп болғаннан кейін, несиелік шарт ... ... ... ... ... ... – бұл осы келісімшартқа отырған екі ... ... ... ... ... ... ... тиіс заңды құжат
болып табылады. Заңды құжат ретінде ... ... ... ... екі жақ арасындағы барлық кешенді сұрақтарды реттеп отырады.
Несиелік келісімшартта мыналар тіркелген:
- екі ... ... ... іске асу ... ... ... құралы мен шарттары;
- екі жақтың міндеттері мен құқықтары;
- осы міндеттемелердің орындалуының құқықтық кепілдемесі.
Мұндай құқықтық ... ... ... ... заңды
формасының нұсқаулықтары, несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ететін
тәсілдер, екі ... ... ... ... бұзған жағдайда
қолданылатын санкциялар, несие шартын бұзу жағдайлары.
Несиелік келісімшарт – екі жақтың ... ... ... ... Онда ... ... несиенің объектiлерi;
- несиенiң мөлшерi, оның мақсаты;
- несиені беру ... және өтеу ... ... ... ... ... әсері;
- несиенi қамтамасыз ету формасы;
- несие үшiн төленетiн сыйақы ... ... ... ... ... ... ... алушының міндеттемелерін қамтамасыз ету нысандары (кепілдемелер,
кепіл, кепілдік беру және басқалар);
- материалдық қорлар мен өндірістік ... ... ... ... нормативі;
- несие беру және өтеу үшін екі ... ... ... ... ... ... және ... қаржылық жағдайын бақылау үшiн
қарыз алушының беретін ... ... және ... банкке тапсыру
мерзімділігі;
- несиелеу процесiндегi банктiң бақылау қызметi.
Несиелiк келiсiм шарттың ... ... ... ... Бұл жерде екiншi деңгейдегi банктер оның типтiк формаларын
пайдаланады. Несиелiк келiсiм шарттың ... ... ... ... ... ... ... және объектiлерi, сомасы, несиенiң
бағасы, несиелеу әдiстерi және ... шот ... ... ... және ... ... банк ... және банк ссудаларының
қозғалысы қарастырылады.
Қарыз алушының заңды формасы өте маңызды, біріншіден – ... ... ... ...... ... үшін ... тұлғаларды анықтауда. Бұндай жағдай банк клиентінің банкротқа
ұшырағандығын жариялаған кезде актуалді ... ... ... шартында көзделген ерекшеліктерді қолданады. ... ... ... ақша ... ... ... ... Республикасы Ұлттық
Банкінің лицензиясы бар банк немесе өзге де заңды тұлға ... ... ... ... ... уақытта берілуі мүмкін ақша болып табылады.
Соңғы жағдайда шарт егер осы шартта өзгеше көзделмесе, оның ... ... ... енді деп ... Шарт ... ... жасалуы тиіс. Заң құжаттарында немесе тараптардың
келісімінде тікелей көрсетілген реттерде мәміленің ... ... оның ... ... қалуына әкеледі. Жазбаша түрде ... ... ... ... ... оның ... растайтын
құжатты талап етуге құқылы.
несиелiк келiсiм шартқа байланысты өз мiндеттемелерiн орындамаған қарыз
алушыға әрi қарай ... ... ... ... ... ... ... несиенi берудi тоқтатуға құқығы бар. Қарыз алушы
несиелiк келiсiмнiң шарттарын жүйелi түрде ... ... ... мерзiмiнен бұрын қайтаруды талап етуге құқылы.
Кез – келген несиелік шарт өзінің мазмұны мен ... ... ... ... ... құқықтық негіз;
- мәмілеге ену еріктілігі;
- екі жақтың бір-біріне деген өзара мүдделілігі;
- мәміле шарттарына келісімділігі.
Несиелік мәміленің құқықтық негізін банктік ... ... ... ... маңызы бар нормативтік актілер мен заңдар құрайды. ... ... ... және ... құқықтың көптеген нормалары
жетілмегендігі, банктің және оның клиентерінің сот органдарымен дұрыс қарым-
қатынаста болмауы, заң ... заң ... ... орын ... шарт жасасудың еріктілігі бұл клиенттің ... алу ... ... ... ... ... ... және осы клиенттің
несиелік қатынасқа түсу мүмкіндігі туралы сұрақтарды шешеді. Екі ... ... ... отырады. Екі жақ несиелік келісім-шартқа отырған
кезде бір біріне деген өзара ... ... ... ... ... іске ... тұрған құралдарын жөндеп, одан пайда табу ... ... бір ... ақша ... ... болды, бұл кезде банк осы
клиентке несие ... ... ... ... ... ... қалыптастыру
кезінде оның елеулі және қосымша талаптарын, шарттарын еске түсіру керек.
Елеулі талап несиелік шартты ... ... ... Олар
өздеріне мыналарды қосады: екі жақтың ... ... іске асу ... ... мен мән-мағынасы, несиені өтеу мен беру тәртібі,
несиені қолданғандығы үшін ... ... ... ... ... тәсілдер, екі жақтың жауапкершіліктері.
Қосымша талаптар несиенің қайтарымдылығын қамтамасыз ету үшін қосымша
алғышарттарды жасауға ... Олар ... ... қолдануды
сараптайды және қарызгердің несие қабілетінің белгілі бір деңгейге жетуі
бойынша, есеп пен ... ... ... ... ... ... ... бойынша, банктің бақылау ережелерінің сақталуы
бойынша міндеттемелерін қамтиды.
Жоғарыдағыларды қарастыра отырып несие шартының ... ... ... ... ... ... ... мен сомасы;
II. Несиені өтеу мен беру тәртібі;
III. Несие үшін төлем;
IV. ... ... ... ... ... Екі ... ... міндеттемелері;
VI. Екі жақтың жауапкершілігі;
VII. Шартқа қойылған қосымша талаптар;
VIII. ... ... ... ... ... ... ету ... Екі жақтың заңды мекен – жайы мен ... ... ... қатысушылардың заңды тұлға ретінде негізгі
реквизиттері көрсетіледі: қарыз алушылар үшін – аты, бағыныштылығы, есеп
айрысу шотының ... ал банк үшін – оның ... ... жері. Бұл
бөлімде клиенттің жекелеген кәсіпорын немесе қоғам формасында құрылғандығы
туралы ... ... ... ... ... сипаттама қызмет
нәтижелілігі үшін материалды жауапкершілігі жүктелген тұлғаларды ... ... ... ... мен сомасы» бөлімінде несиелік
мәміле объектілерінің табиғи және сандық сипаты көрсетіледі. ... ... ... мен ... ... бағыттылығы айқын
көрсетіледі. Қарастырылып отырған бөлімде несиелік ... ... ... ... да ... Ол несиелеудің сандық шегін көрсетеді.
Екінші «Несиені өтеу мен беру тәртібі» бөлімі мәміленің нақты ... ... ... ... ... ... ... жүйелі
түрде жүзеге асырылады. Сондықтан, несиені беру төлем төлеу ... ... ... үшін ... ... ... ... үшін
банкке процентті төлеу шарты көрсетіледі. Бұл бөлімде ... ... ... бекітіледі. Ондай ставкалар: а) ... ... ... ... ... ... б) ... мерзімі ұзартылған
жағдайда; в) несиені ... ... ... г) клиенттің несие
қабілеттілігі төмендеген жағдайда немесе шарттың несиелік ... ... да ... ... ... ... ... төртінші бөлімі «Несиенің қайтарылуын қамтамасыз ететін
нақты тәсілдерді» бекітеді. Несиенің ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келетін кепілзат; кепілдік;
кепілгерлік (кепілге алу). Жоғарыда аталған несиенің қайтарылуын қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... ... ... алу
арқылы несиенің кез-келген түріне қолдануға болады.
Несие шартының бесінші бөлімі екі жақтың құқықтары мен міндеттемелерін
айқындайды. Банк тұрғысынан орындауға қажетті міндеттемелерге: ... ... ... ... ... және түріне сәйкес келетін несие ... банк ... ... ... ... ... төлеуге міндетті.
Банктің міндеттемелеріне қарағанда клиенттің міндеттемелері кең
мағыналы болып келеді. Клиенттің міндеттемелері ... ... ... ... қайтарылуына бағытталынған. Сондықтан клиенттің ... ... ... және ... ... тығыз
байланысты.
Алтыншы «Екі жақтың жауапкершілігі» бөлімі екі жақтың несиелік
келісімшартты ... ... ... ... ... ... «Шартқа қойылған қосымша талаптар» бөлімінде ... ... да ... ... ... талаптарға : соммасы мен ... ... ... ... ... алғашқы бекітілген
несиелеу лимитінің немесе несие желісінің сомасының өзгеру тәртібі, несие
шартына және тағы ... ... мен ... енгізу тәртібі.
Сегізінші «Дауларды жүргізуге рұқсат беру» ... екі жақ ... ... ... жағдайда арбитражды сотқа жүгінуге болады.
Несие шартының тоғызыншы ... осы ... ... ... яғни оның ... және ... уақытын көрсетеді.
Соңғы оныншы бөлімде екі жақтың заңды мекен-жайлары (пошталық , есеп
айрысу немесе ... шот, ... ... ... ... ... ... белгіленеді.
Заңи экспертиза жүргізу кезеңі. Заңи экспертизаның негізгі мақсаты
банктің көрсеткен ... ... ... ... ... заңдардың
бұзылуын ескерту, банктің қарызды өндіріп алуы бойынша қызығушылығы үшін
жағдай жасау және ... Заңи ... ... заң ... ... ... кезеңі. Банктің несие бөлімшесіндегі қызметкермен
жасалатын ... ... ... ... керек:
- несиелік процесс кезінде банк ... ... ... ... ... несие қабілеттілігіне берілген рейтинг;
- несиені беру туралы ... ... ... ... ... ... несиені өтеу мен кестесі мен мерзімі, ... ... ... ... ... ... ... нұсқауларына, процедураларында қарастырылуы бойынша түрлі формада
жасалынады.
Банктің ... ... мен оны ... асыру бойынша мақұлдау
процедуралар кезеңі. Несиені ... ... ... кезеңдерден
тұрады:
1. Несиелеу процесіне қатысатын банктің құрылымдық бөлімшелері бекіткен
барлық қажетті құжаттарды қарыз алушыдан алу;
2. Несие ... оң ... ... ... ... мониторинг және борышты өтеу бойынша
тексерулер ... ... ... ... (несиелік операцияларды
бақылау) — несиелік ресурстардың ... ... ... ... желі ... ... проценттерді төлеу сияқты мәселелерді
бақылау сонымен қатар клиенттің несиелік қабілеттілігін талдау ... ... ... ... ... ... ... барып ақша-есептік құжаттарды бухгалтерлік тіркеудерді
бухгалтерлік және статистикалық есеп ... ... ... іске ... қоса ... барлық көздері қолданылады.
Орындарына барып инспекциялық тексеруді жүзеге асыру келесі сұрақтар
бойынша жүреді
- банктік ... ... ... ... несиені қамтамасыз өтетін кепілдің қоймада болуы;
- бухгалтерлік есептің ахуалы;
- тауарлы-материалдық запастардың сақталу жағдайлары;
- қарыз алушылардың өз қаражаттарын пайдалануы.
Осыған ... ... ... ... ... іске келесі
құжаттарды тіркейді:
Қарыз алушы мен банк ... ... ... ... ... ... ... зат ретінде берілген меншікті түгендеу акті;
3. Меншікті орындарына барып ... ... ... ...... ... ... жүйесі, сонымен қатар осы
мақсатқа жету мақсатында шаралар қолдану жүйесі.
Несие беру кезеңі. Бұл кезең ағымдық шот ашу, несиені ... ... ... ... ... ... ... беру тәсiлiн
анықтайтын несиелеудi ұйымдастыру және техникалық шарттарын қамтиды.
Несиенiң көлемiне ... ... ... ... ... - ... ... шотына толығымен аударылып, қажет болған
жағдайда жұмсалынады. Екiншiсi - ... ... ... ... ... ... туындауына байланысты берiледi. Үшiншiсi - белгiлi бiр
соманы ... ... ... бола ... ол оны ... бас тартады
(мысалға, артық сыйақы төлегiсi ... ... оны беру ... несиелеу ережелерiне сәйкес
анықталады. Қарыз ... ... ... ... ... ... болып келеді. Біріншіден, қарыз алушыға берілетін несие ... ... ... өтінішіне байланысты. Екіншіден, несиенің мөлшері
экономикалық жағдайларға байланысты, соның ішінде:
- қарыз алушының төлем ... ... ... несиені қамтамасыз ететін нақты ... ... және ... ... ... ... ... несиелік тәуекел дәрежесіне және банктің ... ... ... ... бар ... көлеміне және т.б.
Несиенi қайтару және оған сыйақы төлеуiне бақылау жасау ... ... ... ... ... ... ... қарызды қайтару
тәсiлi банк қаражаттарының ... ... және ... ... ... ... ... жүзінде несиені қайтарудың төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... меншікті қаражаттардың жинақталуының және несиеге деген ... ... ... азаю ... ... ... ... ала белгіленген сома негізінде жүйелі түрде қайтару;
4) түскен түсімді бірден несиелік қарызды жабуға есептеу;
5) несиенің қайтарылу ... ... ... ... ... «мерзімі өткен несиелер» шотына аудару;
7) банк резерві ... ... ... ... ... ... қайтару туралы қарастырылған варианттар бұл процесті
мынадай белгілеріне байланысты жіктейді:
Қайтаруына қарай:
1) несиені толық қайтару;
2) несиені жартылай қайтару;
Қайтару ... ... ... бірден қайтару;
2) несиені бөліп-бөліп қайтару;
Қайтарудың жүзеге асырылу уақытына қарай:
1) несиені жүйелі ... ... ... ... ... ... ... несиені мерзімді қайтару;
2) несиенің уақытын созып қайтару;
3) несиенің мерзімін өткізіп барып ... ... ... ... ... ... қарай:
1) клиенттің меншікті қаражаттары;
2) жаңа несиені пайдалану;
3) ... ... ... ... басқа кәсіпорын шотынан түскен қаражаттар;
5) бюджеттік түсім және т.б.
Несиені қайтару мерзiмi беру ... ... ... егер де несие тұтас қайтарылатын болса, онда бiр ғана ... ... ал ... ... ... ... онда әр
төлемге әр түрлi мерзiмдi мiндеттеме толтырылады. Несиенің ... ... үшiн ... несиелер бойынша мерзiмдi мiндеттемелердiң
картотекасын жүргiзедi. Банк қызметкелерi күнделiктi қайтарылатын мерзiмi
жеткен ... ... ... қарыз алушының есеп айырысу шотынан
қаражаттарды шегеруге үкiм ордерiн бередi.Жартылай қайтаруға ... ... ... ... ... ... келесi бетiне тиiстi
белгiлерiн жасайды. Егер де қарыз алушының есеп ... шоты ... ... ... ... ... қарызды және сыйақыны кайтару қарыз алушының
төлем ... ... ... ... ... қарыз
алушының қаржылық қиындықтарға кезігуiне байланысты банк қайтару мерзiмiн
кейiнге қалдыруға рұқсат етуi ... ... бұл ... жоғары сыйақымен
құжатталады. сыйақы мөлшерi оны ... ... және ... ... ... ... ... несиелiк келiсiм шартта анықталады. сыйақы ай
сайын, тоқсан сайын есептеледi және ... ... ... ... ... ... ... бойынша жай және күрделi сыйақы есептеу
формулалары қолданылады.
Жай проценттер бiрiншiден қысқа ... ... үшiн ... ... ... есептеу және төлеу келiсiм шартта көрсетiледi:
S=P(1+n*i),
мұнда: S - ... ... ... ... ... - ... ... - пайыздық мөлшерлеме
n - мерзiмi
Банк тәжiрибесiнде күрделi проценттер ұзақ мерзiмдi несиелеу ... ... ... ... аяқталғанға дейін немесе алушыға есептелген
сома төленбейдi, ал негiзгi қарыз сомасы өсiп ... Оны мына ... ... ... ... ... орындалуына, қарыз алушының алған
несиенi пайдалануына және оны толық қайтаруына ... ... ... ... ... шаруашылық қызметiне, оның қаржылық ... ... ... ... ... ... және есеп ... бухгалтерлiк жазуларын, есептiк материалдарын тексередi. ... ... ... ... ... ... ақпараттар түрлерi мен басқадай
ақпараттар, сондай ақ басқа да көздер пайдаланылады. Әрбiр ... ... ... iсiн ... ... ... жүйесi болады. несиелiк
келiсiм шартқа байланысты өз ... ... ... ... ... несиелеудi тоқтату туралы ескерту жасауға; несиелiк ... ... ... ... ... бар. ... ... бақылау банктiң несиелiк портфелiн мерзiмдi түрде ... де ... ... ... несиелiк портфелi оның табыс
көзi және несиелiк операцияларды жүргiзу ... ... көзi ... ... ... ... және репутациясы көбiне оның
несиелiк портфелiнiң құрылымы мен сапасына байланысты болып келедi. Қарыз
алушының ... ... ... ... ... ... бойынша
несиелерді жiктейдi, ол өз кезегiнде оларға несиелiк ... ... және ... ... оны ... ... ... мүмкiндiк бередi.
2.2. Шағын және орта бизнес кәсіпорындарының
несиелік қабілетіне талдау
Қарыз алушының несиелiк қабiлетi – несиесі бойынша қарызды уақтылы
және ... ... ... ... ... ... Несиенi
қайтара алмау тәуекелi көптеген факторлардың әсерiнен ... ... да, банк ... ... ... ... қабылдаудан бұрын оның
несиелiк қабiлетiн талдайды. Бұл көрсеткiш банктің өтiмдiлiгiне ... ... ... ... жағдайын талдау үшін негізгі көздер
ретінде Қаржы министірлігі бекіткен мынадай жылдық бухгалтерлік ... ... ... «Кәсіпорын балансы», «Қаржы нәтижелері және оларды
пайдалану туралы ... ... ... ... бет; сондай-ақ
Қазақстан Республикасы статистикалық есеп формасы «Кәсіпорынның ... ... ... туралы есебі» және «Кәсіпорынның өнімінің
кеткен шығындары туралы есебі».
Қаржылық жағдайына баға ... ... ... ... ... ... қаржылық жағдайы оның мынадай ... ... ... ... ... төлем талаптарын уақытылы
қанағаттандыру;
2) несиені қайтару;
3) жұмыскерлер мен ... ... ... ... ... және салықтарды төлеу.
әлемдік тәжірибеде қарыз алушының несиелік қабілеттілігін анықтаудың
рационалды ... ... "Си" ... ... ... ... CAMPARI
принциптеріне ұқсас "алты "Си" жүйесі клиентті жан-жақты зерттеп, оның
төлем қабілеттілігін және несиелік ... ... ... ... ... (Character);
- Қаражаттарды қарызға алуға мүмкінінілігі (Сарасitу);
- Ақшалай қаражаттар (Саsh);
- Несиенің қамтамасыз етілуі (Соllateral);
- Шарттар (Соnditions);
- Бақылау (Сопtrol).
Қарыз алушының ... - оның ... ... ... ... оның
менеджерлерінің репутациясы, жауапкеркерішілік деңгейі, сонымен қатар
клиенттің несие алу ... ... ... қабілеттілігі. Клиенттің
репутациясы оның ұзақ уақыт бойы жұмыс ... ... ... ... ... ... салалық, көрсеткіштерге сәйкес
келуінен қалыптасады. Менеджерлерінің репутациясы олардың жоғары ... ... ... жұмыс істеу тәжірибесі) байланысты. Клиенттің
қарызды өтеудегі жауапкершілігі, ...... ... ... ... қарызға алуға мүмкіншілігі. Несиелік маман
несие сұрап отырған клиенттің несиелік арызды беруге құқығы
және несиелік ... қол ... ... ... бар ... ... керек. Клиенттің бұндай сипаты — қаражаттарды
қарызға алуға мүмкіншілігі деп аталады. Мысалы, кәмелетке (18
жасқа) толмаған адам несиелік шарт бойынша ... ... ... ... ... қайтарып алуда қиындықтарға шалдығады. Несиелік инспектор
несиені сұрап отырған корпорацияның өкілінің корпорацияның ... ... ... ... ... ... шартқа қол
қоюға құқығы барына көз ... ... Ол үшін ... маман
корпорацияның директорлар кеңесі ... ... ... ... ... ... (акционерлердің жалпы жиналысының
протоколы). Онда белгілі бір ... ... ... ... ... бар
екендігі көрсетілуі шарт. Егер заңды тұлға серіктестік ... ... ... инспектор құрылтайшылардың жиналысының протоколын, құрылтайшы
бір тұлға болатын болса - құрылтайшының шешімін талап өтеді.
Ақшалай қаражаттар. Несиелік арыздың ең ... ...... ... ... ... өтеу үшін ... ақша қаражаттарды ала алады ма?
Жалпы алғанда қарыз алушылардың қарызды жабудың үш көзі ... ақша ... ... сату,
в) қарыз міндеттемелерін немесе бағалы қағаздарды шығару арқылы
қаражаттарды тарту. Осы ... ... ... ... өтеуге
қажетті соманы бере алады. Бірақ, банктер үшін ... — ақша ... ... сату ... алушының балансын, ал басқа ... ... ... ... ... ... әлсіретеді. Ақша
ағымының жеткіліксіздігі қарыз алушының қаржылық жағдайының ... ... ... ақша ... = Таза ... (жиынтық, табыстар минус жиынтық,
шығыстар) + амортизацияны ... + ... ... өсуі – ... ... және ... борыштың өсуі.
Осы формуланың артықшылығы — ол ... ... ... ... тәжірибесі, нарықтың жағдайы сияқты сұрақтарға жауапты
көрсетеді. Коммерциялық несие негізінде күн көретін ... ... ... ... тауарлардың қорлануы байқалады
немесе дебиторлық ... ... ... тап ... ... ... үшін проблемді клиент болады. Қолма-қол ақша ағымын бағалау — пайданың
қалыпты өсу тенденциясы байқалды ма, осы ... ... ... болу ... ... ... ма? деген сұрақтарға жауап беру.
Несиенің қамтамасыз етілуі. Бұл қарыз алушының активтерінің құны ... ... ... көзі ... зат, ... кепілдеме, сақтандыру)
болып табылады. Егер активтердің ... ... ... ... ... деп ... несиені өтеу үшін маңызды болса, қосымша
көздің ... ... ... кезінде міндеттемелер алдында жауап беруді
кепілдіреді. Кепіл заттың сапасы, кепілдің, кепілдеменің сенімділігі ақша
ағымының жетіспеушілігі ... ... ... ... ... кезінде өте маңызды.
Шарттар. Несиелік мәміле шарттарына елдегі ... және ... ... ... факторлар жатады. Осы шарттар ... ... ... ... ... ... кезінде сатулардың
көлемінің төмендеуі, табыстың төмендеуі несиені үмітсіз ... ... ... ... ... ... саланы бағалау мақсатында
ақпараттық, мәліметтер базасы ... ... ... бағалаудың соңғы факторы болып бақылау
табылады. Оның мәні келесі сұрақтарға ... ... ... ... мен ережелердің қарыз алушығы әсер ету дәрежесі, несиелік арыздың
банк стандарттарына және қадағалау органдарының стандарттарына несие сапасы
жағынан ... ... ... ... ... ... несиелік қабілеттілігін анықтаудың "алты
"Си жүйесі болып табылады.
сапасы қаржылық қиындықар кезінде міндеттемелер алдында ... ... ... заттың сапасы, кепілдің, кепілдеменің сенімділігі ... ... ... баланс өтімділігі, капитал жеткіліктілігі
қиындықары кезінде өте маңызды.
Шарттар. ... ... ... ... ... және ... жағдай, саяси факторлар жатады. Осы шарттар банктің сыртқы
тәуекелін анықайды. Мысалы, ... ... ... ... төмендеуі, табыстың төмендеуі несиені үмітсіз ... ... ... ... ... немесе саланы бағалау мақсатында
ақпараттық, мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... болып бақылау
табылады. Оның мәні келесі сұрақтарға жауап ... ... ... мен ережелердің қарыз алушығы әсер ету дәрежесі, несиелік арыздың
банк стандарттарына және ... ... ... ... ... ... сәйкес екен?
Осы аталған компоненттер клиенттің несиелік қабілеттілігін анықтаудың
"алты "Си ... ... ... алушының қаржылық жағдайы жақсы болса, ол барлық міндеттемелері
бойынша есеп айрыса алады. Қарыз алушыларға ... беру ... ... ... ... ... ... болмаған кезде жүргізіледі және
банк мекемесімен ... ... ... ... ... зерттеу
негізінде анықталатын белгіленген өлшемі көлемінде жүзеге ... ... ... ... ... ... IV ... банкке келесі
жылдағы несиенің қажеттілігінің тоқсан ... ... ... ... ... ұсынады (6 - кесте ).
6 - кесте. Қарыз алушының тоқсан бойынша есеп беру нысаны
|№ ... ... |1/I |1/IV |1/VII |1/Х |1/I ... ... ... ... | | | | | |
| ... қоса алғанда барлық | | | | | |
| ... және | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | ... |ТМҚ мен шығындардың қалдығы | | | | | |
| ... ... | | | | | ... |Айналым қаражаттарының меншікті | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... қоса ... | | | | | ... ... ТМҚ мен өндірістік | | | | | |
| ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ... ... ... ... | | | | | |
| ... | | | | | ...... ... банктің қарыз алушының несиелік қабілетін|
|анықтау әдістері негізінде ... ... ... өткізудің көлемі бойынша алдыңғы
жылдың жоспарланған есептік көрсеткіштері соңғы бірқатар ... баға ... ... ескеріліп, несиелер бойынша қарыздар мен кредиторлық
борыштар алынуы тиіс.
Жыл бойы бұл есептер банк пен ... ... екі ... келісімі
бойынша қосымша анықталады, осымен қатар банктер қарыз алушының ... ... ... ... керек.
Несиелеуге мыналар қабылданбайды:
- дайын өнімнің нормадан тыс ... ... ... ... ... тоқтатуға байланысты өнімдерді тиеп
жіберудің кешіктірілуі себепті пайда болған ... ... ... ... немесе өтпейтін даяр өнімнің қалдықтары;
- мерзімдік қалдықтарынан басқа ... ... ... тыс
қалдықтары, осымен қатар, жабдықтарды жөндеу кезіндегі өндірістің
жоспарлы тоқтауынан немесе басқа да ... ... ... ... ... ... артық әкелінген, өндірілген, бір
жылдан аса немесе несиелеу үшін бекітілген басқа да ... ... ... ... ... ... емес, қиын өткізілетін және пайдаланылмайтын тауарлы-
материалдық ... ... ... қарастырылған мерзімнен артық жолда келе жатқан
материалдық құндылықтар;
- шығындар сметасынан асатын және өнімнің өзіндік құнына кіргізілмеген
немесе ... ... және ... ... ... өтелмеген
шығындар;
- кәсіпорын пайдалануға берілгеннен кейін жүргізілген іске ... ... ... ... қайта өңделмеген өткен жылдардың өнімінің ауыл
шаруашылық шикізатының және ... ... ... ... жаңа мерзімінің басына дейін кәсіпорынның оны ... ... ... ... ... ауыл шаруашылық
шикізатының қоры;
- аяқталмаған өндіріске, дайын өнімге және тиелген өнімдерге жататын
өнімнің өзіндік құнының қымбаттауы.
Несие алу үшін ... ... ... несиенің мақсаты, бағыты, сомасы,
пайдалану мерзімі, өтеудің нақты мерзімі, сонымен ... ... ... ... және оны ... ... ... көрсетіліп негізделген жазбаша арызбен барады (3 ... Сол ... ол ... ... ... ашу үшін ... ... береді. Несие шоттары банкте есеп ... ... ашу ... алу үшін ... ... оны ... мерзіміне тәуелсіз, банкке
келесі құжаттарды өткізеді:
- несиеленетін шаралардың ... ... ... ... айналым
активтерінің және күтілген түсімдер қозғалысының есебі бар ... ... ... ... ... ... және несиеге қабілеттілігін анықтау
үшін бухгалтерлік, статистикалық есеп берулер, табыстар мен шығындар
туралы есеп берулер және басқа да ... банк ... ... ... ... ... өз уақытында
қайтаруды қамтамасыз ету жөніндегі міндеттемелер (жедел ... ... ... ... алу, ... ... басқалар
Қажет болған жағдайда банк сол орында алдын ала тексеру жүргізуі және
қарыз алушының ...... ... ... аудиторлық ұйымның
қортындысын талап етуі мүмкін.
Несиелік келісім-шарт жасауға дейін, қарыз ... арыз және ... ... ... банк кәсіпорынның өзінің қарыз міндеттемелері
бойынша толық және бекітілген ... ... ... және жаңа ... ... ... ... алатын қабілеттілігін білдіретін, қарыз алушының
несиеге қабілеттілігін талдауы қажет. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... және мүмкіндігі талданады. Ол
алдыңғы несиелер бойынша есептесу кезіндегі ұқыптылығы, ... ... және ... ... ... ақша қаражаттарының әртүрлі көздерін
жұмылдыра алу мүмкіндігімен сипатталады.
Несиеге қабілеттілігін талдаудың ...... ... мүмкіндігі
және шарттары туралы мәселені шешу алдында анықталатын, ... ... баға ... ... ... ... қаржыны несие шартының баптарына
сәйкес қайтаруға қабілеттілігі мен несиелік салымдарының мақсатқа сайлығын
және банк пен қарыз алушы ... ... ... әрі ... ... және ... ... (несиелеуді жалғастыру,
тоқтату, ұқыпсыз қарыз алушыға санкцияларды қолдану).
Кәсіпорынның қызметіне ... ... ... ... ... ... жүргізу керек:
1) Нақты бір кәсіпорынның қызметін зерттеу кезеңін белгілеу;
материалдарды ... алу және ... ... ... тексеру және олардың салыстырмалығын бағалау. Жеке
алғанда инфляциялық ... ... жою ... ол ... ... индекстік бағалар негізінде базистік
көрсеткіштермен салыстыратын есеп беру ... ... ... екінші кезеңіндегі сыртқы талдау өткізу кезінде әртүрлі
алдын ала талдау есептері жүргізіледі. Олардың қатарына ... ... ... абсолютті және
салыстырмалы ауытқуларының ... ... ... ... үлес ... ... ... қабілеттілігінің,
табыстылықтың және салыстырмалы көрсеткіштердің есептері жатады.
3) Үшінші кезеңде нағыз талдау ... ... ... ... ... белгілі бір дәрежеде шеберлікті қажет
етеді, өйткені ... жиі ... ... мен
көрсеткіштерден қарыз алушыға несие беру туралы мәселені ... ... ... ... ... дұрыс бағалау
үшін оның даму бағыттарын анықтай білу керек.
«АлматыҚұрылыс» АҚ-ның ... ... ... негізгі
міндеттері:
- кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтау;
- ... ... ... ... ... салдарынан несие
ресурстарын жоғалтудан алдын ала сақтандыру;
- қарыз алушы кәсіпорынды оның ... ... ... ... несиелердің тиімділігін көтеру.
Неиелеу шарттарын талдау мыналарды білуді қажет етеді:
1) ... ... ... өз уақытында өтеу, берілген есептердің
сапалылығы, басшылықтың жауапкершілігі, ... ... ... ... ... ... ... алушының бәсекеге қабілеті - өнімді ... және ... ... бірге несиені өтеуге қажетті қаржыны табу қабілеттілігі.
Банктің қарыз алушының нақты ... ... ... ... орташа табыстылығымен салыстырып бағалау жүргізеді. Банк
табысының деңгейі неиелеу кезіндегі тәуекел дәрежесімен ... Банк ... ... түсетін табыс мөлшерін қалыпты қаржылық
қызметті жүзеге асыру кезіндегі ... ... ... мүмкіндігі
көзқарасынан бағалайды;
3) ірі ресурстарды пайдалану мақсаттарын;
4) несие сомасын;
5) несиені өтеуді. Бұл ... ... ... өткізу, берілген
кепілдемелер және кепіл беру құқығын пайдалану есебінен ... ... ... жүргізіледі;
6) несиенің қамтамасыз етілуін, яғни банктің берілген несиеге, кепілге
қарыз ... ... ... ... қоса ... ... ... жарғы мен ережені зерттеу;
7) активтерді иеленуін (егер кәсіпорынның несиені қайтару үшін ... ... онда ... сай оған есие берілмейді);
8) экономикалық коньюнктура жағдайлары мен даму ... ... ... банк кәсіпорынның саладағы экономикалық роліне және
алатын орнына назар аударуы керек. Несиелеу ... ... ... ... ... ... маңызды болыады) және басқа
факторлар.
«АлматыҚұрылыс» АҚ-ның несиелiк қабiлетiне талдау жасау барысында
келесiдей ... ... ... ... қатысты қабiлеттiлiгi. Банк қарыз алушыға несиені бере отырып,
қарыз алушының атынан шығатын тұлғаның құқықтық ... ... және ... ... ... Қарыз алушының iскерлiк беделі. Несиелiк мәмiлеге тиiстi беделі деп,
қарыз алушының қарызды қайтаруға дайындығын ғана ... ... ... ... ... ... мiндеттемелердi орындалуы
түсіндіріледi;
- Табыс алу қабiлетi. Банк қарыз ... ... ... жеткiлiктi
қаражатты табу қабiлетiне баға беруi қажет;
Қарыз алушының табыс табу қабiлетiн анықтау барысында сату көлемiне,
баға ... ... әсер ... факторлар есепке алынады. Бұл
факторларға: ... ... ... ... жерi, оның ... мен
қызметтерiнiң сапасы, шикiзат құны қызметкерлерiнiң бiлiктiлiгi ... ... ... бұл ... қоса ... және бәсеке сияқты факторлар ескерiледi. Қарыз алушының несиелiк
қабiлетiн бағалаудағы басты фактор оның қаржылық жағдайы болып ... ... ... ... ... көрсеткiш ретiнде қызмет ете отырып,
меншiктi және заемдық ... ... және ... сондай-ақ пайданы алу, бөлу және тиiмдi ... ... ... ... ... ... – оның ... есеп берулерін талдау. Осыған сүйене отырып банк мыналарды
бағалайды:
1. кәсіпорынның төлем ... және ... ... ... және алған несиені пайдаланудың тиімділігін;
3. барлық қарыз міндеттемелерді, несиенің ... ... ... ... ... ... айналымда меншікті айналым қаражаттарының болуын;
5. кәсіпорынның табыстылығын бағалау.
Кәсіпорынның несие қабілеттілігін бағалау белгілі бір уақытта ... ... ... негізінде банк қарыз алушыға несие беру
мүмкіндігі туралы қорытынды жасайды.
Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн талдау ... ... ... Оны мына кестеден көре аламыз:
7 -Кесте. Қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... ... |Көрсеткіштер атаулары ... ... |
| |1 |2 |
|1 ... ... ... ... активтер/ Ағымдағы |
| | ... |
|2 ... ... ... ... |
| | ... міндеттеме |
|3 |Активтер рентабельділігі ... / ... ... |
|4 ... ... ... ... түскен пайда/ |
| | ... ... ... ... |
|5 ... ... ... |Пайда / негізгі құралдар + |
| ... тыс ... ... тыс ... |
| ... | |
|6 ... ... ... ... / ... ... |
|7 |Ұзақ ... ... ... / Ұзақ ... ... және |
| ... ... |
|8 ... ... ... |Заемдық қаражаттар / Меншікті |
| | ... |
|9 ... ... өтеу ... ... ... |
| ... ... ... / |
| | ... етілген несиелер |
|10 |Қарызға қызмет ету ... ... / ... ... ... ... |Қор қайтарымы ... ...... / ... ... – автормен құрастырылған: «ЦеснаБанк» АҚ-ның қарыз алушының |
|несиелік қабілетін анықтау әдістері негізінде ... ... ... аса көңіл аударатыны бұл ... ... ... деп ... ... төлем түрлері бойынша ... ... алу ... ... ... жалпы қарыз
және өтімді қаражаттар (ақшалай қаражаттар, алашақ қарыз, ... ... ... келеді. Баланс өтімділігі актив баптарындағы ... ... ... ... топтастырылған қаражаттарды,
пассив баптарындағы төлеу мерзімінеқарай топтастырылған міндеттемелермен
салыстыру арқылы ... ... ... ... ... бағалау үшін, дұрыс
қортынды жасау үшін, несиелік маман ... ... мен ... ... ... ақша ... қозғалысын дұрыс
талдауы қажет, соның негізінде ... ... ... ... қажет. Ол
үшін несиелік маман қаржылық есептердің түрлерін оқып-түсінуге қабілетті
болуы шарт. Сондықтан мен ... және ... да ... ... ... ... келеді. Балансты талдау
Баланс — бұл ... ... бір ... ... меншікті капитал резервтер туралы мәліметтер көрсетілетін
әдетте жыл ... ... ... ... талдаудың маңызда бағыты болып — оның көрсеткіштерінің уақыт
бойына өзгеру динамикасын талдау болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... бизнестің уақыт
бойына дамуына біздің көзіміз жетеді. Әсіресе ... ... ... ... ... ... ... талдауға көмектеседі.
Баланстың құрлымын көрнекті көрсетейік:
Активтер Пассивтер
|Айналымнан тыс | ... | | ... | ... | | ... | ... | | ... | ... мерзімді |ик | |
| | ... | | ... ... | | | ... | | | | ... | | | | |
| | ... ... |қа |
| | ... | |
| | ... | ... 4. ... ... суреттегі ТАҚ — таза айналым капиталы ИК инвестияланған капитал ҚҚ
- қарыз ... ... ... ... тыс ... (тұрақты
активтер)
Бұл активтер кәсіпорынның ұзақ мерзімді активтері олар ... үш ... ... ... ... ... активтер ,
жер, қозғалмайтын мүлік, ... ... ... емес ... (патенттер, құқықтар, гудвилл т.б.)
- Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... алу бағасымен немесе қайта бағалауды ескеру
арқылы бағалануы мүмкін. Қайта ... жер ... ... ... құбылыс мүліктің уақыт мерзіміле байланысты нарықтық бағалардың
өзгеруіне байланысты пайда болады. ... ... ... ... ... қайта бағалау бойынша резерв те құрылады. Инвестицияларға
келсек бұнда инвестициялардың ағымдағы құның бағалау өте ... ... бір ... (әсіресе акционерлік қоғам) ... ... ... ... ... ... қиын.
Тұрақты активтерді талдау кезінде несиелік маман келесі сұрақтарға
көңіл бөлуі тиіс:
- егер ... өз ... ... ... онда оған жаңадан
тұрақты активтер керек болады ма немесе оларды ауыстыру керек пе?
- тұрақты активтер ... ма ... емес ... егер ... ... активтерін кепілге берсе онда бұл ... ... ... ... ол ... ... тұлғалар
тарапынан талаптар келе ме?
Айналым капиталы және өтімділік
Айналым капиталы айналым активтері мен айналым (ағымдағы) ... ... ... ... ... ... ... запастар,
дебиторлық қарыз, вексельдер қысқа мерзімді қаржылық салымдар, ақшалай
қаражаттар, болашақ мерзімдерден ... ... ... ... ссудалар, ағымдағы жылда өтелуге тиісті несиелер, төлеуге арналған
вексельдер ,салықтар бойынша ... ... ... ... ұзақ ... ... ... жұмыс істейді сондықтан, олар ... ... ... ... ... ... ... (құрылтайшылырдың пайлары — алғашқы және қосымша ... және ... ... ... ... ... капиталын басқару — кәсіпорынның ақша-қаражаттарын ... сөз. Бұл ... ... меншікті немесе тартылған қаражаттар
арқылы келеді. Олар тұрақты немесе айналым активтерге жұмсалады. ... ... ... ... ... және ... ... Осы айналым неғұрлым жылдам болса соғұрлым айналым активтері ақша-
қаражаттарға айналады. Бұл ... ... ... ... ... ... және кері ағымы тауарларды сату мен
өндіріске шығын жұмсаумен дәл келігі түспейді. Ақшаның уақытында емес келуі
дебиторлық ... ... ... егер ... ... көп ... ... сатудан түскен түсім мен сатып алынған ... үшін ... ... да ... ... ... ... олардың өтімділік дәрежелеріне қарай үш топқа
бөлінеді:
1) ақшалай қаражаттар (есеп айрысу шотындағы және ... ... ... ... ... ... ... да ақшалай
қаражаттар; арнайы қорлардың қаражаттары; күрделі ... ... ... ... жеңіл іске асатын талаптар ( төлейтін мерзімі жетпеген,
жөнелтілген тауарлар және ... ... ... айрысулар; өзінің жүйесіндегі кәсіпорындардан ... ... ... ... ... бойынша есеп айрысу,
банк несиелері және кәсіпорынның арнайы ... ... ... ... және ... есеп ... есеп ... құрамында үш айға дейінгі қарыздар есепке
алынбайды. Мұнда «өзінің жүйесіндегі кәсіпорындармен оларға ... ... ... ... ... есеп айрысу » бабында жақын арадағы үш
ай ішінде қайтарылатын қарыздар есепке алынады.
3) жеңіл іске асырылатын тауарлы- материалдық ... ( ... ... ... ... ... ... өндірістік қорлар; аяқталмаған
өндіріс; алдағы уақыт шығысдары; дайын өнім; басқа да ... ... ... табыстылығы төмен, қаржылық жағдайы тұрақсыз қарыз
алушылармен несиелік қатынас орнату ... ... ... ... ... кәсіпорынға несие беру банк үшін жоғары тәуекелмен
байланысты және ... ... ... ... ... буындардың
негізделген өтініштері бойынша тиянақты жеке ықпалынан кейін, тек осы
несиелерді ... ... ... соң ... ... ... ... - негізінде клиенттің есеп беру мерзіміндегі
қаражаттардың айналымын сипаттайтын көрсекіштер жатыр.
Ақша ағымын талдау несие ... ... ... ... мен ... салыстыру арқылы жүзеге асады. Егер несие 1 жылға сұралатын болса,
онда ақша ағымын талдауды 1 жыл көлемінде ... ақша ... ... элементтері:
берілген периодта алынған пайда;
период ішіндегі есептелген амортизация;
қаражаттардың келесілерден босап шығуы.
- запастар;
- дебиторлық қарыз;
- негізгі қорлар;
- басқа да ... ... ... да ... ... ... ... өсуі;
7. жаңа ссудаларды беру.
Периодтағы ақша қаражаттардың кері ... ... ... ... ... айып ... және пенялар;
2. қаражаттарды келесілерге жұмсау:
- запастар;
- дебиторлық қарыз;
- басқа да активтер;
- негізгі ... ... ... да ... кемуі
Акционерлік капиталдың кері ағысы
Ссудаларды қайтару.
Ақша қаражаттардың кірісі мен кері ағысының арасындағы ... ... ... ... ... ... ... да активтердің және
пассивтердің өзгерісі, дебиторлық, кредиторлық қарыздың өзгерісі ... ... әсер ... Олардың әсерін бағалау үшін осы ... ... ... ... және соңындағы мәндері
салыстырылады. Запастардың, басқа да ... ... өсуі ... кері ... көрсетеді және "—" танбасымен
белгіленеді. Ал кемуі қаражаттардың кірісін белгілейді және "+" таңбасымен
таңбаланады.
Негізгі қорлармен ... ақша ... ... мен кері
ағысының мынадай ерекшелігі бар: олар тек қана ... ... ғана ... ... ... ... оларды период ішіндегі
сатумен де байланысты. Егер сату бағасы ... ... ... ... бұл ақшаның кірісін білдіреді, егер керісінше болса — кері ... ... ... ... ... ақша ... (кері ағуы)=период соңындағы негізгі қорлардың құны — период
басындағы негізгі құралдардың құны + ... ... ... құралдарды
сатудың қорытындылары.
Жалпы ақша ағымы=өндірістік-шаруашылық қызметі нәтижесіндегі ... өсуі ... ... ... ... өсуі (кемуі)+ қаржылық қызмет нәтижесіндегі ... өсуі ... ... өткізуден түскен түсім- персоналға және жабдықтаушыларға
төлемдер+проценттер алынған—проценттер төленген—салықтар;
2-ші қосылғыш негізгі активтерді сатудан түскен түсім-күрделі қаржылық
салымдар;
3-ші ... ... ... - ... ... эмиссиясы + акциялар эмиссиясы дивидендтерді төлеу.
Ақша ағымын талдау үшін үш ... ... ... Егер ... кері ағымынан артық болса, онда бұл клиент қаржылық тұрақты ... ... ... ақша ... ... ауытқуы кірістің кері
ағымнан қысқа мерзімді кем болуы клиенттің рейтингісі төмендеу екені туралы
айтады. Ақырында ақша ... кері ... ... түрде кірістермен артық
болуы клиентті несиелік ... деп ... ... ... артық болу мәні клиенттің периодта қарыз міндеттемелердің қандай
бөлігін өтей алатынын көрсетеді.
Ақша ағымын талдау моделі ақша-қаражаттардың кіріс мен кері ... ... ... ... ... біріктіру негізінде
жасалады. Осы блоктарға мыналар жатады
- кәсіпорын пайдасын басқару;
- запастарды және есептерді басқару;
- қаржылық міндеттемелерді басқару;
- ... мен ... ... меншікті капитал мен несиелердің ара-қатынасын басқару.
Ақша ағымын талдау келесі формаға ие болады:
8 - кесте. Ақша ... ... ... |1 |2 |3 |
| | ... | |иод |д |д |
| | | ... |
| | | ... |
| | | |д | |
|1 ... опреациялардан келген қаражаттар | | | |
|2 ... ... ... ... | | | |
| ... ... мен ... жабу ... | | | |
|4 ... операциондың ақша ағымы (1+2+3) | | | |
|5 ... ... ... ... ... | | | |
|7 ... периодпен салыстырғандағы дебиторлық | | | |
| ... ... (-) ... ... | | | |
| |( + ) ... ... ... | | | |
| ... және ... көбеюі (-) | | | |
| ... ... (+) | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... көбеюі (+) немесе азаюы | | | |
| |(-) Таза ... ағым ... | | | |
|9 ... ... | | | ... |Арнайы қорлардың шығындары (пайда есебіне) | | | ... ... ... ... (-) | | | ... ... | | | |
| ... бен ... ... ... | | | |
| ... ... (8-9-10-11) | | | ... ... ... да ... | | | ... |Салықтар | | | ... ... ... салымдар | | | ... ... да ... мерзімді және ұзақ мерзімді | | | ... ... ... ... ... (+) | | | ... ... да ... ... және ұзақ мерзімді | | | ... ... ... немесе азаюы (-) Материалдық | | | |
| ... ... ... (-) ... ... (+) | | | |
| ... да табыстар (+) немесе шығындар (-) | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | |
8 – ші ... ... |У.Қаржыландыру бойынша талаптар | | | ... ... ... ... ... периодпен | | | ... ... ... ... ... (+) | | | |
| ... және орта ... ... ... | | | |
| ... ... (+) | | | |
| ... ... ... ... ... Жалпы ақша| | | |
| ... | | | ...... құрастырылған: банктің қарыз алушының несиелік |
|қабілетін анықтау әдістері ... ... ... ... ... ... және ... жақтары туралы мәлімет
береді және соған сәйкес несиелеу кезінде арнайы шарттар жасалады. Мысалы
кәсіпорынның ақша ағымында кері ағым есеп ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық қарызды несие мерзімі бойында
белгілі бір ... ... ... және т.с.с.
Іскерлік тәуекел — қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... факторларына қорлардың
қайта айналымының әртүрлі сатыларда кешігуі немесе тоқталуы болып табылады.
Іскерлік ... ... ... ... арқылы іске асады. ... ... ... ... баллдармен бағаланады. Баллдардың сомасы
неғұрлым көп болса, соғұрлым тәуекел аз және ... іске ... ... ... ... өз ... ... бойынша жауап
бере алады.
Іскерлік тәуекелдің факторларын қорлардың айналымының сатылары бойынша
топтастыруға болады
1 саты — ... ... ... саны және ... ... ... және сапасы
- тасымалдау жағдайларының жүк сипаттамаларына сәйкес болуы;
- шикізат бағаларының және ... ... ... ... үшін
ыңғайлы болуы;
- өндіруші мен шикізат сатушы арасында делдалдардың ... ... алыс ... ... факторлар;
- валюталық тәуекел факторлары;
- импорттық шектеулер.
2. саты — өндіріс сатысы:
- жұмыскерлердің бар болуы және ... ... ... ... ... ... жағдайы.
3. саты — сату сатысы:
- сатып алушылардың төлем қабілеттілігі және олардың сандары;
- ... ... ... дебиторлық қарыз бойынша резервтердің немесе басқа да
қорғалудың бар болуы;
- бәсекенің деңгейі;
- саяси қоғамдық ... өнім ... ... ... факторлар;
- ипорттық шектеулер.
Үшінші сатыдағы іскерлік тәуекел бірінші мен екінші сатыларға қарағанда
жоғары болады. Осы ... ... ... ... ... ... ... қатар несиелік арызда ескеріледі.
Іскерлік тәуекел критерийлерінің ... ... ішкі ... ... ... банк өзі дайындап шығарған көрсеткіштердің
формализденген бағалануымен байланысты болады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... алушының несиелік
қабілеттілігінің деңгейі мен баллдары келтіріледі.
Несиеге ... ... ... ... ... ... ... өтімділіктің жалпы коэффициентін кең қолданады.
Егер бұл коэффициент 1-ден төмен болса, онда банк ... ... ... ... ... деп ... және несие тек ерекше ... ... Осы ... 1 – 1,5 ... ... ... өндіріп алуда ... бір ... ... мүмкін,
коэффициенттің 1,5-тен жоғары деңгейінде қарыздың қамтамасыз етілуі және
оның қайтарылу кепілдігі жеткілікті болады.
Несие қабілеттігін ... ... ... ... ... ... дәрежесін зерттеуге көп көңіл бөлінеді. Тәуекелділіктің жоғары
дәрежесінде пайыздық мөлшерлеме ... ... ... ... ... ... тек ... көрсеткіштері
мен табыстылық деңгейі емес, ... ... ... қаражаттарының
айналымдылығы, қолда бар меншікті айналым қаражаттары, өткізудің өсу
қарқыны, өнім ... өсу ... мен банк ... өсу қарқынының
қатынасы, несиелер бойынша ... ... ... ... ... ... санымен анықталатын есептік шотты жүргізудің
оперативтілігі сияқты экономикалық ... ... ... ... беру ... ... шеше отырып, қарыз
алушыларды үш категорияға бөледі:
- ... ... ... ... ... ... ... Сенімсіз (несиеге қабілетсіз);
Сенімді қарыз алушы жалпы жағдайларда ... бұл ... ... ... қолданылуы мүмкін. Егер қарыз алушы тұрақсыз
клиент болса, онда несие шартын жасау кезінде қарыз алушының қызметін және
несиенің ... ... ... қарастырылады (кепілдік, кепілдеме,
қамтамасыз етуін ай сайын тексеру, кепіл құқығының шарттары, мөлшерлеме
пайызын ... және ... Егер ... ... ... ... болса,
онда оны несиелеуді жүзеге асыру орынды болмайды. Банк тек ... ... ... ... сәйкес несие бере алады.
Кәсіпорынның несиеге қабілетсіздігінің басты себептері: анықталмаған
дебиторлық борыштардың болуы, клиенттер алдында міндеттемелерді бұзу, артық
өндірістік және ... ... ... ... ... ... тиімділігі, айналым қаражаттарының айналымдылығының бәсеңдеуі
болып табылады.
Қарыз алушының несиелік ... ... ... жобанық талдауымен
айналысу барысында жобаны талдау бөлімінің ... ... ... бөлімшелерінің оң қорытындысын (зақпючение) алуы қажет:
- құқықтық бөлім ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдер бөлімі (отдел рисков);
- экономикалық қауіпсіздік бөлімі ... ... ... ... ... ... ... және өзі жасаған талдау
жұмыстарының қортындылары негізінде жобаны талдау ... ... ... жасайды. Бұл қорытынды несиелік арызда көрсетіледі.
Әдетте жоба бойынша қорытынды мынадай болуы мүмкін
- Жоба оң бағаланады. Жобаның ... оның ... ... ... ... анықталды. Жоба бойынша материалдар банктің Несиелік
Комитетіне жіберінеді.
- Жоба теріс бағаланады ... ... ... айтарлықтай
жетіспеушіліктері қойылатын талаптарға сәйкессіздігі және ... ... жоба ... ... Жоба ... ... ... өтеді. Қарыз алушы берген ақпараттар жобаны
талдау үшін жеткішікті емес жоба бойынша кейбір жетіспеушіліктер бар.
Оң бағаланған жоба ... ... ... ... ... ... ... жоба осы жобанық талдауымен ... ... ... қаржыландыру немесе қаржыландырмау мәселесі және
мәміленің барлық шарттары ... ... ... ... ... Егер Несиелік Комитетінің мүшелерімен қабылданған шешім оң
болса онда несиелік ... ... ... ... ... ... ... беру екі жақтың да өздерінің ... ... ... Бұл ... мен ... несиелік шартта
көрсетіледі. Яғни екі жақ ... ... ... ... Онда екі ... экономикалық және құқықтық жаупкершіліктері жазылады.
Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн ... ... ... және ... ... ... ... несиелiк қабiлетiн талдау үшін оның
тиімділігін, төлем қабілеттігін, шаруашылық-қаржылық ... ... ... ... ... ... ұсынатын көптеген
әдістемелер қолданылады. Қазақстан ... ... ... ... перспективалық зерттеулер орталығы дайындап, Қазақстан
Республикасы Ұлттық банк ... 27 ... 1994 ... ... ... ... ... «Қарыз алушының несиелiк қабiлетiн талдауына
байланысты банктердің әдістемелік нұсқауы», сондай-ақ АҚШ-та және басқа ... ... ... де ... ... және орта ... ... несиелік қабілетін қаржылық
коэффициенттер негізінде бағалауға болады. ... ... ... өзіне мынадай топтарды біріктіреді:
1. Өтімділік коэффициенті;
2. Тиімділік коэффициенті;
3. Қаржылық левередж коэффициенті;
4. Рентабельділік коэффициенті;
5. Қарызды өтеу коэффициенті.
9 - ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... | ... ... ... ... |
|жедел өтімділік коэф-ті | ... ... ... ... ... | ... | ... ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... қаб-гі | ... ... ... ... |
|3. қаржылық ... ... ... ... ... және активтердің қатынасы | ... ... және ... ... ... | ... ... және ... ... ... | ... капитал мен активтердің қатынасы | ... ... ... | ... ... ... | ... ... | ... ... өтеу ... |7,0-2,0 ... жабу ... | ... ... жабу ... | ...... ... ... ... алушының несиелік |
|қабілетін анықтау әдістері негізінде ... ... ... перспективті төлем
қабілеттілігін анықтау үшін кәсіпорын активіндегі ақша қаражатына ... ... және ... ... өтімділіктің статистикалық
көрсеткіштері кеңінен пайдалынылады. Кәсіпорынның белгілі бір өтімділік
деңгейі ... бұл ... ... түсу ... үшін ... болады.
Өтімділікті сақтау мақсатында кәсіпорын өзінің ақша-қаражаттарынын ағымын
жобалап ... ... жабу ... ... ... ... ... өтімділігі өте маңызды сұрақ және ... ... ... бар: ... ... коэффициенті,
жедел өтімділік коэффициенті.
Ағымдағы өтімділік коэффициенті. Бұл коэффициент мына формула ... ... ... = ... ... пассивтер
Ағымдағы өтімділік коэффициенті көріп отырғанымыздай ағымдағы активтер
яғни әртүрлі формадағы ... ... ... ... ... ... ... қарыз тауарлы-материалдық құндылықар және басқа
да активтер) және ... ... яғни ... өтелетін
міндеттемелер (ссудалар жабдықтаушыларға вексельдер бойынша бюджетке
жұмысшыларға ... Бұл ... ... ... ... қысқа
мерзімді қарыздарын жабу үшін айналым активтерінің қажетті сомасына ие
болуы керек. Әрине коэффициент мәні 1- ден ... ... ... ... 1-ден ... ... Неғұрлым 1-ден артық болуы кәсіпорынның
бизнесімен сипатталады.
Супермаркет сияқты кәсіпорын тауарларын тез сатып ... тез ... оның ... мәні ... ... ... ал өндірістік цикілі
ұзақ қымбат материалдар мен ... ... ... ... коэффициенті жоғары болады. Сондықтан тек қана коэффициенттің
мәні ... ... ... ... ... жасауға болмайды.
Одан гөрі коэффициенттің уақыт ... ... ... ... ... ... өсіп ... немесе тұрақты болса онда оның өтімділігі
жақсы егер ... ... бұл ... ... ... Дегенмен, өсу
тенденцияның шамадан тыс жоғарлауы (коэффициент мәнін 2 ден жоғары) айналым
капиталын тиімді емес ... ... ... ... қаржының болуын оларға ұтымдылық қажеттілік шегінде
реттеуі қажет. Сондықтан өтімділік коэффициентін талдау ... ... ... алу ... ... және оның ... көлемі, мөлшері (өндіру және өткізу
көлемі қаншалықты көбірек ... ... ... қоры мол ... ) ;
- өнеркәсіп және өндіріс салалары (өнімге деген сұраныс және оларды
өткізуден түсімнің түсу ... ... цикл ... (аяқталмаған өндіріс көлемі);
- материал қорын қалпына келтіруге қажет уақыт уақыт (олардың ... ... ... ... ... ... конъюнктура.
Жедел өтімділік коэффициенті мәні жағынан басқа болып келеді. ... ... ... ... бірден ақша-қаражаттарға айналдыра
алмайды. Себебі ... ... ... ... ... ... Мысалы
өнеркәсіп кәсіпорындарының қоймаларында запастар болады. ... ... ... ... запастардың айналымы баяу жүреді. Сол тұрғыдан
өтімділіктің келесі коэффициенті қолданылады — жедел өтімділік коэффициенті
өтімді активтер (айналым активтері - ... = ... ... ... ... тағы бір қосымша коэффициенті бар — ... ... ... ... коэффициенті (жеделдік
коэффициенті) ақша қаражаттары мен тез ... ... ... және ... ... міндеттемелерге қатынасы ретінде есептеледі.
Ол баланс жасалған мерзімінде немесе жақын ... ... ... ... өтелетінін көрсетеді. Абсалютті өтімділік коэффициенті мына
формула бойынша анықталады:
ақшалай қаражаттар + қысқа мерзімді қаржылық салымдар
Каө = ... ... ... көрсеткіштің дұрыс шектеуі келесі түрде болады: Каө > 0,2-0,5.
Бұл – ағымдағы міндеттемелердің қандай ... ... ... ... көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң белгісі. ... ... ... ... ... 20-25%) ... ... Яғни, кәсіпорынның дұрыс төлем қабілеттілігі болған ... ... ... ... есеп ... ... 25%-ке жуық бос ақша
қаражаттары ... онда ол ... деп ... Осы ... ... ... ... Тиімділік коэффициенті. Баланста запастар құнын бағалау. Запастар бабы
бойынша кәсіпорын жасаған, бірақ әлі ... ... ... ... ... ... белгілі бір салымдар жасайды бірақ запастардың
қажет мөлшері ... ... ... ... ... деңгейін анықау
үшін запастардың айналу периодының тендециясына талдау ... ... ... ... - ... ... сатылып біткенге дейінгі
немесе пайдаланғанға дейінгі болу уақыты.
Запастардың айналу периоды:
периодтағы запастардың орташа қалдықтары
----------------------------------------------------------
өткізуден түсетін бір күндік түсім
Периодтағы айналымдар ... ... ... ... ... орташа қалдықтары
Бұнда да көрсеткіштердің динамикасын зерттеу керек. Егер периодтағы
күндер саны ... бара ... онда ... ... Яғни ... көп ... тұрады. Себептер:
сату көлемі азайды, запастар азаймады;
запастар көбейген сайын, сату көлемі өспейді (себептер тауарлар бұрында
көптеп ... ... емес ... ескі ... ... шығарылғын жоқ
ал жаңа тауарлар қоймаға жеткізілді).
Дебиторлық қарыз
Кәсіпорынның дебиторлық қарызы ... ... ... ... ... кез-келген кәсіпорын қарыздың үмітсіз болып қалуына дайын
болуы керек. Сондықтан ол сәйкес резервтерді, яғни өтелмеген ... ... ... керек. Осындай резервтерді жасамау жағдайында дебиторлық
қарыздың үлесі ... көп ... ... ... ... қарыз сомасы
қарыздар арасында пропорционалды бөліну ... ... ... ... (өтелу периоды):
қарыздың периодтағы орташа қалдықары
---------------------------------------------------------------------
өткізуден түскен бір күндік түсім
Дебиторлық қарыздың айналу периодында өзгерістер ... ... ... ... бірге компанияның ерекшеліктерм (бизнесін)
сонымен қатар мерзімдік циклдарын есте сақтаған жөн.
Негізгі капиталдың айналу ... ... ... ... құралдардың орташа қалдық құны
Активтердің айналу қабілеттілігі:
өткізуден түскен түсім
--------------------------------------------------------------------
периодтағы активтердің ... ... ... ... ... ... ... несиелеу) мемлекеттік
басқару органдарына (салықтар) персоналына (жалақы) т.б. қысқа ... ... ... ... ... (банк несиелерм қоса есептегенде)
пассивте ... ... ... өтеу ... ... ... ... көрсетеді.
Кредиторлық қарыздың айналу қабілеттілгі (өтелу периоды):
қарыздың периодтағы орташа ... ... ... ... ... алынған тауарлар көлемі
Коэффициенттің өсу тенденциясы ... ... ... ... ... несиелер алуы да мүмкін.
3.Қаржылық левередж коэффициенті. ... ... ... ... меншікті капиталмен қамтамасыз етілуін сипаттайды. Оларды
есептеудің тәсілдері көп бірақ мәні ...... ... мөлшерін
бағалау қарыз алушының тартылған қаржаттарға тәуелді болу дәрежесі.
Левередж коэффициенттерін ... ... ... ... ... ... ... Неғұрлым тартылған қаражаттардың үлесі
жоғары ал меншікті капиталдың үлесі төмен болса соғұрлым клиенттің ... ... ... ақырғы қортынды пайдалық коэффициенттердің
динамикасына талдау жасағаннан ... ... ... ... ... ... ... қатынасымен анықталатын қарыз және
меншік қаражаттар қатынасының коэффициенті.
Қаржылық тұрақтылық коэффициенттері:
автономия коэффициенті=меншікті капитал/қарыз капиталы(>1 керек);
тәуелділік ... ... ... ... және ... мерзімді
міндеттемелер)/меншікті капитал;
иммобилизация коэффициенті=тұрақты активтер/ағымдағы активтер;
Жабу коэффициенті:
Несиелік қабілеттілікті ... ... ... ... активтер + өтімді активтер
Кп = -----------------------------------------------------
қысқа мерзімді міндеттемелердің ... ... ... ... ... ... жабу ... жеткіліктілігін сипаттайды. Неғұрлым көрсеткіш үлкен болса,
соғұрлым несиелік қабілеттілік жоғары болады.
Қарыз өтеу коэффициенттері ... қай ... ... бекітілген
төлемдерді өтеуге кететінін көрсетеді.
Проц-ді ... ... ... периодтағы ... ... ... ... пайда
жабу =
коэффициенті проценттер+лизингтік тол-р+артық-ғы
бар ... ... да ... ... ... көп бөлігі проценттерді жөне проценттік төлемдерді
жабуға кетсе, қарыздық міндеттемелерді жабу үшін соғұрлым аз пайда қалады.
Яғни ... ... ... төмендейді.
Сонымен қатар қарыз алушының шаруашылық қызметіл сипаттайтын келесі
керсекіштер бар: Өнімді сату (өнімді сату ... ... ... ... ... ... көрсетіледі және оған төменірек тоқталамыз), шот
бойынша айналымдар (шот бойынша ... ... ... ... ... анықтама негізінде алынады), басқа банктерден алынған
несиелік өнімдер, баланстан тыс ... ... ... ... мен ... туралы есепті талдау.
Пайданың болуы немесе шығындардың орын алуы банк маманы үшін ... ... ... табылады. Оған көп көңіл бөлінеді, себебі пайда —
берілген ... ... ... ... мен ... туралы есепті талдауда келесі сәттерге назар аудару
қажет:
- жиынтық пайда;
- таза пайда;
- осы көрсеткіштердің ... ... ... пайдаға әсері т.б.
Шығындардың бар болуы немесе пайданың аз болуы банк маманының ... тиіс ал ... ... ... ... ... ... талдағанда да бірнеше коэффициенттер пайдалынады
- өнім өткізу динамикасы мен пайданың өзгері динамикасы;
- пайдалық ... ... ... Бұл коэффициент капиталды ... ... ... үшін ... және жоғарыда атап өткен
коэффициент топтарының көрсеткіштеріне ... ... ... ... ... пайдамен анықталады. Пайда алу мақсатымен
кәсіпорынның қаншама тиімді жұмыс ... осы ... ... нормасы коэффициенттері:
проценттер мен салықтарды төлеуге дейінгі жиынтық пайда
- -------------------------------------------------------------------
----------------
өткізуден түсетін түсім
таза операциондық пайда
(проц-ді төлегеннен кейін салықтарды төлеу алдында)
- ... ... ... мен ... ... ... пайда
- -----------------------------------------------------------------
---
өткізуден түсетін түсім
1. Рентабельділік коэффициенттері:
проценттер мен салықтарды ... ... ... ... немесе меншікті капитал
проц-ді төлегеннен кейін салықтарды төлеу алдында
- -----------------------------------------------------------------
--
активтер немесе меншікті капитал
таза табыс (проценттер мен салықтарды төлегеннен кейін)
- ... ... ... ... ... ... ... есептеудің басқа жолдары
— жиынтық пайда таза пайда ... ... ... *100%
сату көлемі
таза пайда
- -------------------- *100%
сату көлемі
Жиынтық пайда - өнім ... ... ... мен ... ... ... - жиынтық пайда мен коммерциялық басқару ... ... ... айырмасы.
III. Шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеуді
жетілдіру жолдары
Шағын және орта бизнес субъектілерін шетелдік ... ... ... және орта ... ... қаржыландыруды жандандыру отандық
экономиканы дамытудың ең өзекті мәселелерінің бірі. Себебі, олар арқылы
әлеуметтік – экономикалық ... ... ... ... ... ... және кеңейтеді, бәсекеге қабілетті өнімдерді
шығарады, жұмыс орны санын ... ... ... жалпы деңгейін
көтереді.
Барлығына мәлім, шетел мемлекеттерінің тәжірибелері көрсеткендей,
кәсіпорынды ... кең ... ... бірі – ... жеке ... ... ... Банктiк несиеге деген
сұраныс күннен-күнге ... ал оған ... ... субъектiлерiнiң қол
жеткiзе алмауы көкей тестi ... бiрi ... ... Әлеуметтiк-
экономикалық ақпарат және жобалау ... ... ... ... ... ... ... субъектiлерiнiң 84% несиеге тәуелдi
екендiгiн көрсеткен. Сондай-ақ осы институттың мәлiмдеуi бойынша ... ... мына ... үшiн ... ... айналым қаражаттарын толықтыру – 63,5 %;
- құрал-жабдықтарды ауыстыру және жөндеу – 42,9 %;
- ғимараттарды салу және жөндеу – 25,4 %;
- ... өтеу – 3,2 %;
- жал және ... ... өтеу – 2,1 ... алдында тұрған бiрден-бiр мәселе несиелiк саясатын түзету
ғана емес, сонымен қатар несиелеу процесiн ұйымдастыру мәселесiн де ... ... ... ... коммерциялық банктердiң шағын бизнестi
несиелеуде – мынадай тәжiрибесiн, яғни жобалық қаржыландыру мен ... айта ... жөн. ... қамтамасыз етiлген несие-табысты
бизнеске, жақсы қаржылық көрсеткiштерi бар белгiлi бiр ... ... ... берiледi. Бұл шын мәнiнде өте қатаң талап, көптеген қарыз алушылардың
мұндай талапты несие түрiне қол жеткiзуi ... ... ... ... ... 70 % ... деп алынса, ал қалған 30 % күмәндi және
үмiтсiз несиелер қатарына жатқызылады.
Осы ретте шағын және орта ... үшiн ... көзi ... екінші
деңгейдегi коммерциялық банктер мен қорлар табылса, шағын және ... ... үшiн ... ... ... ... қана ... шағын бизнес субъектiлерiне қарыз қаражаттарды алу мен табу ... де ... ... Бүгiнгi күнi Қазақстан шағын және орта
бизнестi несиелеу бағытындағы ... ... ... тәжiрибесi бойынша шағын
бизнес субъектiлерiмен банктерден алынған қаржы-қаражаттарын ... ... ... ... Ал, ... әр түрлi қаражат тарту
/жергiлiктi деңгейде/, өзiнiң корпоративтi бағалы қағаздарын ... ... iрi ... субъектiлерiмен бiрiккен консорциумдар құру, мүмкiн
шағын бизнестi басқарудың жетiлуiне, акционерлiк ұжымдық шешiм ... ... ... ... жол ашар едi. ... бұл ... екi түрлi мәселенi қолға алар едi;
1. Капитал нарығында iшкi және ... ... ... алар ... бiрақ шағын кәсiпорын бұл жұмыспен айналысуға оның бұл ... жоқ, ... ... ... ... жоқ, және ... механизмiмен таныс емес екендiгi себеп болады.
Экономиканың тамыры болып табылатын бұл ... ... ... де ... ... ... әсiресе оны қаржыландыру мәселесi, онда
негативтi процестердiң әсерiнен шағын және орта ... жоқ ... ... тууы ... ... ... ... ендi ғана жанданып
келе жатқан шағын ... ... ... бiрден-бiр ұйым ... ... ... ... ... Осы ретте Қазақстан
Республикасының банктiк сферасының ... ... ... ... ... ... бағалар реформасы, фискалдық
тәртiптi әдете түсу, жекешелендiру және тағы да басқа нарықтық экономикаға
тән өзгерiстер орын ... ... ... ... ... ... де
ғаламдық өзгерiстер процесi жүрiп отыр.
Республикамызда кәсіпкерлерге несиелердің көп ... ... ... ал ... Маңғыстау, Ақтөбе областарында жергілікті
органдардың шағын бизнеске көңіл аудармауы мен ... ... ... берілген несиелердің (1,5%). Ал Алматы облысының ... ... ... 13%, ... – 6%, Жамбыл облысының үлесіне
небары 1%.
Сонымен қатар, республиканың қаржы нарығында банктерден басқа ... ... ... қоры ретінде пайда болды. Зейнетақы
активтері зейнетақы реформасының басынан бері үш жыл ... 107 ... ... ... ... ... ... қор” ЖАҚ-ы шағын және
орта бизнестің жоғарырентабельді жобаларды өзінің он үш екінші деңгейдегі
банктер: ... ЖАҚ, ... ... ЖАҚ, ... ... ААҚ, ... ААҚ, ... ААҚ, “Цент Кредит Банк”
ААҚ, “Тұран Әлем Банк” ЖАҚ, ... ... ЖАҚ, ... ЖАҚ, “Халық
банк” ААҚ, “Темірбанк” ААҚ, “Нефтебанк” ЖАҚ арқылы несиелеу ... ... ... және орта ... ... дамуына банктің ұзақ мерзімге
беретін несиесі негіз болады. Қазіргі кезде ірі банктер Қазақстандағы ... орта ... ... ... ... ... халықаралық қаржы
институттардың қаражаттарын тарту және олармен ынтымақтасу негізінде ... орта ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда. ( 10- кесте )
10- Кесте. Қазақстандағы шағын және орта бизнес субьектілерін
қаржыландырудың халықаралық көздері
|Қаржы ... ... ... ... ... | | |
| | | ... ... өнім ... сыйақы |
| | | | | |у ... |
| | | | | ... ... |2007 ... ... |77,5 |30 мың |6-12 ... ... және ... ... ... |1-2 жыл|ның ... Құру ... ... ... | ... ... мен ... |Кредит Банк, | ... ... ... ... ... | |. | | ... |дамыту” ... банк | |30 дан 75 мың| | ... 30| ... | | ... ... | ... ортақ| |дейінгі, 125 | | ... | ... | |мың ... | | |
| | | | ... ... | |
|Орта-азиялық|Агенттік ... пен | |25 тен 30 мың|3 ... % ... ... ... ... |долларға |оның |жылдық |
|кәсіпкерлікт| ... | ... ... | ... ... | ... ... | ... |6 айы –| ... | ... 20% | | ... ... ... | |дейінгі құнын | | ... | ... | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | |
| | ... | | | | ...... жасалған: Сәрсенұлы Е. Республикадағы шағын және орта ... ... ... ... - 2002. №3. 52-57 бет ... халықаралық қаржы институттарының бағдарламаларын қолданудың
мақсаты Қазақстан Республикасында шағын, орта кәсіпкерлікке ... ... орта ... ... ұсыну жолымен бәсекелі жеке секторды
кеңейтуді ынталандыру. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... банк секторын нығайту мақсаты да
қарастырылған. Бұл бағдарлама шағын бизнестің несиелік ресурстарға ... ... және ... айналым капиталын толықтыруға, шикізат пен
қосымша ... ... ... ... қызметіне яғни,
саудамен, өндіріспен немесе қызмет көрсету ... ... ... ... және ... транспортты орналастыруға, ғимаратты жөндеуге
және құрылысты қаржыландыруға бағытталған.
Жалпы шағын ... ... ... ... ... ... бірі Азия Даму ... мен Еуропалық Даму және Қайта
Құру банкiсінің несие желісінің құралдары ... ... Даму ... ... ... ... кезде 51 жоба 33,8
миллион сомасында іске асырылды. №24- ... 2004 ... 1 ... ... Азия Даму ... несиелік ресурстарының аймақтарға
бөлуі келтірілген.
Кесте – 11. Азия Даму банкінің несиелік ресурстарының ... ... ... саны |Сомасы, мың доллар |% ... |16 |8372,5 |25 ... |6 |6642,5 |20 ... |4 |4341,5 |13 ... ... |3 |3908,3 |11 ... Қазақстан |4 |2224,1 |7 ... |2 |1590,0 |5 ...... |5 |1470,0 |4 ... |1 |750,0 |2 ... |2 |741,8 |2 ... |1 |360,0 |1 ... |5 |3601,9 |11 ... |49 |34002,6 |101 ...... жасалған: Экономика и статистика. 2003/2. ... Даму ... ... ... арасында былайша бөлінген:
- «Банк Центр Кредит » ААҚ – 5 жоба 3100600 АҚШ доллары сомасына;
- ... ... АҚ – 4 жоба 1370000 АҚШ ... ... «Казагропром банк» ААҚ – 10 жоба 2624730 АҚШ доллары сомасына;
- «Семей қалалық акционерлік банк»ЖАҚ – 5 жоба 4886280 АҚШ ... ... ... ААҚ – 5 жоба 1470000 АҚШ ... сомасына;
- «Қазақстан Республикасының Қаржы министрлігі мен шағын кәсіпкерлікті
дамыту қоры» ААҚ – 2 жоба 340000 АҚШ доллары ... ... ... ААҚ – 5 жоба 3100600 АҚШ ... сомасына;
- «Тұран Әлем банкі» ААҚ – 7 жоба 7952950 АҚШ ... ... ... қоры » ААҚ – 1 жоба 7952950 АҚШ доллары сомасына;
Еуропалық Даму және Қайта Құру ... ... ... ... бағдарламасы бойынша несие желісін Азия Даму банкінің несие
желісімен салыстырғанда шағын ... ... ... ... Еуропалық
Даму және Қайта Құру банкiнiң ... ... ... беру бағдарламасы
бойынша тауар айналымын молықтыру, ... ... ... ... ... алу, ... ... алу мен салу, қызмет көрсету
салаларын ұлғайту қаржыландырады. Еуропалық Даму және ... Құру ... ... ... ... қорының арасында несие туралы келісім-шартқа
сәйкес 77,5 ... АҚШ ... бөлу ... ... ... ... субъектілерінің сауда, жұмыс, қызмет және тауар ... ... ... шағын бизнесті несиелеу Еуропалық Даму және Қайта Құру
банкiсі мен “Кәсіпкерлікті қолдау қоры” ЖАҚ-ның бірігіп ықыласуы ... ... ... ... шағын жеке кәсіпкерлерге қысқа
мерзімді және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... секторын дамыту.
Сонымен ЕДҚҚБ-нiң негiзгi функцияларына:
- тiкелей қаржыландыру, яғни нақты жобаларды жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... тарту, яғни мемлекеттiң және жеке
кәсiпорындардың акцияларын тиiмдi түрде орналастыру;
- қарыз алушыларға капитал көзiн ашу үшiн ... ... ... ... және орта ... ... үшiн несиелеудi делдалдар
арқылы жүзеге асыру;
- Банктiк операциондық негiздерiне: шағын бизнес ... ... ... ... ... қамту, қаржылық делдалдармен
жұмыс жүргiзу болып табылады.
- Банк өз жұмысында мына принциптерге сүйенедi:
- жоба ... ... ... ... шығындарын 35 %-
пайыздан асырмау;
- несиелеу негiзiнде ... және орта ... ... жобалары
болу керек.
Еуропалық Даму және Қайта Құру банкiнiң шағын бизнес субъектiлерiн
несиелеу бағдарламасы ... ... ... үш ... ... Micro (10 мың АҚШ долларына дейін) – несиелер тенге, шетел валютасы
мен 12 ай мерзімге дейін ... ... ... ... беріледі;
- Larqe – Micro (10 мыңнан 30 мың АҚШ долларына дейін) – несиелер
тенгемен 12 айға дейін, ... ... мен 18 ай ... ... валюталық эквивалент түріндегі тенгемен беріледі;
- Stall (30 мыңнан 125 мың АҚШ долларына дейін) – ... ... айға ... ... ... мен 30 ай ... дейін тұрақты
валюталық эквивалент түріндегі тенгемен беріледі;
ЕДҚҚБ бағдарламасы бойынша несие ... ... ... ... ол мынандай құжаттарды банкке тапсыруы тиiс:
1) несиелiк арыз;
2) ресми және ... емес ... ... ... ... ... ... органдарында салық төлеушiнiң тiркеу нөмiрi;
5) лицензиялар, патенттер көшiрмелерi;
6) серiктестермен жасалған ... ... ... ... етуге берiлетiн кепiл затына қатысты құжаттар.
Шағын ... ... ... жүргізу Қазақстан
Республикасындағы банктердің несиелік ... ... ... ... болып табылады. Мысалы, Тұран Әлем банкі Еуропалық Даму
және Қайта Құру банкiнiң шағын бизнесті ... ... ... ... мақсаты – кәсіпкерлік қызметпен айналысатын шағын
кәсіпорындар мен жеке ... ... ... ... ... ... жолымен қаржылық қолдау көрсету.
Банк мынадай жобаларды қарастырады:
- машиналарды, жабдықтарды, шикізат пен материалдарды сатып алу;
- өндірісті жетілдіру;
- кәсіпкерлік ... ... ... үшін ... ... мен жөндеуін жүргізу;
Банк шағын бизнесті несиелеудің келесідей шарттарын ұсынады:
- несие ... – 30000 ... 125000 АҚШ ... ... ... ... – 24 айға дейін;
- валютадағы проценті – айына 1,33-1,75;
Несие қолма-қол және қолма-қолсыз формада берілуі ... ... ... тең ... ... ... және ... өтелініп отырады.
Сонымен қатар бизнес ерекшелігіне қарай несиені қайтарудың және проценттік
төлеудің жекелеген графигі болуы ... ... ету ... ... ... ... ... Құрал – жабдықтар;
- Жеңіл транспорт;
- Жеке мүлік;
- Тауарлы қорлар;
- Кепіл мен кепілгерлік;
Банкке несие ... ... ... ... ... ... есебін көрсету керек, ал шағын кәсіпкерлер үшін жеке куәлік,
тіркеу туралы куәлігі және ... ... ... ... ... ... ... эксперт басқа да ақпараттарды сұрауы мүмкін.
Банк қызметкерлерімен мыналар тегін көрсетіледі:
- клиентке ақыл-кеңес ... ... ... ... ... қарыз алушының заңды экспертиза құжаттары;
Сонымен қатар Тұран Әлем банкі шағын бизнес өкілдерін Азия несиелік
компанияның ... ... ... ... ... ... несие сомасы –25000 –нан 300000 АҚШ долларына дейін;
- несие мерзімі –1 жылдан-3 жылға дейін;
- ... ... ... 18% дейін қосылған несиені өтеуге қызмет
көрсетілгені үшін қарыз сомасынан 1%;
- ... беру мен өтеу – АҚШ ... ... (немесе курс бойынша
тенге түрінде)
- ... ... ... мен процентін өтеу –ай сайын жүргізіледі;
- жоба құнының 20% кәсіпорынның меншікті қаражаты есебінен қамтамасыз
етіледі. Сондай –ақ ... ... ... ... ... ... үшін ... несиелік компаниясының желісіндегі несие құралдары тек өндіріспен
және халыққа ... ... мен ... ... ғана ... ... – қаржы банкі өзінің жеке бизнесті дамыту мен несиелеу
бағдарламаларын әзірлейді. Бұл банк ... Даму және ... Құру ... ... ... ... бойынша германдық несие институттарымен
(KFW), біріге отырып ... және орта ... ... бойынша
жобаларға қатысады.
Жақын арада Алматы сауда – қаржы банкі германдық несие ... және орта ... ... ... ... туралы келісімге
қол қояды.Сондай-ақ кейбір неміс бактерінің Алматы сауда – қаржы банкіне
несие желісінің ашу мен ... ... ... ... ... ... ... – қаржы банкі жеке кәсіпкерлердің жобасын 2 млн. АҚШ долларының ... ... ... ААҚ ... Даму және ... Құру ... ... шағын және орта қазақстандық жеке кәсіпкерлері үшін шағын бизнесті
несиелеу бағдарламаларына қатысады. Бағдарламаның негізгі ...... орта ... жеке ... және ... қызметпен
айналысатын жеке тұлғаларға қаржылық қолдау ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Несиелер мынандай мақсаттарда беріледі:
- өндірісті жетілдіру мен машиналарды, жабдықтарды, шикізат пен
материалдарды сатып ... ... ... кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыру үшін жылжымайтын ... мен ... ... ... ... ... – 125000 АҚШ долларына дейін;
- несие мерзімі –36 айға ... ... ... 18-24%, тенгемен–жылдық
- 25-32%
Кесте 12. «Қазақстанның Халық жинақ банкі» келесідей шарттарды
қарастырады:
|Жеке кәсіпкерлерге ... ... ... ... ... АҚШ ... сомасы: 125000 АҚШ долларына |
|долларына дейін; ... ... ... –12 айға ... ... мерзімі –24 айға дейін; |
|проценттік ставка: ... ... ...... 24-30% ...... 18-24% |
|тенгемен – жылдық 28-35% ...... 28-32% ... – автормен жасалған: банктің есеп беруі мәліметтері ... ... ... ... ... ... несиені рәсімдеудің тез мерзіміне;
- кепілге деген икемді көзқарас;
- құжатты рәсімдеу кезінде ақыл-кеңес беруге және көмек ... ... ... ... Даму және Қайта Құру банкiнiң берген
несиесі 14 жобаны несиелендірсе, алдыңғы жылдың ... ... 1502000 ... ... банктер және олардың филиалдарының 2004 жылдың сәуірі мен
желтоқсан ... ... ... ... несиелеу бағдарламасы былайша
көрініс алады: Казкоммерцбанк – 278 жоба, Банк Центр Кредит – 194, Халық
банк – 185, АТИФ банк – 60, ... ... Әлем ... ... несиелердің орташа көлемі микрокредиттар бойынша 6004 ... ал кіші ... ... 43613 АҚШ ... ... ... ... отырғанымыздай қазіргі кездегі отандық жетекші банктер
жеке кәсіпорындармен шағын кәсіпкерлікке несие беру ... ... келе ... деңгейдегi коммерциялық банктермен шағын және орта бизнестi
қаржыландыру бағдарламасы ... Азия Даму ... 50 млн. АҚШ ... ... және Қайта Құру Банкiмен шағын кәсiпкерлiктi дамыту үшiн
77,5 млн. АҚШ ... ... Және де ауыл ... үшiн 2,5 ... жұмсалу керек. Яғни бұл схема бойынша ... ... және ... банктерге өтуiмен сипатталады. Мысалы,
Қазақстан Республикасындағы шағын және орта бизнестi дамыту үшiн аз ... млн. АҚШ ... ... ... ... – шағын бизнестi несиелеу
екiншi деңгейдегi ... ... даму ... ... ... сондықтан Азия Даму банкі мен Еуропалық Даму және Қайта Құру
банкiнің жүргізген бағдарламаларының ... ... ... ... ... ... ... түрде дамыту болып
табылады. Қазіргі кезде екінші деңгейдегі ... ... ... ... құру негізінде шағын бизнес субъектілерін несиелеуді ынталандыру
бойынша қосымша шараларды қолдануда.
Қорыта келгенде, осы жоғарыда айтылғандардың барлығы шағын және ... ... тез ... мен оның ... ... ролін
кеңейтуде үлкен және тиімді жұмыстардың бастауы болса ... ... ... ... ... ... сай ... толығымен игеруi
керек, олар болашақта, ... ... ... орын алуы керек.
Банктерден шағын бизнестi несиелеу схемасын тұрақты түрде жүзеге асуына ... ... ... несиелердi берiп жiберу ғана емес, банктер тарапынан
да қызығушылық болуы керек.Банктердiң шағын бизнеске несие ... ... ... ынталылығын көтермелеу үшiн, несиелердiң
қайтарылмау ықтималдығын, олардың жоғары тәуекелге ... ... ... ... ... шағын және орта ... ... ... ... ... құруды мақсат тұтар едім:
1. ең басты міндет – ол шағын және орта ... ... ... ... ... ... барлық аймақтарында несиелік мекемелердің желісін ... ... ... қолға алу керек;
3. шағын бизнес субьектілерінің қарыз қаражаттарға қол ... құру үшін ... ... ... ... ... орта бизнес кәсіпорындары алатын несиелердің ... құру ... Бұл ... орындау үшін шағын
кәсіпорындарға берілетін несиелер ... ... ... ... ... асыру кезінде бюджеттің барлық
деңгейдегі қаражаттарын бөлу керек. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... қажет;
4. банк қызметін қайта құру керек. Мемлекеттің шағын және орта бизнесті
несиелеу мен қаржыландыру бойынша ... ... ... мен ... ... жүйесі керек;
5. қарыз алушының несиелік тарихын жинақтайтын ... ... ... ... ... шешімі банк жүйесі, кәсіпкерлердің барлық
экономикалық ведомствалары мен ассоциациялары негізінде жүзеге асады деп
ойлаймын.
2. Қазақстанда ... және орта ... ... несиелеуді
жетілдіру
Жалпы Қазақстан Республикасындағы несиелік бюролар және несиелік
тарихты қалыптастыру ... заңы ... ... несиелік тарихты
қалыптастырудың құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық негіздерін,
несиелік тарихты ... және оны ... ... қатысушылардың
құқықтық жағдайын айқындайды, несиелік бюроларды құруға, олардың қызметін
жүзеге асыруға және ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеу, бақылау мен қадағалау ерекшеліктерін реттейді.
Несиелік тарихты қалыптастыру және ... ... ... ... ... ... ... несиелік тарих субьектісі келісімінің болуы;
2. барлық несиелік тарих субъектілерінің теңдігі;
3. ақпаратты, несиелік тарихтың деректер базасын және ақпараттық ... ... ... құпиялылығы;
5. несиелік тарихтың деректер базасын және ... ... ... қамтамасыз ету;
6. азаматтардың жеке өміріне қол сұғылмауы, азаматтардың және ұйымдардың
құқықтарын, ... мен ... ... ... ... ... және ... тарихты қалыптастыруды
мемлекеттік реттеу мен қадағалауды уәкілетті орган ... ... ... ... ... мыналар кіреді:
1. несиелік бюролардың қызмет мәселелері бойынша нормативтік құқықтық
актілерді қабылдау;
2. несиелік ... ... ... ... ... лицензиялар беру;
3. Қазақстан Республикасының несиелік бюролар және несиелік ... ... ... сақталу мәселелері бойынша несиелік
бюролар қызметіне тексерулер жүргізу;
4. Қазақстан Республикасының несиелік ... және ... ... ... ... ... бұзушылықтарын жою туралы
несиелік бюроларға жазбаша ұйғарымдар жіберу;
5. несиелік бюроларға санкциялар қолдану;
6. несиелік бюролардың ... ... ... ... ... ... ... бойынша жеке және заңды тұлғалардың
өтініштерін қарау жатады.
Сонымен қатар уәкілетті ... осы ... ... ... ... ... мен ең ... талаптары туралы, несиелік бюроларды
лийензиялаудың және ... ... мен ... ... ... актілер қабылдайды.
Сонымен несиелік бюролар Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес
құрылатын және жұмыс істейтін ... ... ... ... ... ... негізгі түрлері несиелік тарихты
қалыптастыру және есептер беру болып ... ... ... ... ... ... және оны пайдалану ... ... ... үшін ... ... ... ... өткізу;
- несиелік тарихты қалыптастыру және оны ... ... ... ... ету
- несиелік бюроның қызметіне қатысты арнаулы әдебиетті және өзге ... ... ... ... тарихты қалыптастыру және оны ... ... ... ... етуге байланысты консультациялық
қызметтер көрсету;
- несиелік тарих субьектілерінің несие қабілеттілігін олар әзірлеген
әдістеме ... ... ... бағалау;
- маркетингтік және статистикалық зерттеулер жатады.
Қорытынды
Қазақстанның жалпы экономикалық жағдайының тұрақсыздығына байланысты
әлi де ... ... ... ... өз ... ... ... Оның iшiнде
бизнес мәселелерiне тоқталсақ, жоғарыда айтылғандай, оларды ең ... ... ... ... ... оларды несиелейтiн
елдiң екiншi деңгейдегi коммерциялық банктерiнiң ... да ... ... күнi отандық банктерiмiздiң барлық капиталының мөлшерi
әлемдегi iрi банктердiң капиталынан жүз есе кем ... ... ... банктерге ең алғашқы кезекте өздерiнiң ресурстарын нығайту қажеттiлiгi
туып отыр. Егер бұндай мәселе болатын болса, онда банктердiң шағын бизнестi
несиелеуге ... ... бар ... ... ... ... ... экономика аясына өзiн-өзi сақтандыру, өзiн-өзi көрсете бiлу,
бәсекелестiкке ... беру үшiн ... ... ... жұмыстар жасалуы
қажет. Ал, коммерциялық банктердiң шағын бизнестi несиелеу ... ... ... кеңiнен қолданылатын әдiстемелiк
нұсқауларды өндiру керек.
Жалпы Қазақстан Республикасының жаңа ... ... ... ... ... ... орын ... шағын және орта бизнес
секторының ел экономикасын көтерудегi басты қағидаларына тоқталып ... ... ... өсудiң басты факторы екендiгi анық, олай болса
оны неге ... ... ... ... ақ ... және орта ... өзi ... механизм емес, оған әрине мемлекет, қоғам, ... ... ... ... қажет екендiгi айтылып өткен.
Бұл дипломдық жұмыстың негiзгi мәселелерiн үш бөлiмге ... ... ... ... ... ... ... саясатқа бағдар алуына байланысты, күнделiктi өмiрiмiзде орын
алған шағын және орта ... ... ел ... ... ... ... ... Шағын бизнес экономикалық өсудiң басты факторы
екендiгi анық, олай ... оны неге ... ... ... ... ... және орта ... өзiнен өзi дамитын механизм емес, оған ... ... ... ... ... ... ... қажет екендiгi
айтылып өткен. Екiншi тарауда, осы шағын бизнестiң дамуының бiрден бiр көзi
болып ... ... ... сол ... қалайша қол жеткiзуге болатындығы,
оны тиiмдi пайдаланып, дер ... ... ... ... Тәжiрибе жүзiнде шағын бизнес субъектiлерiнiң банктiк
ресурстарға мұқтаж ... ... ... ... ... ... ... шағын бизнестi несиелеуге құштарлық танытпай отырған
банктердi қалайша ынталандыруға болатынына өз ... ... ... жоба ... банктiк несиеге арыз берген заңды тұлға жобасының
үлгiсi ... ... ... несие мерзiмi, несие қайтарымдылығы, несиенi
қамтамасыз ететiн кепiл ... ... ... ... бұл ... ... ... сәйкес рәсiмделуi, қарызды беру, қайтару
механизмдерiне тоқталып өттiм.
Және де ... ... етек алып келе ... ... ... ... көмегiмен несие берушi қорлар арқылы, мысалы Еуропалық
Даму және ... Құру ... ... осы ... ... ... ... бизнестi көтеру бағдарламасына,
оның тәртiбiне бiраз тоқталып кеттiм.
Қорыта келгенде, ... ... ... ... ұсынуының
тиiмдiлiгiн арттыру негiзiнде ... ... үшiн, ... ... олардың жоғары тәуекелге баруын төмендету
шараларын жасаған жөн. Оның астарында қарыз ... - ... ... ... ... ... өз бизнесiн жандандыру мақсатында несие алуы, және
оны уақытында қайтару процестерi ғылыми дәрежеде зерттелiнген. Осы ... ... ... ... оның iшiнде Қазақстан
экономикасының сыртқы тәуекелдiлiгiн ... мен ... ... қолдау экономика саясатының басымды бағыты болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі:
Нормативті актілер
1. № 2444 1995 ... 31 ... ... Республикасының Президентінің
заңды күші бар «Қазақстан Республикасындағы банктер және ... ... ... ... ... ... ... обязательств и создания провизий
против них, с отнесением их к ... ... и ... ... ... ... ... Республики
Казахстан от 16 ноября 2002 г. № 465.
3. Методика определения кредитоспособности заемщика. Утверждено решением
Кредитного ... ОАО ... от 15 ... 1999 ... Қазақстан Республикасының Үкіметінің шағын және орта ... әрі ... ... ... ... кеңестері туралы үлгі
ереже бекіту туралы: 2002 ж. 19 тамыздағы №917 ... Қаз. ... мен Қаз. ... Үкіметінің Актілер жинағы. - 2002ж. №27.- 34-37
бет.
Арнайы ... ... и ... ... ... для ... / Жуков Е.Ф., Максимов
Л.М., Маркова О.М., 1997. - С. 471.
2. Банковское дело: Учебник/ Под ... Г.С. ... - ... 2002. - С. ... Банковское дело: Учебник / Под редакцией Лаврушина О.И. ... 1998. ... ... Бухгалтер бюллетені 2003/31.
5. Бухгалтерлік есеп және аудит 2002/6.
6. Банки и банковские операции: Учебник для вузов / Жуков Е.Ф., ... ... О.М., 1997. - С. ... ... дело: Учебник/ Под редакцией Г.С. Сейткасымова. - Алматы:
Қаржы-қаражат, 1998. - С. 159-174.
8. ... ... ... / Под ... Лаврушина О.И. Москва. 1998. -
С. 256-305.
9. Боровиков В.И. Денежное обращение, кредит и ... ... ... ... экономического университета. - Воронеж 1996. - С.192.
10. Вестник КазГУ 2004/2.
11. Гамидов Г.М. Банковской и кредитное дело М., ... - 1998 ... ... И. ... ... ... предпринимательства//Банки
Казахстана.-2000 г. -№11. - стр.13-17.
13. Жуков В.Г. Общая теория денег и кредита. М., - 1998 ... ... Е.Ф. ... ... ... 2000. С. 622.
15. Зелнкова Н.М. Ипотека //Деньги и кредит. - 1992. -№11.-С.53-55.
16. Искалиев К. Малому бизнесу - ... ... ... - ... Стр. ... ... К.К. Проблемы страхования рисков при финансировании малых и
средних предприятий//Экономика Казахстана на ... ХХI ... Сб. ... ... 1999г. стр. ... ... Г.Т. Кредитная деятельность банков в ... ... - 2001. С. ... ... Г.Т. Кредитное дело. - Алматы: Қаржы-қаражат, 1998. С. 128.
20. Кенжегузин М. ... ... ... ... ... ... О.И. Банковское дело. М.,ФиС. - 1998 г.
22. ... Е.А. ... ... и его роль в становлении рыночной
экономики. СПб.изд.СПбУЭФ - 1992 г.
23. Мейірбеков Б.К. ... ... ... ... мен ... Сб. науч. тр. -Алматы: Экономика, 2000. -142-156 бет.
24. Мысль 2003/8.
25. Мейірбеков Б.К. Шағын бизнесті мемлекеттік ... мен ... Сб. ... тр. ... ... 2000. -142-156 бет.
26. Назарбаев Н.Ә. Шағын бизнеске үлкен жауапкершілік ... ... ... ... ... ... ... - 20 қыркүйек.
27. Ольшаный А.И. Банковское кредитование М., РДЛ-1997 г.
28. Питер Р. Роуз. Банковский менеджмент., 1995 г.
29. Райханұлы Н. ... ... ... ... ... Ақиқат. -
2001. №7. - 38-42 бет.
30. Рассказав Е.А. Управление свободными ресурсами банка. М.,ФиС. - ... Рид Э. ... др. ... банки М.,- 1991 г.
32. Сейткасымов Г.С. Банковское дело. Алматы. Экономика -1998 г.
33. Сәрсенұлы Е. Республикадағы шағын және орта ... ... ... - 2002. №3. 52-57 ... ... М.С. ... кредит, банки: Учебник. - Алматы, 2000. -С.198.
35. Финансы и кредит 2004/15.
36. Финансы и кредит 2004/18.
37.
Ус
о
с
к
и
н
В
.
М
.
С
о
в
р
е
м
е
н
н
ы
й
к
о
м
м
е
р
ч
е
с
к
и
й
б
а
н
к
.
М
.
,
-
1
9
9
3
г
.
38.
Ус
о
с
к
и
н
В
.
М
.
С
о
в
р
е
м
е
н
н
ы
й
к
о
м
м
е
р
ч
е
с
к
и
й
б
а
н
к
:
у
п
р
а
в
л
е
н
и
е
и
о
п
е
р
а
ц
и
и
.
М
.
,
И
К
Ц
,
В
и
з
е
р
Ф
е
р
р
о
-
1
9
9
4
г
.
-----------------------
[1] ... ... ... Нормативтік актілер жиынтығы.
[2] ҚазЭУ Хабаршысы 2002/3.
[3] Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік. Нормативтік актілер жиынтығы
[4] ВестникКазГУ 2004/2.
[5] АльПари 2002/6.
[6] ... О.И. ... ... ... - 1998 г.
-----------------------
Қазақстандағы шағын
бизнесті дамыту
факторлары
Басқа да факторлар
Салық жүйесін жетілдіру
Қаржы-несие механизмін жетілдіру
Кәсіпорындарды тіркеу процедурасын жеңілдету
Шағын кәсіпорындар құру үшін ... ... ... ... мен
субсидиялар
Біріңғай салық заңдарын құру мен салық салудың ықшамдалған жүйесін кеңінен
қолдану
Аймақтық модульді кәсіби оқыту орталығының жұмысын ... ... ... ... жаңа жұмыс орнын құрып отырған
шағын кәсіпорын субъектілеріне ... ... ... ... ... ... қорлар мен институттарды құру
Шағын кәсіпорындарға инвестициялар тарту және салық жеңілдіктерін беру
Жеделдетілген амортизациялар мен лизингті қолдану
Шағын кәсіпорындардың қызмет етуінің ... ... ... ... ... ... ... бойынша жергілікті аймақтық бағдарламаларды
дамыту және жұмыссыздарға бизнес-тренингті жүргізуді дамыту
Қызмет ... ... ... ... ... (дифферен/н) ставкасын
белгілеу
Меншікті бизнесін ашу мақсатында жұмыссыздарды өзіндік жұмыс бастылыққа
кеңінен ... ... ... ... ... тәуекел
Қаржы тиімділігі тәуекелі
Өтімділік
тәуекелі
Несиелік тәуекелдер
Несиелеудің салалық ерекшелігі
Кәсіпорын
Кәсіпорынның қаржылық сенімділігі
Банктің қаржылық тұрақтылығы
Өндірісті модернизациялау және ... ... ... ... ... ... ... менеджмент
Банктегі менеджмент
Кәсіпорын
Коммерциялық банк

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шағын және орта бизнестің экономикалық мәні және несиелеу негіздері101 бет
Қазақстандағы шағын және орта бизнес субъектілерін несиелеу: дамуы мен жетілдіру жолдары29 бет
Сервис саласындағы кәсіпорынның менеджмент ерекшеліктері93 бет
Қонақ үй маркетингі және қонақтарға қызмет көрсетуді ұйымдастыру92 бет
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын ролi туралы26 бет
Банктiк несие және оның экономиканың дамуында алатын рөлi жайында27 бет
Банктік несие және оның экономиканың дамуында алатын рөлі туралы ақпарат33 бет
Банктік несие туралы27 бет
Ипотекалық несиелеу жүйесі31 бет
Ипотеканы стимулдау21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь