Таяу Шығыс пен Мысыр мәмлүктерінің қарым - қатынасы

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І тарау. Мысыр еліндегі Мәмлүктер билігі
1.1.Мысырда мәмлүк мемлекетінің орнауы және оның өтпелі кезеңі ... .7
1.2.Сұлтан Аз . Заһир Бейбарыс Мысыр Мәмлүк мемлекетінің негізін қалаушысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

ІІ . тарау. Таяу Шығыс пен Мысыр мәмлүктерінің қарым . қатынасы.
2.1. Мәмлүк мемлекеті Дешті . Қыпшақ арасындағы дипломатиялық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...37
2.2. Мәмлүк мемлекетінің Алтын Ордамен жақындаушының саяси және әлеуметтік алғышаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .50

ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63

IV Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69

V Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .71
Кіріспе
Диплом жұмысының өзектілігі: Еліміз егемендігін алғаннан бері Қазақстанның геосаяси жағдайы күрт өзгеруіне байланысты тарихымызды зерттеу саласында үлкен бетбұрыстар орын алды. Әсіресе, бүгінгі күні қазақ халқының рухани өрлеуі мен тарихи санасының қалыптасу заманында көршілес, жақын және алыс шетелдермен, мемлекеттермен ғасырлар бойына болған қарым-қатынастары мен байланыстарына деген қызығушылығы едәуір артып отыр.
Қыпшақ мәмлүктерінің Мысыр жеріне Аббас әділеті билігінің соңғы кезеңінен бастап келе бастады. Діні мен ділі бауырлас түркі халықтарының ішіндегі қыпшақ мәмлүктеріне құл базарында көп сұраныс болды. Олар әскери мансап сатысымен көтеріліп, кейін осы өңіріндегі мұсылман мемлекеттері мен әмірліктерінің, әсіресе мысыр елінің негізгі, әрі басты әскери күшіне айналып, оның саяси өміріне кезеңінен араласып, Мысыр елінде мұсылман мәмлүктерінің патшалық құру дәрежесіне дейін жетті.
Жалпы алғанда, сұлтандық билікке Аз – Заһир Байбарыс келуіне дейінгі кезеңді Мамлүк мемлекетінің өтпелі кезеңі деп қарастырған жөн. Өйткені , бұл кезеңде Мамлүк мемлекетінің негізі әрі берік қаланбауы мен қоса, мұсылман әлемінде оны ресми тұрғыда мемлекеттік ретінде қабылдаған жоқ еді.
Мамлүктер билігі дәуіріндегі мысыр елінің тарихын зерттеп, оны аша түсудің сәті түсіп отыр. Мысыр еліндегі Мәмлүк мемлекетін қабылай отырып, олардың жүргізілу саясаты мен кемшілік тұстарын ашу бүгінгі таңда өзекті болып отыр. Аталған мәселердің тарихи зерттелудің маңызы зор.
Ғылымда аз зерттелген салалардың бірі – Мысыр Мәмлүк мемлекеті тақырыбын таңдап алдық. Өз заманының аса ірі саяси құрылмдары болған бүл екі мемлекеттің іргелері көп жағдайларда қыпшақ этносы, оның салт – дәстүрлері мен рухани мәдениетіне негізделген.
Диплом жұмысының тарихнамасы және зерттеу деңгейі: Мысыр Мәмлүк мемлекетінің тарихын зертеу Патшалы ресей мен Кеңес үкіметі Кезеңінің зерттеушілері тарихынан үстірт қарастырылып, бүгінгі күнге дейін бұ салада арнайы толық зерттеу жоқ Араб тарих ғылымында, әсіресе Мысыр зерттеушілері тарапынан мамлүк мемлекетінің тарихын зерттеуде негізінен ХХ ғ. ІІ жартысында бұл салада өте көп зерттеулер жарық көрсе, Дешті – Қыпшақ тарихына қатысты зерттеулер жоқтың қасы.
Батыс Еуропа мен Ресейде ХVIІ-ХVIII ғғ. Бастауын алған Мысыр мәмлүк мемлекетінің тарихын зерттеуде бірқатар зерттеулердің өзіндік тарихнамасы мен деректік негізі біршама қалыптасканына қарамастан, бүгінгі күнге дейін бұл мәселе толық және жүйелі зерттеуін таппаған деуге болады.
Мысыр Мәмлүк мемлекетінің тарихына қатысты Батысеуропалық алғашқы зерттеушілердің назары оның саяси тарихы, сыртқы саясаты, Батыс христиан елдерімен қарым-қатынастары мен мемлекеттік құрылымы сияқты салаларын ашуға бағытталған зерттеушілерінің арасында Г.Уейль, Дж.Саувагет, С.Лэн-Пуль, М.Уильямның еңбектерін жатқызуға болады.
XX ғасырдың бірінші жартысында Мысыр Мәмлүк мемлекетінің саяси тарихын зерттеуде елеулі үлес қосқан зерттеушілердің ішінде М.Гаудефре-Демомбинес, А.Поляк, Е.Комбе, А.Атия, М.Канардтың, ал оның әскери жүйесіне байланысты Д. Айалонның зерттеулерін ерекше атауға болады.
XX ғасырдың екінші жартысында Мәмлүк мемлекетінің тарихын зерттеуде Батыс зерттеушілері тарапынан үлкен белсенділік байқалмады. 60-70 жылдары бұл салада араб, әсіресе Мысыр зерттеушілерінің үлесі едәуір көбейіп, оның тақырыптық ауқымы да кеңейе түседі. Бірқатар арнайы және жалпы сипаттағы зерттеулер жарық көрді. Алғашқы араб зерттеушілерінің ішінде Әмин әл-Холи Махмуд Ризқ Салим, Абд әл-Фаттах Ашур, Саад Маһирдың аттарымен байланысты болса, 80-ші жылдары мәмлүк тақырыбына зерттеулер жүргізген тағы бірқатар араб зерттеушілерінің
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі

Деректер

1. Тизенгаузен. В.Г. Сборник материалов относящихся к истории Золотой Орды. Т.1. Извлечения из сочинений арабских. СП.б, 1884.
2. Тизенгаузен. В.Г. Сборник материалов относящихся к истории Золотой Орды. Т.2. Извлечения из сочинений персидских и тюркских. 1941 г.

Зерттеулер
3. Атабаев Қ.М., Қадыртаева М.А. Деректанудың теориялық мәселелері. Алматы 1999 ж.
4. Акишев К.А., Байпақов К.М., Ерзакович. Л.Б. Отрар в ХІІ – ХV веках – Алма – Ата: Изд. «Наука» 1987 г.
5. Ахинжанов С.М. Кыпчаки в истории средневекового Казахстана. – А., 1999 г.
6. Батырша-ұлы. Б.Мысыр Мәмлүк мемлекетінің Дешті – қыпшақпен байланысы. Алматы 2004.
7. Батырша-ұлы Б. Сарай мен Қайыр арасындағы дипломатиялық елшіліктер. (1261-1438 жж.) Алматы 2000. № 1.
8. Бартольд В.В. Источниковедения. Сочинения Т.8. Москва – 1967.
9. Бартольд. В.В. Культура мусульманства. Сочинения. Т.6. – С. 141-204.
10. Бартольд В.В. История культурной жизни Туркестана. Т.2. М – 1964.
11. Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия. М. – 1968.
12. Бартольд В.В. Кыпчаки. Сочинения. Т.5. М – 1968.
13. Большаков О.Г. история халифата. М. – Наука. 1989.
14. Данияров Қ. Қазақстанның балама тарихы. Алматы, 1997 ж.
15. Данияров К. Альтернативная история улыса Жошы – Золотой Орды. Алматы 1999 ж.
16. Еремов Д.Е. Ислам: образ жизни и стиль мышления - М. 1990 ж.
17. Есенберлин М. Чингисхан потрясатель в селенной – Алматы 2001.
18. Есенберлин І. Алтын Орда. Алматы, 1999 ж.
19. История Казахстана. Т.1. – Алматы 1996 ж.
20. История Казахстана Т.2. – Алматы. 1997ж.
21. История Казахстана: белые пятна. – Алматы 1991 ж.
22. Ислам энциклопедиясы. Мамлюк. 1995 ж.
23. Қазақ энциклопедиясы. Т.3. Қыпшақтар.
24. Қадырбаев А.Ш. За пределами Великой степи. Алматы. 1997 ж.
25. Сағидоллақызы Г. Түркі (қазақ) және монғол халықтарын тарихы мәдени байланыстарының топонимияда бейнеленуі. Алматы 2000 ж.
26. Сәки Қ. Сұлтан Бейбарыс. Астана 2000 ж.
27. Саудабаев А. Бейбарыс Сұлтан. Алматы 2000 ж.
28. Сыздықова Р, Қойгелдиев М, Қадырғали би Қасымұлы және оның жылнамалар жинағы. Алматы 1991 ж.
29. Семенова Л.А. Салах ад-Дин и мамлюки в Египете. Москва 1996 г.
30. Закиров С. Дипломатическое отношение Золотой Орды с Египетом. (13-14 вв) Москва 1966 г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.......................................................3
І тарау. Мысыр еліндегі Мәмлүктер билігі
1.1.Мысырда мәмлүк ... ... және оның ... Аз – ... ... Мысыр Мәмлүк ... ... - ... Таяу ... пен ... ... ... - қатынасы.
2.1. Мәмлүк мемлекеті Дешті - Қыпшақ ... ... ... ... ... ... жақындаушының саяси ... ... ... мен ... жұмысының өзектілігі: ... ... ... бері
Қазақстанның геосаяси жағдайы күрт өзгеруіне байланысты тарихымызды зерттеу
саласында үлкен ... орын ... ... ... күні ... ... өрлеуі мен тарихи санасының қалыптасу заманында көршілес, жақын және
алыс шетелдермен, мемлекеттермен ғасырлар бойына болған ... ... ... қызығушылығы едәуір артып отыр.
Қыпшақ мәмлүктерінің Мысыр жеріне Аббас ... ... ... ... келе ... Діні мен ділі ... ... ішіндегі ... ... ... көп ... ... Олар ... мансап сатысымен
көтеріліп, кейін осы ... ... ... ... әсіресе мысыр елінің негізгі, әрі ... ... ... оның ... ... ... ... Мысыр
елінде мұсылман мәмлүктерінің патшалық құру ... ... ... сұлтандық билікке Аз – Заһир ... ... ... ... ... ... кезеңі деп
қарастырған жөн. Өйткені , бұл ... ... ... ... ... ... мен ... мұсылман әлемінде оны ... ... ... ... жоқ еді.
Мамлүктер билігі дәуіріндегі мысыр елінің тарихын ... ... ... сәті ... ... Мысыр еліндегі Мәмлүк
мемлекетін ... ... ... ... саясаты мен
кемшілік тұстарын ашу ... ... ... ... ... ... ... зерттелудің маңызы ... аз ... ... бірі – ... Мәмлүк мемлекеті
тақырыбын таңдап алдық. Өз заманының аса ірі ... ... ... ... ... іргелері көп жағдайларда қыпшақ этносы, оның салт –
дәстүрлері мен рухани мәдениетіне ... ... ... және ... ... Мысыр Мәмлүк
мемлекетінің ... ... ... ... мен ... үкіметі
Кезеңінің зерттеушілері ... ... ... ... дейін бұ салада арнайы толық ... жоқ Араб ... ... ... ... ... мамлүк
мемлекетінің тарихын ... ... ХХ ғ. ІІ ... ... өте көп ... ... ... Дешті – Қыпшақ
тарихына ... ... ... ... ... мен ... ... ғғ. Бастауын алған Мысыр ... ... ... ... ... ... ... деректік негізі біршама қалыптасканына қарамастан, бүгінгі күнге ... ... ... және ... зерттеуін таппаған деуге болады.
Мысыр Мәмлүк мемлекетінің тарихына қатысты ... ... ... оның ... ... сыртқы саясаты, Батыс христиан
елдерімен қарым-қатынастары мен ... ... ... ... ... ... арасында Г.Уейль, Дж.Саувагет, С.Лэн-Пуль,
М.Уильямның еңбектерін жатқызуға болады.
XX ғасырдың бірінші жартысында Мысыр Мәмлүк мемлекетінің саяси ... ... үлес ... зерттеушілердің ішінде М.Гаудефре-Демомбинес,
А.Поляк, Е.Комбе, А.Атия, М.Канардтың, ал оның әскери жүйесіне байланысты
Д. Айалонның ... ... ... ... ғасырдың екінші жартысында Мәмлүк мемлекетінің тарихын зерттеуде
Батыс зерттеушілері тарапынан үлкен белсенділік байқалмады. 60-70 ... ... ... ... ... зерттеушілерінің үлесі едәуір көбейіп, оның
тақырыптық ауқымы да кеңейе түседі. Бірқатар арнайы және жалпы сипаттағы
зерттеулер ... ... ... араб ... ... Әмин ... Ризқ ... Абд әл-Фаттах Ашур, Саад Маһирдың аттарымен байланысты
болса, 80-ші ... ... ... ... ... тағы ... зерттеушілерінің есімдері белгілі. Абд ... ... Абд ... Али ... Али ... бұл ... өзекті тақырыптарын ашуға
арналады.
Араб зерттеушілері тарапынан бұл ... ... ... ... нәтижелі болып, олар саны жағынан да, тақырыптарының
өзектілігі мен ауқымдылығы ... ... ... ... ... ғ. ... Алтын Орда тарихын зерттеуде үлес
қосқан Б.Я. ... (1692 -1740) ... ... айту ... ғ. Ресей зерттеушілерінен В.В. ... П.С. ... ... Ильминскийдің еңбектеріне тең ... ... ... ... Риза ... 1962 ж. Қаырда жарық
көрген еңбек «Аср ... әл – ... ... дж әл - илми да ... адаби мамлүк ... ... ... мен ... ... атап айтуға болады.
Қайыр университетінің ... орта ... ... ... Саид Абу ал – ... Ашур ... ... зерттеген.
1995 ж. Қайырда ... ... ... ... «Әл ... фи ... ... мамлүктер атты 2 тараудан тұратын
еңбегі мәмлүктердің ... ... ... XVIII ғ.
Аяғында француз ... ... ... ХХ ғ. ІІ
жартысыннан бастап ... ... ... ... ... ... мақсаты мен міндеті:
Зерттелген тақырыптың мақсаты – Орта ғасырдағы Мысыр елінің, ... ... ... ... ... ... ... Алтын Орда
хандарымен қарым – ... ... ... мен мазмұны, әртүрлі кезеңде
қолданылған ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді орындау қажеттігі туындайды.
- Орта ғасырда Мысыр елінің ішкі және сыртқы саясатын анықтау.
- ... ... ... ... кейін Дешті Қыпшақпен қарым –
қатынасын ... Луис ІХ ... ... ... ... ... анықтау
- Сұлтан Аз-Заһир Бейбарыстың жүргізген саясатын зерттеу.
Диплом жұмысының ғылыми жаңалығы:
Дерек ... ... ... ... ... ... объективті тұрғыдан таңдалып көрсетілді. ... ... ... ... ... XІV ғ ІІ жартысы мен XV ғ ... ... ... ... жақындасуы.
Сұлтан Аз – Заһир ... ... ... ... ... ... бойынша зерттеу Орта ғасырдың ХІ ғасыр мен XV ... ... ... ... ... ... ... жұмысының
методологиялық объектілік, тарихилық,, жүйелік және даму ... ... және даму ... ... ... - ақ Мамлүктер билігі дәуіріндегі Египет Еліне мүмкіндігінше
объективті ... ... ... әрі жаңа ... тұрғысынан жазылған еңбектер ... ... ... практикалық маңызы:
Мәмлүктер билігі дәуіріндегі ... ... ХІ ... мен ... ... тарихына байланысты зерттелген еңбектердің
қтарын толықтыра ... ... ... ... оқу ... курстармен семинар сабақтарында ... ... ... ... жұмысы кіріспеден, екі тараудан, қорытындыдан, сілтемелер
тізімінен және пайдаланылған ... ... ... ... ... ... ... билігі
1.1.Мысырда Мәмлүк мемлекетінің орнауы және оның ... ... ... жеріне Аббас әулеті билігінің соңғы
кезеңінен бастап ... келе ... ... ... ... ... көтеріліп, кейін осы өңірдегі мұсылман мемлекеттері ... ... ... мен Шам ... ... әрі басты әскери
күшіне айналып, оның саяси өміріне кеңінен араласып, саяси бағытына ықпал
ету ... ... ... және саяси салалардағы басты күшке айналады.
Төл араб сөзі «мамлук», ... ... ... ... мағынасында -
«біреуге тиесілі мүлік», «егесі бар мүлік» деген мағынаны берсе, ... ... ... ... ... байланысты, ол «ақ құл» деген
екінші мағынаға ие болады. Сол заманның араб ... оған ... ... алынатын, әке-шешесі жоқ ақ қүл» деген анықтама береді. Одан басқа,
Африкадан ... қара ... ... «абд», көпше түрінде «абид» деп
атаған. [22.41бет].
Уақыт өте, мәмлүктер бұл өңірдегі мұсылман мемлекеттерінің ... ... ... ... ... Ал, кей ... дербес мәмлүк
мемлекеттерін құруға дейін барады. Орта ғасыр араб ... ... ... ... ... бастапқы кезеңінде Орталық Азияда
бұл кезде түркі мамлүктерін алудың ... көзі ... ... ... ... Самарқан, Ферғана, Ашруста, Шаш (Ташкент) және Хорезм өлкелері
аталады. Араб деректері ... ... ... ... ... көрсетеді, олар:
қүл базарларында сатып алу;
соғыстарда тұтқынға түсіру;
Ислам Халифаты құрамына кірген Орталық Азия ... ... ... ... ақ құлдарды,
яғни мамлүктерді жіберіп отыруы.
Мәмлүктерге қатысты араб деректерін сараласа, Аббас әулетінің халифасы
Әл-Мутасим өзінің әскери тірегі ретінде ... ... ең ... ... болып табылады. Түркі тегінің ерекше жауынгерлік қасиетін байқаған
Әл-Мутасим олардың санын ... ... күш ... мамлүк жасақтарын
өзінің негізгі әскери күшіне айналдырады. Ол әмір ... ... де ... түркі мамлүктерін сатып алып, оларды әкелу мак-сатымен арнайы адамын
жіберіп, халифа Әл-Мамунның билігі кезінде-ақ жеке ... ... ... ... ... ... халифа Әл-Мутасим Халифаттағы арабтар мен парсылардың әскери
және саяси билігі мен беделін ... ... ... өз ... ... ... мыңға жеткізеді. Ал, ... Ибн ... ... ... ... он сегіз мыңға жеткізді...» деген
мағлұмат келтіреді. Халифа ... ... ... ... ... ... ретінде «иқта», яғни әскери қызметі үшін сыйға
жерлер ... ... ... ... ... ... ... жерлерге орнығып, халифаттың саяси ... ... ... ... ... ... ... орталығы Бағдадқа ... араб ... ... жайды баяндайды: Түркілер Бағдадқа
өздерімен бірге көшпелі өмірдің белгілерін, атап айтсақ табиғи дөрекілік,
күш-қуаты толы ... ... ... пен ... ... ... сияқты тек өздеріне тән қасиеттерін ала ... ... ... ... ... Бағдадтың тұрғындары жек көрінішті көзбен қарап, бір-
біріне тегі жағынан жат екі ... ... ... туып, кей
жағдайларда қақтығыстар орын алып, ортада екі жақтан да қаза ... ... ... ... кала ... халифа Әл-
Мутасимге арызданып, егер ол бұған шек қоймаған жағдайда оны, яғни халифаны
өздерінің намаздары кезінде қарғыс айтамыз, деп ... ... ... арада шұғыл шаралар ұйым-дастырып, ... ... ... ... ... деп ... кала ... оларды сонда
орналастырады. [20.34бет].
Саны мен күш-қуаты, беделі артып, мамлүктер халифаттың ... ... ... ... ... ... әулетінің мемлекетін
билеу толығымен солардың қолына кешеді. Олар қалағандарын істеп, үнамаған
халифаны тақтан тайдырып, оның ... ... ... ... ... ... ... астыртын әрекеттері мен қастандықтарының
нәтижесінде өлтіріледі.
Осы кезеңде саяси және ... ... ... ... ... ... тарихқа енген түркі мамлүктерінің арасында Әл-Афшин,
Ашнас, Итах, Уасиф, Сима әл-Димашқи және т.б. есімдері ... Олар ... ... әскери қызмет атқарып, оны қолдап, халифаттың түрлі
өңірлерінде пайда болып отырған орталыққа қарсы көтерілістер мен ... және оның ... ... ... ... ... ... 868-905 жж. аралығында билік еткен Ат-Тулунилер ... ... ... мамлүктерді әскер мен мемлекетті басқару ісінде
кеңінен пайдаланғаны белгілі. Бұл ... ... ... ... ... тегі ... ара деректері, оның әкесі Тулун Аббас әулеті халифасы
Әл-Мамунғг Мауараннахр елінің билеушісі тарапынан сыйлыққа жіберілге түркі
мамлүгі болды деген ... ... ... жж. ... ... еткен Аббас әулетінің ха лифасы Әл-Мутамид
түркі текті ... ибн ... ... ... ... етіп тағайындағаннан
кейін, ол басқару, сот, әскер және ... ... ... ... өз ... ... Мысыр билігінде тәуелсіздікті көздеп, оған жету
үшін өзінің билігін күшейту мақсатында ... тегі ... ... ... ... ... ... олар-дың санын 24 мың түркі ... ... ... ... ... ... мен олардың әскерлері түркі текті
мәмлүктерден ғана құралады. Ахмад ибн Тулун өзінің сан мыңдаған ... ... азат ету ... ... өзіне деген сенімі ерекше
әскер құруды көздеп, өз әскерінің қүрамына кірген мәмлүктердің барлығын
құлдықтан азат деп ... және де бұл ... ... ... бүкіл
билігі кезінде де қатаң сақталған заң болып қалыптасады.
Солтүстік Африкада билік еткен Әл-Фатимилер ... ... ... алып, онда өз билігін орнатады. Бұл әулеттің 952-975 жж. аралығында
билік еткен халифасы ... ... ... ... ... судан,
бербер және «сақалиба» («сақалиба» халықтары туралы араб деректері былай
дейді: ол - «құл» ... ... ... Ол ... ... ... ... оларды, яғни славян еркектерін, әйелдері мен
кішкентай балаларын Испания арабтарына құлдыққа ... ... ... орта ... арабтартың географ-саяхатшылары бұл атаумен жалпы
славян халықтарын атаған) ... ... ... түрлі тектердің
екілдерінен құралған әскери жасақтарға сүйенеді.
975-996 жж. аралығында билік еткен ... ... ... - халифа
Абд әл-Азиз түркі тегін баскалардан ... ... ... мемлекетіндегі
жоғары мансаптары мен лауазымдарда кеңінен пайдаланып, түркі ... ... өз ... ... етіп тағайындап, оған Шам елінің
билігін тапсырады. Бұл оқиға ... ... ... ... ... ... ... пен қызғаныштық тудырады.
Түркі тегі өзінің ынта-жігерін кайта қалпына келтіруі ... ... ... ... халифа Аз-Заһирдің кезеңінде орын алады. Ол түркі
тегіне аса әуестік танытып, ... ... ... әскери мансаптарға қоя
бастайды. Олардың ішінде ... ... ... ... өз әскерінің
басшысы және 1028 жылы Дамаск ... ... етіп ... жж. ... ... ... халифа Әл-Мустансирдің билік
етеді. Әл-Мустансир өзінің анасы қара текті ... ... қара ... ... көбейтіп, әскерін негізінен солардан жасақтауды ... ... ... ... қара ... ... әулеті мемлекетінің
жойылуына дейін мемлекеттің негізгі әскери тірегі болып қала ... ... ... ... ... ең ... болып
жасөспірім мамлүктерді ерекше жүйеге сәйкес тәрбиелеуге үлкен ... ... ... ... Мысырда мәмлүктерді тәрбиелеудің бұрын ... ... ... ... ... ... ... күйрегеннен кейін, 1171 жылы оның
орнына ... ... ... Таяу Шығыс өңірі мен мәмлүктердің
тарихындағы жаңа кезеңді ... ... ... ... күрд тегінен
шыққанына қарамастан, оның Селжүк түркі мемлекеті мен түркі мамлүктерінің
қойнауында өсіп, аяққа тұруы ... ол ... ... ... ... ... және ... құрылымдағы жүйелерін толық сіңіріп алғанын
орта ғасыр араб ... ... ... түріктерінің мемлекет ретінде орнығуьшын бастапқы кезеңінде оның
негізгі әскери күші ретінде түркі мәмлүктеріне арқа ... ... ... мәмлүктер сұлтандар мен әмірлерге жақындатылғандар қатарында саналып,
оларға ... ... ... ... ... Жас түркі мамлүктері
Қыпшақ елінен әкелініп тұрған. Орта ғасыр мысыр тарихшысы Әл-Қалқашанди ... ... ... ... ... елі Еділ өзені өңірінде, Русия
елінің оңтүстік-шығысында және Қара теңіз бен Каспий теңізінен солтүстікке
қарай ... ... ... Оның ... ... ... көшпелі өмірімен және
атқамінерлік өнерімен әйгілі. Бұл ел түркі ... «ақ ... ... ... болып есептеледі» дейді. Қыпшақ елінен әкелінген ... ... ... ... ... ... ... «Сиясат-Наме»
кітабында принциптері нақты белгіленген «мамлүк-самани» жүйесінің ... ... ... ... ... ... мен мемлекеттік жүйелерге
қызметке кіргізген.
Низам әл-Мәлик ислам тарихында ең алғаш болып мамл үктерге ... үшін ... жер ... беру ... ... Мұндағы оның
көздеген басты мақсаты - жер меншігі бар ... ... ... ... ... қорғауы нәтижесінде мемлекетті де қорғайды деген ... ... ... ... мамлүк әмірлеріне өз балаларын тәрбиеге беріп,
оларды «атабек» деп атай бастайды. «Атабек» түркі сөзінің ... ... ... оның ... - әке және ... - әмір ... қосарланған
сөзі «әмір - бекзаданың тәрбиешісі» деген мағынаны береді, деп көрсетеді.
Егер, сұлтан бекзаданы басқа қалаға, немесе ... ... ... ... ... ... ... кеңінен таралған дәстүрге айналған. Кейін, уақыты
келгенде, атабек Селжүк ... ... ... ... ... ... өз
қолына алып, саяси және әскери ... мен ... ... ... ... ... ... әлсіздігі мен қолайлы жағдайларды
пайдалану арқылы тәуелсіз мемлекеттер құруға ... ... ... Соның
нәтижесінде тарихта «Атабек» деген атаумен белгілі бірқатар ... ... ... мәлім. Олардың ішінде аса беделділері төмендегідей,
олар: Кифа, Мардин, Дамаск, ... ... ... ... және
т.б.
XII ғасырдың басында Мосул, Халаб, Дияр-Рабия және Мадр атабектіктерін
құрған Имад ад-Дин ... ... ... атабегі орта ғасыр ... ... Оның ... Құсайм ад-Даула Ақ-Сұңқар өзінің өмірін ... ... ... ... ... ... ... бастайды.
Кейін, Имад ад-Дин Зеңгі Баалбек қаласына билеуші етіп тағайындалады. Оның
баласы Нур ад-Дин Махмуд арқылы ... ... ... ... ... ... тегі күрд Салах ад-Дин әл-Айуби осы тұста тарихи сахнаға шыға
бастайды. Өздерінің ... ... мен ... түркі мамлүктерімен
тығыз байланыстырған Әл-Айубилер әулетінің барлык мүшелері азат ... ... ... құл болмағандығын айта кету керек.
1164 жылы Зеңгінің баласы Нур ад-Дин ибн ... ... ... Мысырды жаулап алуына кедергі жасау үшін Мысырға әскерін
жіберіп, оны бастап баруды ... ... ... қолбасшы Асад ад-Дин
Ширкухқа тапсырады. Оған серік етіп оның ... ... ... ... аттандырады. Бұл әскердің құрамы жөнінде орта ғасыр араб деректеріне
жүгінсек, бүл әскердің негізін «Әл-мамалик ан-ну-рийа», яғни Нур ... және ... ... яғни Асад ... ... ... әмірлерінен құралғанын аңғартады. [9.367бет].
Салах ад-Дин өзінің ағасы Асад ад-Динмен бірге ... ... одан ... ... ... ... Йерусалим кресті патшалығы
Мысырды жаулап алу үшін үш мәрте: 1164, 1167 және 1168 ... ... ... ... нәтижесінде Салах ад-
Диннің беделі едәуір ... 1169 жылы ... ... ... өз ... ... Салах ад-Дин Әл-Фатимилер ... ... ... билік еткен халифасы Әл-Адидті өзін «бас ... ... ... ... Бұл істе ... ... өзінің сенімді әскери
жасақтары «Әл-Асадийа» мамлүктері мен азат ... ... ... ол ... өзіне тағы көптеген мамлүктер сатып алып, олардан «Әл-
Мамалик ас-салихийа» және ... ... ... ... ... ... ... Осы жерде айта кету керек, «Ас-Салихийа» мамлүк
жасағының атауы Салах ад-Диннің өз ... ... ... ал ... ... «бас уәзірі» лауазымын алу кезінде халифа Әл-Адидтің берген
«Ан-Насыр», яғни «Жеңімпаз» деген атағына қатысты екенін айта кету ... ... ... айында халифа Әл-Адидтің қайтыс болуына байланысты
Әл-Фатимилер әулетінің халифаты ... ... ... өз ... Осы ... ... христиан мемлекетінің патшасы Амури қайтыс
болып, таққа мұрагер ... ... ... ... ... дау ... шиеленісті жағдай қалыптасады.
Қайтыс болған ағасы Нур ад-Диннің артынан қалған 11 жасар мұрагері Әл-
Мәлик ас-Салих Исмаилға қамқоршы етіп ... ... ... көп ... ... өз ... ... ішіндегі және сыртқы саяси қолайлы жағдайларды дұрыс пайдаланған
Салах ад-Дин Таяу Шығыста ... ... ... ... шайқаста
кездесу үшін бүкіл мұсылман әлеміндегі бытыраңқы мемлекеттердің басын бір
тудың астына біріктіруге кіріседі. Сөйтіп, Шам елін ... ... ... ... ... және ... тәсіл-жолдарды кезек
қолданып, 15 жылға созылған ынта-жігерлі әрекеттерінің нәтижесінде ол Мысыр
мен Шам елін ... ... ... ... ... ... ... Иерусалим мен Жерорта теңізі жағалауындағы біраз қалаларды
кресшілерден қайтарып алады.
1193 жылы ... ... ... болуынан кейін оның қалдырған үлкен
аумақты алып жатқан Әл-Айубилер әулетінің мемлекеті оның ... және ... ... ... ... ... ... нәтижесінде, олардың арасында билік үшін талас туып, өзара
бір-біріне қарсы соғыс қимылдарына жол ашады. Соның тікелей салдарының бірі
ретінде бұл ... ... ... саны күрт ... ... тірі ... ... қол астындағы аумақтарды төмендегідей
төртіппен мұрагерлеріне бөліп береді:
баласы Әл-Азиз Османға - Мысыр жері;
екінші баласы ... Нур ... - ... ... ... Ғазиге - Халаб (Алеппо).
Ал Әл-Айубилер әулетінің басқа әмір ... ... ... тәуелді кішігірім жерлер мен қалаларға билік етуді тапсырады:
- ... ... кіші ... Әл-Адил Сайф ад-Динге - Аш-
Шубек, Әл-Кирк, Әл-Балқа және Мысырдың біраз бөлігі тапсырылады;
- екінші інісі Тоқ-Тегінге - ... ... өз ... ... ... Тақиа ад-Дин Омарға - Хама өлкесі;
Әл-Амджид ибн Туран-Шахқа - ... ибн Наср ... ... - Хомс ... ... ... ... кейінгі Әл-Айубилер әулеті
тарихының едәуір бөлігін олардың өзара ... мен ... ... ... ... XII ғасырдың аяғы мен XIII ғасырдың басы түркі ... ... ... ... ... мен ... әсіресе
Мысырға ықпалы мен беделінің артуы өзінің ең ... ... ... ... ... ... Ас-Салих Наджм ад-Дин Айуб өзінің
билігін нығайту мен беделін арттыру үшін мамлүктердің рөлінің маңыздылығын
түсініп, оларды сатып ... ... ... бұрын соңды болмаған
деңгейге жетеді.
Ас-Салих Айуб түркі мамлүктері тарапынан ... ... ... ... ... егер ... жағдай қайталанған жағдайда
Қайыр қаласының өзіне қарсы шыққан мамлүктердің қол ... қалу ... Ніл ... ... ... "Ар-Рауда" аралын өзінің
тұрақты мекен-жайы етіп таңдап алады. Сөйтіп, ... ... ... 1241 жылы ... мен балашағасымен түгел сонда көшеді. ... сол ... ... ... ... ... өзінің мамлүктерін
қоныстандырады. Бұл бекініске орналастырылған жаңа мамлүк жасақтары ... ... яғни ... мамлүктері" деп аталып кетеді және осы
"теңіз мамлүктері" ... ... ... негізін құрайды.
XIII ғасырдың ортасында француз королі Луис-ІХ-ның Мысырға Крест
жорығын ұйымдастырады.
Бұл жорықты ұйымдастырған және оны ... ... ... ... ... етіп ... ... алуды көздейді, және де бұл ... ... ... ... ... әрі ... ... жағынан ең
мықтысы болады.
Әлем тарихшылары Батыс Еуропадан Таяу ... ... 8 ... ... ... ... қойған мақсатына қарай төмендегідей етіп
бөледі, олар:
Біріншісі - Шам еліне қарсы;
Екіншісі - Шам еліне қарсы;
Үшіншісі - Шам еліне ... - ... ... - ... қарсы;
Алтыншысы - Шам еліне қарсы;
Жетіншісі - Мысырға қарсы;
Сегізіншісі - ... ... ... ... ... ... жорығының (1189-1192 жж.) қолбасшысы болған «Арыстан
жүректі» деген лақап алған ... ... ... ... ... ең әлсіз
буыны және Шам елінің кілті деп ... оны ... ... ... ... Сондай-ақ, 1215 жылы Рим Папасы Анусент-ІІІ-нің
ұйымдастыруымен құрылған «Аль-Латран» кресті қоғамы Мысырды жаулап ... баса ... ... пікірінше, егер кресті әскерлері ... ... онда ... ... ... өте ... әрі өте бай
өңірлерінен айырылады. Ал бұл жағдайда, олар өздерінің әскери күш-қуатын
жоғалтып, Акка мен ... ... ... ортасында қалып қояды және
сол себепті Жерорта ... ... ... ... ... ... және де ... салдарынан бұл аймақта ешқашан өз иелігінде ұстап
тұра алмайды деп ... ... ... ... Жерорта теңізіндегі
стратегиялық жағынан аса маңызды Думият ... ... ... ... ... ... ... етіп белгілейді.
Аққа қамалының билеушісі және Иерусалим патшалығының королі Хана ... ... ... ... ... жорығы Мысырға қарсы
бағытталады. Ол Мысырды киелі Әл-Құдыстың кілті және оны жаулап алу ... пен Шам елін ... ... алуға жол ашады деп есептейді.
Мысырға карсы жасалған Бесінші кресті жорығының сәтсіздікке ұшырағанына
отыз жыл толар-толмаста Франция королі Луис-ІХ-ның қолбасшылығымен ... ... ... ... алу арқылы крестілердің байырғы арманы - ... пен Шам елін ... онда ... ... ... мақсатымен
жорыққа аттанады.
Луис-ІХ-ның ұйымдастырған бұл жорығы Мысырға қарсы ... ... ... ... ... ... ... тудырады. Оның
себептері төменгідей:
Бұл жорық өзінің жақсы ұйымастырылуымен және әскери дайындығымен ... саны және ... ... мен жабдықтарының да ... ... ... ... аса ... Франция мемлекетінің саяси беделі
жоғары патшаларының бірі – король ... бүл ... өзі ... ... жорықты өзі бастап келуі мен ... ... ... өзінің шектен тыс діни идеяларымен қуаттап ... ... ... ... ... ... аса зор рухани ... ... ... ... ... өз уақыты жағынан Мысырдағы
ішкі саяси жағдайы өте ауыр ... ... ... Тура осы ... Мысыр
тағында отырған сұлтан Ас-Салих Наджм ад-Дин Айуб ... ... ... мамлүктерін соғысқа бастап баруға халі келмеуімен тұспа-тұс келеді.
Сұлтан өзінің ауыр жағдайына қарамастан, бұл кресті жорығының ... ... ... ... қалу мақсатында батыл шаралар ұйымдастырады.
Атап айтсақ, бұл жорықтың стратегиялық мәні ... ... ... ... ала ... өзінің уәзірі Фахр ад-Дин ... ... ... ... ... ... ... кедергі жасау үшін мұсылман
әскерлерін бастап тез арада Думиятқа аттануын ... ... ... кала
ұзақ уақыт қоршауда қалуы қаупін ескеріп, оны ... көп ... ету ... да ... қорғау үшін жасалған шаралардың бәріне ... ... 1249 жылы ... ... арқылы келіп Мысыр жеріне түсіп, маусым
айында Думият қаласын басып ... Фахр ... ... ... каланы
тастап шегінуге мәжбүр болады.
Думияттың жау қолына түсуі туралы хабар бүкіл мұсылман әлемін ... ... ... Айуб ... ... ... ... төгіп, өзінің қорғаныс шебін тастап қашқан ... ... ... астамын дарға асуға бұйрық береді. Осы жерде, Думиятты
корғау ісі негізінен араб жасақтарына тапсырғанын айта кету керек.
Бұл ... ... көп ... 1249 жылдың 23-ақпанында сұлтан Ас-Салих
Наджм ад-Дин қайтыс болады. Бірақ, сұлтанның айналасындағы әмірлер оның
өлімі ... ... ... ... мұсылмандардың басына түскен соғыс
ауыртпалықтарын одан бетер шиеленістіріп, елдің рухын ... ... ... кауіп туады. Оның үстіне, сұлтан Ас-Салих Айуб ... ... ... оның ... ... биліктің барлық тізгінін қолына алатын
мұрагерінің болмауы да ауыр ... одан ... ... ... ... ... ... барлық қыры мен сырын жете түсінген, әрі оған дұрыс
баға бере алған сұлтанның ... ... ... тарихи сахнаға келеді. Жау
әскерлерінің Мысырды жаулап алуы аса ... ... ... ... ... ... мақсатымен сұлтанның өлімі туралы хабарды
жарияламай, уақытша жасырын ұстау туралы Шаджарат ад-Дурдың пікірі барлық
әмірлер ... ... ... ... ... бос қалған таққа отыруы
үшін, Кифа қамалындағы сүлтан Ас-Салихтың жалғыз ұлы Әл-Муаззам Туран-Шаһқа
адам жіберіп, әкесінің ... ... ... ... үшін тез арада Қайыр
қаласына келу керектігін хабарлайды.
Осындай қиын жағдайда Шаджарат ад-Дурр ... ... ... ... ... мемлекеттік істерді басқаруды өз қолына алады. Күйеуінің
қазасын жасыруға ... ... ... да, оның өлімі туралы хабар
крестілерге жетеді. Крестілер мұсылмандарға шешуші соққы беру үшін ... ... ... ... көздеп, жорықтарын жалғастыруға дайындық
жасай бастайды. Олар Думиятты қалдырып, Әл-Мансура қаласына қарай ... ... ... ... ... ... оны ... алады.
Бұл шайқастарда мамлүк әмірі Фарис ад-Дин Актай ас-Са-лихи бастаған «әл-
Бахарийа» мамлүктері шайқастың ... ... ... ... ... Осы ... ... келген Туран-Шаһ сұлтанның өлімі жайында
ашық жариялайды. Шаджарат ад-Дурр оған билікті ... ... ... ... ... түбегейлі талқандаудың жоспарын құрады. Кресшілер
Фарскур қамалының түбінде болған шайқастарда үлкен жеңіліске ұшырап, ... ... ... ... ... ... ... қуғынға салып,
көптеген әмірлерімен коса Франция королі Луис-ІХ-ны тұтқынға түсіріп,
қалған кресті ... ... ... куып ... ... араб деректеріне жүгінсек, Мысырдың жаңа сұлтаны Тұран-Шаһ
ел басына түскен қиын ... ... ... ... ... болмай
шығады. Ол өзінің кысқа мерзімді билігі кезінде менмендік пен тәкәппарлық
көрсетіп, мемлекеттік істер мен ... ... ... ... Қайырға келген кезінен бастап халықтың ашу-ызасын келтіретін
қылықтар көрсетіп, жеңістің нәтижесіне мастанып, шынайы ... ... ... өз ... бермейді. Сондай-ақ, әкесіне жақын
болған мамлүк әмірлері тарапынан айтылған мемлекеттік қауіпсіздікті сақтау
жөніндегі ұсыныстары мен барлық ... ... ... ... ... оған қарсы айла ойластырудың нәтижесінде
Туран-шаһ өздеріне қастандық ... ... ... бел ... ... және ... пиғылын білетін Шаджарат ад-Дурр да
олардың бұл жоспарына қолдау білдіреді.
Бұл астыртын жоспарды ұйымдастырушылар Фарис ад-Дин ... ... ... ... ас-Салихи және Ай-бек ат-Туркмани сынды ... бір топ ... ... 1250 ... 2 каңтар күні таңертеңгісін
Фарскур ... ... ... ... ... Тұран-шаһтың
өлімімен Мысырдағы Әл-Айубилер әулетінің билігі ... оның ... ... орнайды.
Мысырдағы мәмлүк мемлекетінің орнауы және оның өтпелі кезеңі.
Мәмлүк ... ... ... алғашқы сұлтан туралы
түрлі пікірлер көп. ... бірі , ... ... ... ... ... ад – ... есімін атаса, екіншілер –
ол заманда ... ... ... әйел адам ... оның ... ... ... алға тартып, Шаджарт ад –
Дуурды ... ... ... ... ... біздің пікірімізше, Шаджарат ад – Дүрр ... ... ... ... ... ... екенін
мойындаған жөн. Оған ... ... ... ... 1 – ... ад – Дуррдың тегі және ... ... ... ... Араб ... оның да ... ... әкелінген және
сұлтан Ас – ... ... оны құл ... ... ... ... Шаджарат ад –Дур өзінің тегі мен ... ... ... ... жақындағы еш ... 2 – ден, ... ... ас – ... ... қайтыс
болғаннан кейін Тұран - шаһтың ... ... және оның ... ... өлтірілгенен кейін де мемлекеттің бүкіл
билігі ... ад – ... ... ... ... жәнеоған ресми
сұлтан атағы берілуін ... ... оны ... ең 1 – ші ... ... деп ... ... береді.
Жалпы алғанда, 1250 ... ... 1260ж. ... билікке
Байбарыс келуіне дейінгі ... ... ... ... деп ... жөн. ... бұл ... кезеңде
Мамлүк мемлекетінде негізі әлі берік қаланбауымен қоса, мұсылман әлемінде
оны ресми ... ... ... ретінде қабылдай қойған
жоқ еді.
Өтпелі кезең сұлтандары мен ... ... ... ад – Дурр (1250 ...... Иәз ад – дин ... ат – Туркмании
3.Әл – Мансур Нур ад – Дин Али ибн ... (1257 ... Сайф ад – Дин Қу ТҰЗ (1259 ... деген бәсекелестіктің ушығуына жол ... ... ... бос ... ... ... ... ад – Дурды
отырғызуды ұйғарып, соған бір ауыздан ... ... ... келуіне ... ... ... ... ... ... ... күшеюі;
2. Шаш шеніндегі Әл – ... ... ... тарапынан
мысыр тағына ұмтылыстық жандануы;
3. ... ад – ... ... ... ... ... мен ... көрсетуі. Оның үстіне күйеуінің ... ... ... ... ... ... кеңінен
араласуының арақасында мемлекеттік істерінен жақсы ... ад – Дурр ... ... ... ... ... қолына алып, істеген істерінде ... ... ... Ең ... өзіне әрдайым қолдау
көрсеткен ... ... ... ... ... ... ... ад – Дурр өзінің күш - ... ...... ... кезіндегі крестшілермен ... ... ... ... мен мемлекет ішінде жойылған
тәртіпсіздікті жоюға бағыттайды. Бұл ... ... ... оның ... әлі өз қолында ұстап ... ... ... ... королі Луис – ІХ ... Әл – Машу ... ... ... ... ... ... теңіз ... ... ... ... ... Мысыр мен Мәмлүктерге, әсіресе егер
Батыстан тағы кресті ... ... ... ... ... ... сақталып отырады.
Мемлекеттің ішіндегі саяси жағдайда ... ... ... ад – Дурр шын әрі ауыр іс – ... келісімдер
жүргізуге кіріседі. Бұл келіссөзерді ... мен «Әл ... ... ... жүргізу тәжірибелі әрі ... ... ... ад – Дин ... Али әл – ... майданында мамлүк ... ... ... ... оның ... ... әрі король Луис ІХ - ... ... ... ... ... ... ауыр ... түскен крестшілер мәмлүктердің шарттарын
қабылдаудан басқа ... ... Екі жақ ... ... шарттар ... ... ... ... ... ... Ди Бруфанес келісілген соманың
жартысын ... Акка ... ... 1250 ж. 7 ... Луис -
ІХ Думиятты мұсылмандарға қайтарып ... ... Ди ... ... ... ... қаласына кіреді.
Келісілген құнның ... ... ... ... ... королі Луис ІХ мен оның айналасындағы көптеген
жоғары ... ... ... және рыцырлары тұтқыннан
босатылады.
1250 ж. 8 қаңтарда Луис ІХ өз ... мен Акка ... 7 – ші ... ... аяқталады. Жорықтың жеңілісін
ұйымдастырған және оны ... ... ... туралы ... қоса ... ... ... ...... ... жеңісте үлкен қуаныш пен шаттық орын алды.
Салах ад – Дин ... ... бері ... мен ... ... ... өз қолдарында ұстаған Әл – ... ... ... ... ... ... жаңа пайда
болған билікке шариғаттық, яғни ... ... беру ... ... қалу үшін ... ... Аббас әулетінің халифасы Әл
– Муташшға хат жолдайды. Шаджарат ад – ... ... ... ... ... халифа айыптап, ... ... ... ... қолына алатын еркек таылмаса, ... ... біз ... ... ... [1.363бет] дейді.
Сөйтіп, сұлтан Шаджарат ад – Дурр үш ай ... ... ... ... айында Әмір Изз ад – Дин Айбекке күйеуге ... ... ... Әмір ... ... Ақтай, Әмір Рукн ... ... Сайф ад -Дин ... ... мемлекетін құруда орасан ... «Әл – ... ... ең ... әмірлерінің сұлтан
тағын өздеріне қарағанда әскери жағынан ... «Ас - ... ... Изз ад- Дин ... ... қоюының негізгі
себептерін сараласақ «Әл ... ... ... ... - бірі ... себепті ... ... ... ... ... ... үшін ... көрді, екіншіден,
Шаджарат ад – Дурр ... ... ... ... де өзінің ... қалу үшін ... ... күйеуге шыққаннан гөрі,
арасындағы ең ... әрі ... ... ... ... деп
санады.
Изз ад – Дин Айбек ... ... ... ... ... ... өзінің есіміне қоса «Әл – Муизз» деген
лақап ... Орта ... араб ... ... ... берген мінездемеге жүгінсек, ол «Ас – Салихйа» ... ... ... мен ... ... аса ... болмауынан
қарамастан, ... ... ... ... ... саналығымен атақты еді [7.68 бет]. деуге ... ...... Айуб ... ... ... ... мамлүк
Айбектің мансабы өсіп, сұлтан ... «Әл ... ... ... Бұл арнайы мансап ... орта ... ... ...... «Әл – ... мансабына ие болады, тағайындалған
әмір ... ... ... ... кен сусындарға «У»
қосылуы ... ... ... ... ... ... бұрын
көруі қажет [7.69бет] – дейді Орта ғасыр Мысыр тарихшысы Әл-Қалқаманди.
Мысырда Ніл ... ... ... мен «Аш ... ... араб ... ... Арабтар мәмлүктер билігін
мойындамай көтеріліс ұйымдастырады.
Сұлтан ... «Әл – ... ... көмегімен араб
көтерілісін жеңуінің ... бұл ... ... ... ... ... ... құтылу амалын ойластыра бастайды. Осы
жасақтың көздеген ол ... ... ... ... ... осы ... ... еді. Алайда, оның бұл ... ... ... ... басты тұтқаларын ... алып ... ... ... мен ... ... ... жасап, маңызы
зор төрт ... ... ... ... ... Сұлтан Айбек арнайы мәмлүк жасағын ... оның атын ... ... «Әл – ... деп қояды.
2. Құтұз деген ... ... ... ... ... «Әл - ... мәмлүктерін «Ар – ... ... ... ... ... ... тағындағы өзінің кішкентай серігі Әл – ... ... ... ... ... ... өзі күшті
сұлтан бейнесінде көріне бастайды.
Әмір Ақтай ... ... ... ... мен бетіне басып
айтуда алысқа кетіп, оған тек ... деп ... тура ... «Әл – ... мәмлүктері тарапынан ... ... ... ... «ат үстіндегі билеуш» деген лақап
қояды [13.35бет].
Сұлтан ... ... ... қалу үшін ... ... ... ... құтылудың жалғыз жолы - оны өлтіру ... ... ... 1254 ж. 27 ... ... бір маңызды мәселе
бойынша ақылдасу керек деген ... ... адам ... ... сұрайды. Ол қамалға келген уақытта оны ... ... «Әл - ... ... ... ... ... Ақтай өзінің бірнеше ... ... «Әл ... ... келіп, үлкен бөлмеге бет ... ... ... ... ... ... Осы кезде, әмір Құтұз бастаған
«Әл – ... ... оған бас ... ... ... ... ... жайында хабар жете сала «әл- Бахарийа» жасағының
Байбарыс әл – Бундуқдари, ... әл – Әлфи және ... әл ... ... ... ... ... қарай атанады. Олар
қамалдың ... ... ... ... ... талап етеді.
Осы кезде ... ... ... ... ... ... басын лақтырады. Өздеріне қауіп ... ... ... Шам ... ... бел байлайды. Шам елінде олар Әл-
Айубилер ... ... пен ... ... Ан ... және Әл – Керк қаласының билеушісі Әл - ... ... ... ... – Айубилер әулетінің ... мен ... ... ... таршын алу үшін Ан – ... ... ... ... аттанды. Мұны естіген ... ... ... ... ... ... Әл – ... - ызаын азайту үшін өзінің ... ... ... ... Айуб әулиетінің мүшесі, он бес жасар Әл – Ашраф ... ... ... ... етіп ... ... оған атт
беру рәсімдерін өткзеді.
Бір – ақ әл – ... ... ... ... ... сезіп Мысырға шабуыл жасауға дайындықтарын ...... ... ... үшін ... ... ... бастап Қайырдан шығып 1251 ж. ақпан айында екі ... ... және Ас – ... қалаларының ортасында жатқан Әл – ... ... ... Шайхастың ең қызған ... Ай ... ... ... ... ... ... мәмлүк
әсерлеріне қосылып кетеді.
Сөйтіп, мамүлік әсерлері шайқасты ... ... ... алып ... ... ... ... кресшілер өз мүддесіне пайдаланып
қалу ... Ауис – ІХ ... ... жіберіп,егер Мысырда
ұсынылып отырған ... ... тез ... ... таппағын
жағдайда өзінің Ан – Насыр Иусуфпен одақтасатынын ... ... өз ... Ауис – ІХ- мен ... ... ... оған елшілері мен ... ... ... Луис ІХ Мәмлүктерде қалып ... ... ... ... ... талап етеді.
Луис – ІХ мен Ай – Насыр ... ... ... ... ... Айбек 1352 ж. ... екі ... тез ... ... ... қойған шарттарын қабыл
алады, олар.
1. Айбек ... ... ... ... ... келісім
береді.
2. Айбек тұтқындарды босатқаны үшін ... ... Луис ІХ – ға ... ... Әл – ... жерлерінің Шығысындағы Иордан ... ... ... Луис ІХ – ға ... ... ... әскерлерінің Ан – ... ... Әл – ... ... ... ... қабылдаудың нәтижесінде
Луис – ІХ ... ... ... ... Айбек пен ... Яуис - ІХ ... ... - ... ... ... ... нәтижелерге
әкелмейді.
1253 ж. ... ... ... ... ... жаңа ... қауіп төнеді. Соған ... ... күрт ... ... ... ... Әл – ... шапқыншылығына төтеп беру үшін ... ... ... ... ... өзінің әйелі ... ад – Дурр ... ... ... тұруды қаламайды. Екеуінің арасында
шеиеленістік барған сайын ... ... ад – Дурр «Әл – ... ... жақындығын
пайдаланып, Айбекке жылы сөзді хат ... ... ... үшін ... ... қамалына келуін сұрайды. Айбек бұл алдауға сеніп, 1257
ж. 24 – ... ... ... ... ... ... ... өлімі жайында хабар ... «Әл – ... ... ... ... ад – Дуррды өлтірмекші болады, бір – ақ «Әл –
Бахарийа» ... ... ... ... ... ... ... Алайда Айбектің 1 – ші әйелі оған ... ... оған ... ... ... ... [13. ... Шаджарат ад – Дуррдың «Әл – Бахарийа» мәмлүктері тарапынан
қорғанысы ... ... ... оны ұстап ... Оны ағаш ... ... ... жан шыққанша ұрып ... ... ... ... жартылай жалаңаш ... ... ... ... ... ... үш күн ... соң ғана ... ... беріледі.
Елдің ішкі өмірінде мықты мәмлүк әмірлері ... жан ... өріс ... ... ... ... тәртіпсіздік орнаған
уақытта Айбектің оң қолы әрі ... ... өмір Сайф ад ... Құтұз саяси сахнаға шығып, сұлтан тағына отырады.
1.2. Сұлтан Аз – ... ... ... ... ... қалаушы.
Сұлтан Құтұздың өлімінен кейін әмір ... әл ... ... ... ... ... еді. Бір ... ... ... ... ... ... ... – Бахарийа» жсағының ең ... ... ... ... ... , ... заманында «өлтіргенөлгеннің орнын басатын»
басқа әмірлерге қарағанда өзінің ... ... ... ... ... ... билікте үстемдік дәстүрлер ... ... ... ... ... ... әмірлері
Байбарыстың билікке келуін бірауыздан ... Олар ... ... оларды атабек өмір Ақтай әл – ... ... ... оған ... істі ... ... ол «Құтұзды
араларында кім өлтірді? – ... ... ... «Мен ... жауап береді. Атабек оған, «Хан сұлтанның мәртебелі ... ... ... ... ... тағына отырады. Оған ... ... ... мен ... ... ... шықпай
түгел акт береді. Бұл оқиға Ас – ... ... ... 45 ... Мас бұл ... жайында, Құтұз өлтірілгеннен кейін ... ... ... ... ... ... алып ... Салихиядағы сұлтан тұрғанша келеді. ... ... ... сұлтандық орына отырып, мемлекет ... өз ... ... 60 бет]. дейді.
Сөйтіп, іс ... ... да, ... ... қолына алып,
өзінің кейінгі тағдырын ... ... ... ... ... ... ... қарсы шыға алмай, ... оның ... ... оған ант ... ... ... ... ант бере сала оның ... ... ... Ас – ... қамалында өткізеді. Содан кейін ... ... ... ... оған 1260 жылдың қазан айында
келіп ... ... ... кіре ... әмір Изз ад – Дин
Айдемір қарсы алды. Бейбарыс ... ... ... таққа отырды.
Сол кездегі қалыптасқан ... ... ... жаңадан отырған
сұлтанға ... ... ... ... ... Бейбарысқа «Әл – Мәлик әл – Қаһир» ... ... ... ... ... ... ... таққа отыру рәсімдеріне
қатысқандардың ... ... ... Зайн ад – Дин Иакуб ибн аз ... ... ... ... ... өзгерту жайында кеңес
айтып, бұрын болған билеушілер арасында «Әл – ... ... ... ... ... ... хабарлайды. Байбарыс
оның айтқан ... ... ... ... ... «Әл - ... Аз –
Захир» , яғни ... ... деп ... ... ... ... әл – ... Аз – Заһирдің атын айтып жария қылсын деп
әсір ... [25. ... ... ... өзін тәжірибелі қолбасшы ретінде танытқан
әмір Байбарыс сұлтандық билікке келе сала өзін ... көре ... ... ... ... ... ... араб жазба
деректеріне жүргінсек ... ... ... ... ... ... әділдік атқа ... ... ... кеңінен әйгілі болады. Ол ... ... ... өзінің билігін күшейту мен негізі енді ғана ... ... ... және оның ... ... ... ... маңызды шаруаларды жүрзеге асырды.
Олардың негізгілері:
1. Сұлтан Байбарырыс сұлтандық билігін ... ... ... ... өз ... ... қосады. Сонымен қатар
қалық Бұқараны өзінің төңірегіне ... Бұл істі ... ең ... ... ... ... ... сенімді әмірлерді тағайындайды. Мәселен, әмір Фариз ад
– Дин ... әл – ... ... ... ... ... ... лашынды бас ... әмір ... ар ... ... әмір Баһа ад – Дин ... аш – ... бас ахор,
әмірі, әмір Айбек әл- ... әмір ... және ... ... ... беру арқылы өзіне сенімді деген
әмірлердің ризашылығын табады.
2. Жергілікті ... ... табу үшін ... ... Мысыр
тұрғындары төлейтін салықты ... ... ... ... ... ... ... монғолдарға қарсы соғысқа қажетті
дайындықтар жасау ... ... ... – салықтарды мүлдем
жояды.
3. Мысыр ... ... ... ... ... кешірім
жасап түрмеден босатады. Олардың арасында ... ... ... ... ұлы Әли ... әл ... Нұр ат - ... оның анасымен ағасын түрмеден босатып оларды ... ... ... ... ... мемлекетін нығайтуға бағытталған төрт ... ... ... әмірлерімен билеушілеріне хат жолдап онда Айн ... ... қол ... ... ... әскери күш -
қуаты Мысыр ... ... ... ... ... және ... жеңілісінен кейінгі уақытта ... ... ... ... ... ... мен ... билеушілеріне хат жазады.
[3. 71 бет].
Сұлтан ... ... мен Шам ... ... ... шақырған үндеуімен соны жүрзеге асыруға бағытталған шараларына
қарамастан Мысыр мен Шам ... ... ... ... ... бет алса, ал біразы оның билігінде тікелей ... ... ... билеушісі Алам - ад - Дин ... ... ... қарсы қарулы күреске ... Оның бұл ... ... Әмір ... ... ... ... етіп тағайындаған
сұлтан Құтыздың өлімі;
- Әмір Байбарыстың басқа мамлүк әмірлерімен ақылдаспай және ... ... ... отыруы;
Осы жағдайларды басшылыққа алып, 1260 жылдың қараша айында Әмір
Санжар ... ... ... мойындамай өзі Дамаскінің
тәуелссіз билеушісі етіп ... ... «Әл – ... әл Муджахит» ,
күресуші патша деген ... ... ... – ақ ... ... оның ... дұғалар айтыпоның атынан ақша шығарылады.
Әмір ... ... ... ... ... ... ... әмір Хисам ад – Дин лашын әл – ... ... ... әмір – ... әл – Мансуриге және Хомс қаласының
билеушісі әмір әл – ... әл – ... ... өз адамдарын жіберіп
өзінің ... ... қол ... ... ... етеді. Бірақ олар
оның, бұл ... ... ... Оның себебін көпшілік тарихшылар
олардың ... ... ... ... деп ... ... бұл әрекеттердің өзінің билігі үшін үлкен ... ... ... әмір ... өз ... жіберіп оған хат
жолдайды. Онда саяси жағдайдыдұрыс түсініп ... ... ... сұлтанның билігін мойындауға шақырады. Бірақ әмір Санжар ... ... ... ... шайқастарға дайындалу мақсатымен Домаскі
қаалсының бекіністерін күшейтуге ... [13. 45 ... ... ... бұл ... ... ... түсініп
оған қарсы өінің ұстазын Әмір ала ад – Дин әл – ... ... ... Бұл әскер әмір Санжардың ... өзін ... 1261 жылы ... Қайыр қаласына
әкеліп «Әл - Джабаль» қамалына қамайды. ... ... оның ... шығу ... ... ... ... босатады. Домаск
қаласның ... етіп ... ... ... ... оған өзі
күдіктенген Әл – Азизийа және Ан – ... ... ... ... алуға тапсырады. Олардың бірі әмір Шамс ад – Дин Ақуш ... ... ... ... ... оны ... ... Біраз күш жинапалған
ол Аз – Заһир Бейбарыс билігін ... алу үшін ... ... ... хабар естіген Бейбарыс оған қарсы әскер ... ... ... Әмір әл – ... Халаб қаласының сыртынақашады.
Алайда көп ... ... ... [14. 422 ... ... ... ... алғашқы кезеңінде Қайырдың ішінде
исламның «Шииа» тармағының ... әл – ... ... ... белгілі
адамның басшылығымен пайда болған ішкі қарсылық қозғалысына ... ... ... Бұл адам өзінің құдайшылығын және аса ... ... ... ... ... ... ... және суддандықтарды
жинап оларға байлық ... және ... яғни ... ... ... ... билігіне қарсы Хусн ад – Дин ибн Санаб әл – ... ... ... ... ... ... ... талай
мәрте бас көтереді. Олар өздерінің әскери дайындықтарының нашарлығымен
соғыс ... ... ... мамлүк жасақтарында әрдайым
жеңіліске ұшырап отырды.
Бірақ, жеңілістерінен кейін арада көп уақыт өтпей ... күш ... ... ... – қайта шығу елдегі тыныштықты бұзып көптген
ауыртпалықтармен тәртіпсіздіктің себепшілері ... ад – Дин ... ... билігіне өзінің көтерілісін
1261 жылғы ... ... Бір ол жолы ... ... түсіп
Александрия қаласында дарға асады. [14. 425 бет].
Сөйтіп сұлтан Бейбарыс ... ... ішкі ... жеңіп «Әл – Бахарийа» мамлүктерінің мемлекетінің нығайту
арқылы ... ... ... ... ... ... бүкіл Ислам әлемі үшін рухани білік пен басшылықтың ... ... ... ... ... болуы мұсылмандардың
рухына қатты әсер ету ... ... Аз – ... ... ... ... ... үшін үлкен ролімен ... ... ... жандандыруға күшжігерін салады. Сұлтан Байбарыс аббас
әулетінің ... ... ... ... орнын Қайырға
ауыстыру арқылы оны ... ... ... ... ... ... ... аса маңызды істі жоспарлайды. Бұл ... ... ... ... ... ... соғыстардағы
жеңістеріне қарамастан өзінің ... ... ... негізгі тірек еткісі келеді.
Екіншіден: ... ... ... Шам ... Ацубилерді
бәсекелестігіне жәнемысырдағы әмірлердің ... ... ... ... ... жол ... үшін онырухани жағынан қоршау
ретінде пайдалануға үлгерді.
Үшіншіден Ислам әлемінің ... ... ... ретінде
саяси сахнада мәртебелі орынғаие болып барлық мұсылман халықтарының
назарын ... ... ... ... суниттік бағыттағы аббас әулеті ... ... Әл- ... Мысырда өздерінің ... ... көп ... ... ... ... деп сенеді.
Бесіншіден: Абасс әулеті халифатының Қайырда орналасуы ... ... ... ... ... мемлекеттердің билеушілермен
патшаларының алдындағы мәртебесі жоғары қояды. Оның ... ... ... барлық биліктердің шығу орталығы есптелуі ... ... беру тек ... құзырында болып басқа
билеушілердің ... ... ... ... деген аттаққа ие бола
алмайды. Бұл атақыты халифа ... ... ... қолдауымен тірегінесүйенген Байбарыс өзінің
сұлтандық билігін діни ... ... қоса ... ... ... ... ... күшейту арқылы билігінің аясын
кеңеййтуді жоспарлайды атап айтсақ.
Сөйтіп, сұлтан ... 1261 ... ... ... ... асыруғакірісіп сұлтан Құтыс халифа тағына отырғызмын деп ... ... ... ... үрім бұтағы әмір Абу әл – Аббас
Ахмады ... ... ... ол ... ... ... Осы
кездесұлтан Байбарысқа оның Домаскідегібилеушісі етіп тағайындаған ... ад – Дин әл- ... ... хат жазып онда аббас әулетінің
басқа ... Абу әл ... ... монғолдардан қашып ... ... ... ... ... ... ... асыру үшін
туған ең қолайлы сәт деп қабылдап, ол ... ... ... ... ... мәртебесін жоғары құрметтеп оны күшейтілген
қорлаушы жасақтарымен бірге ... ... ... салуға бұйрық
береді. Қайыр қаласы Аббас әулетінің халифасын үлкен салтанапен ... ... ... Оның ... ... ... ... сұлтан
Байбарысөзінң жақын әмірлері сарай ішіндегі беделділері және ... ... ... ... оның ... ... [21. 292 бет].
Аббас әулетінің халифасын қоршаған көпхалық Қайыр ... ... ... ... ... ... ... салтанатты рәсімдері жайында тарихшылардың
көбісі бір оқиғаға басты назар аударады. Яғни ... ... ... 13 – де Сұлтан Аз – ... ... «Әл – ... яғни ... ... ... үлкен сарайында ғалымдар әдебиетшілер,
тарихшылар, қадилер, мемлекеттің лауазымды ... бәрі ... ... ... ... ... ... жыйын
ұйымдастырады. Сондай – ақбұл жиынға ислам шейхы Изз ад – Дин ... ас – ... және ... шежіресіне куәлік беру үшін
оныңмен бірге еріп ... екі араб ... ... алдындаберген куәліктерін исалм заңдарының білгірлері
және хидилері рессми ... ... бас қади Тадж ид - Дин ибн Бина әл – Айзз ... ... шешімді бекітіп,бүкіл ислам әлемін халифасының
билігін мойындап оған ант ... Оның ... ... Аз – ... ... кітабы және оның пайғамбарының сүннеті алдында ... ... тура ... ... ... істерден аулақ
болып Алла жолында ... ... ... ... ... берген байлығына тек хақысы барын ғана ... ... ... ант береді. Одан кейін мемлекеттің барлық әмірлері
жоғары ... және ... ... әлеуметтік топтарының өкілдері
жиынғақатықанның бәрі Алланың атымен ант ... ... ... ...... әл- ... Биллә» , яғни «Аланның ... ... ... ... ... Байбарыс Мысырдан басқа мемлекеттерді ң билеушілерімен
әмірлеріне хат ... жаңа ... ... оған ант ... ... ... ... мінбелерде айтылатын ... және ... Өз ... ... Аз – ... Бейбарыс бүкіл исалам
елінде оған ... ... және Алла ... ... жаулап алынатын кәпірлердің ... ... ... етіп тағайындап сұлтан киімін кигізеді. [24. 100 бет].
Мамлүк мемлекетінің мәртебесін көтеріп өзінің ... ... ... ... ... Қайырдан жібермеу мақсатында монғолдармен
болған соңғы шайқаста тірі ... әмір Абу әл – ... ... шақыртып 1261 жылы қараша айында оған ант беру ... ... Жаңа ... «Әл – ... ... яғни ... ... билеушіде деген лақап беріледі. Халифа өз тарапынан
Байбарыс сұлтан мансабына ... оған ... Амир әл – ... ... ... ... деген лақап береді.
Сөйтіп,сұлтан Аз – ... ... ... ... ... ... рет жандандырады. [27. 195 бет].
Сұлтан Бейбарыс ... ... ... ... және оған ... ... ... болатын мемлекеттік шетаймақтарымен теңіз
форттарын нығайту үлкен көңіл ... ... ... ... ... қамалдарды қайта қалпына келтіріп күшейтіп олард
әскери ... және ... ... - ... пен азық – ... ... Сөйтіп Иордан өзенінің шығысынан бастап Әл – ... ... ... ... құрады. Көрші християн
мемлекетеріне бақылау орнату және ... ... ... ықтимал
шақыншылықтардан маңызды жолдарды қорғау ... ... ... ... –ақ ... ... ол жайында тез хабар
жіберу үшін ... ... ... ... ... ... ... салдырып оларды қажетті әскери
жасақтарымен жабдықтандырады. Егер ... ... ... ... ... ... ... төбесіне түнгі
уақыта от жағып ал, ... ... ... ... ... ... ... ал ол келесіге жіберіп хабар ... ... ... ... [10. 445 ... ... Мысырға қарсы жорық ... ... ... жеріне теңіз арқылы келіп ... үшін ... ... Ніл ... ... тастармен
толтырып тастайды. Рашид портында бақылау ... ... ... ... ... ... соғыс мұнараларын
қайта ...... Таяу ... ... ... қарым - қатынасы
2.1.Мәмлүк мемлекетіне ...... ... дипломатиялық
қарым – қатынас.
Ұлан байтақ кеңістікте XIII ғасырдың басында ... ... ... мен ... ... мен оның ... ... қазіргі заман ғылыми айналымына енген түрлі пікірлер бар. Орта
ғасыр араб ... ... ... даласы әр
кезеңде түрлі атауларға ие болған. Негізінен, ол мұсылман
әлемінің шығыс және солтүстік жағынан ... ... ... мекендеген
көшпенділердің ішінде әскери жағынан күш қуаты мықты, ... ... ... ... ... ... атымен белгілі болып, бұл атау сол ... ... ... ... ... ортақ деп есептеген. X ғасырда Арал
өңірін араб географтары «Муфазат әл-ғузз», яғни «Оғыздар даласы» деп ... XI ... ... ... ... ... Батысқа қарай
ығыстырылып, бүл жерлер парсы жазба дерек көздерінде «Дешт-и Кипчак», ал
араб ... ... ... ... ... деп ... ... ғасыр араб жазба дерек көздерінде парсы варианты ... ... ... ... ... даласы деген ұғым IX және X ғасырдың басында
қимақ және ... ... және ... ... ... Алтай және қазіргі Шығыс Қазақстанның аумақтарын қамтыды. Арада
бір ғасырға жуық уақыт өткен соң, оғыздардың ығыстырылуына ... ... ... ... ... Хусрау және Әл-Марвазидің (XI ... жаңа ... ие бола ... ... ... жаңа ... туралы алғашқы
деректер XI ғ. басына жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... (1054 ж.) ... болады. [5. 16 бет].
Қыпшақтар Еділден асып, Дунай мен ... ... ... ... ... кейінгі орыс жыл-намаларында Ұлы дала «Половецкое
поле» деген атаумен енсе, ал араб және ... ... ... «Дешт-и
Кипчак», немесе сирегірек қолданылған «Сахра әл-Кибшақ» атауларымен кеңінен
танымал болады. XIII ғасырдың ... ... ... ... ... онда ... Орда ... құрылғаны тарихта белгілі. Осы уақыттан
бастап, Дешті-Қыпшақ атауының тарихи-этникалық, ... ... ... ... ... араб ... ... бұл атау
Алтын Орда мемлекетінің синонимі ретінде қатар кеңінен пайдаланылып, ол ... ... ... ... ... яғни «Қыпшақ елі», немесе
«Қыпшақ мемлекеті» деп, ал оның хандары «Алтын Орда ... ... ... ... «Дешті ханы» деген атаулары қатар қолданыста жүрді.
Сондықтан, араб жазба деректеріне негізделген зерттеуімізде Алтын Орда
және Дешті-Қыпшақ атаулары тең ... ие ... ... ... этникалық мағыналары алдыңғысына қарағанда анағұрлым сыйымды, әрі
ауқымды ... ... ... ... ... ... 1260 жылы ... келуіне байланысты ... ... ... басқа елдермен қарым-қатынасында жаңа
бағыттар орын алды. Олардың ... 1261 жылы ... ... жэне ... ... екі ... үшін де тарихи
жэне саяси орны мен рөлі ерекше үлкен мәнге ие ... ... араб ... ... ... ... ілтипатқа ілінгендерінің ішінде Берке-хан мен Өзбек-ханды айрықша
атауға тұрарлық. Ол ... де. ... ... екі ... ... екі ... ... байланыстар өзінің шырқау биігіне жетіп,
өзара саяси кұдаласумен бекітілгені мәлім.
Екі ... ... ... ... дамуына ыкпал еткен
негізгі себептерді қарастырсақ, олардың біріншісі ол - әлемдік ... ... ... толы XIII ғ., яғни ... ... тарихи
алғышарттарының факторы ретінде Шыңғыс-хан империясының құрылуы мен күшеюі,
кейінгі уақытта Жошы Ұлысы, яғни Алтын Орда мен ... ... ... ... ... ... шығуы және соңғысының Таяу Шығыстағы араб-
мұсылман әлеміне жасаған ... - ... ... ... ... ... ... бірі болғаны анық. Екіншісі - Мысыр мен Шам
еліне билігін ... ... ... ... ... ... пен ... шиеленісуінің нәтижесінде бүл
өңірдегі әскердің саны түркі мамл үктерінің есебінен күрт көбейтіліп, XIII
ғ. ... ... Таяу ... ... ... тарапынан кресшілердің
жорықтары мен Шығыстан моңғол жаулаушылығына қарсы тойтарыс бере ... ... ... айналуының нәтижесінде олардың әскери билікпен
қоса, саяси билікті өз қолдарына алуына негізгі алғышарттары ... ... ... мен Дешті-Қыпшақ арасында достық қарым-қатынасқа деген
ниет алғаш рет XIII ғасырдың 60-шы жылдарының ... ... ... ол XIV ... ... ... ... сыртқы саясатындағы Елхан
мемлекетінің мәмлүк иелігіндегі ... ... ... қою үшін ... туып, Берке-ханның (1256-1266) ислам
дінін қабылдауы ... ... ... ... ... едэуір жеңілдеткен,
мүмкін шешуші рөл атқарған фактор ... да ... және ... зерттеушілерінің басым көбі қолдайтын, діни фактор да
бүл мэселеде негізгілердің бірі болғанын мойындау ... Бұл ... ... ... ... кез келген саясат пен іс-әрекеттерді
идеологиялық жағынан негіздеу және нығыздау үшін ... рөлі өте ... ... ... жөн. Бастапқы кезде, өздеріне қауіп төндіріп
тұрған Ирандағы ... ... ... ... айдап салуда мамлүк
сұлтандарының қолында «кэпірлерге қарсы қасиетті ... ... ... ... ... ... ... қару болды. Алайда, арада 40
жыл өткен соң, XIII ... аяғы мен XIV ... ... ... да ... қабылдауына байланысты ол идеологиялық қару болудан
қалады. Бұл ... ... ... ... екі ... ... Дешті-Қыпшақпен жақындасуындағы діни фактордың рөлін кемітуге
тырысады. Жоғарыда айтқандай, кейін-гі саяси жағдайдың өзгеруіне ... ... ... ... діни ... бірінші қатардан кетуіне
қарамастан, бастапқы кезеңде ең басты болмаса да, ... ... ... ескеру қажет.
Дешті-Қыпшақ ханы Берке-хан Жошы-ханның ұлы болғандықтан өзін әулеттегі
үлкені есептеп, моңғол заңы бойынша Құлағудан өзіне бағынышты ... ... ... ... ... заңы бойынша, еншілікке берілген жерлер толығымен оның
иесінің құзырында болуына қарамастан, империя басындағы Ұлы ханға ... тиіс еді. ... ... ... ... ... Шыңғыс-ханның
империясы бірнеше дербес мемлекеттерге ыдырауы себепті мұндай жағдай ұзаққа
созылмады.
Алтын Орда мемлекетінің ... ... ... ... ... ... ағайындық пен достық қарым-қатынас сақталып тұрған, жэне
де Ұлы ... ... ішкі ... 1251 жылы ... ... хан ... ... бәрі ауыз-бірлікте болғандығын көруге болады.
Қайыр мен Сарай арасындағы
дипломатиялық елшіліктердің ... ... ... мен ... ... ... ... дипломатиялық қарым-қатынастары өзіне ерекше назар
аударуды қажет етеді. Бұл тақырыпта арнайы ... ... ... Әмин ... ... ... аннил уа әл-вулга» атты еңбегінде
біршама зерттелген тақырыптардың бірі. Автор өз зерттеуінде екі ... ... ... ... ... ... Әл-
Қалқашанди, Ан-Нуайри сынды орта ғасыр араб авторларының деректеріне
кеңінен сүйенген. ... ол бұл ... ... қарастырып,
дипломатиялық елшіліктердің қатынау жылдары, оны бастап барған елшілердің
есімдері, негізгі тапсырмалары мен апарған ... ... ... Ол ... ... ... пайдаланған деректер мен дерек
көздеріне галдау жасамаған.
Қарастырып отырған тақырыпқа қатысты ... ... ... кітаптың тарихнама тарауында ... ... ... ... Орды с ... ... вв.» атты ... және оның ерекшеліктері мен кемшіліктерін де атап ... ... осы ... ... ... тақырыпқа арналған тұңғыш және
бүгінгі күнге дейін жарияланған жалғыз зерттеу екенін тағы айта кеткен ... ... мен ... ... ... ... ... жазылған арнайы зерттеуде автор бұл тақырыпты ... ... жэне екі ... ... орын ... ... ... қамтиды. Алайда, зерттеуші Қайыр мен ... ... ... ... мен әлсіреуінің негізгі
кезеңдерін анықтамауға талпынбайды және оның ... ашып ... бұл ... жан-жақты толық қамтылмаған.
Сұлтан аз-Заьир Байбарыс Берке-ханға 1262 жылы елшілікке Дешті-Қыпшақ
елі мен оның тілін жақсы білетін мамлүк ... ... және ... ... келген, Шариғат пен Ислам заңдарының білгірі Маджид ад-Дин ... ... ... ... ... бұл жолы да көпірлерге
қарсы қасиетті «джихадқа» қатысуға шақырып хат жолдап, онда ... ... ... оның ... құрамын сипаттап, Ислам әлеміндегі
Мысыр сұлтанына бой ұсынатын патшаларды атап көрсетеді. ... ... ... ... қысымшылык пен зұлымдық көрсетіп
жатқандығын, оның ісі Аллаға ... ... және оған ... ... айта ... Берке-хан әскерлерінің Мысырға келгенін, ... ... ... ... ... ... Ордаға қайтарында
сұлтан Аббас әулеті халифасының ... ... ... ... ... ... хатты жазу мэселесі бойынша үлкен жиын
ұйымдастырып, оган Аббас әулетінің ... ... ... ... ... аттанар алдында олармен бас қостырады. Бұл
дерек екі билеуші арасындағы әскери-саяси жақындасудың діни ... да ... ... ... ... ... ... жіберген елшілерімен бірге жолдаған хатында
шүкіршілік пен мақтау, өзінің ризашылық сәлемін айтып, Құлағуға ... ... ... ... ... ... ... соғысы
Шыңғыс-хан өсиет қылған «Ұлы Йаса» заңын бұзғандығы, деп жария етіп, оның
күнәсі мен ... ... ... ... төрт ... ... Ислам
орнату жолында барлык жақтан оған ... ... ... ... ... ... лайық қымбат киімдерді сыйға тартып, сұлтан Байбарыс,
Исламның ... ... - ... ... және ... ... мінбелерінен
сұлтанның есімінен кейін Берке-ханның есімі аталып дұға айтылсын, деген
өмір жаздырады.
Берке-хан сұлтан Байбарысқа сол жылы ... ... оны ... ... ... - ... Артемір және Аунамаспен бірге Қайыр
елшілігін бастап келген Шихаб ад-Дин Ғази болады.
Елшілер сұлтан ... ... хаты мен ... ... ... ... үмметінің қуанышын хабарлайды. Түркі-қыпшақ
елі мен руларының Ислам дінін ... ... Ибн ... ... ... Құлағуға қарсы соғысының куәсі болғанын жеткізеді.
Сұлтан Байбарыс Берке-ханның ... жылы ... ... ... ... ... Халифа елшілерге Берке-ханга ... ... ... пен Алла ... ... ... ... Ислам
дініндегі әділеттілік жайында және т.б. өсиеттерін ... ... жылы ... ... ... ... ... бастап
барғандар мамлүк өмірлері - Фарис ад-Дин Ақуш ас-Сауди әл-Асади және Аш-
Шариф Имад ад-Дин Абд ... ... - ... келген Берке-ханның
елшілерімен бірге Сарайға аттанады. Берке-ханға жолдаған хатында ... да ... ... ... мен ... ... Мұхаммед Пайғамбардың
жолына түсу, оған иман келтіріп, илану керектігі туралы және т.с.с. үгіт-
насихатын айтады. Оған ... ... ... Қасиетті Құранның
«Осман нұсқасы», деп аталатын, қызыл атласпен капталып, ою-өрнектермен
безендірілген нұсқасы; ... ... ... ... жэне ... ... мен қара ... жасалған, күміспен әшекейленген орындығы;
кілемдер мен жайнамаздар; май шамдары; бір ... ... ... ... ... ... ... Александриялық киім-кешектер; қылыштар
мен найзалар; садақтың жібек шектері; тұлпарлар, үзеңгілер мен ... ... ... әкелінген кара нәсілді құл қызметшілер;
аспазшы құл ... ... ... қараушылары және т.б. Яғни,
Мысыр елінде бар ғажайып пен ... ... ... жібереді. Оларға
арнайы үлкен кеме даярлап, оған саналуан ... ... ... ... ... ... әскери мәмлүктерін қосып, бір жыл мерзімге жабдықтап
сапарга аттандырады. Бірақ, бұл ... ік ... ұзақ ... ... Сол себепті, Қайыр мен Константинополь арасында саяси
шиеленіс орын ... ... ... 1264 жылы ... ... оны ... ибн ад-Дайа әл-Хаджиб бастап барады. Онымен ... ... ... ... ... ... бұл есім ... деп берілген. автор) сұлтан Байбарысты Қыпшақ елінің патшасы алдында
араға түсуіне өтініш білдіруі себепті Берке-ханның ... ... ... сұрайды. Елшілікпен бірге Берке-ханга арнап «омра»
(Кіші қажылық, автор) жасаған ... ... мен ... ... үш ... барғандағы киім автор), «Зәм-зәм» суы құйылған екі ... ... және т.б. діни ... бар ... жібереді.
Сұлтан Байбарыстан 1267 жылы Берке-ханның ағасының баласының баласы -
Мүңкетемір-ханға елшілерін жіберіп, Берке-ханның қазасына байланысты көңіл
айтып, Мүңкетемірдің ... ... өз ... мен арнайы сыйлықтарын
жібереді. Бүл елшілік Берке-хан қайтыс болған кезде, Қайырда ... ... ... Сарай елшілерімен бірге сапарға аттанады.
Мұңкетемір-ханнан сұлтан Байбарысқа 1271 жылы ... ... ... ... ... ... жауларын өзінің жауы санайтынын
және сұлтанды өте құрметтейтінін хабарлап, Құлағуға қарсы соғысуға әскери
көмек сұрайды. Құлағудың қолындағы ... ... ... ... ... деп жазады.
Сұлтан Байбарыстан Мұңкетемір-ханға 1272 жылы жіберілген елшілікті әмір
Сайф аддин ас-Сауаби әл-Михмандар және Бадр ... ибн Азиз ... ... ... ... ... ... елшілерімен бірге сапарға
аттанды. Елшілікпен бірге жолданған саяси хатында Құлағудың ұлы ... мен оның ... ... ... ... ... сыйлықтар, оның өзі сұратқан дәрілер мен
дэрілік шөптер жіберіледі.
Сарайда Мүңкетемір қайтыс болып, ... ... ... ... Қалауынға 1283 жылы жіберілген елшілікті Қыпшақ
еліндегі ислам заңдарының білгірлері Маджид ад-Дин Ата мен Нур ад-Дин ... ... ... ... ... жолдаған хатында өзінің ислам дінін
қабылдағаны мен ... ... ... жіберген елшілері қажылық жасап
қайтуын өтінеді. Ауызша жолдауында Таданмүңке хан ... мен ... ... ... ... ... жауларына қарсы соғысатындығын
жеткізуді тапсырады. Ханның сұрауы бойынша екі елші қажылық жасап қайтады.
Таданмүңке-ханнан сұлтан Қалауынға 1286 жылы ... ... ... үш жыл ... жіберілген елшілігіне қатысқан, сол
келуінде сұлтан қаржысына Мысыр ... ... ... ... ... ... ... Маджид ад-Дин Атаны жібереді. Сұлтан ... ... ... ... ... жылы ... ... Қалауынның ұлы сұлтан Ан-Насир Мухаммад
ибн Қалауынға елшілік жіберіліп, оны әмір Қарақшы ... ... ... ... ... мен ... жасөспірім мамлүктер мен құл
әйелдерді қосып жібереді. Тоқтай-ханның ... жауы ... ... ... ... ... ... қоршауға алып, оның елін
талқандап тастаудың қажеттілігін айтады.
Сұлтан Ан-Насир ибн Қалауын Тоқтай-ханға елшілері Бадр ... ... Фахр ... ... ... Бұл ... Қыпшақ елінен келген
елшілікпен бірге 1306 жылы Сарайға аттандырылып, сұлтан ... ... ... ... ... ... келісім орнатқандығын және оны
бұзудың лайық емес екендігін хабарлайды.
Тоқтай-ханнан сұлтан Ан-Насирге 1310 жылы жіберілген елшілікті Ала ... Али ... ... ... ... ... тағын қайтарып алуымен
және Тоқтайдың қарсыластарын жеңуімен құттықтайды.
Өзбек-ханнан ... ... 1314 жылы ... ... Берке-
ханның балалары мен ұрпақтарынан, барлығы 174 адамнан ... ... ... барады. Бұл елшілік оның алдында Сарайға келген сұлтан Ан-
Насирдің елшілігімен бірге ... ... ... ... ... өзара құдаласуға ұйғарым жасалып, өзінің алдында болған Тоқтай-
ханның қызына үйленуін ұсынады.
Сұлтан Ан-Насир Өзбек-ханға 1316 жылы елшілік жіберіп, оны ... ... ... ... ибн Сары және ... ... христиандарының патриархы
бастап барады. Елшілік Өзбек-ханның елшілерімен бірге ... ... ... ... ... ... сыйлықтар мен тартулар, оның ішінде
маталар, соғыс құрал-саймандарын, алтын ... мен ... ... ... ... ... мысыр қылыштарын апарады. Бұл
елшілік 1314 жылгы елшілік алып ... ... ... ... ... ие болып, оларға керемет қымбат сыйлықтар берілгеніне ... жағы ... мен ... күту ... ... анық ... 1319 жылы сұлтан ан-Насирге жіберілген елшілерінің ішінде
көптеген қариялар, жоғары мансапты дәулер, ... ... ... ... ... ... қадиі, қыз-ханзадалар жэне 150 ер азаматтар болады.
Елшілікпен қосып 60 күл ... мен үш мың ... ... ... жылы Мысыр жеріне келін және онымен бірге қымбат сый, ... ... ... мен елшілердің Қайырға келуіне ... ... алу ... мен жайылған дастархандарыныңбайлығы
мен молдыгы сол заманғы орта ғасыр деректерінде ... ... ... ... хабарлауынша: «ол барлық замандар мен барлық жерлерде
болған ең үлкен той-думандармен бәсекеге түсе ... [4.69 ... жылы ... ... ... аттандырған елшілерімен бірге
оған хат жолдап, онда Өзбек-ханның ағасының қызы, ... ... ... айып тақты. Хаттың мазмұны - Ан-Насирге қалындыққа жіберілген хан
әулетінің тандаулы қыздарының бірін өзінің қажеттілігіне ... ... ... оны, яғни ханзаданы алған жеріне қайтаруга міндетті
екендігі айтылады.
Бұл хат және оған ... ... ... ... ... және ол ... мағлұматтар келтірілмейді. Сол заманның бірқатар тарихшыларының
хабарлауынша, екі ... ... ... 1328 - 1336 ... хат жазысу тоқтап қалған.
Сұлтан Ан-Насир Сарайға 1336 жылы жіберген елшілігі Сыр Тоқтақай жэне
Хауаджа Омардың бастауымен Өзбек-ханға ... ... ... жэне сол
елден мамлүктер мен құл әйелдер сатып әкелу үшін 20 мың алтын динар ... ... ... ... 1338 жылы жіберілген елшілікті Музаффар ад-
Дин ат-Таджир бастап барып, елшілік өзімен бірге көптеген мамлүктер мен құл
әйелдер алып ... ... ... ... беделді екі әмір бекзадасынан,
ал біразы өзінің елшісі ... ... ... ... ... ... Ан-Насирге 1338 жылы аттандырылған елшілік 1336
жылы Сарайға елші болып келген Сыр Тоқтақаймен ... 153 ... ... ... сапарга шығады. Сұлтан Ан-Насирдің қыздарының бірін Өзбек-
ханға қалыңдыққа беруін ... ... ... бұл ... ... ... қыздарының әлі кішкентай, ең үлкенінің жасы ... ... ... бұл ... ... ... және жасы ... жеткен
соң жіберетіндігін хабарлайды.
1340 жылы сұлтан Ан-Насир Мұхаммад Ибн Қалауын қайтыс болады.
Жәнібек-хан сұлтан Ан-Насирдің таққа отырған ... ... ибн ... 1342 жылы әмір ... ... елшілігін аттандырып, онымен
бірге сыйлықтар мен тартулар, оның ішінде, алты сұңқар, аңшы ... ... әйел ... және ... терілері жіберіледі.
Сонымен, ХІІІ-ХV ғасырларға жататын аутентивті араб ... ... ... мен Дешті-Қыпшақ арасындағы дипломатиялық қатынастар
туралы келтірген ... ... екі ... ... ... ең дамыған кезендерін анықтадық. ... ... ... ... еткен кезін, нақтырақ айтсақ 1261-1277 жж.
аралығын ерекше атауға болады. Өйткені, бұл кезең екі мемлекет ... ... мен ... ... ... қоса, саяси жақындасудың ең жоғары деңгейіне, яғни сұлтан
Байбарыстың Берке-ханның қызына ... ... ... ... жүзеге
асырды. Сөйтіп, Мамлүк мемлекеті мен Дешті-Қыпшақ арасындағы байланыстардың
ең күшейген кезінің алғашқысы, әрі ең мықтысы Мысырда сұлтан ... ... ... және одан ... билікке келген Тоқта-хан
биліктері кезеңін жатқызуға болады. Сонымен қоса, бұл ... ... ... ... ... ... діни ... әсерінің
күшті болғанын ерекше айту керек.
Дипломатиялық байланыстар 1279-1290 жж. аралығында билік еткен сұлтан
Қалауынның кезінде де мықты болды. ... ... ішкі ... да, ... да ... Байбарыстың салып кеткен жолын берік ұстанды және Дешті-
Қыпшақпен байланыстарын одан әрі нығайтуга атсалысты. Алайда, оның ... ... ... ... ... мемлекеті мен Дешті-Қыпшақ арасындағы ... жаңа ... ... ... ... ... сүлтан Ан-Насир
Мухаммад ибн Қалауынның келуімен ... ... ... жж. ... ... үш ... келіп, барлығы 41 жыл билікте болған ... ... ... ... ... орынға ие. Ол Дешті-Қыпшақ
ханы Өзбек-ханның билігі кезінде онымен ... ... ... Бір жағынан, аталған екі билеуші кезінде екі жақты ... ең бір ... кезі ... ... бұл ... ... мәселелерге қатысты бір-біріне сын мен айып таққан
фактілер ... да ... Атап ... 1321 жылы ... ... Ан-
Насирге Өзбек-хан оның Елхан мемлекетіне қатысты әскери позициясы ... сын ... ал 1334 жылы ... ... ... хан ... туралы тағы айып тағылады. Алайда, бұл жағдайлар екі мемлекет ... ... ... ... ... кері ... ... Себебі, екеуінің арасындағы дипломатиялық байланыстар
үзілмейді және үлкен саяси мәселелерге қатысты қайшылықтар ... екі ... ... ... атап өткен мәселелердің орын алуына
қарамастан, сұлтан Ан-Насир мен Өзбек-ханның биліктері тұсында екі мемлекет
арасындағы саяси байланыстар өте күшті ... жэне ... ... ... ... ... алдына қойылған мәселелер де аса маңызды
болды.
2.2.Алтын Орданың ... ... және ... мемлекеттің жақындасуына түрткі болған басты себептері ... ... олар ... ... Таяу ... ... ... IX ғасырдан бастап әскери
жасақтарды түркі текті мамлүктерінен құру бұл өңірдегі түркілердің саны
жағынан көбеюімен қоса ... ... ... енуі де кеңінен
етек алғаны сөзсіз. Бұл үрдіс әсіресе ХІІ-ХІІІ ... ... мен Таяу ... ... әулеті билеушілерінің өзара
соғыстарының салдарынан аса ... ... ... нәтижесінде әскери
қызметтеріне байланысты мемлекеттік істерге кеңінен араласуға мүмкіндік
алған ... ... ... мен ... да ... ... ... Мамлүктердің әскери және саяси жағынан күшеюі олардың билікке
келуінің бірден-бір алғышарты деп ... ... ... Таяу Шығыс
пен Мысыр елінде мәмлүктердің талай мәрте ... ... ... ... ... ... түседі. Сонымен, Мысыр еліндегі түркі
мәмлүктерінің мемлекеттік билікке келуін кездейсоқтық ретінде ... ... қате ... ... ... ... құрған империяның күшеюі және одан ... Жошы ... ... ... мен ... ... ... Елхан
мемлекеті) тарихи сахнаға шығуының және олардың ... ... ... ХІІІ-ХІУ ғасырлар тарихының басты бағытын белгілеп берді.
Елхан мемлекетінің Таяу Шығыстағы мұсылман иеліктеріне ... ... ... ... ... ... себебі болды деуге болады.
Мысырда мамлүктердің билікке келуі, Дешті-Қыпшақта Алтын Орданың, ал
Иранда Елхан мемлекетінің орнауының ... ... ... ... ... осы үш мемлекеттің өзара қатынасының нәтижесінде дамыды.
Шыңғыс-ханның ұрпақтары - Жошы және ... ... ... ... ... қиян-кескі соғыстар, Қазан теңкерісіне дейінгі ... ... ... ... Мәселен, Н.И.Веселовский «Хан из
темников Золо-той Орды ... и его ... атты ... ... ... ... ... тақырыбына жол-жөнекей ғана тоқталып,
В.Тизенгаузеннін деректер жинағынан ... ... ... ... ... ... не-гізінен Ноғайдың жеке түлғасын ашуға
бағыттайды.
Академик Б.Д.Греков және ... ... Орда и ее ... ... ... аталған тақырып-тың бірнеше мәселесін ғана қозғап,
Жошы үлысы мен Құлағу ... ... ... ... етіп қоймаса да, Берке мен Құлағудың арасында басталып, ал кейін
олардың ұрпақтарымен жалғастырылған үзақ ... әрі ... ... ... Орда мен ... ... арасында өте тығыз дипломатиялық
байланыстардың пайда ... ... ... ... ... ... саяз
тұжырымға келеді.
Осы мәселені А.А.Али-Заде өзінің «Борьба Золотой Орды и государства
ильханов за ... атты ... ... екі ... үшін де
Әзірбайжанның маңыздылығына басты назар аударып, мәселеге ... ... ... Жошы мен Құлағу ... ... ... ... болған соғыс қимылдарын қарастыра отырып, екі
мемлекет арасындағы соғысқа апарған бұл шиеленіс ... ... ... ... ... ... деп есептейді.
Араб жазба дерек көздерінде келтірілген ... ... ... араб және мысыр зерттеушілерінің басым көпшілігі
тарапынан мойындалған діни ... ... ... үш ... ... ... мен даму ... елеулі әсерін
тигізгенін на-зардан тыс қалдыруға болмайды. Орта ... кез ... ... ... ... ... негіздеу мен мықтылау үшін діннің рөлі
өте күшті болғанын ... ... жөн. ... ... ... ... ... моңғолдарға қарсы Алтын ... ... ... мамлүк
сүлтандарының «Джихад», яғни «кәпірлерге қарсы қасиетті соғыс» ... ... ... ... ... діни ... қару ... пайдаланғаны
белгілі. Алайда, арада 40 жыл өткен соң, XIII ... аяғы мен ... ... ... ... да ... қабылдауына байланысты ол
идеологиялық қару болудан қалды деуге ... Осы ... ... ... ... екі мемлекеттің, яғни Алтын Орда мен Мы-сырдың
жақындасуындағы дін ... ... ... тырысады. Кейінгі саяси
жағдайдың өзгеруіне ... ... ... ... діни ... ... кетуіне қарамастан, бастапқы кезеңдегі оның ең басты болмаса да
негізгі себептердің бірі ... ... ... ... ... ... болуға мүдделі болға-ны туралы Б.Шпулер,
1260 жылдың 3-қыркүйегінде Айн-Джа-лут деген жерде (Палестина) ... ... ... соққы бергеннен кейін Мысыр тағына отырған
сүлтан Әл-Мәлик ... ... ... ... ... ... ... түру үшін одан да күшті одақтас табуға зәру ... ... ... бұл ... ... ... табады және де одан басқасын ... ... де емес еді деп ... ... ... ... екі әулет те ездерінің тегін Шыңғыс-
ханнан алады. Жошы оның үлкен үлы ... ал ... ... ... ... ... Бірқатар зерттеушілер Алтын Орда мен Елхан мемлекеті
арасындағы шиеленіс пен ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі өзара бәсекелестікте жатыр деген
тұжырымдар айтады. Алтын Орда ханы ... хан Жошы ... ұлы ... ... ... ... ... заңы бойынша Құлағудан өзіне
бағынышты болуы мен қүрмет көрсетуін талап етеді.
Шыңғыс-хан көзі тірісінде жаулап ... ... ... үш ... - ... Шағатай және Үкітайға бөліп береді. Ал кенжесі Төленің
еншілігіне дәстүр бойынша ... ... - ... ... ... ... ... кейін оның ұрпақтары арасында ... ... ... бірі ... ... оның ... ... ұлдарының арасында бөліп берген еншілерінің ара-жігін ... ... ... ... [17. ... ... тұжырым айтады.
Шыңғысханның заңы бойынша еншілікке берілген жерлер толығымен оның иесінің
құзырында болуына қарамастан, им-перия басында отырған Ұлы ... ... тиіс ... ... солай болды. Алайда, Шыңғыс-ханның импе-риясы бірнеше
дербес мемлекеттерге ыдырауы себепті мұндай жағдай ... ... ... Орда мемлекетінің негізін салған Бату-ханның кезінде Төле-хан
екеуінің арасында ағайындық және достық қарым-қатынас ... ... ... ұлы ... ... ішкі ... 1251 жылы ... Қара-Қорымда
Ұлы хан тағына отырғызарда бәрінің ауыз бірлікте болғанын көруге болады.
Алайда, Иран жерінде Құлағудың ... жаңа ... ... ... арасындағы достық жауласуға айналғаны белгілі.
Сондай-ақ, Бартольд бұл соғыстың басталуына ... ... тағы ... ... ... Жошы ... ... және Әзірбайжан жерлеріне
иемденуге ұмтылуы, Берке-ханның Құлағумен қарым-қатынасында ... ... ... ... ... тәкәппарлық пен
үлкендігін көрсетуі, ... ... ... бірнеше бекзадалары мен
колбасшыларының кенеттен қаза болуында «оларды у ... ... ... ... өзін ... ... ислам үмметінің қорғаушысы
деп жариялауын жатқызады [11. 7бет].
Шыңғыс-ханның тірі ... ... ... ... ... ... бастаған алдыңғы жасақтары Иран жеріне кірген. Алайда,
оны толық жаулап алуды іске асыру ... ... ғана ... ... Меңгу-хан Иранды жаулап алуды
ортақ моңғол ісі деп кдрастырып, бұл жорықты ... ... ... ... ұлыс ... қатысуына бұйрық етеді.
Бұл жорық туралы білген Берке Бату-хан ... оны ... Оның ... ... ... ... бар. Оның біреуі
бойынша - саяси тұрғыдан, егер ... ... алу ... ... онда ... ... ... бәсекелес ірі әрі күшті мемлекеттің пайда болуы
оның ... сай ... ... ... ғасыр тарихшысы әл-Омаридің пайымдауынша, Беркенің мұсылмандықты
қабылдауына байланысты Құлағу екеуінің ... ... ... ... ... ол ... отырған халифамен достык және одақтастық ... ... ... ... елдеріне қарсы жорықты қолдамады [1.
223бет]. . ... ... ... ... Құлағудың жорығына көмек
ретінде әскерлер жіберген Бату-хан қайтыс болған соң, Алтын Орда ... ... екі ... жуық ... ... жылжуына барынша
кедергі жасаумен болады.
1256 жылдың ... ... өз ... ... ... алғашқы әскери-соғыс қимылдарын Иран ... ... ... ... ... астам бекіністері мен қамалдарын басып
алады. ... ... ... өз ... Араб ... - ... қарай бағыттайды. Ол кезде билік басында халифа ... ... ... еді. Бұл ... ... ... ... және
әскери жағынан әлсіз халде болатын. Оның әлсіздігі, Закировтың пікірінше,
ең алдымен, ғасырлар бойы жиналған ... ... ... ... ... ... арқылы күшейтуге және Батыс кресшілерімен талай
соғыстарда әбден ... ... ... ... ... мен ... қалған сияқты [12. 9бет]. дейді.
1258 жылдың 10-ақпанында Бағдад қаласы моңғол әскерлерінің ... ... бар ... ... ... түседі. Жаулап алынған Иран
жерінде Құлағу өзінің жеке мемлекетін құрады. Меңгу-хан қайтыс ... ... ... ... ... 1261 жылы Құлағуды Ирандағы жаулап алған
барлық жерлердің мүрагері ретінде мойындап, оған ... ... ... ... мен ... ... ... басты түрткілердің
бірі ретінде Ибн Абд аз-Заһир діни ... ... ... ... ... Ибн Абд ... ... Байбарыстың тапсырмасы бойынша
Беркеханға хат жазып, онда мұсылман емес Иран Елхандарына қарсы «қасиетті
джиһад соғысына» шығу оның ... ... ... ретіндегі міндеттерінің
бірі екенін баса айтып, оны Құлағуға қарсы соғысқа шығуына үгіттеп, «Ислам
тек сездерден ғана ... ... ... ... ... соғысына
шығу оның басты тіректерінің бірі болып табылады», [18. ... ... ... ... аударған жөн. Өйткені, осы хаттың басты мазмұны Мысыр
мен Алтын Орда ... ... ... ... ... ... және соңғысын Иран Ел-хандарына қарсы соғысқа айдап
салуға үгіттейтін ... ... ... ... ... ... ғасыр тарихшысы Ибн Касирдің хабарлауы бойынша, ... ... ... ... тиесілі бөлігін беруді талап етеді. Арадағы
белісуге байланысты ... одан әрі ... ... ... Жошы ... ... Табриз және Мерагаға орналастыруы да өз
септігін тигізген тәрізді. Бұл жерлердің Алтын Ордаға жақын әрі ... ... ... өз ... ... ... ... түрткі болған
сияқты. Қалыптасқан жағдайды Құлағудың алдын ала ескере ... ... ... ... мен Грузия жерлері кімге тиесілі деген
мәселенің шиеленісуіне тағы бір жол ашып ... ... ... және сол
заманның басқа да тарихшылары Берке мен Құлағу арасындағы шиеленіске әсер
еткен, басты болмаса да ... ... бірі ... ... ... ... отыруға шақырған Бату-ханның ойелі ... ... ... хабарлайды [1. 273бет].
Берке мен Құлағу арасындағы бәсекелестіктің шиеленісуінің тағы бір
себебі ретінде Монғолиядағы Ұлы ... ... үшін ... мен ... ... ... Құлағу-ханның Құбылай жағын, ал Берке-хан
Арықбұғаны ашық қолдауын айтуға болады. Алайда, ... ... ... ... бүрын басталғанын ескерсек, мұны басты емес,
қосалқы себептердің қатарына жатқызуымызға негіз береді.
Жеңілген Арықбұға ... ... ... оған ... ... Құлағу, Берке және Алғұй шақырылады. Алайда, олардың
әрқайсысы өз ұлысындағы ... ... ... ... ... сотқа
келмейді. Арықбұғаның үстіне сот жүргізіліп, ағасы Құбылайдың құрметі үшін
оған кешірім жасалады. Сотқа келе ... үш ... ... ... ... ... пікірлерін айтуды сұрайды. Құлағу бұл шешімді мақұлдады
және құрылтайға асыға келетіні туралы ... ... ... де сондай жауап
қайырады [8. 336бет]. Бұл ... ... бір ... жәйт - ... ... ... ... қақтығыстардың өршіп тұрғанына қарамастан, жалпы
империялық мәселе бойынша екеуінің арасында ауыз-бірліктің болуы.
Туысқан екі ... ... ... шығу ... ... ... Берке-ханның мұсылман әлеміндегі беделінің жоғары
болуын Құлағудың көре алмауынан болуы мүмкін ... ... ... ... бұл ... дәлелі ретінде Құлағудың әскері Бағдадты құлатқан
уақытта ... ... ... ... ... әулетінің тұқымы Әл-Хакимді
халифа етіп қоюын алға ... Ал, бұл - ... ... - ... ... Құлағудың иелігіне берілген Сирия және Мысыр жерлерінің
істеріне Берке-хан тарапынан қол сүғушылық ... ... Иран ... ... ... ... өртінің шығуында басты рөл ... ... Бұл ... ... та мақұлдайды [30. 170бет].
Құлағу өзіне көмекке жіберілген басқа ұлыстың әскери ... ... ... мүмкін еді. Өлген қолбасшылардың бала-шағалары
Дербент арқылы Алтын Ордаға қашады. Шиеленіс туа сала ... ... ... ... ... ... оларға Алтын Ордаға кайтуға
мүмкіндік болмаған жағдайда жаңа одақтасы - Мысырға баруларын бұйырады.
Берке мен Құлағу әулеті ... ... бір ... - екі ... де ... ... өңір - ... мен Грузия жерлеріне иелік
ету бәсекелесі болды деушілер негізінен оның ... ... ... ол ... Жошы ... өзінің бір белігі деп санағанын ... ... ... ... уәжі ретінде Алтын Орда мемлекетінің нақты
шекаралары ешқандай жазба құжатта белгіленбегенін алға тартады. Расында да
сол заманның бізге жеткен ... ... да ... Орданың шекарасын дәл
анықтау мүмкін емес.
Кейбір тарихшылардың айтуынша Баку және оның ... ... ... яғни ... ... ... Орда ... тиесілі болған. Орта
ғасыр мысыр тарихшысы Әл-Омаридің ... ... ... ... ... және оған ... жерлердің бәрін, сондай-ақ Арран, Тебриз, Хамадан
және Мераганы қосып берді», [2. ... ... Орда мен Иран ... ... ... ... ... Құлағуға
диломатиялық жолмен әсер етпекші болға-ны туралы бірқатар жазба деректер
хабарлайды. Сондай ... ... ... ... ... ... өзінің
бақсы-ларын жібереді. Оларды астыртын әрекеттерге катысы бар ... ... ... ... ... Ол туралы ха-бар алған Берке-
хан «Әл-Мәлик аз-Заһирге (сұлтан Байбарысқа. ... ... ... оны ... қарсы соғысқа шығуға шақырады» [1. 377бет].
Берке мен Құлағудың әскерлері арасындағы алғашқы шайқас, сол ... Ибн ... ... 662 ... жылы (1263 ж.) орын алған.
Алғашқы кезде стратегиялық оймен ... ... ... қарай 15 күндік қашықтыққа шегінеді. Шыңғыс-ханның
екі ұрпағы арасындағы болған ... ... ... нақты мағлұматтар
көптеген авторлар тарапынан хабарланады [1. 70бет]. Бұл қанды шайқастың
нәтижесі ... үшін өте ... ... ... ... ... ... қатқан мұздың жарылуы себебінен әскерінің көп бөлігінен айырылған
Құлағу шегінуге мәжбүр болады. Шайқас екі ... да ... ... ... ... ... үшін шайқас жеңіспен аяқталғаннан кейін соғыс
майданына келген оның ... Ибн ... ... етіп ... ... ... ... жатқан Құлағуды Алланың
қарғысы атсын! Егер, біз ауызбірлікпен әрекет жасаған болсақ, онда ... ... алар ... - ... ... ... Берке-ханның айтқан сөздерін сәл басқаша етіп
Ибн Касир келтіреді: «Моңғолдар ... ... ... мен ... ... Шыңғыс-ханның Иасасына опасыздық жасағанға ... мен ... ... ... ... сөздерінен оның Құлағуға қарсы
соғысуының екі себебін: біріншіден, мұсылмандар үшін ол ... ... ... ал ... ... ... алдында Құлағу тарапынан
Шыңғыс-ханның Йаса заңын бұзғаны басты себеп болды деп түсінуге ... ж. ... ... ... ... оның ұлы Абақа отырады. Бастапқы
кезде Берке-хан мен Абақа-ханның арасында бейбіт келісім орын ... ... ... ... өз ... ... ... және тоқыма шеберханасын
ашуға рүқсат береді. Алайда, көп ұзамай екеуінің ... ... орын ... 1265 жылы ... ... ... ... Алтын Орда
әскерлерінен Абақа жеңіліске ұшырайды. Бұл ... ... ... ... ... Рашид ад-Дин, Хамдаллах әл-Қазуини сынды сол заманның
көптеген белгілі авторларының шығармаларында ... ... мен ... ... ... ... ... сәттерде
бейбіт қарым-қатынастар да орын алып отырды. Екі арада жиі ... ... ... және сауда байланыстары дамыды. Мүндай
жағдай көбіне, арадағы жасалған келісім, немесе белгілі бір ... ... екі ... ... сыртқы саяса-тымен қоса, басқа да
ішкі істерімен айналасуынан туып отырған. Мәселен, бір ... ... ... ... ... ... шабуылдарынан қорғай отырып,
екінші жағы-нан, Шам жерін басып алуға үміттеніп оған шабуылдарын үзбей
жалғастыруда ... ... ... Орталық Азиядағы Шағатай мемлекетімен де
соғысын тоқтатпады.
Алтын Орда әскерлерінің Елхан жеріне келесі ... ... ... 1288 ж. орын ... оған ... мен ... ... Елхан мемлекетінің ханы Арғүнның (1284-1291 жылдары билік етті)
әскерінен тойтарыс алған Алтын Орда ... ... ... ... ... кейін Алтын Ордада өзінің билігін күшейтіп алған
Тоқта-хан Әзірбайжан және Грузия жерлерін ... ... ... ... ... «702 һиджра жылы (1303 ж.) 325 пошта аттарына мінген
Тоқта-ханның елшілігі Ғазан-ханға ... ... ... беруі туралы
талабын жеткізеді» [1. 222бет]. Алтын Орда елшілігінің басшысы Ғазан-
ханға, ... ... ... Шыңғыс-ханның бөлуі бойынша Арран және
Әзірбайжан аумақтары Жошы ұлысына тиесілі ... және ... ... ... ... ... Орданың билігі астында болғанын хабарлайды.
Тоқта-хан өз тарапынан 1301 жылы Ғазан-ханның Шам ... ... ... ... ... ол ... барады деп үміттенген
болса керек. Сонымен бірге, Хорасан мен ... ... ... ... ... ... ... төндірген Шағатай ұлысындағы Борақ-
ханның үлы - Дува-ханның ша-буылдарының салдарынан Құлағу ұлысының әскери
жағынан ... ... ... ... ... емес ... ... қойылған талапты қабыл алмайды және оған: «Құлағу
әулеті бүл жерлерді қылыштың ... ... ... ... ... ... де тек ... тілімен ғана болады», - деп жауап қайырады ... ... ... жете ... ... ... әскери
көмек сұрайды. Алайда, Ғазан-ханмен арада бейбіт келімшартын жасасып қоюын
себеп қылып, сұлтан оның ... ... ... ... оның ... ... Ұлжайту-хан (1304-1316
жылдары билік еткен) мен Тоқта-хан ... ... ... ... ... әскерлері Иран жеріне 1316 жылдың қысында шабуыл жасап,
оның жеріне біраз енеді.
Ұлжайту-хан қайтыс болған соң оның ұлы Абу ... әлі ант ... ... ... мемлекетінің ірі қолбасшысы Шопан Өзбек-ханға Құлағу
ұлысының билігін ... ... ... ... Алайда, Алтын Орданың
беделді мемлекеттік қайраткерлерінің бірі Құтлұқ-Темірдің ... ... бұл ... ... ... ... әскерлері Кура өзеніне дейін
жетеді. Бірақ, Шопанның мықты әскерлерінің қоршауына ... ... ... ... кетеді.
Абу Саид-ханның өлімінен кейін Елхан мемлекетінің ыдырауы ... ... ... ... сол ... Өзбек-ханның шабуылы салдарынан
жағдайдың аса күрделіленуіне байланысты барлық ру басшыларының жиналуынсыз
және мақүлдауынсыз ... ... ... ол ... ... сақтап
кала алмайды. Үлкен әрі күшті болып түрған Елхан мемлекеті 1336-1353 жылдар
аралығында өз ішіндегі беделді топтар арасында етек ... ... ... ... ... ол ыдырауға үшырап бірнеше мемлекеттерге бөлініп
кетеді.
1342 жылы Алтын Орда ... ... ... ... жж. ... қалыптасқан жағдайды өз мүддесіне пайдаланып, Әзірбайжан жерлерін
қосып алуға бет алады. Ол Тебризді басып алып ... ... ... ... ... оның орнына өзінің ұлы Бердібекті қойып ... ... қаза ... ... ... ... ... Бердібек-хан тағын езінен басқа
біреу алып қояды деген күдікпен жаңа ... ... ... ... ... асыға аттанады. Оқиғалардың ағысынан туған жағдайларға байланысты
Әзірбайжанды Алтын Ордаға толығымен ... ... ... нәтижелі
жорықтың жемісін Бердібек те көре алмай кетеді.
Бұл оқиғалардан кейін тарихи сахнаға Темірланның шығуымен Алтын Орданың
күні бата бастайды. Оның ... ... ... ... Орда ... шайқалып, өзінің сыртқы саясатында жаулаушылық және басып ... ... ... бұлай еш шамасы қалмайды.
Қорыта айтсақ, бір жағынан Алтын Орда мен Елхан мемлекетінің арасындағы
болған шиеленістер Алтын Орданың Мысырмен ... ... ... ... жағынан Елхандардың Шам жерлерін жаулап алуға ұмтылуы Мысырдың Алтын
Ордамен одақтастық қарым-қатынас ұстануына ... ... ... ... үш мемлекеттің ішінде Мысыр бәрінен гөрі ең ұтымды жағдайда болғаны
еш күмән тудырмайды. ... сол ... ... ... аса қуатты
дамыған мемлекет болуымен қоса, ол 1261 жылы Шам еліндегі Сирияны және 1291
жылы ... ... ... ... алғаннан кейін Шығыс пен Батыс
арасындағы сауданың маңызды транзиттік орталығына айналады.
Мамлүк ... ... ... ... ... ... өздерінің мақсаттарына қол жеткізіп отырды. Моңғол
империясының ірі екі мемлекетінің арасындағы шиеленісті өзінің ... ... ... ... олардың арасындағы бәсекені өшірмеуге,
керісінше керек уақытында ушықтырып ... ... ... ... ... сұлтандары Шам жерлерін Ел-хандардың жаулауынан қорғап, оны
өздерінің иелігінде сақтап калады. ... ... де ... ... ... жерлерін Алтын Орда мен Шағатай үлысының жаулап ... ... ... ... ... сыртқы жағдай Елхан мемлекетіне бір
уақытта бірнеше ... ... ... жүргізуіне мүмкіндік бермей,
оны әскери және ... ... ... ... ... Орда өз
тарапынан ұзақ уақыт бойына иеленуге ұмтылған Әзірбайжан ... ... ... ... ... ... қайтыс болуы, ал Тоқтамыс-
ханның түсында Темірланның шабуылдарының салдарынан саяси жағдайдың күрт
өзгеруіне ... ... ... ... көре алмады.
Сонымен, жоғарыда Мысыр Мамлүк мемлекеті мен ... Орда ... және ... ... ... ... бірқатар себептерді қарастырып,
олардың ішіндегі бастыларын анықтауға тырыстық. Әрине, олардың ... ... әрі ... болғаны сол заманның, сәттің, немесе нақты
оқиғаның пайда болуы мен ербу жағдайларын терең әрі ... ... ғана ... ... мемлекетіде Таяу Шығыс өңіріндегі мұсылман
мемлекеттерінің ... ... және ... тұрғыдан ең қуаттысы болуымен
қоса, экономикалық, діни, мәдени және ғылыми жағынан аса дамығаны болды.
Бұл зерттеудің негізгі нысаны - ... ... ... ... ... ... ... байланыстарын зерттеу төл тарихымызда
болашағы бар ... ... ... ... бұл саланы неғұрлым
игеруіміз төл тарихымызды, әсіресе оның аса маңызды кезеңдерінің бірі болып
табылатын ... ... ... ... ... терең
зерттеуімізге мүмкіндік берері еш дау тудырмайды.
Зерттеуде Мысыр жеріндегі мамлүктердің қыпшак салт-дәстүрлері мен ... ... ... ... ... ... арасында
кеңінен тараған түркі - қыпшақ ... ... ... ... қыпшақ есімдерінің, олардың жалпы түркі ... және ... ... ... ... және сол ... ... қазіргі қазақ арасында кеңінен тараған төл есімдермен
байланыстарының ортақтығына баса назар аударылды.
Бүгінгі ... ... ... ... мамлүк кезеңіне жататын көптеген
араб ... ... ... ... ... отыр. Әсіресе, қыпшак
мамлүктерінің Дешті-Қыпшақпен қарым-қатынастары және байланыстары ... ... ... ... ... мен ... ... тарапынан бір
жақты қарастырылып келді және араб зерттеушілерінің ... ... ... ... тек ... басқа елдерге діни, тілдік және
мәдени ықпалын ғана ашуға бағытталған.
Осы тұрғыда зерттеу барысында ... ... ... ... ... ... ықпалы зор болғандығына көптеген дәлелдер
келтірілді. Олардың ішінде, ... ... ... келе ... «қошқар
мүйіз» өрнегінің мамлүктер кезеңінде жалпы мұсылман діни архитектурасында
кеңінен қолданыс табуы - соның айғағы бола алады.
Мысыр Мамлүк ... мен ... ... өз ... ірі әрі ... ... ... билеушілері арасындағы өзара жақындасуды
Ұлы дала мен Таяу және Орта Шығыс өңірлерінің ХШ-ХV ғғ. ... ... ... ... ... ... керек. Себебі, Дешті-
Қыпшақ өз заманындағы саяси және әскери жағынан әлемнің ең ... бірі ... ... ... ... ... сол ... аса
маңызды тарихи оқиғалардың қандай бағытта дамуына ... ... ... ... ... ... мемлекеттің байланыстары мен қарым-қатынастарының орнауына әсер
еткен негізгі фактор ... ... ... пен ... ... ... қоса, олардың этникалық бірлігі және діни ортақтықтары да ... ... ... ... арасындағы екі ғасырға жуық ... ... ... ... теңдесі жоқ құбылыстар қатарына
жатады.
Әлемдік тарихнамада Мамлүк мемлекетінің және ... ... ... ... ... ... уақытқа дейін
қалыптасқан жүйелілік жоқ. Өйткені, әр мемлекет, немесе әр ... ... ... тудырған тақырып аясынан аспайтын бір жақты
зерттеулер жүргізуде. Мамлүк мемлекетінің ... ... ... бұл ... ... ... пен шынайылық
тұрғысынан қарастыруға мүмкіндік бермейді. ... ... ... ... әрі ... ... ісі араб ... деректерін мейлінше
толық қамтып, оларды бірлікте қарастыруды қажет етеді. ... ... ... ... асыруда міндетті түрде араб жазба
дерек ... ... ... ... оларды деректанулық талдаудан
өткізгенде ғана толық әрі түбегейлі зерттеу нәтижелі бола алады.
Мысыр ... ... Ирақ ... ... байланыстары
мәселесіне қатысты орта ғасыр араб және парсы ... ... ... бай ... ... төл ... ғылымымызда арнайы қарастырылмаған
тың тақырыптардың бірі болып калып отыр. Ирақ ... ... ... ... тақырыптық аясында азды-көпті қарастырылды. Алайда, ... та ... ... зерттеуін күтіп тұрған маңызды әрі ... ... ... еш дау ... ... ... ... шет елдермен, әсіресе
араб-мұсылман елдерімен саяси-экономикалық қарым-қатынастармен қоса, мәдени
және рухани ... ... ... төл ... ... толықтыру ісінде тың тақырыптарды зерттеуге өзінің
бағасы ... ... ... ... Соның нәтижесінде ... ... ... ... бар әлем ... жазба жәңе басқа да ескерткіштерді зерттеуге үлкен мүмкіндік
ашылды.
Тәуелсіздіктің арқасында Қазақстан әлем таныған мемлекет ... ... ішкі ... ... пен ... ... әлемдік
сахнадағы бейбітсүйгіштік және байсалды сыртқы саясатымыздың нәтижесінде
әлемнің ... ... ... ... және сан ... ... қол жеткіздік.
Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев 2005 жылдың 18 ақпанында жария еткен Қазақстан
халқына арнаған Жолдауында баса ... Азия мен Таяу ... ... ... ... және ынтымақтастық байланыстарға зор маңыз
берілуі керек.
Соған сәйкес Қазақстанның араб-мұсылман елдерімен қазіргі ... орны ... ... ... жөн. ... ... ... қана қоймай, сан алуан салада ... ... пен ... ... ... ... Біріншіден, араб-мұсылман елдері бізге
тарихи-мәдени жағынан етене жақын болса, екіншіден олардың да ... ... ... түсу ... да ... өте ұқсас.
Жалпы алғанда, қазіргі уақытта Қазақстан араб және мұсылман елдерінің
негізгілерімен ... және ... ... ... ... дамытуда. Бүгінде әлемде 20-дан аса араб және барлығы 50-ге
жуық мұсылман елдері бар. ... ... ... ... және
жақсы дәрежеде дссек артық болмас. Осы ... ... ... ... ... араб елдерімен, атап айтсак Мысыр, Шам елі ... ... ... ... және Сауд ... бүгінгі тандағы
қарым-қатынастарға, соның ішінде әсіресе ... ... ... қысқаша тоқталып өтейік.
Мысыр Араб Республикасы араб әлеміндегі ... ... ... әрі ... жағынан дамыған елдердің бірі. ... ... аты ... ... тұлға сұлтан Байбарыс бабамыз билік құрған ел ретінде біз
оны өте жылы қабылдаймыз.
Елбасы ... ... 1993 ... ... ... ... ... сұлтан Байбарыстың мешітіне зиярат жасап, екі елге де ортақ
жәдігерімізді қамқорлықка алу туралы ниет білдірді.
Ынтымақтастықты одан әрі ... ... ... ... ... Төрағасы, Сыртқы істер, Мәдениет, ақпарат және қоғамдық
келісім, Ауыл ... ... ... және спорт істері жөніндегі
министрлері, Көкшетау мен Жамбыл облыстарының әкімдері, Қазақстанның ... ... ... Ал, ... Мысыр Уақф істері жөніндегі министрі
екі мәрте, ... және ... ... ... ... ... орынбасары сапармен келді.
2001 жылы Мысырда Қазақстанның мәдени күндері өткізілді. Екі ... ... аса ... ... бірі - ... халқының ұлы
перзенті, XIII ғасырдың екінші жартысында Мысыр мен Шам елінің теңдесі жоқ
билеушісі болған, Мысыр Мамлүк мемлекетінің ... ... ... ... ... мұралары тақырыбы болып табылады. Мешітті ... ... ... яғни ... ... ... ... үшін 2005 жылы
мемлекеттік бюджеттен 150 миллион теңге көлемінде қаржы бөлу көзделді.
Әлемде қолжазба қоры жағынан ең бай ... ... ... мен ... ... білетін Байбарыс Сұлтан және ол негізін ... ... екі ... ... ... ... бойына бүкіл араб-мұсылман әлемін
сыртқы жаудан қорғаумен қатар бұл елді араб шығысының ... ... ... діни ... ... ... мәлім. Сонымен бірге, бұл
мемлекетті билеген мамлүктер төл отанымен, яғни Қыпшақ ... ... ... ... мәдени-рухани, сауда және басқа
көптеген салаларда тығыз ... ... Таяу ... және Мысыр
жерінде біздің мәдениетіміздің әсері мен ізін ... ... ... ... ... ескі бөлігінде ... ... ... мешіт, медресе, күмбездердің саны жүздеп есептеледі.
Ұлы бабамыз Байбарыстың өзін біз тани ... көп ... ... жоқ. Ал ... ... ... айналысу тәуелсіздік жылдары ғана бастау
алды. Сұлтан ... ... ... ... жуық ... сұлтандары мен
жүздеген әмірлері және ... ... ... ... ... ... Олардың арасында тек әскери салада емес, сәулет өнері,
ғылым, әдебиет, мәдениет, дін және ... да ... ... ... мұралары сол күйінде тұнып тұр. Мамлүктердің арасында Ақтай, ... ... ... ... ... ... Жамболат, Қайтбай,
Тұманбай сынды кыпшақ есімдерінің өзі бұл ... ... ... меңзейді.
«Мәдени мұра» бағдарламасынын алдына қойылған міндеттер ойдағыдай
орындалып жатыр, оның ... ... ... ... көптеген
құндылықтарымыз жаңғырды. Әрине, бір бағдарламаның және ... ... ... бай ... толығымен түгендеу мүмкін еместігін
бәріміз де жақсы ... Бұл ... ... үлкен істің алғашқы
бастамасы десек те болады. Жалпы бұл саладағы жұмыстар тоқтатылмайды, ... ... ... ... ... біз «Мәдени мұраның» жалғасы ретінде
бес жылдық бағдарлама қабылдау қарастырылуда. Оған ... ... ... ... ... орта ... алған байланыстарымызды бүгінгі таңда ... ... ... Араб-мұсылман әлемімен Қазақстан осындай қоян-
қолтық байланыстарымыз бен ... төл ... ... ... мәдениетімізді байытумен қоса, ел-
жұртымыздың жүрегіне жылу ұялатады.
Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі
Деректер
1. Тизенгаузен. В.Г. ... ... ... к ... ... Т.1. ... из ... арабских. СП.б, 1884.
2. Тизенгаузен. В.Г. Сборник материалов относящихся к истории Золотой
Орды. Т.2. ... из ... ... и тюркских. 1941 г.
Зерттеулер
3. Атабаев Қ.М., Қадыртаева М.А. Деректанудың теориялық мәселелері.
Алматы 1999 ж.
4. Акишев К.А., Байпақов К.М., ... Л.Б. ... в ХІІ – ХV ... ... – Ата: Изд. «Наука» 1987 г.
5. Ахинжанов С.М. Кыпчаки в ... ... ...... ... ... Б.Мысыр Мәмлүк мемлекетінің Дешті – қыпшақпен байланысы.
Алматы 2004.
7. Батырша-ұлы Б. Сарай мен ... ... ... ... жж.) ... 2000. № ... ... В.В. Источниковедения. Сочинения Т.8. Москва – 1967.
9. Бартольд. В.В. ... ... ... Т.6. – С. ... ... В.В. ... культурной жизни Туркестана. Т.2. М – 1964.
11. Бартольд В.В. ... в ... ... ... М. – ... Бартольд В.В. Кыпчаки. Сочинения. Т.5. М – ... ... О.Г. ... ... М. – ... 1989.
14. Данияров Қ. Қазақстанның балама тарихы. Алматы, 1997 ж.
15. Данияров К. Альтернативная история ... Жошы – ... ... ... ... ... Д.Е. ... образ жизни и стиль мышления - М. 1990 ж.
17. Есенберлин М. ... ... в ...... 2001.
18. Есенберлин І. Алтын Орда. Алматы, 1999 ж.
19. История Казахстана. Т.1. – ... 1996 ... ... ... Т.2. – Алматы. 1997ж.
21. История Казахстана: белые пятна. – Алматы 1991 ж.
22. Ислам ... ... 1995 ... ... ... Т.3. ... Қадырбаев А.Ш. За пределами Великой степи. Алматы. 1997 ж.
25. Сағидоллақызы Г. Түркі (қазақ) және монғол халықтарын ... ... ... ... ... 2000 ж.
26. Сәки Қ. Сұлтан Бейбарыс. Астана 2000 ж.
27. Саудабаев А. Бейбарыс Сұлтан. Алматы 2000 ж.
28. Сыздықова Р, ... М, ... би ... және оның ... ... 1991 ... Семенова Л.А. Салах ад-Дин и мамлюки в Египете. Москва 1996 ... ... С. ... ... ... Орды с ... (13-14
вв) Москва 1966 г.
Қосымша

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мысыр еліндегі мамлүктер билігі87 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
II дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық қатынастағы Таяу және Орта Шығыс9 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
АҚШ-тың қазіргі саясаттағы ролі (соңғы 10 жыл)56 бет
Египет және Таяу Шығыста қалыптасқан геосаяси жағдай96 бет
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Таяу Шығыс80 бет
Ирактағы ішкі саяси жағдай73 бет
Таяу Шығыс мәселелерін реттеудегі Египеттің ұстанымы50 бет
Таяу Шығыстағы Британ Француз үкіметінің отарлық саясатының дағдарысы31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь