Бастауыш мектеп оқушысын әлеуметтендіру арқылы өзін-өзі бағалауы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. ПСИХОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНДАҒЫ ӨЗІН.ӨЗІ БАҒАЛАУДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК МӘСЕЛЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.1 Әлеуметтік жұмыстың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Әлеуметтік аспектісіндегі «мен» тұжырымдамасының дамуы ... ... ... ... .16
1.3 Тұлғаның әлеуметтенуін зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
1.4 Оқушылардың әлеуметтік белсенділігі және өзіндік баға беру теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29

2. БАСТАУЫШ МЕКТППОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ӨЗІН.ӨЗІ БАҒАЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНДЕГІ ӘЛЕУМЕТТІК ҚОЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.1 Бастауыш сынып оқушыларында кездесетін әлеуметтік психологиялық қиындық түрлері және оларды шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
2.2 Бастауыш сынып оқушыларының өзін.өзі бағалауындағы ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45
2.3 Бастауыш сынып оқушысының өзін.өзі бағалауының экспериментальдық зерттеуі. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...77

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...79

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 82
КІРІСПЕ

Жұмыстың өзектілігі. Қазақстан Республикасында қазіргі таңда жүріп жатқан әлеуметтік, экономикалық, мәдени өзгерістер жас ұрпақ өмірінің барлық жақтарын әлеуметтендіру үрдісіне ықпал етеді. Бұл мәселеге байланысты елбасымыз Н.Назарбаев: «... жаңа жағдайларға сай біздің бәрімізді алаңдататын мәселе - білімді, кәсіби даярлығы бар адам тәрбиелеу ғана емес, қоғамдық өмірдің барлық саласында үлттық жэне дүниежүзілік құндылықтарды қабылдауға қабілетті, рухани және әлеуметтік -адамгершілік мүмкіндігі мол тұлғаны қалыптастыру болып табылады», - деп атап көрсетті. Осыған байланысты бұл күндері жалпы білім беретін мектептердегі әлеуметтік тәрбие ісінің мазмұнын Отандық және әлемдік өркениетті елдердегі психология, педагогика және физиология ғылымдарының жетістіктерін пайдалана отырып жетілдірудің қажеттілігі туындауда. Әлеуметтендірудің сыншылдық тұжырымдасының басты теоретиктері (Карл Роджерс, Д.Гербертмид, А.Маслоу, Жан Пиаже, Лоуренс Колберг, Н. Миллер, Дж.Доллард, Альберт Бандура, Ури Бронфенбреннер) өз еңбектерінде тұлғаның қоғамда орын алған тәртіпке саналы және тіпті сыни тұрғыда қарауын қалыптастыру, қоғамда өз орнын табуға ұмтылуын дамыту міндеттерін алға қойды. Тұлғаның өзіндік бағалау ерекшеліктерін қарастырған жұмыстарда тұлғаның әртүрлі даму жақтары нақты қарастырылған (Б.Г.Ананьев, Л.И.Божович, А.И.Липкина, И.И.Чеснакова т.б.) Өзіндік бағалауды адамның мінез-құлқын реттеуші, жеке бастық феномен ретінде сипатталған көптеген эксперименттік жұмыстар бар. (В.Д.Демина, З.В.Сафин, С.Ф.Спичак т.б.) Сонымен қатар, Қазақстанда жүргізілген зерттеулердің ішінде профессор Ж.Ы.Намазбаеваның жетекшілігімен Р.С.Сабырова, С.Ж.Өмірбекова жэне Л.С.Пилипчуктың жұмысында балалардың өзіндік сана-сезімдері, өзіндік бағалау ерекшеліктері зерттелінді. Қазіргі қоғамда бастауыш сынып оқушыларының өзіндік бағалауын әлеуметтік тұрғыда зерттеудің психология ғылымы мен педагогика ғылымы үшін қажеттілігі эрқашан да зор. Сондықтан да, біздің зерттеуіміз өзін-өзі бағалау оқытудың табыстылығына әсер ететінін негіздей отырып, бастауыш сынып оқушыларының өзіндік бағасын анықтауға арналады. Өзінің әртүрлі тұрғыларында бағалау Отандық және шетелдік психологтар мен педагогтар (Қ.К.Жампеисова, Жарықбаев, Р.Т.Мендалеева, А.К.Рыспекова, А.Е.Берікханова. Б.Г.Ананьев, Ю.К.Бабанский, П.П.Блонский, Дж.Брунер, Л.И.Божович, Л.С.Выготский, Э.Ф.Голубева, А.Н Леонтьев, И.Я.Лернер, А.Ф.Лурия, М.Н.Скатин, Д.Б.Эльконин, А.И.Липкин) еңбектерінен көрініс тапты. Сонымен бірге, әлеуметтік педагогикалық бағалаудың мэнін анықтайтын бағалау әрекетінің құрылымы мен жүйесі тұжырымдалған қағида бойынша бағалау әрі үрдіс [24], әрі іс-әрекет [27], әрі әлеуметтік біліктілік жиынтығы [30] және қызмет ету аясы [66] ретінде қызмет көрсетеді. Мектептің келешекке жылысуы үшін одан да маңызды мәселелер, әлеуметтік психологиялық қиындықтар туындайды. Яғни, біріншіден, баланың жеке басы мен жас ерекшелігіне, екіншіден, оқу үрдісіндегі қиындықтар мен оқу мәліметінің ерекшелігіне байланысты. Сол қиындықтарды әлеуметтік педагог, психологпен мұғалім бірлесе отырып, шешу жолдарын тауып, жеке тұлганың жеке бас ерекшелігі ескеріліп, оқытудағы кемшілік жеке түлганың қандай кешенді қасиеттеріне байланысты екенін анықтау керек. Сондықтан да, жалпы орта білім беретін мектептен жеткіншек үрпаққа білім беру сапасын, оқыту әдістемелерін, элеуметтік тэрбиелерін жетілдірумен бірге оқушыларға жан-жақты тәлім-тәрбие берудің әлеуметтік мазмұнын, әдістемелік іс-шараларын қоғамдық талаптарға негізделіп, үнемі жаңартып отыруды талап етеді.
Зерттеу нысанасы: Әлеуметтік психологиялық, әлеуметтік педагогикалық қолдау барысында баланың өзін-өзі бағалай отырып, білімді игере алуы.
Зерттеу объектісі: Оқу іс-әрекеті контекстіндегі бастауыш оқушыларының жеке тұлғаның дамуы
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Абасов З. От оценкиучителя - самооценке ученика. // Директор школы. – 1998. №5. – С.37-40.
2. Александровская Э.М.личностные осбоенности младших школьников в норме при норвно-психических растройствах. // Автореф. Л., 1985. – 90 с.
3. Амонашвилли Ш.А. Возможность обучения без отметок в н.ачальных классах. // Экспериментальные исследования по проблеммам перестройки начального обучения. Тбилиси, 1969. – 205с.
4. Амонашвилли Ш.А. Воспитательная и образовательная функцииоценок и учения школьников. // М., Просвещение, 1980. 265с.
5. Ананьев Б.Г. Психология педагогической оценки. // Том 2. М., Просвещение, 1980. – 25с.
6. Ананьев Б.Г. Человек как предмет познания. // Ленинград, ЛГУ, 1968. – 29с.
7. Ананьев Б.Г. Развитие детей в процессе начального обучения и воспитания. // М., УЧПЕДГИЗ, 1960. – 13с.
8. Антонова Г.П. Различие в мыслительной деятельности при решении залдач. // М., Просвещение, 1968. – 93с.
9. Бернс Р. Развитие Я – концепции и воспитания // М., Прогрес, 1986. – 36с.
10. Блунский П.П. Трудные школьники // М., 1992. – 62с.
11. Божович Л.И. Личность и ее формирование в детском возросте // М., Просвещение, 1968. – 63с.
12. Божович Л.И. О некоторых проблема и методах изучения личности школьника // Вопросы психологии личности школьника М., Просвещение, 1968. – 93с.
13. Возрастные возможности усвоения знаний / под.ред. Д.Б.Эльконина, В.В.Давыдова, М., 1986 – 55с.
14. Вопросы общей детской психологии / под.ред. Б.Г.Ананьева, М., 1954 – 48с.
15. Выготский Л.С. Педагогическая психология // М., Педагогика, 1991 – 5 с.
16. Выготский Л.С. Прблема обучения и умственного развития // Избранные исследования, М., 1956 – 58с
17. Гальперин П.Я., Запорожец В.А., Эльконин Д.Д. Проблемы формирования знаний и умений и новые методы обучения в школе // Вопросы психологии, 1963 № 5, С.68
18. Гамезо М.В., Неволин И.Г. Психосоматические аспекты проблемы познавательной деятельности и общения. // М., 1983. 105с.
19. Горбачева В.А. К вопросу формирования оценки и самооценки у детей // АПН РСФСР, 1952 №18 С.98
20. Грэйс К. Психология развития 7-е международное издание. // П., 2000.
21. Добрынин С.Я Структура и динамика мотивов деятельности // Вопросы психологии. 1984 №4 С56
22. Захарова А.В. Психология формирования самооценки.//Минск 1993. 55с.
23. Захарова А.В. Формирование самооценки учебной деятельности // Психологические проблемы в учебной деятельности школьника. // М., 1977.43с.
24. Иманғалиева Г. Тұлғаның әлеуметтенуін зерттеу.// Қазақстан мектебі, 2006 №11 71б.
25. Калашникова Н.Г. Формирование учебной деятельности младших школьников в процессе самостоятельной работы. // М., 1984. 47с.
26. Кон И.С. Открытие Я.// М., Политиздат, 1978. 87с.
27. Кон И.С. Категория Я в психологии.// Психолог. Журн., 1981, №3.
28. Курс: Жалпы және әлеуметтік педагогика / құрастырған педагогика ғылымының кандидаты, доцент Кумаржанова К.Ш. Өскемен: ШГИ, 2006
29. Куребаева Г.А. Бастауыш мектеп оқушыларының психологиялық-педагогикалық диагностикасы, Семей, 2004.
30. Калиев С., Майғаранова Ш., Нысанбаева Г., Бейсенбаева А.А Оқушылардың тұлғалық қасиеттерін дпмытудың педагогикалық негіздері. Алматы: Білім, 2001
31. Кенжеғұлова А. Мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу және бастауыш мектеп байланысы.// Баст. Мект. 2005 №8 14б
32. Мүтәлі Ә. Қазіргі педагогикадағы Тұлға ұғымы// Бастауыш мектеп, 2007,№1 17б
33. Мумамбетжанова Ә., Мухамбетчина Ә. Жеке тұлғаның танымдық белсенділігін қалыптастыру.// Бастауыш мектеп 2005 №1 20б
34. Ланда Л.Н. О формировании мыслительной деятельности при решении задач.// Вопросы психологии. 1959 №3.
35. Лейтес Н.С. Индивидуальные различия в способностях.// Психологическая наука в СССР, том 2, 1960.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ
ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
"Әлеуметтік жумыс "кафедрасы
мамандық
"Әлеуметтік жұмыс"
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
Бастауыш мектеп оқушысын әлеуметтендіру арқылы өзін-өзі бағалауы
Ғылыми жетекші,
оқытушы
"____ " ... ... ... жіберілді,
кафедра меңгерушісі,
п.ғ.к,доцент
"_____"________________20__
Норма ... ... ... ... ... БАҒАЛАУДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК
МӘСЕЛЕСІ………………………………………………….6
1. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... баға ... БАСТАУЫШ МЕКТППОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ БАҒАЛАУ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІНДЕГІ
ӘЛЕУМЕТТІК ҚОЛДАУ....................................38
1. Бастауыш сынып ... ... ... психологиялық
қиындық түрлері және ... ... ... сынып оқушыларының өзін-өзі бағалауындағы ерекшеліктері
......................................................................
.....................................................45
3. Бастауыш сынып оқушысының ... ... ... ... өзектілігі. Қазақстан Республикасында қазіргі таңда жүріп
жатқан әлеуметтік, экономикалық, мәдени ... жас ... ... ... әлеуметтендіру үрдісіне ықпал ... Бұл ... ... Н.Назарбаев: «... жаңа жағдайларға сай ... ... ... - білімді, кәсіби даярлығы бар адам ... ... ... ... барлық саласында үлттық жэне ... ... ... ... және ... ... мол ... қалыптастыру болып табылады», - деп атап көрсетті.
Осыған байланысты бұл күндері жалпы білім беретін мектептердегі ... ... ... ... және ... ... ... педагогика және физиология ғылымдарының жетістіктерін пайдалана
отырып жетілдірудің қажеттілігі туындауда. Әлеуметтендірудің сыншылдық
тұжырымдасының басты ... ... ... ... ... Пиаже, Лоуренс Колберг, Н. Миллер, Дж.Доллард, Альберт Бандура, Ури
Бронфенбреннер) өз еңбектерінде тұлғаның ... орын ... ... ... ... сыни ... қарауын қалыптастыру, қоғамда өз ... ... ... міндеттерін алға қойды. ... ... ... ... ... ... ... даму жақтары нақты
қарастырылған (Б.Г.Ананьев, Л.И.Божович, А.И.Липкина, И.И.Чеснакова т.б.)
Өзіндік бағалауды адамның ... ... жеке ... ... ... көптеген эксперименттік жұмыстар бар. (В.Д.Демина,
З.В.Сафин, ... т.б.) ... ... ... ... ... ... Ж.Ы.Намазбаеваның жетекшілігімен
Р.С.Сабырова, С.Ж.Өмірбекова жэне ... ... ... ... ... ... ... зерттелінді. Қазіргі
қоғамда бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... ... мен педагогика ғылымы үшін қажеттілігі эрқашан
да зор. Сондықтан да, ... ... ... ... оқытудың
табыстылығына әсер ететінін негіздей отырып, бастауыш ... ... ... анықтауға арналады. Өзінің әртүрлі тұрғыларында бағалау
Отандық және шетелдік психологтар мен ... ... ... ... ... ... П.П.Блонский, Дж.Брунер, Л.И.Божович, ... А.Н ... ... ... М.Н.Скатин,
Д.Б.Эльконин, А.И.Липкин) еңбектерінен көрініс тапты. ... ... ... ... мэнін анықтайтын бағалау әрекетінің
құрылымы мен жүйесі тұжырымдалған қағида бойынша бағалау әрі ... ... ... [27], әрі әлеуметтік біліктілік жиынтығы [30] және қызмет ... [66] ... ... көрсетеді. Мектептің келешекке жылысуы үшін
одан да ... ... ... ... ... туындайды.
Яғни, біріншіден, баланың жеке басы мен жас ерекшелігіне, екіншіден, оқу
үрдісіндегі қиындықтар мен оқу ... ... ... Сол
қиындықтарды әлеуметтік педагог, психологпен мұғалім бірлесе отырып, ... ... жеке ... жеке бас ... ... оқытудағы
кемшілік жеке түлганың қандай ... ... ... екенін
анықтау керек. Сондықтан да, жалпы орта білім беретін мектептен жеткіншек
үрпаққа білім беру ... ... ... ... ... бірге оқушыларға жан-жақты тәлім-тәрбие берудің ... ... ... ... талаптарға негізделіп, үнемі
жаңартып отыруды талап етеді.
Зерттеу нысанасы: Әлеуметтік психологиялық, әлеуметтік педагогикалық
қолдау барысында баланың өзін-өзі бағалай отырып, ... ... ... ... Оқу ... ... ... жеке тұлғаның дамуы.
Зерттеудің пәні: Әлеуметтік психологиялық аспектісіндегі «Мен»
тұжырымдамасының дамуының ерекшеліктері.
Зерттеудің ... ... ... ... ... ... міндеттері:
- өзін-өзі бағалау мәселесі бойынша шетелдік және ... ... ... теориялық теориялық
бағыттарға талдау;
- ... ... ... ... қиындық
түрлерін
әлеуметтік психологиялық қолдау ретінде шешу;
- балалардың өзін-өзі бағалау динамикасын ... ... ... ... Егер де, әлеуметтік психологиялық және
әлеуметтік педагогикалық қолдауды көрсетсе, онда ... ... жас ... ... бағалау дамуында өсу байқалады,
өйткені баланың әлеуметтік мәртебесі өзгереді.
Зерттеудің ... ... ... ... түлғалық іс-әрекеттік бағыт (А.И.Леонтьев,
К.А.Абульханова, ... Ж.И. ... жеке ... және ... ... ... ... кешенді бағыты.
Зерттеудің мақсаты мен ... ... ... ... ... ... Әлеуметтік психологиялық
тұрғыдан өзін-өзі бағалау мәселесі бойынша әдебиеттерге теориялық ... ... ... ... әдісі, бағалау, зерттеу әдісі,
әңгіме әдісі.
Зерттеу негізі: Глубокое ауданы Глубокое кентіндегі О.Бөкей ... орта ... ... сыныптары негізінде өткізілді.
1. ПСИХОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНДАҒЫ ӨЗІН-ӨЗІ БАҒАЛАУДЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК МӘСЕЛЕСІ
1. Әлеуметтік жұмыстың мәні
Білім беру жүйесі әлеуметтік жұмыстардың маңызды ... ... ... ... ... ... танымының қарапайым ғана түрі ... Осы ... ... қарым-қатынаста қолданылып, әр адамның осы
отбасылық өмір ... жеке ... бар. Біз осы ... ... саяси қызметкерлерінің ауызынан естуге үйреніп алғанбыз, ... ... мен ... ... ... деп есептейді.
Кәсіптік жұмыстардың шетелдіқ тарихына ондаған жылдар болған деп
есептеледі. Қазақстанда әлеуметтік жұмыстар тарихы енді ... ... оқу ... ... ... жөнінде мамандар даярлау
жұмыстары басталды, осы саладағы ғылыми ... ... ... ... ... ... шешумен нақты айналысатын
мемлекеттік, жеке меншік, қоғамдық ұйымдар құрылуда. ... ... ... ... және ... ... ... тоқтатылып, ол
қолдағы қалған принцип бойынша қаржыландырылып, бұл оның тиімділігін елеулі
түрде төмендетті, олардың ... ... ... ... ету ... Осы ... ... қорғаудың мемлекеттік
мекемелеріне диплом алған мамандар қажет болмады. ... біз осы ... ... қарсы келетін, мелекеттік әлеуметтік қызметтердің
инерциялық ойлауымен элі де болса кездесіп қалып ... ... мәні ... ... құру ... өсіп
отыр, оның міндеті болмай қалмайтын әлеуметгік дау-жанжал ... ... ... ... ... ... өмір сүру
мүмкіншіліктері кедейшілік, денсаулығының төмендігі, дискриминация жэне
мүгедектігі салдарынан ... ... мен ... ... табысты
түрде бейімделуге мүмкіндік береді.
Әлеуметтік жұмыстардың дамуы әлеуметтік жағдайы мен мүдделері әр
түрлі ... ... үшін өз ... ... қол жеткізуін
шамалайтын, азаматтық қоғамның ... ... ... ... ... бір жағынан алғанда, өмір сүрудің қиын
жағдайында отырған адамға ... ... ... көрсетуге бағытталған, ал
екінші жағынан алғанда, ол жеке адам, жеке топ, қоғамдық, жеке меншік жэне
мемлекеттік ... ... ... ... роль ... жұмыс әлеуметтік қиыстырылған іс-әрекет болып табылады,
онда қызмет жүйесі, жұмысбастылықтың ... мен ... ... айтылады.
Оның мазмұны сол және басқа елдегі әлеуметтік көмек қажет ететін адамдармен
жүргізілген жұмыстармен, әлеуметтік ... ... ... жұмыстардың кәсіптік дәрежесімен және клиенттердің әр ... ... ... ... ... ... Кәсіби
әлеуметтік жұмыс отбасы құрамы мен клиенттің тұрмыс қалпы, әлеуметтік
мәртебесі, дін, ... ... ... ... әр ... іске ... ... дәстүрлі тұжырымдамасы жеке, отбасылық,
өндірістік және басқа да ... ... ... ... көрсетудегі,
адамның қоғаммен құқықтық, экономикалық, әлеуметтік қатынастарын ретке
келтіруші ретінде әлеуметтік жұмыстардың мақсатын анықтайды. ... ... жеке ... ... ... ... жеке сипаты бар
екендігі осыдан көрінеді. Бұл ... ... өз ... жеке
байланысын шамалаиды.
Білім беру жүйесіндегі жүргізетін әлеуметтік жұмыстың ролі ... Ең ... бұл ... жұмыс объектісі -социологиялық
зерттеулер жүргізу. Бұл жерде адамның өмір сүру ... ... ... және әр түріне жатқызылатын нақты қажеттіліктері мен мүдделерінің
пайда болуы ... сөз ... бұл ... ... ... ... адамда кездесетін мәселені олардың түрліше түсінуінде. Сондай-
ақ, әлеуметтік қызметтердің білім беру жүйесіндегі жүргізетін жүмыстарының
қаншалықты ... ... ... ... ... ... ... жағдайлар үнемі өзгеріп тұратындықтан, білім
саласында болып жақтан ... ... ... ... беретін
мониторинг орнату қажет. Осындай ақпарат ең алдымен, ... ... ... ... адам ... сипаттама бере отырып, «Біздің көпшілігіміз
өз өмірімізді ұйымда-перзентханада ... деп атап ... ... медбикелер, анестезиологтар, санитарлар және т.б. ... ... ... да ... ... ... ... кейін біз басқа ұйымға, - сәбилер үйі, бала бақша, бастауыш
және орта мектепке барамыз, ... ... ... бір ... ... тәртібі бар.
Мектеп бітіргеннен кейін де бізге ұйымдарға баруға тура келеді. Ер
жеткеннен кейін біз солардың ... ... ... ... ... армия, полиция, сот, банк, дүкен және т.б. ... ... ... кейін біздің әлеуметтік қамсыздандыру жэне денсаулық
қорғау ... ... ... тура ... біздің аурухана немесе
қарттар үйінде де болмай қалуымыз мүмкін емес» әлеуметтік-психологиялық,
әлеуметтік, ... ... және т.б. ... ... ... жету үшін өз жұмыс тәсілдері мен ... ... ... ... ... ерекшелігі бар маман
ретінде әлеуметтік ... ... де ... ... ... беру жүйесіндегі жасалатын
әлеуметтік жұмыс ғылым ретінде бүгінге дейін ... ... ... ... белгілері ұйым, оқу кафедралары мен
жарияланымдар болып табылады. ... ... ... ашылып, кәсіби мамандар даярланатын тиісті бөлім, кафедралар
ашылған.
Қазақстанда үкіметтік емес және халықаралық ... ... мен ... ... ... ... жұмыс істейді,
отбасымен жүргізілетін жұмыстар бойынша әр түрлі әлеуметтік бағдарламалар
қолданылып, ... ... ... ... жэне ... қызметке өте мұқтаж отбасхарына көмек көрсететін түрлі
қызметтер мен агенттіктер ойдағыдай дамып отыр.
Аса ... ... ... ... олар философия, социолгия,
политология, психология мамандықтары бойынша аспирантура және докторантура
арқылы ... беру ... ... ... да ... да ... теориялық және эмпирикалық білімдері бірдей,оның ерекшеліктері
білімдері мен ... Осы ... ... мен әлеуметтік жұмыс
ғылымының принципі болып табылады. Ғылым ажырамас ... ... ... және ... тұрады. Білім беру саласындағы
жүргізілетін әлеуметтік ... ... ... түрі ... ... ... ғылымдар топтамасымен байланысты, олардың бірнеше негізгі
принциптерін ... ... ... жалпы философиялык принциптер:
детерменизм, бейнелеу, ... ... ... ұйымдардың жалпы
принциптері: тарихи, әлеуметтік келісу, әлеуметтік ... ... ... ... (әр ... ... мектеп оқушыларымен
жүргізілетін әлеуметтік жұмыстар принципін ... беру ... ... әлеуметтік жұмыстар ғылымының
келесі принциптері оларды топтастыруға ... ... ... және жеке ... ... өзін-өзі және отбасы
мүшелерін қамтамасыз ету, отбасы мүшелерінің ... үшін ... ... ... жарамды азамат тәрбиелеу.
- психологиялық-педагогикалық принциптер- эмпатия (жан ашуы); ... ... ... уақытта қиын жағдайларда адамға күнелтуге
көмектесу және ... ... ... ... ... ... құзырлылық;
- ұйымдастырушылық- жинақтылық, делдалдық (психология, құқық, медицина және
т.б. ғалымдар арасында);
- нормативті актілер мен заңдарда әлеуметтік ... ... мен ... нақты принциптері, атап айтқанда, өзінің ... ... және дене ... ... ... адамдар
мен азаматтардың құқығын сақтау, отбасындағы жас балалар, қартайған және
науқас адамдарға мемлекеттің ... ... ... мен ... ... отбасында, жұмыста құпиялылықты, махаббатқа деген
сезімін, өмірге деген құштарлығын сақтау және т.б. ... ... ... ... ... ... мен ... жиынтығын,
қандайда бір мақсатқа жету ... ... ... ... әдіс ... Білім беру жүйесіндегі әлеуметтік ... ... ... ... пәнаралық болып саналады, ... өз ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Сондықтан да,
әлеуметтік жұмыс жүргізу кезінде қолданылатын әдістерді ... ... ... ... медициналық, саяси, сүйеніп, «өз»
құбылыстарын зерттеу және де ... ... ... ... ... ... яғни мэселені шешу әдісі.
Білім беру саласындағы ... ... ... ретінде адамдық
қызметтің саласы болып табылады, ал оның қызметі жалпы ... мен ... ... ... ... ... ... білімді жүйелеп,
пысықтаудан тұрады. Осындай қызметтердід ... ... мен ... мәселелерін шешетін мамандар, ... ... ... ... әдістерімен іске асыруға болады.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... мен отбасының өзінің ішкі үрдістеріне қатысты
отбасы, отбасы қатынастары дамуының ішкі ... ... ... мен технологияларын әзірлеу жөніндегі жұмыс әдістері мен
қолданыстағы нысандарын ... ... ... беру жүйесіндегі әлеуметтік жұмыс өзінің негізінде әлеуметтік
(қоғамдық) ... бола ... ... ... ... ... А.Қ.Рыспекова, «Қазіргі қоғамда үлкен өзгерістер болуда.қазіргі
педагогикалық еңбектерде ... ... ... және ... зерттеу жұмысының мақсатын – инновациялық ... ... беру ... ... ... ... ... педагогикалық шарттарын анықтап негіздеу». А.Е.Берікханова,
«Тұтас педагогикалық ...... ... ... ... атты ... тұлғаның тәрбиесі бала-бақшадан бастап, жанұя мектептегі оқу-
тәрбие жұмыстары барысында қалыптаса, қоғамдық сана дэрежесіне ... ... ... жеке ... ... беруде мектептің орны аса маңызды.
Өйткені мектеп өскелең ұрпақтың бойында ғылым негіздерін ... ... ... тән ... ... ... ... қамтамасыз
етеді.Р.Т.Мендалиева Қазіргі кезде білім беру ... ... ... жүйелі және жан-жақты зерттеу жүргізбей тұрып, ... ... ... ... бөлінеді.
Жас ұрпақтың жан-жақты дамуына, олардың бойында, қоғамдық талаптар
алдындағы жауапкершілігін, ... ... ... ... өнерге
ұмтылысын, ұлттық дәстүрге деген құштарлық сенімін қалыптастыру арқылы,
адамгершілік, эстетикалық ... ... ... ... ... ... арқылы қоғамдық өмірге ... ... ... процесінің басты міндеті болып табылады.
Философия әлеуметтану, педагогика, психология ғылымдарында
жеке тұлғаны ... ... ... бұл ... мектептік білім мен тәрбие беру жүйелерінің
сапалы белгісі дәрежесінде толық зерттелмей келеді.
Түрлі ғалымдар мазмұнында "әлеуметтендіру" жеке ... ... мен ... ... ... ... ... қарастырылады. Мысалы, бұл мәселе философиялық:
әлеуметтендіру ғасырлар бойы жинақталған, ұрпақтан-ұрпаққа
ауысып ... ... ... ... ... ... дәстүрлерін жеке тұлғаның игеруі мен одан әрі
дамыту және оның ... ... ... ... ... ... ... енгізу үрдісі",-деп философиялық сөздікте тұжырымдалса,
ал психологиялық ... ... ... тұлғаны
әлеуметтендіру- оның өмір сүріп отырған ... ... ... ... ... туғызатын белгілі білім, ғылым, нормалар мен
құндылықтарды ... ... деп ... ... ... ... индивидке
әлеуметтік тэжірибені меңгерту арқылы жеке ... ... ... Г.М. ... ... ... екі жақты процесс, ол өзінің
мазмұнына, бір жағынан, ... ... ... ... ... ... әлеуметтік тәжірибені меңгеруін, екінші жағынан, индивид өзінің
белсенді ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ете алады, элеуметтік ортаға
белсенді түрде ... ... ... ... ... ... "тәрбие",
"білім беру" және "оқыту" ұғымдарының мазмұндық қосындыларының мәнінен ... ... деп ... ... ... Әлеуметтендірудің қалыптасуына
көптеген жағдайлар ықпал етуі шартты.
Әлеуметтік психология отбасының, ... ... тағы да ... ... ... ... ... алатын орныны қарай
жіктелетін топтарының психологиясын ... ... ... бөлімдеріне: әлеуметтік топтардың психологиялық мінездемесі, тұлға
психологиясы, ақпарат алмасу заңдылықтары ... ... ... ... тұлғааралық қатынастар жатады. Әлеуметтік
психология өзге ғылымдардан – ... ... ... ... ... ... ... және жеке топтың және жеке адамның құндылықтары
мен ... ... ... ... психология сол адамдар өмір
сүретін микро және макроортаның әсерін ескере отырып, олардың қалыптасуының
нақты ... және ... дара ... зерттейді.
Егер социология тұлғаның әлеуметтік белсенділігін ... ... ... онда ... ... ... пайда болу
жолдары мен заңдылықтарын қарастырады, ... ... ... іске
асырудың жағдайларын жасауға көмектеседі.
Әлеуметтік тәрбие - бұл ... ... ... тэрбие, яғни тікелей адамаралық байланыстар мен осы ... ... ... ... ... ... ұйымдары,
қоғамдар, бірлестіктер т.б.) тарапынан болатын істер.
Әлеуметтік ... ... ... ... саласы зерттейді.
Оның пәні - тұлға қалыптастырушы ықпал жасайтын ... орта ... ... ... ресми ұйымдар, бұқаралық ақпарат құралдары, діни-
руханият мекемелерінің қоғам мүшелеріне ... ... ... ... ... ... тәлкегінен адасқан "тәуекелшіл
топ" (нашақорлар, маскүнемдер, жезөкшелер, бас бостандығын өтеп жатқандар,
қарақшы. топтарға іліккендер мен ... ... діни ... ... ... т.б.) ... ... адамдар маманданған педагогикалық жәрдемге
өте мұқтаж келеді. Әлеуметгік педагогика шұғылданатын және бір өмір ... бұл ... мен ... ... ... ... қыспағынан
өзгеріске келген адамаралық қатынастар, аяусыз бәсекелестіктер жағдайына
жеке тұлғаларды ... ... ... ... ... тұрақты
тәрбиелік іске айналып, кәсіби деңгейге көтерілген. Бұл сала батыстық
педагогика ғылымында ... ... ... ... ... мен ... инабаттылық қатынастары
қажеттігінен туындаған әлеуметтік іс-әрекет құбылысы. ... ... ... келе ... адам ... мен Жаратқан алдындағы ... ... ... қол ұшы ... беру ... ... ... арнайы дайындықты қажет еткен бұл әлеуметтік тәрбие
жұмыстар біздің заманымызда ғана қоғамдық кәсіп түрінде ... ... ... сонымен ... ... ... ... үздіксіз, жүйелі орындалып
баратын іс-шаралар бірлігі. Әлеуметгік жәрдем - бұл ... ... мен ... ... ... ... істер барша
қауымның қолдауы мен сый-қүрметіне іс ... ... ... танылуда,
мысалы, қайырымдылық "Бөбек" қоры елімізде алғаш ұйымдастырылып, бүгінде
мол игілікті ... ... ... ... ... мекемелердің ең
танымалысы.
Әлеуметтік педагог қызметін бірдей рухани-имандылық борыш ісі,
кәсіби қызмет ретінде қарастыруға болады.
Өз тәжірибелік іс-әрекетінде алғашқы ... ... ... кең ауқымды мәселелермен шұғылданған: адамдарға тіл үйрету,
индустриалды қоғамда қызмет етуге қажет ептіліктер мен ... ... ... ... өз ... ... әділетсіздік пен
теңсіздікті (әсіресе әйелдер мен балаларға ... жою және ... ... жэрдем көзі ретінде пайдалану проблемаларын қойып,
оларды ... ... ... ... ... элем ... ... жағдайдағы тұрмысы себептерін тек ... ғана ... ал ... ... ... ... ... іске асуын
тездетеді.
"Тәжірибелік әлеуметтік жұмыстары" 1970 жылдан бері ... бұл ... түрі ... ... ... ... (қорғаушыларға ісі түскен, алыс-беріс жүргізуші мекемелерге
қатысты ... ... ... ... мен ... ... ... - балаларды әлеуметтік қамсыздандыру, отбасылық көмек ... ... ... ... ... мекемелеріндегі жұмыстар;
әлеуметтік қызмет аясына түскен адамдар мен проблемді топтар тұрғысынан -
кедейлер, ... есі ... ... ... ... ... ... және нашақорлармен жұмыстар мэні берілді. Әлеуметтік
қызметтер мән-мағынасы біртіндеп аталған тар ... ... ... ... ... ... қамти бастады. Олардың ішінде
бастылары: жеке ... ... ... ... ... ерлі-
зайыптылар жанжалы, психикалық және тән сырқаттары, қаңғыбастық, ... оқу ... ... тыс ... ... отбасынан
қашуы ж.т.б. Бұдан былай аталған ... тобы ... ... қажеттігі туындап отыр, себебі әлеуметтік қызметтердің байыпты
да терең дайындығы үшін бұл өте ... ... ... ... ... келесі салаларға
бөлінген қоғамдық ортасы, балаларға жәрдем, денсаулық және ... ... ... ... ... ... кәрілер мен жетімдерге
қамқорлық, сауат ашу мен ... ... ... түзету мэселелері. Бұл
мамандануға болған аса кең ... Осы дан ... ... ... ... ... ... күткен адамдар мен топтар жөнінде
қажетті білімдерді жеткілікті игеріп, туындаған проблемаларды шешуде жоғары
біліктілік ... ... ... ТМД елдерінде әлеуметтік тәрбие жұмыстары осы күнге дейін
ескірген мемлекеттік жүйеден ... ... ... Ал осы ... жан ... ... ... мен бірлестіктер селқостық танытуда. Қоғам мен әрбір
жеке адам үлкен күйзеліске түсіп, қайдан жэрдем күтерін ... ... да ... қызмет көздерін тез дамытып, нарықтық заман адымына
жедел жәрдемге келу - бүгінгі күннің шұғыл да көкейкесті мәселесі.
2. Әлеуметтік психология ... ... ... ... ...... белгіде «сана» психикалық
саулық деп қаралуда. Психикалық саулық дегеніміз – субъект ретінде адамның
бастапқы қабілетімен қоршаған ... ... ... ... түрде меңгеруі,
сол арқылы ортадағы ақпараттан ішкі қасиеттерін дамытуда тұрақты және
үйлесімді мүмкіндіктерін жекелік және ... ... ... ... психикалық саулық өзіндік әлеуметтік психологиялық ... Оның ... ... ... жеке ... жетілуі толғандырады.
Оны өзіндік сапасын дамыту арқылы өзін бейнелейді, әр түрлі білім ... ... ... уайымдайды.
Әлеуметтік психологиялық контексте өзіндік сана ... ... оған ... ойы, сезімі және қимылы жатады.
Адамға өзіндік санада ғана ... ... өзін ... және ... ... ... ... сана қалыптасуы өзіндік ... ... ... ... және өз ... жауапкершілік алудан
тұрады.
Өзіндік сана дамуы өзіндік сенім, (өзіндік бақылау, өзіндік ... баға ... ... ... ... реттелу жатады.
В.Сатир «Өз құндылығымның декларациясы» деп, барлық адамдарды есте
сақтауға шақырады, «Мен – ол мен» бар әлемде ... ... адам жоқ. ... ... ... қателігім өзімдікі. Мен өзіме ... ... ... ... Мен өте ... адаммын.
Оның тұжырымдауысынша өзіндік бағаны «Адамдағы барлық ауру, өмі сүру
мәселесінен, кейде қылмысынан - өзін ... ... одан ... ... ... етпегендіктен.
Өзіндік реттеу өзінде шыдамдылықты дамыту, ерік – күш еркіндігі,
толық жауапкершілік, ақыл – ойын ... онда ... ... көңілді
жеңісті ету үшін ережені сақтау:
Өзіне сену – ары таза болу
Жауапкершілікті қорықпай ... ... ... ... ... ... ... деп қарау
Өзіңде болып жатқан жағдайға құрметпен қарау.
Зерттеулер негізінде жеке тұлғаның ... ... ... ... әсер ... ... ... психологиялық
қызмет көрсету қажет.
Негізгі бағыттары бойынша: ... ... ... беру ... ... ... жеке ... құндылығы
ескеріліп, өмірдегі кез – келген әлуметтік жағдайда дайындау қазіргі заман
талабы.
Бала үнемі жақсы ... ... ... ... өсуі қажет. Сонда балада жағымды «мен» бейнесі ... ... ... ... сезімі туады. Мұндай «мен» бейнесі кез келген
баланың жақсы жағдайға, нәтижеге жетуіне, дұрыс дамуына ... ... ... бейнесі элементтерінің когнетивтік күрделілігі мен ... ... ... ... ... ... ... үзіліссіз және
дағдарыссыз артады. Ересектер ... ал ... ... ... ... ... ажыратады. «Мен»
бейнесінің тізбектілігінің және тұтастығының даму үрдісі ... ... ... ... ... және сыртқы бағалаудан өзін -
өзі бағалауға қайта бағдарланудың қиындықтарының белгісі ... ... көзі ... ... өзін - өзі ... ... ішкі мазмұндық
қайшылықтарын туғызады деп тұжырымдайды.
Кез-келген мәдениетті ... адам өзін ... ... ... яғни оның өзі ... ... үрдісі сыртқы және ішкі өзгерістерді өзіне жүктейді. ішкі
бейімделуге жеке бастың сезім, эмоция, ... ... ... Ал ... ... ішкі ... негізінде жатқан.
бақыланған мінез-қылықтар мен әрекеттер жатады. Адамда жаңа нұсқаулар ... ... ... бола ... ол ... сыртқы мінез-
құлқынына түзетулер енгізіп ... ... ... ... ... ... жаңа ... мен жаңа қарым-қатынастың пайде
болуы сияқтылар жатады.
Ішкі бейімделу ішкі ... ... ішкі ... ... ... ... ... деген қарым-қатынасыныі қондырғысының
нэтижесінен болады.
«Мен»-тұжырымдамасы - бұл адамның өзі туралы немесе өз бейнесі ... ... ... ... ... айналасындағыларға әсері,
қабілеттері мен кемшіліктері туралы көзқарасы. «Мен»-тұжырымдамасының ең
негізгі аспектілерінің бірі — ... ... өзін ... ... ... жағымды түрде қабылдайды, «Мен»- тұжырымдамасы төмен өзіндік келеңсі:
теріс ... ... ... ... екпіні тек батыс-европалық жэне солтүсті
американдық мәдениетке тән. Көптеген ... ... ... ... ... және т.б. Европаның оңтүстігіндегі елдер) топть
және ... ... ... ... ... Бұл елдердің
мәдениеттерінде адам үшін оның ... ... ... ... ... керек деп есептелінген. Бұл мәдениеттердің өкілде американдақтардың
көзқарастарын үнемі өзімшілдік деп ... ... ... ... ... ... оларда адамның «Мен»-
тұжырымдамасының мықты ... ... ... адамдар өзінің мінез-құлқымен сыртқы көрінісін
қадағалауда қатты қажеттілікті ... ... ... ... үй
жипаздары болмаған күннің өзінде, сол үйден бірнеше айна ... ... ... өзінің кескініне қарамай өтпейтін адам кемде-кем.
Сыртқы көрініс - бағалау қиынға түспейтін, «Мен»-тұжырымдамасының
аспектісі. Өзінің сыртқы көрінісіне әр адам ... ... ... өзі ... пікірі басқа адамдардың оған ... ... ... ... ... ... шақтан басталады. Мәселен, ата-анасы баласына ат қойғанда,
баланың болашағынан үлкен үміт күтіп, соны ... ... ... ... ... ... ... аты ғана ... ... ... ... және ... ... деген қызығушылықтары, балада ... ... мен ... өзін -өзі бағалауын қалыптастыруға мүмкіндік
туғызады. Егер ... ... ... оған ... ғана жылы сезім
білдірсе, онда ... ... ... ... мен ... баға ... ... өзіндік бағадағь балалар өзіне сенімді емес
және оларда өзіндік ар-намысы, қадір -қасиеті әлсЬ нашар ... ... ... тіл ... қарым-қатынас жасауд қиналады. «Мен»-
тұжырымдамасы жағымсыз қалыптағы балалардың міне: ... ... ... да ... ... қарым-қатынасында үнемі
тауқымет болып отырады. Бұл жағдайлар мұндай балаларда өзіндік бағасына
одан ... кері әсер ... ... ... ... «Мен»-
тұжырымдамасының тауқыметінен өмір бойы ... шег ... ... ... ... дами ... ... өздерін басқалармен салыстырып, «Мен,
Әлия сияқты әдемімін емес пе?» немесе «Мен Дина ... ... ... «Мен
де Ғабит сияқты жақсы жұмыс ... ... - ... ... білдіреді.
Бозбалалық кезеңге жақындай келе, ... ... ... ... ... шешуші мәнге ие болады.
Әрбір адам өзінің қандай болғысы келетініне байланысты, арман-
мүратындағы «Мен» бейнесін тудырады. ... ... ... ... ата-
аналары, мұғалімдері, достары мен абыройлы адамдардың көзіндегі қүндылық
сапаларына ие болады. Адамның ... ... ... ... мүмкін.
Лавануэя мен Уалидің зерттеулері жағымды «Мен»-тұжырымдамасы баш
адамдардың айналасындағыларға шыдамдылықпен ... ... ... ... Олар өздерінің сэтсіздіктерін де жеңіл қабылдайды, ... ... ... ... ... ... ... кездеседі. Жоғары өзіндік баға, әдетте, өз бетімен, дербес және
адалдық сияқты сапалармен ... ... Өзі ... ... ... ең алдымен өз дегеніне сүйеніп, содан барып қана ... мен ... ... [30].
Төмен өзіндік бағадағы адамдар, керісінше, айтылған сындарды ауыр
қабылдап, барлық ... өзін ... Олар өз ... ... ... тез ... «Мен»-тұжырымдамасы жағымды адамдарға да өзін басқару
қиынға түседі. Бейімделу үшін критерийлерді табу қиынға түскенімен, ... ... ... ... жағымсыз адамдарға
қарағанда, тез бейімделеді. Реттегіштің амал-тәсілдері мәдениет ... ... ... ... Адамға қолданылған бейімделудің жекеше әдістері
оның жеке ... ... ... ... Жеке ... жеке ... анықтамалардың көптігіне қарамастан, соның ішінде көбі қоршаған
орта жағдайына бейімделу аспектісін сызып көрсетеді. Жеке ... ... ... ... ... қоса ... яғни сыртқы
көрінісі жоқ аспектілерінің барлық жиынтығын көрсетеді. Кейбір мінез-құлы
және сезім ... жиі ... ал енді ... - ... ... ... бірлестік» сияқты терминдер жалпы қолданысқа ене
бастады: бұл ұғымдардың астарында жеке адамның ... ... ... туралы нұсқама, түсініктер жатыр. Бұл нұсқамалардың пайда ... ... ... ... ... Олар қалай сақталадьад Осыған
байланысты ... ... ... ... ... өзі мен қоршаған ортаның ... ... ... Бірақ, оларда біртіндеп өзіндік «Мен» дамып, дене
бітімінің, денесінің тек ... ғана тэн ... оның ... ... ... бастайды. Нәрестелік кезеңнің үлкен бөлігі балада тек
осымен ғана шектеледі.
Кейіннен кішкентай балалар өздерін ата-аналарымен, ... мен ... ... ... Олар ... ... кішкентаі
екенін, олардың шаштарының түсі ашық немесе қоюлығын біле бастайды.
Олар біртіндеп өздерінің неге қабілетті, сондай-ақ, ... ... ... мен ... бар ... қыр көрсете бастайды
(Наrtеr 1988). Бастауыш мектеп жасы кезеңіне қарай олардың өздері ... ... ... жеке ... баға бере ... 5-сынып
оқушысі достарының арасында сыйлы, көмегін аямайтын, мектепте, спортта
үлгеріъ жақсы сияқты қасиеттердің өзіне тэн ... ... бере ... ... ... ... бір ... негізделіп, ұйымдастырылған.
«Мен»-тұжырымдамасы бүтін мәнді жеке адамның қалыптасуында өте
маңызды рөл атқарады. ... өзі ... жеке ... ... ... шақтың
өзінде-ақ (өмірдің ересектер кезеңін айтпағанда) келісімді ... ... ... ... жеке адам ... араласуынан зардап шегеді. «Мен
тұжырымдамасы ... жэне ... ... ... ... адам өзі ... жэне қандай болуы керек ... ... Осы ... ... ... ... ... шындықтағы «Мен» бейнесін армандағы «Мен» бейнесінен әлдеқайда ... ... ... ... ... өмірге ыңғайланып, толысь
кемелденеді [30].
Әлеуметтік қоршаған орта ... ... ... көмектессе, «Мен»-тұжырымдамасы да өз ... өз ... ... соншалықты кең болып, адамның мінез-құлқы
анықтай бастағанда, ол әлеуметтендірудің ... ... оның ... өзін-өзі кінәлау қызметін қалай атқарса, өзін-
өзі кеңейту қызметін ... да ... ... ... оның «Мен
бейнесімен сәйкес келген кезде, ол айналасындағылардың қолдау, қошаметіне
жүре алады: ол ... ... ... ... сыйды қажет етпейді. Мысалы; өз
жақсы спортсмен деп санайтын балаға сәтті өткен ойыннан кейін ... ... ... есту тартымды болар еді, бірақ ол жалғыз ... ... де, өз ... ... ... ... өзіне өзін-өзі кінәлау тенденциясын
қосуы ... ... жолы ... ... ... адамдар,
бүрынғы бейнесін сақтау үшін өз ... ... ... ... мүмкін. Бейненің бірден тез өзгеруі-жақсы жаққа өзгерген күнде де-
адам оньі өте ... ... ... сайын, жасы есейген сайын, оларда өздерінің және басқа
адамдардың жеке ... ... ... ... қасиеттер
туралы нақты, толық көріністері қалыптасады. Олар өздерінің және басқа
адамдардың ... ... ... ... қасиеттерін өздерін алады.
«Мен» бейнесінің кемелденуі, аяқталуы 2-деңгейде өтеді - ... ... - ... күш ... әлеуметтік жэне оқу облыстарында (Маrsh,
Craven, g Debus, 1991) ... ... өзін ... ... ... ... «Мен спортта Нұрболдан мықтымын, бірақ
математикадан Ғалым сияқты ... ... ... «Мен ... ... жақсы
емес шығармын, бірақ менің ... өте ... ... өз ... ... айналадағылардың элеуметтік мінез-
қүлқы мен өзінің әлеуметтік қалпынь мінез-құлқы арқылы бағалайтын ... ... ... 1982). ... ... жасы кезеңіндегі «Мен»-
тұжырымдамасы ылғи да дәлдігімен айрықшалана бермейді. ... ... ... ... ... ... делік, өздерінің қабілеттерін
жағымды түрде қабылдау бейім келеді ... еt аl., 1993) ... ... ... ... ... тәрбиелеу мен қалыптастырудың тарихы ерте ... Бұл ... ... грек философтары біздің жыл санауымыздан
бұрын қарастырса, ал қазіргі кезде ... ... ... ... ... зерттеп, жаңа тұрғыдан жан-жақты
ғылыми негіздегі талдауларды ... ... ... және ... ... ... ... ықпал ететін әлеуметтік факторлар мен тәрбиенің ... ол ... ... ... ... ... деген
дәлелдерді алға тартса, бихевиоризм бағытын салушы американ психологы
Эдуард Торндайк ежелгі грек ... ... ... жасайды.
Яғни, тұлғаның барлық қасиеттері гендерге, ... ... ... ... Ал ... философы социологизаторлық бағытының негізін салушы
Джонн Локк адамның көзқарастары мен ... ... ... ... ... мойындай келіп, адам тәрбие арқылы
жетіледі ... ... ... Ал ... пен Ф.Энгельс адамды ортаға
белсенді әсер ететін, өз өміріндегі жағдайларды өзгерте ... ... ... деп ... ... ... ... айтсақ,
баланың дамуына ықпал ететін факторларға: тұқым қуалаушылық; ... және ... ... ... кезде орта білім берудің мақсаты – жылдам өзгеріп ... ... ... терең білімнің, кәсіби дағдылардың негізінде
еркін ... ... өзін - өзі іске ... өзін - өзі ... ... бетінше дұрыс адамгершілік ... ... ... ... жеке тұлғаны қалыптастыру. Белгілі ғалым Н.А.Ахмерова тұлға
ұғымына жетпістен ... ... ... оның құрылымының жиырма
бестен астам анықтамасы бар екендігін, алайда тұлға ұғымының бір ... ... ... осы күнге дейін берілмегенін айтады.
Ресей педагогы Н.И.Пирогов балалардың жеке ... ... ... ... ... керектігін айта келіп «тұлға балада да, үлкен
адамда да ... ... ... - ... айтады Сол сияқты
К.Д.Ушинскийде балаларды зерттеп оларды жеке адам ретінде қабілеттерін және
қызығушылығын білу қажеттігін атап ... ... ... және ... ... тұқым қуалаушылық
үлкен мағынаға ие екендігін, ал екінші жағдайда ... рөлі ... ... ... ... ... ... мынадай сипаттама
береді: «Тарих, ежелгі дүние ғылымдары ... - өмір ... ... деп ... оны ... іс - әрекеттік, қоғам ... ... деп ... ... және ... ... адам» ұғымын қолданып,
оған төмендегідей анықтама береді: «Жеке адам»-адамның қоғамдық ... оның өмір ... ... ... ... ... мен
қасиеттер жиынтығын білдіреді.
«Тұлға» деп қоғамдық дамудың өнімін, еңбек, қарым – қатынас ... ... ... өмірдің нақты тарихи жағдайында анықталған
адамды ... ... ... ... құбылыс. Жеке ... ... ... ... тұрады. Бұлар: индивидуалдық,
ақылгөйлілік, ... ... және ... ... жету және
белсенділігін, өзіндік бақылау. өзіндік анализ, бағытталу және ... Яғни жеке ... ... ... мен ... іс-әрекеттік
субьектісі ретіндегі индивид.
Педагогика ғылымының әлеуметтену деген ұғым ... ... ... ... (ұйымдастырылған және өздігінен орын
алған) анықтау мен негіздеуді және оларды мақсатты түрде әлеуметтендірудің
негізгі ... ... ... ... ... ... немесе басқа да
әлеуметтік институт жастарды осы заманғы өркениет қиындықтарына даярлауға
қабілетсіз.
Э.Дюркгейм мектеп ... ... ... ... ... ... ... ойымен түйіндеген. «Индивид қоғамға
қандай мөлшерде қатысты болса да, сондай мөлшерде ол ... ... де, ... ... де ... ... ... өсіріп, жетілдіреді» - дейді ол.
Американың белгілі социологы әрі психологі Дж ... Мит ... ... ... ... ... Яғни әлеуметтену
барысында бала әлеуметтік рөлдердің атқарушысы болу үшін ... ... ... жай ғана ... ... ... ... жағдаятты
интерпретациялайды, себебі ол өзгенің рөлін ала ... ... ... ...... пен ... ие ... Осылайша, әлеуметтенуші бала
өзіне қоғамның берген ... ... ... өзі ... ... ... басты теоретиктерінің бірі
– Карл Роджерс (1902-1987) «Әлеуметтендіру – тіпті де баладан жасанды түрде
тұлға «құрастыру» дегендік емес. Оны іс ... ... өзі ғана ... әрі өзі ғана істеуі тиіс»,- деп қорытады.
К.Роджерс әлеуметтендіру барысында тұлғаның ... ... ... ... ... құндылықтар жүйесін ... ... ... білу қасиеттерін қалыптастыру маңызды деп
есептейді. К.Роджерстің ұғымында, ... мен оның ... үшін «Мен ... ... ... зор, ол ... ... жүйесі: адам
өзін-өзі қалай қабылдайтынын сипаттап береді, мұны К.Роджерс ... ... Адам жаңа ... ... ... ... яғни, әлеуметтену
барысында «Мен – ... да ... ... ... ... ... баланың өз-өзіне дұрыс қарым-
қатынасына, өзіне сенімділігіне айналады да, әлеуметтенуші тұлғаның ... ... ... ... ... ... деп ... сыншылдық тұжырымдамасын қолдаушының бірі Абрахам
Маслоу (1908-1968) – адам ... ... ... ол өз ... ... ... ... сақтауға, әсемдік әлемімен тілдесуге,
өзінің дербестігі мен даралығын қорғауға ... ... ... ... ... ... негіздейді және әрбір тұлға өзін-
өзі жасайды, өз өмірлік тәжірибесінің сәулетшісі өзі, оны ... ... деп ... ... ... ... тұлғаның
қандайда бір әлеуметтік әрекетті игеруінің ... ... ... үрдістердің мәнін ерекше атап ... ... ... ... ... ... мектебін қалаушы Жан
Пиаженің (1896-1980) психологиялық даму ... ... Бұл ... ... ... ең алдымен ойлаудың дамуы.
Әлеуметтенудің когнитивтік тұжырымдамасының жетекші өкілдерінің бірі
– америкалық психолог әрі педагог Лоуренс Колберг (1927-1987) Дж Дьюи ... ... ... ... ... Л.Колберг тұлғаның
әлеуметтену үрдісі ең әуелі моралдік сананың дамуы, ... ... мен ... ... ... деп ... Бұл ... ол
әлеуметтік ортаны сыртқы әсерлердің жүйесі деп емес, тұлғаны белгілі бір
әлеуметтік ... ... ... мүмкіндіктер жүйесі деп
анықтап береді. Л.Колберг пікірінше, мектептің демократияланған ... ... ... де) өз ... ... адамдардың мүддесі
тұрғысынан бағалауға бейімділігін, басқаларды өзіндей ... ... ... өмір ... дайындығын қалыптастырады. Яғни, әлеуметтік
тәжірибе балалардың танымдық әрекетін қамшылай түскендей болады.
Әлеуметтік үйрену ... ... ... ... ... ... ... бағыну, конформдылық үрдістерін
қарастырады. Бұл үрдістер ... ... ... ... ... орын ... ... баланың әлеуметке енуіне жағдай жасайды.
«Әлеуметтік үйрену» терминін ғылыми айналымға жиырмасыншы ғасырдың отызыншы
жылдарда ... ... ... мен ... енгізген. «Үйрену»
- әлеуметтік даму үрдісі. ... ... ... ... ... америкалық психолог Альберт Бандура (1925ж туған)
Оның көзқарасы ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаның ықпалы ғана басқармайды. ... ... ... ... ... да бар, ал оны ... механизмді
А.Бандура өзара детерменизм деп атады. Әлеуметтену үрдісін бақылау арқылы
үлгілеу немесе үйрену үрдісі деп қарайды: ... ... ... мінез-құлық үлгісі қалыптасады. Бала өзінің әлеуметтік ... мен ... ... ... мінез-құлқын көшірмелеу арқылы
ол үшін жаза да, мақтау да күтпестен әлеуметтенеді деп есептейді.
Әлеуметтік ... ... ... ... бірі – ... Ури ... (1917ж туған) жиырмасыншы ғасырдың алпысыншы
жылдың өзінде АҚШ-тағы және КСРО-дағы балалардың әлеуметтенуін салыстыра
зерттуді ... ... өз ... әлеуметтенуді орта мен ... ... ... ... ... бірден төрт деңгейде
қарастырады:
микрожүйе деңгейі (отбасының, ... ... ... ... діни қауымның әлеуметтік ортасы);
мезожүйе деңгейі (әлеуметтік институттардың өзара әрекетінен туындайтын
ықпалдар, мысалы, отбасы мен мектеп ... және діни ... ... ... ... (отбасының достары, көршілер,қоғамдық
ұйымдар,қалалық билік орындары, бұқаралық ақпарат құралдары ... ... (сол ... ... ... мен идеологиясы,
қандайда бір субмәдениеттегі әлеуметтік ұғымдар мен нормалар).
Яғни, тұлға әлеуметтену үрдісінде ... ... ... ... ... бастан кешеді және өзінің өмірлік ортасын
көп деңгейлі етіп құрады деп санады У.Бронфенбреннер.
Сонымен қорыта келе, Әлеуметтену ... ... ... ... ... Адам ... – экономикалық қоғамдық саяси басшылық,
мәдени, педагогикалық ... ... ... ... және ... жасаушы. Әлеуметтендіру адамның ер жетіп, есейген ... аса ... ... ... ... жоғары әлеуметтік мәртебеге қол
жеткізіп, соған сәйкес әлеуметтік рол ... ... ...... ... ғана емес, сонымен бірге қоғамдық орта,
әлеуметтік институт, қоғамдық ... мен ... ... ... ... ... белсенділігі және өзіндік баға беру
теориялары
Тәуелсіз Қазақстан мемлекетінің қазіргі даму ... ... ... ... мен ... ... ... байланыс айқындала түсуде. Осыған ... ... ... ... оны тиімді басқару және дамыту,
әдістемелік, ұйымдастырушылық және моральдік – психологиялық ... ету ... ... ... ғана ... ... ... болып табылады. ... ... ... ... «танымдық белсенділік» әр түрлі салада
талдауды талап етуші көп аспектілі ... ... ... ... ... ... Н.А.Бернштейн,
А.Илиади, И.М. Сеченок);
- психологиялық (Б. Г. Ананьев, М.Я. Басов, Л.С. Выготский, Б.Ф.
Номов, В.С. Мухина, В.А. ... ... (Ш.А. ... Я.А ... Д.Локк, Ж.Ж.
Руссо, К.Д Ушинский, Г.И. Щукина, Т. И.Шамова т.б);
Биологиялық аспект – белсенділік мәселелері түсінігімен ... ... ... энергияның жиналуының нәтижесі болып табылатындығы
жөнінде түсінікпен тығыз ... ... ... – қатынас кезінде ағза
мен оның ... ету ... ... ... ...... ... физиологиялық механизмдер де туып отырады. (П.К.Анохин)
Белсенділік бейне белгісін тұрақтандырушы сапа ... ... ... іс- ... бір түрі болып табылады. (В.З. Коган). Адам ... ... ... ... ... ... де ... келеді.
Психологиялық аспект – тұрғысынан белсенділік С.Л Рубинштейн
көзқарасындағы жалпы психика детеринистік ... бір ... ... Белсенділік субьектінің обьектіге қатынасын қарастырады.
Белсенділік адамның қарым – қатынасына айналады, бұл-адам жеке тұлға
ретінде көрінгенде және ... ... ... ... иесі ... ... ... аспект – мәселелері ... ... ... зерттеумен байланысты. Тұлғалық белсенділік ... тек ... ... ғана емес ... ... Бұл орайда субьект
белсенділігі сыртқы материалды және ішкі ... ... өз ... затты іс - әрекеттің бірдей жүйесі болып табылады. (Б. Г. Ананьев,
В.М Бехтерев, Л.С ... ... ... ... ғана тән ... не ... ... әрекет, мұнда ол
белгілі бір мақсатқа жетеді. Белсенділікті тұлғаның әлеуметтік ... ... оны ... ... ... ... ... Жеке тұлға
әрекет барысында қалыптасады дамиды.
Педагогикалық аспектідегі :
- белсенділік баланың ... іс- ... ... ... жолдарын таңдау, талпыныс) Қатынасын сипаттайтын
тұлғаның бір ... ... ... ... ... іс- ... қатынасын (қажеттілік,
мотив, ерік күш, эмоция).
Т.И.Шамова ... ... мәні ... ... іс ... ... ашады. Репродуктивті таным деңгейінде обьект (оқу материалы)
сырттай қабылдауда сол күйінде қабылданады. Әлеуметтік педогогикалық ... ... үш ... ... ... ... ақыл – ... интеллектуальды және таным белсенділігі.
Ақыл-ой белсенділігі элементарлы іс-әрекеттен бастап шығармашылықтың
күрделі түріне дейінгі барлық деңгейдегі нағыз әмбебап іс - ... ... ... Н.С. ... : ақыл – ой ... кез ... дені ... тән, бірақ әр түрлі деңгейде болады «балалық шақтың әр кезеңі-
белсенділік дамуының өзіндік сапалы ... ... ... ... ... ... ... сай ой әрекеті ретінде
түсіндіреледі. Д.Б.Боголвинскаяның пікірі бойынша, интеллектуалды
белсенділік ... және ... емес ... ... жүйенің интегралды қасиеті болып табылады.
Таным белсенділігінің мәселесін педагогикалық зерттеуге маңызды үлес
қосқандар: М.Н.Скаткин, И.Ф.Харламов, ... ... ... ... т.б. ... ... күшіне
байланысты бұл қазіргі диалектикада, білім беру тәжірбиесі мен тәрбиеде
негізгі болып ... ... ... ... – психологиялық
әдебиеттерге белсенділіктің анықтамалары:
- Адам зейін белсенділігінің таңдаулы бағытталған (Н.Ф.Добрынин,
Т.Рибо);
- ... ... ақыл –ой ... ... Әр ... сезімдерді белсендіргіш (Д.Фрейер);
- Адамның іс ... мен ... ... жоғарылататын
эмоционалды-еріктің және ақыл – ой ... ... ... ... ... ... әзірлік, яғни қабілет пен ұмтылыс
(Н.Ф.Половников);
- Тұлғаның күшейтілген танымдық жұмысымен сипатталатын ... ... ... ... ... әсерлігі (Г.Н Щукина);
- Таным мақсатына жетудегі құлықтық-еріктік ... ... және ... беру ... ... ... тұлғасының айқындалуы, әрекет сапасы ... ... ... ... таным процестерін өзінің даму
деңгейінен белсендіруде танымдық ... ... ... ... ... ... ... ізденіске жетелейді.
Тәжірбие көрсетіп отырғандай, мектептерде оқушылардың әлеуметтік
белсенділігін тәрбиелеу ... ... ... ... ... Бұл
жұмыс әсіресе бастауыш ... ... ... ... ... ... ғылыми әдебиеттің жоқтығы және педагогтердің бастауыш
мектептерде жеке бастың бұл ... ... ... ... біле бермеуі.Бастауыш мектептерде оқушылардың таным
белсенділігін,қоғамдық белсенділігін ... ... ... ... ... ... таңдағы адамзаттық арқа сүйер ...... ... ... дамыту мәселелер нақты
қолға алынбаған мәселе.
Осыған орай бұл қайшылықты ойдағыдай шешу үшін әр ... ... не ... ... қана ... Осы ... оқу ... оқушылардың жас ерекшелігіне қарай жүргізуді меңгерген жөн. Бұл
қазіргі уақыттың ... ... ... белсенділік» дегеніміз
әр оқушының жас ерекшелігіне тән нақты іс - әрекетке қатысу ... оның ... өзі ғана ... ... үшін де ... ... жоқ, мектеп белсенділікті берілген тапсырманы орындағыштық деп
қана түсінеді.
Ал олардың жеке бастық ... ... ... ... ... ... тысқары қалады. Мұндай қатынас тәжірибе көрсетіп
отырғандай оқу іс-әрекетін, ... ... ... төмендетіп,
енжарлығын арыттырып, әлеуметтік белсенділік қасиеттерінің қалыптасуына
кері әсер етеді. Сондықтан белсенділік мазмұны ... ... ... қана ... ... ... ... сол тапсырманы орындау
барысындағы ынталығы. Белсенділіктің ... ... бірі ... ... ... ... ... саналылық
пен дербестік. Оқушылардың жауапкершілігін арттыру арқылы белсенділік
деңгейін көтереміз. Баланың белсенділігін ... ... ... ... ... ... болмау үшін педагог, әлеуметтік педагог
оқушылардың әлеуметтік белсенділіктерін қалыптастыру, дамыту жұмысының ... ... ... де байланысты болып, баланың жас ... оны ... ... ... ... ... мәселелерді
орынды көтеріп ата-анаға әлеуметтік психологиялық-педагогикалық көмек
көрсете білген жөн.
В.А.Ситарев ... ... ... оқушыларында
жауапкершіліктің үш деңгейі бар. Олар:
- ... ...... ... ... өзін ... ... жауапкершілік – орындаған тапсырманың міндеттерін түсінбеуі;
- шынайы ...... ... ... ... ... ... қарауы әлеуметтік белсенділік қасиеттерінің қалыптасуына
жағдай жасайды, ынталандырады.
Ғылым дәлелдеп отырғандай, бастауыш мектеп жауапкершілік сезімдерін
тәрбиелеудегі өте ... ... ... ... ... ... ... адамдар әрекетінің адамгершілік қатынасын тәрбиелейтін
деңгейге ... ... ... Д.Б.Эльконин т.б. бұл кезеңді
баланың адамгершілік қасиеттерінің ... ... ... ... ... ... ... үлгірім деңгейіне сай ... ... ... топ – ... ... оқушылар.
Екінші топ – қабілеті төмен, бірақ көнгіштер тобы.
Үшінші топ – оқушыларының іс-әрекеттерінде ... ... ... ... ... ... топ- ... емес, үнемі ескертуді қалайды, үздіксіз
бақылауды талап ететін топ.
Әлеуметтік ... ... ... ... ... алаламай, оларды бірінен бірі үйренуге, бірін-бірі үйретуге баулу
арқылы белсенділіктерін көтерген жөн. Әр оқушының мүмкіндігі мен ... ... Бұл ... ... өзара ынтымақтастықтың негізіндегі қарым-
қатынас арқылы жүзеге асып әр оқушының белсенділігін ... ... ... ... іс - ... адам ... ... болып, оқу
барысында педагогтың оқушылардың іскерлік, өзара дербес қарым – қатынасқа
түсуіне жағдай жасауы өз ... ... ... ... ... ... ... барысында педагог әр оқушының жауапкершілік сезімін
алғаш рет өз ... ... сол ... сай әлеуметтік психологиялық
жүйеге енуіне, сол күйдің әр оқушының және ... ... ... ... ... жөн. Бастауыш сынып оқушылары сезім әрекетіне тез
бой алдыратын кезеңде екені ғылымда белгілі. Сондықтан Б.А.Сухомлинскийдің
жауапкершілік сезімін тәрбиелеуде ... ... ету жолы ... қолданған
жағдайды бастауыш сынып оқушыларына қолданған жөн. Бұл жұмыс тек ... ғана ... әр ... да ... ... ғана
айтарлықтай нәтиже шығады демекпіз.
«Жеке адам», «Тұлға» деген түсініктерді қарастыратын әлеуметтік
психологиялық ... бірі - ... ... Кең ... бұл – ... ... мен ... баға беруі.
Өзіндік баға, П.П.Чеснакованың [58] айтуынша, өзіндік сананың бір
компаненті болып табылады. ... ... ... ... ... ... қойған масат-міндетінің деңгейін және оны шешуге өзінің
қабілетін ... ... ... алғашқы зерттеулерін 30-жылдары
алғаш рет К.Левин жүргізген. Қазіргі таңда да бұл мәселе аз ... ... ... бағалауды оқып үйрену және оның жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... ... берудегі алға басумен, ... ... ... де соншалықты байланысты. Қазіргі кездегі
мектептер үшін ... ... ... ... қана ... оларды
өздігінен білім алуға, өздігінен жетіліп-кемелденуіне дайындау өте маңызды.
Ол үшін ... ... жеке ... ... ... ... әділ
бағалай білетін белсенді ұстанымын, позициясын, яғни өзіндік бағасының
белгілі бір ... ... ... жағдайда дамыған жеке адамның өзіндік бағасы ... ... ... Бұл ... өз ... ... ... және белсенді іс-
әрекетке бағытталуын қамтамасыз етеді. Жағымсыз сипаттағы өзіндік ... ... ... әкеп ... ... ... ... үшін бала жетістіктері мен сәтсіздіктерін өзі сезе бастайтын,
яғни бастауыш мектеп кезеңінде балада дер кезінде ... ... өз ... деген сенімділігін қалыптастыру қажет.
Өзін-өзі бағалау – ойлау әрекеті өлшемдерінің бірі, күрделі
динамикалық, жеке ... ... ... ... ең ... ... ... тәрбиелеу өзі-өзі бағалаудан басталады. Адам өзін тәрбиенің
қандай сапаларына тәрбиелеу керектігін нақты білуі керек. ... баға ... ... ... ... ... және өзінің талаптану деңгейін
өзінің ... ... ... ... ... Тепе – ... баға өзін - өзі тәрбиелеудің ... ... ... ... ... – субьект отбасында, оқу орындарында, басқа да
жерлерде адамдармен қарым-қатынасқа түскен жағдайда және ... өзі ... ... ... ... Ол өзін айналасындағылармен
салыстырады, егер бұл ... ... ... ... ... адам өзінің әрбір ісінен кедергілер мен ... ... Ол ... ... ... ... Оған жұмыс істеу қиындай
түседі, айналасындағы адамдармен ... ... да ... ... ... ... ... ақылды, жолы болғыш адамдармен
әділетсіз сипатта болады.
Ұлғайған немесе өзгерген өзіндік баға адамды ... ... ... айналасындағылармен қалыпты әрекеттік ... ... ... ... құруына кедергі жасайды.
Барабар өзіндік баға ... ... ... ... Басқадай
болуы мүмкін емес, себебі, егер адам ... ... ол ... ... ... еді. Адам ... ... білген кезде, өзін-өзі
тәрбиелеудегі қажеттілік ерекше ұлғаяды. Олар шындығында шектеусіз.
Академик И.Е.Ефремовтың бекітуі бойынша, егер ... ... ... ... бас миы қыртысының мүмкіндіктерін қолданса, онда мектеппен
жоғары оқу орындарында ... ... ... ол әр ... ... 10
жоғары оқу орнын бітіріп, бір уақытта 40 сөйлеу тілін меңгеріп, ... ... ... жатқа білген болар еді.
Өзіндік бағалау – жеке бастық қатынастардың ... ... ... ... ... сипаттамасы. Өзіндік
бағалау - әлеуметтік құбылыс, яғни ол ... өмір ... ... ... ... ... ... өзіндік бағалаудың
жеткілікті жоғарғы деңгейі – ... пен ... ... маңызды
шарты. Өзіне деген жағымды қатынас тұлғаның рухани жағымды белгісі болып
табылатын өзіндік ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, тұлғаның өзі жайлы пікірі оның іс-
әрекеті мен істерін реттеудің негізі болып табылады [30].
Тұлғаның динамикалы, көпқырлы, ... ... ... ... ... мен ... өмірінің көп жақтарын шарттандырады.
Өзіндік бағалаудың даму шарты, оның ... ... оның ... ... ... әлі де қалыптаспаған.
Қазіргі жаңа әлеуметтік психологияда оқушының өзіндік бағалауын
зерттеуде ... екі ... ... Бірі ... ... жалпы сипатымен,
оны қалыптастыру шартын іздеумен байланысты. Екіншісі микроанализбен, яғни
өзіндік бағалаудың ... ... ... ... Біздің
пікірімізше, осы екінші бағыттың ... зор, яғни ... ... ... ... ... бұл бағыттың негізгі міндеті өзіндік
бағалаудың құрылымдық-динамикалық ... ... ... ... Осы
ықпалдың негізінде мына жағдайды ... ... яғни ... ... ... бағалау жаңа мазмұндармен байып отырады, өзінің
мазмұнын жетекші іс-әрекет типінен байланысты өзгертеді. Өзіндік ... ... ... біздің пікірімізше, жинақталған
теориялық және эмпирикалық мәліметтерді ары ... ... ... Ең
негізгісі осы динамикалық жүйенің ... ... оның ... ... ... және ... бөлінулері мен өзара әрекет шегін
негіздеу және ... ... бұл екі ... ... те, ... ... факторы мен субьектінің іс-әрекет нәтижесін бағалау мен ... ... ... ... бағыт пен екінші бағытты
біріктіреміз. Себебі, өзіндік бағалаудағы ... ... да өте ... ... болып табылады және оларды ескеру әрқашан да қажет.
Сондықтан да біз өз зерттеуімізде ... ... ... ... ... ... ... өзіндік бағалауларының дамуы тек сыртқы
жағдайға адаптивті мазмұнда ғана ... ... ... ... пікірімізше,
бастауыш мектеп оқушыларының өзіндік бағалауларының мазмұны іс-әрекетте
жеткен жетістіктермен ғана емес оны ... ... ... ... болады, яғни іс-әрекеттің сыртқы және ішкі
нәтижелерінің динамикалық үйлесуімен байланысты. Өзіндік бағалауды ... үшін ... ... әсер ... көп жағдайларды ескеру керек.
Өзіндік бағалауды зерттеуге қатысты ... ... ... ... оның ... психологиялық мазмұнын табуды көздейді.
2. БАСТАУЫШ МЕКТЕП ОҚУШЫЛАРЫНЫҢ ӨЗІН-ӨЗІ ... ... ... ... сынып оқушыларында кездесетін әлеуметтік психологиялық
қиындық түрлері және ... шешу ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық жағдайларға
және нақты қоғамдық тығырыққа тірелуі, адам ... ... ... ... ... ... ... денсаулығына, мінез-
құлқына, оқытуға байланысты әлеуметтік ... ... ... ... ... ... Баланың жеке қасиеттерінің, әлеуметтік
психологиясының дұрыс дамып кетуі үшін ... ... ... ... саналы көзқарасы және осы ... ... пен ... ... тығыз одақ, нәтижелі жұмыс қажет.
Әл-Фарабидің пікірінше ... жасы ... ... оның ақылы да, яғни тәнімен
бірге жаны да өсіп отырады. Бала өмірінің ... бір ... оның ... ... өтіп, мектеп оқушысы атты әлеуметтік рөлді қабылдауы. Бұл
кезеңнің ... ... ... ... тән ... ... ... рөл қосылады. Мұндай белгілер оның мінез-құлқында, ... мен ... ... ... ... Бастауыш сыныпта адамның тума
қасиеттеріне қоса, өсе қалыптасатын адам бойындағы психикалық қасиеттердің
негізі қаланып, даму ... ... ... ... ... ... ... оқушыларының потенциалдық
мүмкіндіктерін анықтау және дамытудың тиімді бағытын ... ... 6-7 ... ... баланың заттарды, дүниені, қоршаған ... ... ... ... ... болса, 7-8 жастағы
баланың қабылдауы оқытудың нәтижесінде родуктивті бейнелі- елес түріндегі
қабылдауға қарай өзгереді.
Бастауыш сынып ... ... ... оның ... ... ... ... оның танымдық және адамгершілік
күштерін дамытудың жаңа көздерін ашатын оқу болып табылады. Бірінші сынып
оқушылары бастан ... ... үш ... ... жиі байқалады.
Біріншісі жаңа мектеп тәртібіне байланысты (ерте тұру, сабақтан
қалмау, тыныш отыру, үй тапсырмасын ... ... т.б) ... ... ... ... тыс ... оқу жұмысын бұзу т.б. сәттерді жіберіп
қою пайда ... Жеті ... ... ... әлеуметтік
психологиялық-физиологиялық жағынан қажетті дағдыларды қалыптастыруға даяр.
Бала бұл жаста өзінің жаңа әлеуметтік рөлін ... ... ... ... күтеді. Жеке дара ерекшеліктерін ескере отырып, әрбір баланың өзіне
тән темпераменті, қайталанбас ерекшеліктерін ... ... ... ... қарым-қатынас орнатса, бала да жаңа рөлге неғұрлым тез икемделеді.
Қиындықтың екінші түрі мұғаліммен, ... ... ... ... ... туындайды. Бірінші сынып
оқушысы көбінесе жаңа ортаға ... ... ... ... таныса
алмай, өзін жалғыз сезінеді. Тәжірибелі ұстаз барлық балаға бірдей талап
қояды, бірақ әр баланың бұл ... ... ... жеке ... мұқият бақылайды. Бұл олардың мінез-құлықтарының «астарына»
көз жүгіртіп, олардың шын мәніндегі ... ... ... көмектеседі.
Қиындықтың үшінші түрін оқушылар оқу жылының ортасына таман сезіне
бастайды. Алғашқыда олар ... ... ... кез келген жаттығуларға
ықыласпен кірісті. Бірақ бірінші сыныпта оқу үрдісі әдетте балалар белгілі
бір даяр ... мен ... ... ... есте ... ... ... етіп жасалған. Әрине, мұндай жағдайларда баланың
ақыл-ой ізденісінің өрісі тар, таным дербестігі шектеулі болады. ... ... ... ... қарай балада оқуға деген құштарлық
өте бастайды да нәтижесінде селқостық пен ... ... де ... оқу үдерісі мектепке жаңа келген балаға көп талап
қоятындықтан, мектептен қорқу мен үрейлену пайда болады. ... ... ... ... ... ол ... сезімі.
Жауапкершілік, парыз міндеттер сезімін тудыратын оқушының әлеуметтік
ұстанымы, «ондай бола алмау» қорқынышының пайда ... алып ... ... ... ... ... дұрыс жасамай қоюына, айыпталуға және
жазаланудан қорқады. Бастауыш сынып жасында «ондай бола ... ... ... ... ... ... жаңа білімді игеруге ... ... ... салмақпен қарайды және баға алу ... ... ... ... ... мектеп жасындағы бағалау іс-әрекеттің нақты нәтижесін ғана
бағалау ... Оны бала ... ... ... деп ... Әсіресе, бұл-
эмоционалды сезімтал, әлеуметтік-мәдени және педагогикалық олқылығы бар
балаларға тән. Жас өсе келе осы ... ... ... ... ... мүлдем жоғалып кетеді.
Мектептік қорқыныш баланың әлеуметтік психологиялық жайлылығын ғана
емес, сонымен қоса балалар неврозының дамуына да ... ... ... ... ... ... ... мен бала суреттерін
зерттеу әдістерімен анықтауға ... ... ... баланың
қызығушылықтарын, әуестіктерін, темпераменттерінің ерекшеліктерін, көңіл-
күйін және ішкі ... ... ... ... ... үрейлену – бұл баланың эмоционалдық жайсыздығының ең
жеңіл көріністері. ... ... ... ... ... төмендеуі, мектепке келу мен оқудың алғашқы айлары кезеңіне тән.
(Р.Тэмм, ... ... Бұл ... жеңу ... ... жан-жақты
зерттей отырып, әлеуметтік психологиялық, педагогикалық көмек көрсету
қажет.
Балалар үрейленуін жеңудің екі тәсілі бар:
1.Қиын ... ... ... ... ... ... сондай-ақ шектен тыс мазасыздануды, үрейленуді ... ... ... ... ... баға мен өзі ... ... адамның «тұлғалық өсуіне» қамқорлық ету.
Бірінші сынып оқушыларының мектептен үрейленуін жеңу үшін мыналар
қажет: ... ішкі ... ... ... күшін
жеңілдету, азайту. Жаңа неғұрлым жоғары біліктер балаларға түрткілерді
жүзеге асырылуының қате қалыптасқан ... бас ... үшін ... ... қарым-қатынастың үнемі қолданыстағы біліктерін
дамыту және ... ... Жеке ... ... ... ... пайда
болуын ескере отырып, оған бәсекелес басқа біліктерді барынша ... ... ... тыс ... ... жөнінде жұмыстар жүргізу.
Үрейі бар балалармен жұмыс істегенде, олардың сәттілікке,
сәтсіздікке, ... және ... ... ... ... Бір нәрсені
дұрыс және бұрыс істегені жөнінде ... ... ... ... ... ... Бала ... мінез-құлқының берекесіздігіне,
қатты қысымға әкелетін мектеп талаптарының жоғары мәнділігі әр ... ... ... Бұл ... ... бағытының бірі болып,
оқудың негізгі түрткілерінің бірі болып, біліктілік ... ... кем ... ... өзінің «толымсыздығымен» келіспеу болып
табылады.
Алдымен бұл байланыстың негізі – баланы ... ... ... ... табылады. (Венгер,В.С.Мухина, Л.И.Божович,
Н.Г.Салмина). Психологтар: ... ... ... ... ... ... және ... мектеп жасының байланысының
феномені» - дейді.
«Баланы мектепке әлеуметтік психологиялық дайындау» ұғымының нақты
анықтамасы әзір жоқ және ... ... ... ... ... ... ... де әлі құрылмаған. Шетелдік психологтар «мектептік
кәмелеттікті» баланың мектептегі ... ... ... ... ... ... ... меңгеруге қажетті білім, дағды, қабілет,
мотивация және басқа деңгейлерді игеру» - деп ... ... ... ... екіншісінде әлеуметтік психологиялық пен ... ... ... Ал ... ... баланы мектепке
әлеуметтік психологиялық ... ... ... ... ... психикалық даму деңгейінің болуы деп ... Яғни ... ... ... даму ... ... (Л.С.Выготский) келуі
керек. Кейінгі кезде психологтар Л.А.Венгер мен ... ... ... ... ... балада «мектептік» қасиеттер таза
күйінде, яғни ... ... ... ... ... ... емес, өйткені олар оқу әрекеті барысында ғана қалыптасады» - дейді.
Осыдан келіп, Л.А.Венгер ... ... ... психологиялық дайындық
балада «мектептік қасиеттердің қалыптасуында деп есептейді. Психологияда
осылайша бір ұғымның болмауынан ... ... ... психологиялық
дайындау туралы әртүрлі авторлар (Л.И.Божович, И.В.Дубровина, Н.Г.Салмина,
И.Шванцара т.б) оның түрлері құрылымдарын ... ... ... келе, мектептегі оқуға ... ... ... ... (функционалдық),
интеллектуалдық, эмоционалды-еріктік, тұлғалық (соның ішінде мотивациялық),
әлеуметтік психологиялық (коммуникативтік) дайындықты жатқызуға болады
деген пікірлер бар. ... ... ... дайындық және
бастауыш мектеп жасының бірізді байланысының феномені» - деп ... ... ... ... екі жас ... ... ... бастауыш мектеп)
әлеуметтік психологиялық бірлікте қарастыруға ықпал ететін интегративтік
сипаттаманың әлі де аз ... екі жас бір ... ... ... ... өткендегі кризис, Д.Б.Элькониннің
терминологиясымен айтқанда аз. Сол ... ... ... ... баланың
дамуына ыңғайлы, оңтайлы жолмен өту керек. Осы жағдай тәжірибеде дұрыс өтіп
жатыр ма, міне ... ... Екі жас ... ... ... ... болатын екі жақты үрдіс екендігі ескерілуі керек.
Екінші мәселе баланың ... ... ... ... ... ... атайды.
Үшінші мектепке дайындықтың ... ... ... ... ... психологиялық дайындау
жұмысына психолог, әлеуметтік ... қана ... ... да, ... ... Ал ... ... психологы мен әлеуметтік педагогы дайындау
керек. Ол да үлкен мәселе. ... ... ... ... ... ... ... та, практикалық та жағынан терең, нәтижесінде
тәрбиеші де, мұғалім де, әлеуметтік психологта, әлеуметтік ... ... ... ... ... ... назар аудару керек.
Балаға әлеуметтік педагогикалық қолдау көрсету, біріншіден, бастауыш
саты мұғалімнің ... ... ... ... ... баланың рухани
адамгершілігін, өзін-өзі дамытуын, оның денсаулығымен, оқуымен, жеке ... ... ... ... ... ... ... туындап отыр. Мәселен:
- мектептің әлеуметтік институт ретінде беделі төмендеп барады, мектеп ата-
аналар мен ... ... ... ... ... отыр. Мектептің субьективті
және обьективті себептерге байланысты өзінің гуманитарлық талаптарын толық
қанды іске асыра ... ... ... ... шынайы жай-күйі мен
педагогтардың баланың оқудағы жетістіктеріне қойып отырған
талаптарының арасындағы қайшылықтар;
- отбасындағы шынайы ... мен ... және ... ... ... жаңа тәрбиелілік мәселелер ... ... ... ... ... шылымқорлық және
т.б етек алуы.
Міне, осындай қайшылықтардың ... үшін ... ... сатыдан
бастап әлеуметтік педагогикалық көмек көрсетуді қолға алуы тиіс. Оқушыларды
әлеуметтік қолдау, яғни оларға қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік,
моральдық, жеке топтық және т.с.с. көмек көрсету. ... ... ... ... ... кең ... Оның ... мағынасы туралы Ш.А.Амоношвили, В.Ф.Шаталов, С.Н.Лысенкова, Е.Н.Ильина
ғалымдардың еңбектерінде жан-жақты айтылған.
Ынтымақтастық ... ... ... ... ... ... мәселенің мәнін ұғуға, өзінің шынайы және мүмкін күш-қуатын
ашуға, шешу ... ... оның ... оңтайлысын табуға көмектеседі.
Сонымен қатар оқыту мен тәрбие үшін маңыздысы-бұл адамның мәдениетті игеруі
болса,әлеуметтік педагогикалық қолдау үшін оның ... ... ... өмірінің қожайыны бола білуі мәнді. Сондықтан әлеуметтік педагогикалық
қолдау оқыту мен тәрбиені ... ... ... ... ... ... мен ... тәрбиелеуді туғызуда көп қызмет
атқарады.
Ендеше қазіргі кезеңде бастауыш ... жай ғана ... ... ... қажет. Яғни жеке бастың әрекетінің жылдамдығымен
тиімділігін ынталандыратын және ... ... ... Ол ... болмасын, өз беделі туралы емес тек қана бала ... ... ... ... Жаңа ... парадигмасындағы жаңа формация
ұстазы міне, нағыз ... ... ... ... Ол ... ... ... ойлауын, тұлғалық жеке ұстанымын, құндылықтарын
бейнелейді әрі соған негіздейді.
Тұлғаның өзіндік құрылысында ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық мағыналар жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ретінде табысты қалыптасуының белгілеріне:
- білімге деген қажеттілік, адам мәдениетінің белгілі бір ... ... ... білім ордасымен, сыныбы, мұғаліммен мақтану сезімінің болуы;
- білім мекемесінде, сыныпта ... ... ... ... ... дәстүріне қамқорлық білдіруі;
- ересектердің тәжірибесімен білімін сыйлайтын оқушы болу білігі.
Сонымен қатар бастауыш сатының өзіндік ерекшеліктерінің бірі – ... мен ... ... ... және ... болуы. Отбасымен
жүргізілетін жұмыстарды қазіргі уақыт талабына сай етіп ұйымдастыру сынып
жетекшісі мен әлеуметтік педагогтың маңызды ... ... ... ... үшін ең ... әлеуметтік орта. Отбасының басты қызметтері: тәрбиелік,
сауықтыру, рухани-адамгершілік, танымдық-білімдік, әлеуметтік-тұрмыстық,
еңбек, ... ... ... ... ... ... отбасы мен мектептің өзара әрекетінде оларға әлеуметтік
психологиялық – ... ... ... ... (2-қосымша)
2.2 Бастауыш сынып оқушыларының өзін-өзі бағалаудың ерекшеліктері
Өзін-өзі ... ... ... ... ... бірі деп санаймыз. Өйткені жас ұлғайған ... ... ... танудың басқада құраушылары сияқты жылдам орныға
бастайды.
Б.Ананьев [5] ... ... ... ... ... ... ... алу, белсенді қалыптасу ретінде қарастырады, оның ... ... ... ... бар ... ... Оның пікірінше,
оқу үрдісінде өзін-өзі бағалаудың қалыптасуы, педагогтердіщ сыныптағы және
отбасы тұрмыстық ортаның ... ... ... ... ... [49] зерттеулерінде әрі қарай
дамытылғанын көреміз. Автор бастауыш ... ... ... бағалауының
қалыптасуына ықпал ету оқу пәндерінің мазмұны мен оқыту әдістерімен, оқыту»
үрдісінде оқушылар ... ... ... ... ... ... мектеп оқушысының өзін-өзі
бағалауың ... ... ... ... қосылуы ғана емес, сондай-
ақ, оның нэтижелерінің бағалануы қажет деп есептейді.
Ш.Амоношвилидің [3] ... ... ... ... ... бағалаушылық пайымдауда оқушы бетке үстайтын ерекше бағалау өлшемдері
құрылуы қажет. Ол ... бір үлгі ... ... ... істеу
жолдарын меңгерген ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесін игерген оқушы өзінің жеке
оқу-танымдық әрекетіне бағалау бөлігін белсенді енгізе алатындығын ... ... - ... мектеп оқушысының ... ... ... қыры ... Оның пікірінше, оқушыны
әрекер субьектісі ретінде қалыптастырудың ... ... ... ... ... ... хал ахуал;
мұғалім тарапынан оқушыларға сенім білдіру және құрмет;
жаңа білім алуда оқушыларға дербестік берілуі;
мұғалімнің ... ... ... көңіл-күйін, қызығуын, қабілеттеріі назарға
алуы;
жалпы мәдени жағдай, мұғалім мен оқушылар дамуының жоғары деңгейі.
Н.Калашникова [36] мен Ю.Иванов [35] ... ... ... және
мектеп оқушыларының оқытуда жеке компьютерлерді қолданып, оқу ... ... ... өзіне-өзі баға беруді күрделі ерекше 6қ
әрекетіне айналдыру үшін мұғалімнің оқу ... ... ... ... ... психологиялық-педагогикалық әдебиетке талдау жасай ... ... ... болады, өзін-өзі бағалау оның бастауыш ... ... рөлі ... екі аспектіде қарастырылады.
1. Өзін-өзі бағалау оқыту үрдісінде белсенді қалыптасатын тұлғалық білім
алу ретінде алға шығады және ігіші мектеп оқушысының оқ ... ... ... ... Өзін-өзі бағалау - оқу әрекеті тұтастай құрылымының ерекше бөлігУ оның
қызметі. мектеп оқушысы осы ... ... ... оқу ... оның ... алға ... анықтай білу болып табылады.
Баланың жеке тұлғасы қалыптасуында өзін-өзі бағалаудың пайда ... ... ... ... мәселенің бірі болып табылады. өзін-өзі бағалау
-өзін-өзі тануды дамуда қажетті құрамдас бөлік, яғни ... ... ... ... ойлау қабілетін, қылықтары мен дәлелдерін, мінез-құлық мақсатын
сезінуі, қоршаған ортаға, адамдарға және өзіне деген көзқарасын, қатынасын
білдіреді.
Өзін-өзі бағалау ... ... ... ... ... ... ... байланысты оқытылды. Бұл зерттеулер екі топтағь
сұрақтар ... Бір ... жеке ... дамуындағь
жалпы мәселелерді қарайтын контексте өзін-өзі танудың ... ... ... және ... алғышарттард;
талқыланды. Аталған сұрақ бойынша Б.Г.Ананьев [5], А.Н.Леонтьев ... ... ... ... ... бөліп
көрсетуге болады.
Келесі топтағы зерттеулерде, өзін-өзі бағалау ерекшелігі мен оның
қоршаған ... ... ... ... қаралатын арнайы сұрақтар
айтылды. Соның ішінде ... [50], ... ... [29] ... бөліп көрсетуге болады.
Л.С.Выготский [23] баланың өзіне жеке тұрғыдан көзқарасы қалыптасуы
жеті жастағы кезеңнен басталады, өзін-өзі ... ... ... деп ... ... ... ... өзіне көзқарасын
қалыптастырад басқа адамдармен ... ... ... Бұл ... жалпы мінез-құлқын әлеуметтік қалыптарға сай
құратын, өз ... ... ... ... ... ... ... тұлғалық саты Р.Бернс [10] американдық авторлардың көптеген
зерттеулерін талдай кел ... ... жэне ... жасы ... өзін-өзі
бағалаудың дамуыщ сапалы секіріс болатынын айтады.
Д.Б.Эльконин мен оның тобы жүргізген ғылыми-тәжірибелік ... ... ... ... Ерте «мен ... ... жастағы дағдарыспен» байланысты пайда болады
осы жаста баланың қалыптасуының когнитивті алғышарттары жетіледі. Нақ ... бала өзін ... ... ... ... Оның ... ... өз-өзінен сол оратаға қалыптасып кетеді.
2. Ерте «Мен ... ... ... ... гөрі ... ... оқу жылы бойы өзін-өзі бағалаудың қалыптасуы байқалады.
Өзі туралы ... ... ... жоқ ... ... ... ерте пайда болады. Алайда, өзін-өзі ... ... ... болғанда әлдеқайда орнықты бола бастайды әрі
олардың арасындағы мағыналық үйлеспеушілік те байқалмайды. Оқу жыл ... ... екі ... ... ... өлшемі мағыналас емес. Жеке тұлға өзін екі түрлі
тәсіл арқылы бағалайды. Бірінші, өз ісінің объективті нәтижесін өзінің ... ... ... ... ... өзін ... салыстыру арқылы.
үміттену деңгейі жоғары болған сайын, оны қанағаттандыру қиындай түседі.
Жеке тұлғаның өз қабілетін ... ... ... ... ... әсер ... Сәтсіздік үміттену деңгейін төмендетсе,
табысты болу оны көрсетеді. Салыстыру сәтінің маңызы да ... ... ... жеке ... өзінің дара табыстарын ғана ескермей, ... ... ... ... ... отырып, ерікті немесе еріксіз түрде
өзін басқалармен салыстырады. Жеке тұлғаның жалпы өзін-өзі бағалауына оның
жеке ... ... ... белгі әрекеттің ол үшін
қаншалықты күшті әсер етеді. Өзін-өзі бағалаудың жекеше түрі ... ... жеке ... ... ... ... ол туралы шешімге келу оның
ісінің қандай саласы ол үшін негізгі болып есептелетінін айту ... ... ... ... ... ... сергек, тапқыр,
қателіктерін өз бетімен таба алады, мүмкіндіктерін сай тапсырмаларды таңдай
алады, дұрыс ... ... соң, дәл ... ... одан қиынын
таңдайды, сәтсіз орындалса, өзін тексереді немесе орындалуы оңай тапсырманы
алады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... әрекеттерге өте сезімтал.
Өзін-өзі бағалауда балада оның болашаққа құрған жобасы, мейлі ол
іске аспаған болса да, бірақ оның ... ... ... ... ... ішінде жекелей оқу әрекетінде маңызды рөл атқаратын ұсыныс
көрініс табады.
Өзін-өзі бағалауда баланың басқалардан өзі ... ... және оның ... ... жеке ... білуге бағытталған белсенділігінің өсуі
байқалады.
Балалардың ... ... ... ... ... белгілі.
Жеке тұлғаның өзін-өзі бағалауындағы көрсеткіш тек оқуда жіберілген
ғана емес мінез-құлқындағы жіберілген кемшіліктеріне де көзқарас.
Бұрын айтылғандай, ... ... ... оның ... көзқарасы ғана емес, сонымен бірге оның ... алға ... ... де ... ... ... ... нет талаптануымен тығыз байланысты.
Баланың өзін-өзі бағалауынан ғана емес, сонымен бірге ол басқалардыд
жетістігіне қалай қарайтындығынан да байқалады. Өзін-өзі ... ... ... ... өз ... ... есесіне басқалардың
істерінің бәрінен кемшілік тауып отырады, керісінше, өзін-өзі бағалауы
төмен оқушылар жолдастырының жетістігін ... ... ... ... ... ... ... басқаларға сынмен қарайды.
Өзін-өзі бағалауы жоғары балалар оқуда, қоғамдық тапсырмаларды орындауда,
ойында да табысқа жетуге ұмтылуда белсенділіктерімен ерекшеленеді.
Өзін-өзі бағалауы ... ... ... ... басқаша ұстайды.
Олардың негізгі ерекшелігі-өздеріне сенімсіздік. Олар барлық бастамалар,
істерінен тек қана сәтсіздікті күтеді.
Баланың өзін-өзі ... мен ... ... ... арасында ешқандай байланыс жоқтығы байқалды. Есесіне отбасының
беріктігінің маңызы зор, себебі бүлінген ... ... ... ... ... ... ... мен ата-анасының онымен бірге өткізген
уақытының арасындағы байланыс ... ... ... жоғары
балалар тәрбиеленген отбасыларында ата-аналар отбасының әртүрлі мэселелерін
шешуде балаларын да кірістіріп тартып отырған. ... ... ... үлкендердікімен сәйкес болғанда оған құрметпен қарап отырған.
Өзін-өзі бағалауы темен балалар ... ... ... ... қалыптасқан. Мұғалім өзін-өзі бағалауы төмен оқушы оған ... ... деп, ... ... алатын әрекет элі
қалыптаспаған. Бұл ... ... ... ... ... ... қалай
көрінетіні бұған мұғалім қаншалықты шын пейілін жұмсайтыны маңызды емес,
бала қай жағдайда болсын кері ... ... ... сол ... ... ... ... пікірлері өте ерте кезден қалыптасуының маңыздылығы ... ... ... өзіндік сана-сезімінің дамуы баланың
өзіне талар қоя білуі, өзіне сын көзбен қарай ... ... ... ... ... ... оқушылары өздерінің оқу ... ... ... объектілік жағдайлармен байланысты деп есептейді.
Ал, екінші - үшінші сынып оқушылары оқудағы табыстарын ғана ... ... да ... сыни ... ... мектеп жасында өзін - өзі нақты-жағдайлық бағалаудан (өз
әекетін, қимылын бағалау) әлдеқайда жинақталған ... ... ... ... де ... еңбегі оқушының өз білімі мен күшіне сенім мен
сенімсіздіктің қалыптасуындағы өзін-өзі бағалау рөліне арналған. Автор өзін-
өзі ... ... ... ... ... ... сенімсіздік немесе өз-өзіне сенімділік, яғни мінездің белгілі –
бір ерекшелігі пайда болатынын көрсетеді.
Балаларда белгілі кезеңде өзін-өзі ... ... және ... ... ... ... бұл тек ... талап
ету деңгейінде ғана емес, өзіне талап қою ... де ... ... ... ... [14]: ... ... игере келе, ортаның
бағалауы мен өзін-өзі бағалауын жетілдіре келе балалар жағдайдың тікелей
ықпалынан біртіндеп тәуелсіз бола ... ... ... қарай санасының
дамуындағы негізгі себеп - айналадағы ортаның ... ... ғана ... ... ... қойған міндеттер деңгейіне сай болу және өзіне қойған
талапты орындауға қажеттілік», - деп жазды.
Оқытушы ... ... ... бір ... жеке ... ... басқалардың арасындағы орнын бағалайды. Бағаны балалар
дәл осы қалпында қабылдайды. Оқытушының бағалауына сүйене отырып, ... және өз ... ... ... орташа, нашар, алға ұмтылатын,
ұмтылмайтындарды реттеп біледі. Өздері туралы қалыптасқан ... ... ... 3 ... ... болады. Бірінші
топтағылар, үлкендердің ... ... ... ... сүйенеді, әрі
өзін-өзі бақылау дағдысын тез ... ... ... ... ... ... орнықсыз, барабар еместігімен ерекшеленеді. Оларда
өз қимылдарына ... ... ... ... ... ... ... жетіспейді. Үшінші топтағы балаларға өздері жайлы пікірдің
қалыптасуы ... ... ... ... ... мінездемесіне
байланыстылық тән. Оларда өздерінің ішкі жан-дүниесіне үңілуге ынталары
жоқ, өздері туралы пікірлері ... ... ... барабар емес.
Әдеттегідей, бастауыш мектеп оқушыларының оқу әрекетінде ... ... ... ... негізделген және ол соншалықты
әлеуметтік бақылау мен шара қолдану үшін негіз ... ... ... ... пайдалана білсе, ауызша бағалау оқушының өзін-өзі бағалауй
қалыптасуында негізгі рөл ... ... ... бірге бұл жасөспірімнің
жүрегіне жол табу да өте ... ... ... ... ... ... зерттеуі
Біз іс-тәжірибемізде жүргізу үшін басты мақсатын айқындадық. Ол
бастауыш ... ... ... ... ... ...... әрекеті өлшемдерінің бірі,
күрделі динамикалық, жеке ... ... оқу ... ... ... ... білім мен ойлау әрекетінің әдістерін игергендігіне
байланысты емес, сонымен бірге ... ... ... де ... ... ... сынып оқушыларының өзін-өзі бағалауын және оның оқу
танымдық әрекеттегі ролін ... үшін біз ... “Үш ... ... Бұл ... ... асыру үшін оқушыларға
математика пәні бойынша тапсырма (өткен материал ... ... ... ... Біз оқушылардың жұмысын үш ... ... ... деп бағаладық. Нәтижелерді тарату алдында
балаларға олардың ... ... ... үш ... ... ... ... орындаған тапсырма жөніндегі өз пікірі болғандықтан, олар
түрлі бағаға қойғандығын бағаладық. ... соң ... ... ол өзі ... дөңгелектеп қою ұсынылады. Әрі қарай жеке әңгімелескенде, балалар
мына сұрақтарға жауап береді:
Сен өзіңді қандай оқушымын деп ... ... ... ... ... ... бағалар алғанда қуанасың, қандай бағалар қынжылыс тудырады?
Сенің жұмысың «үш» деп бағалауға лайық, алайда, мұғалім саған «бес» ... ... ... ... ба, әлде қынжылыс білдіресің бе?
Бастауыш мектеп оқушыларының өзін-өзі бағалау деңгейі ... ... ... ... ... ... Өзін-өзі бағалаудың мұғалімнің теңдес бағалануына сәйкес келуі
2. Өзін-өзі бағалу дәлелдемелерінің сипты:
а) орындалған жұмыстың сапасына бағдарланған ... ... ... дәлелдемелер;
б) оқушының өз-өзіне шығарған бағас мен қойылған сұрақтарға жауаптарының
сәйкестігі дәрежесі талқыланған ... ... ... ... ... ... ... қалыптасатын бағалаушылық
ұстанымын анықтауға мүмкіндік береді. Бастауыш мектеп оқушыларының (әсіресе
үлгерімі нашарлардың) ... ... ... ... ... отандық психологтар зерттеулерінде дәлелденеді, олар үлгерімі
нашар оқушыларда ... өте келе өз ... жете ... ... ... тұжырымға келеді. Үлгермеушіліктің жетістіктен
басым тұруы олардың жұмысының мұғалімнің төмен ... ... ... өзі ... ... ... сезінуге және нақты
мүмкіндіктермен салыстырғанда талаптану деңгейінің ... алып ... ... ... табыстар өзін-өзі бағалауға ықпал етуі мүмкін,
ал екінші жағынан, бастауыш мектеп оқушысының, мұғалімнің жігерлендіруші
жауаптары көмегімен ... ... ... оқу ... ... артуына алып келуі мүмкін. Мұғалім бастауыш мектеп оқушысы үшін
ең маңызды тұлға баланың ... және ... ... ... оның ... ... ... бастауыш сынып мұғаліміне өзін-өзі бағалауды
жалпы оқу білігі ретінде қалыптастыру үшін мына жағдайларды ... ... деп ... ... болады.
оқу – танымдық әрекет үрдісінде әлеуметтік жағдайын зертей отыра балаларда
өзін-өзі ... ... ... ... жасау.
Балалардың дербес және шығармашылық тұрғыдан көріулерін ұдайы дамыту.
Әрбір балаға оған ... ... ... бар екендігін
сезіндіру,мұның өзі балаларда қорғаныш ... ... ... ... ... ... ... бастауыш мектеп оқушыларының
төмендегідей біліктерді меңгеруіне мүмкіндік туады:
- өзін түсіну және ... ... ... еркін бағалау; сезімдік әсерленушіліктердің ... ... ... таңдау, қорқу және т.б).
Сонымен, оқу әрекетінің бөліктері ... ... ... ... ... ... ... білімдер, біліктер мен
дағдыларға қол жеткізуге мүмкіндік береді, сондай-ақ, ... ... ... ... өзін өзі ... ... ... етеді.
Біз ұсынған ғылыми болжам өзін-өзі бағалау оқытудың ... ... ... ... ... ... ... дамуында өсу
байқалды, алғаш оқудағы табыс өзін-өзі бағалауға әсер етсе, кейін өзін-өзі
бағалау оқудағы табысқа ... ... Оны ... үшін біз ... жүргіздік:
1-кезеңде 2,3,4-сынып оқушыларының оқудағы табыстылығын айқындадық.
2-кезеңде бастауыш мектеп оқушыларының өзін-өзі бағалау ерекшелігін
анықтадық.
3-кехеңде 1,2-кезеңдердегі зерттеулер нәтижесін салыстырып, өзін-өзі
бағалау мен ... ... ... ... ... ... ... 1,2,3-кестелерде көрсетілгеноқытушы қойған
бағалар болып ... ... ... ... ... ... |Оқушының аты жөні |Орыс тілі |Орыс тілі ... тыс |
| | ... ... |оқу |
| | | | | |
| | | | | |
|1 |Б.Н |4 |3 ... |
|2 |Е.Қ |4 |5 ... |
|3 |А.З |5 |4 ... |
|4 |Ж.З |3 |4 ... |
|5 |Ж.Қ |4 |5 ... |
|6 |И.А |4 |5 ... |
|7 |Қ.Д |4 |5 ... |
|8 |М.А |4 |5 ... |
|9 |Қ.Ж |4 |5 ... ... |И.А |4 |5 ... |
|11 |Б.Д |4 |5 ... ... |М.Ш |5 |4 ... ... |Ш.Е |4 |5 ... |
|14 |Б.А |4 |4 ... ... |С.А |4 |4 ... - тең ... ... оқушыларының өзін-өзі бағалауы
|№ |Оқушының аты жөні ... ... ... - өзі |
| | ... ... |бағалау |
| | | ... | |
|1 |Ә.Ә |2 |3 ... |
|2 |Б.Н |3 |3 ... -тең |
|3 |Д.Ш |3 |4 ... |
|4 |Е.Е |3 |3 ... -тең |
|5 |Е.М |4 |4 ... ... |
|6 |Ж.А |3 |3 ... -тең |
|7 |М.М |4 |3 ... |
|8 |М.А |3 |3 ... -тең |
|9 |О.М |5 |4 ... ... |О.Е |4 |3 ... |
|11 |Р.А |5 |4 ... ... |С.Е |3 |3 ... -тең ... |Ж.Қ |3 |3 ... -тең ... |У.М |3 |4 ... |
|15 |Е.Е |4 |4 ... -тең ... ... ... ... ... ... аты жөні |Мұғалімнің ... ... - өзі |
| | ... ... ... |
| | | ... | |
|1 |А.М |4 |4 ... |
|2 |А.С |4 |4 ... |
|3 |Б.М |5 |5 ... |
|4 |Б.А |5 |5 ... |
|5 |Е.Х |4 |3 ... |
|6 |И.Ә |5 |4 ... |
|7 |Қ.Н |4 |5 ... |
|8 |М.Д |4 |4 ... |
|9 |М.Ж |5 |4 ... |
|10 |М.С |5 |4 ... ... |Н.Н |4 |4 ... ... |С.А |4 |3 ... ... |С.Б |3 |3 ... ... |С.Ә |4 |3 ... ... |С.М |4 |3 ... ... ... оқушыларының өзін-өзі ... ... ... 13% ... ... ... теңбе-тең, ал 86,7% өзін
теңбе – тең бағаламайтыны анықтадық. Олардың 66,7% өзін-өзі ... ... ... төмен бағалайды.
Сонымен, екінші сынып оқушыларының көпшілігі өзін-өзі көтеріңкі
бағалайтынын көреміз.
Үшінші сынып ... ... ... ... ... ... ... теңбе-тең бағалайтынын, ал 46,7% теңбе – тең емес екенін
байқадық. Олардың 20% өзін-өзі көтеріңкі, 26,7% ... ... ... ... ... ... ... нәтижесін
қортындылай келе, олардың 46,7% ... ... ... ... емес ... ... Соның ішінде 6,7% өзін-өзі көтеріңкі, 46,7 %
өзін-өзі төмен бағалайтыны анықталды.
Зерттеу ... ... ... оқушысының өзін-өзі бағалауы
дамуында өсу байқалатынын көрсетті: ... ... ... ... ... өсу ... және өзін-өзі жоғары
бағалайтын балалар санында өзгеріс болады. Алайда, біз өзін-өзі бағалауы
төмен ... ... ... байқаймыз. Екінші сыныпта олар 20 ... ... ... 26,7%, ал ... сыныпта 46,7%.
Біз оқытудың табыстылығы мен зерттеу барысында алынған өзін-өзі
бағалаудың нәтижесін ... ... ... ... ... ... оқу әрекетінің нәтижесін артық бағалайтынын
көреміз. Олар өздерінен нені талап ... ... ... ... ... ... алшақтықты әлі де болжай алмайды. Арта қалудың
алғашқы кезінде алшақтық жеткілікті сезілмейді, бастысы ... ... ... ... ... оқудағы табыстылығын зерттеу барысында
алынған өзін-өзі бағалау нәтижесімен салыстыра отырып, оқудың табыстылығы
өзін-өзі бағалау ерекшелігіне ... ... ... үлгеретін
оқушылардың өзін-өзі бағалауы теңбе – тең болады немесе көтеріңкі, ... ғана ... ... оқушылардың өзін-өзі бағалауы теңбе-
тең төмен, тек бір үлгермейтін оқушыда ғана өзін-өзі бағалауы ... ... ... ... ... ... ... қорытындылай келе,
өзін-өзі бағалау оқытудың табыстылығына ықпал ететінін көреміз. өзін-өзі
бағалауы төмен балаларда оқытудың ... кері әсер ... ... ... атап ... ... сынып оқушыларына: “сен өзіңді ... ... ... – деген сұрақтар қойғанымызда, қандай оқушыны нашар, ... деп ... ... ... ... ... беруге қиналды. Көптеген
балалар дәл жауап бермеді.Ал үшінші, төртінші сынып оқушыларына осы сұрақты
қойғанымызда, олар ... дәл ... ... ... олар ... ... оқушыларды анықтауда қабілеттілік көрсетті.
Екінші сынып оқушыларының көпшілігі “бестік” ... баға ... “4”, ... ... “2”, “3” ... кейде “4” алғанда ренішті
болады. Үшінші төртінші сынып оқушыларының көпшілігі “5”, “4” ... “2” ... “3” ... ... ... “3” ... ... сәйкес, ал мұғалім саған “5” қойды,
сен ... ... ма едің ?” – ... ... ... ... сынып
оқушыларының 26,7% “жоқ ” деп жауап берсе, 73,3% - ... деп ... ... ... ... ... дұрыс бағаланбаған “бестікке” қуанды.
Үшінші ... дәл осы ... 53,3% - ... деп, 46,7 % - ... ... ... ... 73,7% - “жоқ” деп, 26,7% - “иә” деп жауап берді.
Осындай ... біз ... ... оқытудың табыстылығына
әсер ететінін байқадық, осы ... ... ... жүргізген зертеу
жұмысымыздың болжамы дәлелденіп отыр.
Сурет 2.4 – Диаграмма. Иә жауабы.
Сурет 2.5 – ... Жоқ ... ... ... ... ... мектеп оқушысының
өзіндік бағасының жіктелуін зертеу әдістемесі.
Бастауыш мектеп оқушысының өзіндік бағасын (ӨБ) зертеуде отандық
психологтар, ... ... ӨБ ... ... әдістемесінің
түрлі өзгертушілігін; Стандарталмаған өзіне-өзі есеп беру мен ... ... 1993); ... және жобалау көзқарастарын
жинақтау үрдісінің негізінде құрылған ӨБ ... ... ... ... жобалау әдістемесі (Меньшиков,1993; Прихожан,
1995); “Аяқталмаған суреттер” ассоциативті ... және т.б ... ... ... батыстық психологияда мойындалған, американдық
зертеуші Сьюзен Хартер әдістемесімен ... ... ... ... ... ... ... жақтары көп жағдайда, оның басқа бір
саладан алынбай, нақты мектептің ... ... ... ... сұрақтармен айналыса отырып, С.Хартертің алған ... ... ... жете ... ... ... ... “сыртқы”
бағасымен емес, оның іс-әрекетінің меншіктік (“ішкі”) бағасының бағдарымен
байланыстырылады.
ӨБ оқу ... ... ... бала мен ... ортаның
өзара іс-әрекетінің тиімділігін өлшеу үшін шкала ... ... ... ... ... жас ерекшелік психологына бастауыш мектеп оқушысының
жеке басының дамуы жөнінен құнды ... ... және ... ... көмектеседі. Балада теңбе тең ӨБ бола ма, соны ... ... ... жете ... ... (мұғалімнің) бағаны осы
салада қоса қолданады.
Әдістемелік сипаты: “Өзінің жете білушілігін баланың түсіну шкаласы”
өзіне-өзі суреттеу қалпындағы стандарталған өзіне-өзі есеп беру ... ... ... басқаша аталатын екі нұсқаны ұсынды; мектеп
жасына дейінгі балаларға және бастауыш мектеп оқушыларына арналған.
Сегіз жастағы бала ... ... ... ... ... бере ... ... есеппен, біздің жұмысымызда аталғындардың екінші
нсқасы ... ... 4 ... ... ... жете ... (ТЖБ) – оқудағы белсенділік және ... ... ... ... ... (“Жақсы баға алу ... ... ... баға алу ... ... оқушылар ), жауап іздеудегі
тапқырлық, оқығанды тез ... ... ... ... қатынастағы жете білушілік (ҚҚЖБ)-
достарымен өзара әрекетестігі табыстылық: достарының саны,
достарының ... ... болу ... бала ... ... достармен ған ойнайтын ... ұнай ... ... тыс ... жете ... (СТЖБ)- мектептік,бірақ
оқуісіне қатысы жоқ. Ойын таңғдаудағы ... ... ... ... ... бірден команда таңтайтын балалар – ойнға
бірден команда тааңдай алмайтын балалар), тез жүгіре білу.
4. Жалпы өзіндік жағымы (ЖӨЖ) ... ... ... Өз ... ... ... –қылығының дұрыстығы
басқаларға ұқсамауға талаптану (Басқалар сияқты болғысы
келетін балалар- басқалар сияқты болғысы ... ... ... ... 7 ... ... ... барлығы 28 жұп бекітулер.
Олардың жартысы жоғарғы деңгейдегі бекітулер, екінші жартысы ... осы екі ... ... өзіне жақын соны таңдау керек.
Таңдаудан кейін ол,бұл жауап оған кез ... ... ... ... ... кезде мүмкін ғана болама, соны анықтау керек Ондайда “ жоқ” және
“өтірік ” жауаптары ... ... ... ... ... ... барынша көп жағымсыз нұсқаға бір
бал беріледі, барынша көп ... -4 ... ... ... таңдаған
жағдайда жағымсыз нұсқаға 2 –балл беріледі, ал жағымдыға 3 – балл беріледі.
Әр сала бойынша баланың ... ... ... ... ... әдістеменің авторы сияқты біз де барлық субшкала нәтижелерін
қосудан бас ... ... ... ... ... ... ұсынылады.
Нұсқаулардың түсініктілігі бектулердің бірінші жұбында тексеріледі. Баланың
жеке ерекшелігіне байланысты, зертеу 12 – 35мин ... ... ... ... ... балалар қызыға, беріліп ... ... ... ... ... “Бұл - мен”, “Иә мен жақсы
ойнаймын, бірақ жаман оқимын. Екілер сирек болады, ... ... ... ... жылы бір ... 5 ескерту болған, ал қазір екі айда
бірде бір ескерту ...... ... ... эмоционалды қақпа
сөздер тіркеліп отырды. Алайда, тест кезінде әртүрлі себептермен алаңдағы
(6,9%) да болды.
Таңдау. Біздің таңдауымыз ... ... ... ... ... бастауыш (бірінші 15 оқушы және ... 15 ... ... ... ... ... ... балалар да болды.
Нәтижені талқылау: Зертеу көрсеткендей, С ... ... ... оқушысының ӨБ мен Өзін - өзі бағалауының ерекшеліктерінің анықтауға
көмегін тигізді. Берілген таңдау өзін - өзі ... ... ... ... ... ... ... қатар, бір ыңғай үзілді кесілді
жауаптарды ( “жалғыз ... ... ... ... ... да қыр
көрсетті. Осындай бір жақты балалар 42,2% (19 ... ... - өзі ... ... 3 көрсеткіш бойынша белгіленеді:
өзіндік ... ... оның ... жете білушілігін көрсеткен деңгеймен
келісімді болу, ӨБ ... Осы үш ... ... ... ... анықталды (7- кестеде көрсетілген).
Кесте 7.
Өзіндік бағалау нұсқамасына байланысты балалардың сандық бөлінуі (%)
|Нұсқа |ӨБ ... |I ... |III ... |
| ... | | |
|1 ... ... ... |4,5 |9,5 |
|2 ... ... ... |18,2 |19,0 |
|3 ... ... ... |22,7 |23,8 |
|4 ... келісімді, жіктелген |13,6 |4,7 |
|5 ... ... ... |40,9 |42,9 ... ... ... ... жататын балаларды өзіндік жағымы
мен ... ... ... ... ... ... ӨБ
жіктелмеген, баланың барлық күшіоның жоғары ... ... ... себеп-
жетістіктердің қыр көрсетуі.
Екінші нұсқадағы балалар өзіндік жағымы жоғары, өздеріне көңілі
толып және қателік, ... ... ... ... ... ... олар ... беделін асырып отырады. Мұндағы басты
себеп - өзі туралы көріністі сүйкімді, мейірімді баладағыдай деп ... ... ... ... ... ... деп ... өзіндік жағым), әлеументік қалаудағы мінез қылыққа талпынады, бірақ
түрлі сәтсіздікке жолығады. Бұл ... өзі ... ... ... мен
айналасындағылардың қатынасы арасындағы айырмашылықты ... ... ... мінез- қылықтарын растау мотивациясына ие. Жалпы ӨБ төмендеу
үрдісін басынан өткізеді.
Төртінші ... ... ... орта ... ... ... ... кешетіндер: айналасындағылардың күтуіне
сәйкес ... ... ... ... келгендерімен де бірақ іске
аспайды. Сондықтан, жете білушілік субшкалаларын алынған ... да ... ... ...... жағынан ықылас, зейін, олардың
ересектермен қатынасы сәтсіз болғандықтан оларды орнату.
Екі сыныптың балаларының көбі ... ... ... ... ... деп ... ... абыройы туралы төмен көз қараста,
өмірдің басқа саласында өзінің ... ... ... ... ӨБ қалыптасу үрдісі ерекше қарқынмен өтеді. ... – тең ... ... оның төмен жаққақарай бұрмаланып көрініс беруі әбден
мүмкін. Мінез қылық денгейінде олар өз бетінше ... ... ... қалған жағдайларда оңай қабылдайды. Жетекші ... ... ... оқушылардың сандық бөлінуінде өзін-өзі бағалау
нұсқамасына тәуелді ұқсастық байқалады. Біртекті таңдау тұтастай расталып,
бірінші және ... ... ... ӨБ ... нұсқасына (орта,
келіспеушілік, жіктелген) ие болды.
Өзін - өзі бағалауды жіктеу ... ... ... ... ... ... ... жеке көрінісінің арасындағы келісімдікті
анықтауға ... ... ... ... ... ... жағым мен жеке
ӨБ деңгей жағынан сәйкес келмеген ... ... ... ... ... субшкалалар бойынша баға деңгейіне байланысты I және III сынып
оқушыларының сандық бөлінуі (%)
| ... ... ... | |
| ... ... ... |
| |I |III |I |III |I |III ... |59,1 |52,4 |40,9 |76,6 |- |- ... |50,0 |85,7 |50,0 |14,3 |- |- ... |63,7 |76,2 |36,4 |23,8 |- |- ... |45,5 |42,9 |54,5 |57,1 |- |- ... ... ... ... талдай отырып, тұтастай I
және III сынып оқушыларының өзіндік жағым деңгейі басқа ... ... ... ... ... ... айтқанда, баланың өзі
туралыжек нақты көрінісі ... өз ... ... ... ... екен.
М.И. Лисинаның тұжырымдамасына сәйкес, жеке және жалпы ӨБ ара қатынасы
біртіндеп ... ... ... ... ... ... ... жеке бастың дамуындағы жағымсыз жеке нұсқаға айналуы ... та, ... ... ... ... дейінгі балаларға
жанасқанмен, берілген талдаудың ... ... ... ... да ... мүмкі.
Сонымен, нәтиженің талдауы көрсеткендей, жоғары деңгейдегі өзіндік
жағымдағы балалар басқа субшкалалар бойынша жете ... ... ... жуық деңгейлеріне қыр көрсетті.
Орташа деңгейдегі өзіндік жағымы бар балалар басқа салаларда жете
білушіліктің орта және жоғары деңгейін ... ... ... ... ... бар ... құрбы
құрдастарымен қатынастағы жете білушілік және сабақтан тыс ... ... ... ... ... ... балл ... ал танымдық жете
білушілік (бесеудің төртеуінде нашар үлгеретін ... ... ... ) ... және ... балл ... ... бағам” әдістемесі
Әдістеменің сипаты: бастауыш мектеп оқушыларының топтық өзіндік баға
ерекшеліктерін зертеуде жеке адам ... бір ... ... ... ... ... ... сөздер қатары берілген: ... ... ... көңілділік, ашушаңдық,
дөрекілік, өмірге ризашылық, қызғаншақтық, кек ... ... ... ... еркелік, жайбасарлық, арманшылдық,
ұялшақ, табандылық, ашықтық, ... ... ... ... ... мейірімділік, жасқаншақтық, шешімділік,
ұстамдылық, ... ... ... ... батылдық,
қарапайымдылық, күманданғыштық, қызбылық, қайырымдылық, әдепсіздік,
парасаттылық, ... ... ... зейін мен қарап, бірінші қатарға өзінің субъектиті
идеалын сипатайтын жағымды ... ... Ал ... ... ... тиіс ... ... жазды.
Содан кейін оқушы осы мінез бітістерінен (жағымдыны бір бөлек,
жағымсызды бір бөлек) өзіне тән ... ... ... ... ... өзін - өзі ... ... аты-жөні |“Жағымды” |“Жағымсыз” ... |
| | ... ... ... |
|1 |А.И |14 |18 ... |
|2 |А.З |15 |20 ... |
|3 |Б.Н |9 |16 ... |
|4 |Е.Қ |20 |17 ... |
|5 |Ж.Н |16 |10 ... |
|6 |Ж.Қ |14 |7 ... |
|7 |И.А |19 |11 ... |
|8 |Қ.Д |14 |7 ... |
|9 |К.Ж |20 |16 ... ... |М.А |20 |11 ... ... |С.А |19 |11 ... ... |И.А |16 |20 ... ... |Б.Д |18 |12 ... ... |М.Ш |10 |10 ... |
|15 |Ш.Е |14 |14 ... ... ... ... өзін - өзі ... ... ... |“Жағымды” |“Жағымсыз” |өзін-өзі |
| | ... ... ... |
|1 |Б.Н |14 |9 ... |
|2 |Ә.А |11 |11 ... |
|3 |А.Е |12 |11 ... |
|4 |Д.Ш |15 |15 ... |
|5 |Е.Е |17 |17 ... |
|6 |Е.М |14 |14 ... |
|7 |Ж.А |13 |17 ... |
|8 |М.М |16 |16 ... |
|9 |А.М |14 |18 ... |
|10 |Р.А |10 |16 ... ... |М.А |20 |22 ... ... |С.Е |18 |18 ... |
|13 |У.М |18 |18 ... ... |Ш.Қ |17 |19 ... ... |Е.Е |15 |15 ... ... ... оқушыларының өзін - өзі бағалау
|№ |Оқушының аты-жөні ... ... ... |
| | ... ... |бағалауы |
|1 |А.М |16 |16 ... |
|2 |А.С |14 |14 ... |
|3 |Б.М |17 |17 ... |
|4 |Б.А |20 |20 ... |
|5 |И.Ә |8 |16 ... |
|6 |Қ.Н |11 |14 ... |
|7 |М.Д |13 |10 ... |
|8 |М.Ж |10 |10 ... |
|9 |М.С |15 |17 ... ... |Н.Н |15 |17 ... ... |С.А |13 |13 ... ... |С.Б |12 |14 ... ... |С.Ә |16 |16 ... ... |С.М |14 |15 ... ... |Ү.Н |11 |15 ... |
Зерттеу нәтижесі көрсеткендей, 2- сынып оқушыларының ... ... ... келе, зертелінген 15 баланың 66 % -өзін
жоғары,20% -өзі төмен, 14% ... -өзі ... ... ... сынып оқушыларының көпшілігі өзін - өзі жоғары бағалайды
деген қорытындыға келеміз.
Үшінші ... ... ... 15 ... 20% ... жоғары
бағалады, 53% -өзін теңбе-тең бағалайды, 27% -өзін-өзі төмен бағалайды.
Төртінші сынып оқушыларын зерттеу барысында 15 баланың 8% ... ... 46% - ... 46% ... - өзі төмен бағалады.
Зерттеу нәтижесі бастауыш мектеп оқушыларының өзін-өзі бағалауды
дамуында өсу байқалатынын ... Өзін - өзі ... ... 2-
сыныпта 66%, 3-сыныпта 20%, 4-сыныпта 8% -ға төмендетілді.
Теңбе тең бағалау коэффициенті 2-сыныпта -14%, ... 53%, ... -46% -ға ... ... ... коэффициенті 20%, 3-сыныпта - 27%, 4-сыныпта
- 46% - ға көтерілгенін байқадық. ... ... ... ... ... ... тұрақсыз екнін көруге болады.
Сурет 2.6 – Диаграмма. Өзін-өзі ... ... Бұл ... мен ... ... өзіндік бағалауды зертеу үшін төмендегідей әдістемені
ұсынды. 10түзу сызықтардың басында және ... ... ... парақтар
таратылып беріледі. Зертеуші: барлық ойларыңызды жинақтап, алдарыңыздағы
парақтарға зер салыңыздар! Осы ... ... ... жер ... өмір сүріп
жатқан адамдарды орналастырыңыздпр. Адамдар, әрине, әртүрлі. Олардың
арасында ауру және сау, ... және ... ... және батыл, бір сөзбен
айтқанда, ... ... бар. ... ... ... ... ... мінез қылықтарын көрсетеді.
Сызықтардың сол жағындағы сөздер жеке ... ... ... ... өте ... ... береді. Оң жақтағы сөздер керісінше, ... ... ... ... қай ... ... тұрсыздар, нүкте
қою арқылы белгілеп, берілген мінездемелер бойынша өзіңізді бағалаңыз.
Денсаулық______________________________________________________
Өте ... сау ... ... ... ... ... ... адамдар
өте адал адамдар
Тіл табысушылық______________________________________________
Тез тіл ... ... өте ... ... ... ... адамдар
Ақ көңілділік______________________________________________________
Өте адалсыздар
өте ақ көңіл адамдар
Батылдық______________________________________________________
Өте ... ... ... сүйкімділер
Бақыт______________________________________________________
Өте ... ... ... ... өзін - өзі ... ... ... |Оқушының |балл |өзін-өзі |№ ... ... ... |
| |аты-жөні | ... | ... | ... |
|1 |А.Ә |37 ... |1 |А.М |44 ... |
|2 |Ә.З |35 ... |2 |А.С |47 ... |
|3 |Ә.Ә |44 ... |3 |Б.М |37 ... |
|4 |Ә.С |40 ... |4 |Б.А |39 ... |
|5 |Е.М |23 ... |5 |Е.Х |26 ... |
|6 |Қ.Т |32 ... |6 |И.Ә |41 ... |
|7 |М.О |48 ... |7 |Қ.Н |52 ... |
|8 |М.Д |39 ... |8 |М.Д |18 ... |
|9 |М.Ш |21 ... |9 |М.Ж |38 ... ... |М.Э |33 ... |10 |М.С |32 ... ... |Н.Э |42 ... |11 |Н.Н |43 ... ... |О.М |28 ... |12 |С.А |40 ... |
|13 |Р.М |44 |Теңбе-тең |13 |Ү.Н |25 ... ... |Р.С |34 ... |14 |С.Ә |31 ... ... |С.Е |24 ... |15 |С.М |43 ... ... эксперименттік 4а сыныбы мен бақылаушы топ 4б ...... 15 бала 46% - ... ... – тең, 46% - ... 8%
өздерін жоғары бағалады.
4б сыныбында 15 бала 53% өздерін теңбе тең бағалады, 26% төмен, 13%
жоғңары, 8% - өздерін өте ... ... ... ... ... ... ... түрі
кездесетіні байқалады: теңбе – тең ... ... ... ... ... ... ... бағалауы өсу, даму үстінде,
нақтылыққа беталыстары болады. Келешекте тұлғаның ішкі ... ... ... дәлелі болады. Өзін-өзі орнықты томен ... ... ... оқушысының үлгерімі өзін бағалауына ықпал етуіне
күмәнсіз. Бағдарлама ... ... ... қиындықты сезінетін
балалар, төмен бағалар алады. Оқуда не талап ... және ... ... ... деңгейі арасындағы белгі бір алшақтық
байқалады, бала оқытудың қандайда бір кезеңінде нашар үлгерушілер ... ... ... кезеңінде бұл алшақтық жеткілікті сезілмейді,
бастысы бастауыш мектеп оқушысы оны ... ... ... ... көбі ... оқу ... ... асыра
бағалайды. Төртінші сыныпқа қарай өзін-өзі төмен бағалайтын арта қалған
оқушылардың ... ... ... ... жиі ... ... әрі де соны ... болады, керісінше оқу әрекетеріндегі жетістіктер,
алдағы уақытта да табыс күтуге жетелейді. Жұмыстары үнемі ұзтаздың төмен
бағалауымен ... ... арта ... ... оқу әрекетіндегі
сәтсіздіктер олардың өзіне сеніммен айырылуын әкеліп соқтырады.
Оқу – тәрбие үрдісі ұйымдастыра отырып, оқытушы ... ... ... ... ... және ... қалыптастыруға тиісті.
Зертелген мәселе бойынша әдебиеттерді талдай келе, бастауыш мектеп
оқушыларының өзін-өзі бағалауын ... біз ... ... ... ... ... ... көмек көрсету.
2. Әлеуметтік-педагогикалық қолдау жасау.
3. Әлеуметтік педагог пен мұғалім бірлесе отырып, баланың ... ... ... ... Баға, басты мақсат, оқушының оқу-танымдық әрекетін ... ... ... жасап, бағыт беруге қызмет ету керек. ... ... ... ... болуы керек. Баға – оқу-танымдық әрекеті.
5. Оқушының жеке әлеуметтік психологиялық ерекшелігін ескеру қажет.
6. Баланың ... мен ... ойын ... ... оның ... жасау.
7. Өзін-өзі бағалауы төмен оқушыға әлеуметтік психологиялық ерекшелігін
ескере ... ... ... Өз еңбегінің ерекшелігін сапалы сезіну міндетін қоятын, баланың өзін-
өзін бағалау белсенділігін арттыратын жағдаяттарды енгізу.
9. Әлеуметтік ... ... ... пайдалану, т.б.) арқылы өзін-өзі
бағалау деңгейін көтеруге ықпал жасау.
10. Жеке ... ... ... ... ... ықпалы зор.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Абасов З. От ... - ... ... // ... ... 1998. №5. – ... Александровская Э.М.личностные осбоенности младших школьников в норме
при норвно-психических растройствах. // Автореф. Л., 1985. – 90 ... ... Ш.А. ... ... без отметок в н.ачальных
классах. // Экспериментальные исследования по проблеммам перестройки
начального обучения. Тбилиси, 1969. – ... ... Ш.А. ... и ... ... ... школьников. // М., Просвещение, 1980. 265с.
5. Ананьев Б.Г. Психология педагогической оценки. // Том 2. ... 1980. – ... ... Б.Г. ... как предмет познания. // Ленинград, ЛГУ, 1968. –
29с.
7. Ананьев Б.Г. Развитие ... в ... ... ... ... // М., УЧПЕДГИЗ, 1960. – 13с.
8. Антонова Г.П. Различие в мыслительной деятельности при решении залдач.
// М., Просвещение, 1968. – ... ... Р. ... Я – ... и ... // М., ... 1986. ... Блунский П.П. Трудные школьники // М., 1992. – 62с.
11. Божович Л.И. Личность и ее ... в ... ... // ... 1968. – ... ... Л.И. О ... проблема и методах изучения личности
школьника // ... ... ... ... М., ... – 93с.
13. Возрастные возможности усвоения знаний / под.ред. ... М., 1986 – ... ... ... ... ... / ... Б.Г.Ананьева, М., 1954 –
48с.
15. Выготский Л.С. Педагогическая психология // М., ... 1991 – ... ... Л.С. ... ... и ... развития // Избранные
исследования, М., 1956 – 58с
17. Гальперин П.Я., Запорожец В.А., ... Д.Д. ... ... и ... и ... ... обучения в школе // Вопросы психологии,
1963 № 5, С.68
18. ... М.В., ... И.Г. ... ... проблемы
познавательной деятельности и общения. // М., 1983. 105с.
19. Горбачева В.А. К вопросу формирования ... и ... у ... //
АПН РСФСР, 1952 №18 С.98
20. Грэйс К. Психология развития 7-е ... ... // П., ... ... С.Я ... и ... мотивов деятельности // Вопросы
психологии. 1984 №4 С56
22. ... А.В. ... ... самооценки.//Минск 1993. 55с.
23. Захарова А.В. Формирование самооценки учебной ... ... ... в ... ... ... // М.,
1977.43с.
24. Иманғалиева Г. Тұлғаның әлеуметтенуін зерттеу.// Қазақстан мектебі,
2006 №11 ... ... Н.Г. ... ... ... ... ... процессе самостоятельной работы. // М., 1984. 47с.
26. Кон И.С. Открытие Я.// М., Политиздат, 1978. 87с.
27. Кон И.С. ... Я в ... ... ... 1981, ... ... ... және әлеуметтік педагогика / құрастырған педагогика
ғылымының кандидаты, доцент Кумаржанова К.Ш. Өскемен: ШГИ, 2006
29. ... Г.А. ... ... ... ... ... ... 2004.
30. Калиев С., Майғаранова Ш., Нысанбаева Г., Бейсенбаева А.А ... ... ... ... негіздері. Алматы: Білім,
2001
31. Кенжеғұлова А. Мектепке дейінгі оқыту мен ... және ... ... ... ... 2005 №8 14б
32. Мүтәлі Ә. Қазіргі педагогикадағы Тұлға ұғымы// Бастауыш мектеп,
2007,№1 17б
33. ... Ә., ... Ә. Жеке ... ... ... ... ... 2005 №1 20б
34. Ланда Л.Н. О формировании мыслительной деятельности при ... ... ... 1959 ... ... Н.С. ... ... в способностях.// Психологическая
наука в СССР, том 2, 1960.
36. Левитов Н.Д. Теория ролей в ... ... ... 1969, ... ... А.Н. ... ... Личность.//М., 1975.
38. Леонтьев А.Н., ЛурияА.Р., ... А.А. О ... ... ... ... ... педагогика, 1968,
№7.
39. Лернер И.Я. Критерий уровней ... ... ... иссл. В пед науках, 1971 №4.
40. Липкина А.И. К вопросу о методах выявления самооценки как ... ... ... М., ... ... А.И. ... ... М., 1976.
42. Липкина А.И. Рыбак Л.А. Критичность и ... в ... М., ... ... Е.С. ... ... ... Я //Вестн.Москва сер 14
психология 1999 №2.
44. Чернышева Н.С. Методика ... ... ... ... ... ... сер 14 психология 1997
№3.С22-29.
1-қосымша
|Басқалардың ... ... ... ... т.б) ... ... ... үміт күтуі) |
Мен
| ... ... ... |
| ... - өзі ... ... ... ... мен ... ... |
| ... ... ... мен ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 76 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш мектеп оқушыларының сөйлеу дағдысын қалыптастыру әдiстемесi (1-2 сынып)119 бет
Жеткіншектердің жеке бас қасиеттері28 бет
Оқу барысында мектеп оқушыларының өз мотивациялық аумақтарына белсенді қатынастарын қалыптастыру5 бет
Адам - әлеуметтендірудің жемісі10 бет
Бастауыш класс оқушысының оқу іс - әрекетінің құрылысы7 бет
Бастауыш класс оқушысының оқу іс-әрекетінің құрылысы7 бет
Бастауыш мектеп оқушысының мектепке даярлығы12 бет
Бастауыш сынып оқушысының психологиялық сипаты23 бет
Жеке тұлғаны саяси әлеуметтендіру процесіне білім мен саяси құндылықтардың ықпалы9 бет
Жоғары мектеп оқушысының тәрбиедегі өз-өзін бағалау ерекшеліктері66 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь