Шетел тәжірибесіне сүйене отырып, банктік тәуекелдерді басқаруды жетілдіру

МАЗМҰНЫ

Кіріспе

1. Банктік тәуекелдердің экономикалық мәні
1.1 Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері және
олардың классификациясы
1.2 Активті және пассивті операциялардың тәуекелдері
1.3 Банктік тәуекелдерді басқару және бағалау әдістері

2. «Қазақстан Халық Банкі» акционерлік қоғамының тәжірибесінде
банктік тәуекелдерді басқару әдістері
2.1 Валюталық тәуекелдерді басқару мәселелері
2.2 Пайыздық тәуекелдерді басқарудың негізгі әдістері
2.3 Несиелік тәуекелді басқару : талдау және бағалау

3. Шетел тәжірибесіне сүйене отырып , банктік тәуекелдерді
басқаруды жетілдіру

Қорытынды

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
КІРІСПЕ

Жоғары тәуекелді талап ететін қызмет түрінде жоғары табысқа жету үшін банктер шешім қабылдаудың ерекше механизмдерін дамытуы қажет. Банктер өздеріне қандай тәуекелдер және қандай көлемде тәуекел қабылдай алатындығын бағалауы қажет; тәуекелдің түрі күтілетін табысқа сай келетіндігін анықтауы қажет. Осылардың негізінде тәуекел факторларының әсерін төмендететін іс-шаралар құрып және оларды жүзеге асыру керек. Бұл міндеттің жүзеге асыру әдісі банктің басшылығына тәуекелдің сол немесе басқа түрін бақылап отыру және өлшеу, анықтау және осы арқылы оның әсерін төмендететін тәуекелді басқару жүйесін құру болып табылады.
Банктік қызмет өзінің табиғаты бойынша банк өнімдерінің күрделілігіне байланысты көбейетін тәуекелдер жүйесінің пайда болуын анықтайды .
Тәуекел адам іс-әрекетінің кез-келген саласында көрініс табатын объективті оқиға болып табылады. Ол кәсіпкерліктің барлық саласында кездесетін көп аспектілі категория. Өзінің табиғаты бойынша тәуекел жағымсыз оқиғаның болуымен сипатталады. Яғни, тәуекелге ұшырау барысында кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді.
Кез келген кәсіпкерлік іс тәуекелмен байланысты, әсіресе банктер үшін тәуекелді басқарудың маңызы жоғары болып келеді.Өйткені, банктер нарықтағы конъюнктуралық өзгерістерді бірден қабылдайтын сегмент.
Бүгінгі таңда банктер операциялардың көптеген жаңа түрлерін атқаруда. Ол операциялардың әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты болып келеді. Осы шешімдерді өз мойнына алу банк ісінің негізі болып табылады. Тәуекелдер міндетті түрде реттелуі керек және банктің қаржылық мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы мақсаттарға жету үшін банктер тарапынан тәуекелдерді басқарудың саясаты қалыптастырылады.
Нарықтық жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде болады. Сондықтан банктер косымша капиталды қажет етеді. Банктік кызметтер тәуекелсіз жүруі мүмкін емес, өйткені банктің кез келген операциясы тәуекелмен байланысты болып келеді. Банк ісінің тарихында тәуекелдерді дұрыс басқармауына байланысты көптеген банктердің банкроттыққа ұшырағанына көз жеткізуге болады.
Бұл тапқырыптың өзектілігі банк ісінің негізі - тәуекел болып табылатындығын анықтайды . Олардың қабылдайтын тәуекелдері ақылға сыйарлықтай, үнемі бақыланатын және олардың қаржылық мүмкіндіктері мен компетенттілігінің шегінде болған кезде ғана банк табысты болады. Банктердің активі, негізінен несиелері қаражаттардың кез келген ағынын, шығындарын және зиян шегулерін жаба алатындай болып, сонымен қоса біршама табыс әкелуі керек. Бұл мақсаттарға жетуді тәуекелдерді қабылдау және оларды басқару туралы банктің саясаты анықтайды .
Банктердегі тәуекелдерді басқару – қиын мәселе, бұл идентификация процесінің көп қадамдылығы, бағалау (өлшеу) және тәуекелдерді басқару. Банктердің коммерциялық операцияларын жүзеге асыру барысында тәуекелдерді басқару банк үшін күннен күнге маңыздылығы артуда .
Берілген дипломдық жұмыстың мақсаты – банктік тәуекелдердің мәні және пайда болу себептерін талдау , сонымен қоса банктік тәуекелдерді басқару әдістерін қарастыру . Банктік тәуекелдердің теориясына талдау жасай отырып , олардың түрлерін , оларды бағалаудың әдістері мен тәсілдерін , сол сияқты олардың Қазақстанның банктік жүйесінде колданылу мен басқарылуының теориялық аспектілерін анықтау және тәуекелдерді баскаруда шетелдік тәжірибе мен отандық тәжірибені салыстыра отырып, коммерциялық банктер үшін тәуекелді баскарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып табылады.
Осы мақсатты ұстана отырып , бізге келесі тапсырмалар берілді :
- банктік тәуекелдердің пайда болу себептерін анықтау және олардың мәні;
- негізгі банктік тәуекелдердің сипаттамасы;
- банктік тәуекелдерді басқару әдістерін анықтау;
- тәуекелдерді басқару және оларды төмендету бойынша банк қызметінің даму жолдарын көрсету.
- Қазақстан жағдайында тәуекелдерді басқару әдісін анықтау;
- шетелдегі банктердің тәуекелдерді басқаруына талдау жасау;
- отандық және шетелдегі банктік тәуекелдерді басқару тәжірибелерінің негізінде біздің экономикаға қолайлы басқару әдістерін анықтау.
Менің жұмысымның негізгі мақсаты - банктік тәуекелдер аясында банктік менеджменттің ең тиімді құралдары мен әдістерін ұсыну болып табылады.
Зерттеу объектісі «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның қызметі болып табылады.
Зерттеу тапсырмасы банктік тәуекелдерді басқару бойынша банктің қызметі.
Бұл жұмысты жазуда теориялық негіз ретінде Қазақстан, Ресей және шетел экономистерінің жазған ғылыми еңбектері және Қазақстан Республикасының банкке байланысты нормативтік құжаттары қолданылды.
Диплом жұмысының құрылымы үш тараудан құрылған. Кіріспеде жұмыстың өзектілігін дәлелдей келе, мен, бірінші тарауда жалпы банктік тәуекелдердің маңызын зерттеп, банктік тәуекелдердің экономикалық мәнін қарастырдым .
Екінші тарауда банктік тәуекелдерді басқару әдістерін , «Қазақстан Халық Банкі» акционерлік қоғамының тәжірибесінде валюталық тәуекелдерді, пайыздық тәуекелдерді және несиелік тәуекелдерді басқарудың негізгі мәселелерін қарастырдым.
Екінші деңгейлі банктердің тәуекелдерін шетел тәжірибесі негізінде жетілдіру жолдарын үшінші тарауда көрсеттім .
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (жалпы және жеке бөлім).
2. Қаржы нарығы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау туралы Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
3. «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР-сы заңы № 281-1 10.06.98 ж. № 415-2 13.05.2003ж.
4. «Несиелік бюролар және несиелік тарихты қалыптастыру туралы» ҚР-сының заңы № 573-2 06.07.2004ж. берілген
5. «Банкротық туралы» ҚР-сының заңы № 427-2 03.06.2003ж.
6. «Ұлттық банк туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, 1995 жыл 30 наурыздағы № 2155
7. «Банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші бар Жарлығы, № 2444 01.12.2005 ж.
8. «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциалдық нормативтер туралы»№ 213 қаулысы 03.06.02 ж.
9. «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелді басқару және ішкі басқару жүйесінің болуына қойылатын талаптар туралы» № 434 06.12.2003 ж
10. Правила предоставления займов физическим лицам в АО «Народный банк Казахстана» № 389 15.09.2005 г. 13.01.2006 г.
11. Банковсое дело / Под ред. Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.Н. – СПб.: Питер, 2002 г.
12. Банковсое дело / Под ред. Колесникова В.И. – М.: Финансы истатистика, 2000 г.
13. Банковсое дело / Под ред. Коробовой Г.Г. – М.: Финасы и статистика, 2000 г.
14. Банковсое дело / Под ред. Лаврушина О.И. – М.: Финансы и статистика, 2000 г.
17. Банковсое дело / Под ред. Сейткасымова Г.С. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998 г.
18. Давлетов М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-Қаражат, 2000 г.
19. Давлетов М.Ш:, Төлегенов Э.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау. А.: Экономика, 2001 г.
20. Калиев Г.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-Қаражат, 2000 г.
21. Көшенова Б.А. Ақша, Несие, Банктер, Валюталық қатынастар. – Алматы: Экономика, 2000 г.
22. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары.–Алматы: ИздатМаркет, 2004 г.
23. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. – М.: ИКЦ ДИС, 1997.
24. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. – Алматы: Сөздік-Словарь, 2004 г.
25.Айманова Л.Б.Управление кредитными рисками Казахстанскими коммер-ческими банками // КазЭУ хабаршысы 2005 г. № 3
26. Воронин Д.В. Устойчивость банковской систем, роль кредитных бюро. // Банковсое дело,№ 10, 2003 г.
27. Гаджиев Ф.Р. Управление валютными рисками.// Деньги и кредит.1999.№9
28. Ильясов С.М. Управление активами и пассивами банков. // Деньги и кредит. 2000 г. № 5.
29. Кредитное бюро – мост между кредиторами и заемщиками, интервью с Анваром Ахмедовым, Натальей Пирожковой и Владимиром Ивлевым // Рынок ценных бумаг Казахстана, № 9, 2005 г
30. Кулмагамбетов А.Р. Управление финансовыми рисками. // Рынок ценных бумаг Казахстана . 1998 г. № 9.
31. Кондратюк Е.А. Понятие банковских рисков и их классификация // Деньги и кредит. 2004г. № 6
32. Копбаева Г.Ш. Управление кредитными рисками // Деньги и кредит. 2002 г №1
33. Лисак Б.И. О системах управления рисками в коммерческих банках // Банки Казахстана .2005. № 3
34. Методология рейтингового анализа коммерческих банков // Рынок ценных бумаг. 2005 г. № 20.
35. Осипенко Т.В. О системе рисков банковской деятельности. // Деньги и кредит. 2000 г. № 4.
36. Сейтенова З. Риски банковских организаций // РЦБК .2005 г. №2
37. Супрунович Е.Б. Управление рыночным риском // Банковское дело 2003 г. №1
38. Тлеукулова Г. Организация взаимодействия головного банка с филиалами при управлении кредитными рисками // Финансы и кредит. 2005 г. № 4
39. Инструкции и положения по кредитованию населения ОАО «Народный банк Казахстана»
40. Кредитная политика АО «Народный Банк Казахстана»
41. www.halykbank.kz.
42. www.google.kz.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1. Банктік тәуекелдердің экономикалық мәні
1.1 Банктік тәуекелдердің ... болу ... мен ... ... ... Активті және пассивті операциялардың тәуекелдері
1.3 Банктік тәуекелдерді басқару және бағалау әдістері
2. «Қазақстан Халық Банкі» акционерлік қоғамының ... ... ... әдістері
2.1 Валюталық тәуекелдерді басқару мәселелері
2.2 Пайыздық тәуекелдерді басқарудың ... ... ... ... басқару : талдау және бағалау
3. Шетел тәжірибесіне сүйене отырып , банктік тәуекелдерді
басқаруды жетілдіру
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Жоғары тәуекелді ... ... ... ... ... ... жету үшін
банктер шешім қабылдаудың ерекше механизмдерін дамытуы қажет. ... ... ... және ... ... ... ... алатындығын
бағалауы қажет; тәуекелдің түрі күтілетін табысқа сай келетіндігін анықтауы
қажет. Осылардың негізінде тәуекел факторларының әсерін ... ... ... және оларды жүзеге асыру керек. Бұл міндеттің жүзеге асыру
әдісі банктің басшылығына тәуекелдің сол ... ... ... ... ... ... ... және осы арқылы оның әсерін төмендететін тәуекелді
басқару жүйесін құру болып табылады.
Банктік ... ... ... ... банк өнімдерінің күрделілігіне
байланысты көбейетін тәуекелдер жүйесінің пайда болуын анықтайды ... адам ... ... ... ... ... оқиға болып табылады. Ол ... ... ... көп ... категория. Өзінің табиғаты бойынша тәуекел
жағымсыз ... ... ... ... ... ... барысында
кәсіпорын экономикалық немесе басқа да шығындарды шегеді.
Кез келген кәсіпкерлік іс ... ... ... ... ... ... ... жоғары болып келеді.Өйткені, банктер нарықтағы
конъюнктуралық өзгерістерді бірден қабылдайтын сегмент.
Бүгінгі таңда ... ... ... жаңа ... ... ... әрқайсысы белгілі бір деңгейде тәуекелмен байланысты
болып ... Осы ... өз ... алу банк ... ... ... ... міндетті түрде реттелуі керек және банктің қаржылық
мүмкіндігінің шегінде орналасуы керек. Осы ... жету үшін ... ... басқарудың саясаты қалыптастырылады.
Нарықтық жағдайда банктік тәуекелдер жоғары деңгейде ... ... ... ... ... ... ... кызметтер
тәуекелсіз жүруі мүмкін емес, өйткені ... кез ... ... ... болып келеді. Банк ісінің тарихында ... ... ... көптеген банктердің банкроттыққа ұшырағанына
көз жеткізуге болады.
Бұл тапқырыптың ... банк ... ... - ... ... анықтайды . Олардың қабылдайтын ... ... ... ... және ... қаржылық мүмкіндіктері мен
компетенттілігінің шегінде болған кезде ғана банк ... ... ... ... ... ... кез ... ағынын,
шығындарын және зиян шегулерін жаба алатындай болып, сонымен қоса ... ... ... Бұл ... жетуді тәуекелдерді қабылдау және
оларды басқару туралы банктің саясаты анықтайды .
Банктердегі тәуекелдерді басқару – қиын ... бұл ... көп ... ... ... және ... басқару.
Банктердің коммерциялық операцияларын жүзеге асыру барысында тәуекелдерді
басқару банк үшін күннен күнге маңыздылығы ... ... ... ... ... – банктік тәуекелдердің мәні және
пайда болу себептерін талдау , ... қоса ... ... ... ... . Банктік тәуекелдердің теориясына талдау жасай отырып
, олардың түрлерін , ... ... ... мен ... , сол ... ... ... жүйесінде колданылу мен басқарылуының
теориялық аспектілерін анықтау және ... ... ... мен отандық тәжірибені салыстыра отырып, коммерциялық банктер үшін
тәуекелді баскарудың жетілдіру жолдарын анықтау болып табылады.
Осы мақсатты ұстана отырып , бізге келесі ... ... :
- ... тәуекелдердің пайда болу себептерін анықтау және олардың ... ... ... тәуекелдердің сипаттамасы;
- банктік тәуекелдерді басқару әдістерін анықтау;
- тәуекелдерді басқару және ... ... ... банк ... ... ... ... жағдайында тәуекелдерді басқару әдісін анықтау;
- шетелдегі банктердің тәуекелдерді басқаруына талдау жасау;
- отандық және ... ... ... ... ... ... ... қолайлы
басқару әдістерін анықтау.
Менің жұмысымның негізгі мақсаты - банктік тәуекелдер аясында банктік
менеджменттің ең тиімді ... мен ... ... ... ... объектісі «Қазақстан Халық ... ... ... болып
табылады.
Зерттеу тапсырмасы банктік ... ... ... банктің
қызметі.
Бұл жұмысты жазуда теориялық негіз ретінде Қазақстан, ... ... ... ... ... еңбектері және ... ... ... ... ... ... ... құрылымы үш тараудан құрылған. Кіріспеде жұмыстың
өзектілігін дәлелдей келе, мен, ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдердің экономикалық мәнін қарастырдым .
Екінші тарауда банктік ... ... ... ,
«Қазақстан Халық Банкі» акционерлік қоғамының тәжірибесінде ... ... ... және несиелік тәуекелдерді басқарудың
негізгі мәселелерін қарастырдым.
Екінші деңгейлі банктердің тәуекелдерін шетел тәжірибесі негізінде
жетілдіру жолдарын үшінші ... ... .
1. ... ... экономикалық мәні
1.1 Банктік тәуекелдердің пайда болу көздері мен себептері және
олардың классификациясы
Тәуекелдің тұжырымдамасы ... ... ... ... ... өміріміздің ажырамас бөлігі болып ... деп ... болу ... ... мүмкіндігін жүз проценттік
нақтылықпен болжай алмауын айтамыз. Кез ... адам ... ... тырысады. Өйткені ... ... ... ... ... адам ... ... Тәуекел деңгейін
төмендету мақсатында біз екі немесе одан да көп баламалардың бар болуын
қалаймыз. Яғни, таңдау құқығына ие ... ... ... ... ... деңгейі өзара пропорционал болып келеді.Яғни , тәуекел деңгейі
неғұрлым жоғары болса, табыстылық деңгейі де соғұрлым ... ... ... ... ... төмен болса , табыс та ... ... кез ... ... ... пен тәуекел деңгейлерінің
арасынан ең тиімді немесе ... ... ... айтылғандарды ескере отырып , банк үшін тәуекелді басқару ең
маңызды мәселелердің бірі болып келетінін айтып кеткен жөн. ... ... ... ... ... бастап бүкіл қызмет
ету уақтысында банктің іс-әрекеті ... ... ... ... ... . ... ... болашақта банкроттыққа ұшырауы
немесе ұшырамауы банктің тәуекелді ... ... ... деп ... табысы мен капиталына кері әсер ететін оқиғалардың
болу ықтималдылығын айтамыз. Тәуекел жағымсыз оқиғаның болу ықтималдығымен
сипатталады. Бұл оқиғаларға ... ... ... төмендеуі,берілген
несиелердің қайтарылмауына байланысты ... ... ... ... ... , ... тыс ... бойынша
төлемдердің төленбеуі және тағы ... ... ... ... ... болса , жоғары табыс алу ықтималдығы да
соншалықты төмен болады.Сондықтан кез ... банк ... ... жоғары және тәуекел деңгейі төмен іс-әрекеттерге жұмсауға тырысады.
Банк басқармасы тәуекелдің пайда болу ... және ... ... аса ... көңіл бөледі (1-сурет).[2] Тәуекелдің ... үш ... атап ... ... ... екі түрі ... сипатта,
яғни банктің іс-әрекеттеріне байланыссыз немесе ... ... ... түрі ... сипатта болады , яғни банк қызметіне тәуелді болып
келеді.
1. Нарықтық тәуекел деп әр түрлі ... ... ... ... ... ... Ол ... тұрады:
а) Проценттік тәуекел — ағымдағы проценттік мөлшерлеменің
өзгеруімен байланысты ... ... ... ... - ... ... ... байланысты
тәуекелдің түрі.
с) Инвестициялық ... қор ... ... ... ... ... тәуекелі немесе несиелік ... деп ... ... ... ... ... ... байланысты тәуекелді айтамыз.
3. Басқару немесе менеджмент тәуекелі. Ол мыналардан тұрады:
а) ... ...... ... ... байланысты
тәуекелді айтамыз. Оларға мыналар жатады: банктің ұйымдастырушылық
қүрылымы, ақпараттық және технологиялық жабдықтармен камтамасыз етілу
дәрежесі , кадрлардың мамандану ... , ... өз ... ... және
нақты орындау қабілеті.
б) Стратегиялық тәуекел - банк ... ... ... немесе
жіберілген қателермен байланысты тәуекелдің түрі. Олар : шешім ... ... ... ... , ... нарығының математикалық
модельдерінің сапасының төмен болуы , болжау және жоспарлау әдістемелерінің
толық ... ... болу көзі ... |
|объективті ... ... ... ... ... ... ... |Валюталық |Инвестициялық |
|тәуекел |тәуекел ... ... ... |
|тәуекел |тәуекел ... ... ... ... болу ... ... әсер ететін факторларды ішкі және сыртқы деп екіге
бөлуге болады.
Жоғарыда келтірілген ... ... жиі ... ... пайда болуына себеп бола алады:
- Өтімділік тәуекелі ... тез ... ... ... немесе
міндеттемелерді орындау үшін ... ... ... ... байланысты.
- Проценттік тәуекел нарықтағы проценттік ... ... ... тәуекел қарыз алушының өз міндеттемелерін ... ... ... ... ... бағалы кағаздардың мүмкін болатын
құнсыздануымен байланысты.
- Саяси тәуекел мемлекеттегі саяси ... ... ... ... ... ... жоспарланған деңгейдегі
ауытқуымен байланысты.
- Операциондық тәуекел ... ... ... ... ... ... кезінде пайда болады.
- Экономикалық тәуекел өндіріс салаларында және қаржы нарығындағы болатын
жағымсыз жағдайларға байланысты пайда болады.
- Келеңсіз ... ... ... апаттармен ... ... ... ... ... тәуекелдің түрі.
Банк өзінің іс-әрекеттері нәтижесінде тәуекелдердің сан алуан түріне
ұрынады. Мұндай тәуекелдер пайда болу уақтысына , ... болу ... ... ... және тағы ... көптеген критерийлерге байланысты
жіктеледі. Тәуекелдің барлық түрлері өзара байланысты болып ... ... бір ... ... ... да ... ... себеп болады. Осы себептерге байланысты банк үшін әр тәуекелдің
түрін талдау , оның ... ... ... ... анықтау қиынға
соғады.
Тәуекелді басқару мен бағалау тиімділігі ... оның ... ... классификациялау деп көзделген мақсаттарға жету
үшін оларды ... ... ... ... бір ... бөлуді
айтамыз. Ғылыми негізделген классификация жалпы жүйедегі әрбір ... ... ... ... Ол ... басқарудың керекті әдістері
мен тәсілдерін ... ... ... ... ... ... сай
экономикалық әдебиеттер мен тәжірибеде басқару және талдау мақсаттарына
байланысты банк тәуекелдерінің көптеген ... ... ...... ... себебі несиелеу банк қызметінің
негізі болып табылады.
Несиелік тәуекел түсінігінің көптеген ... бар. ... ... алушының негізгі қарызды және несиеге тиесілі ... ... ... төлемеу қаупі; қарызды өтемеу тәуекелі - қарыз
алушының өз міндеттемесін ... ... ... ... ... ... пен акцияның нарықтық бағасының өзгеруі; қарыз алушының ... ... мен ... қызмет жасау (пайыздарды төлеу) мүмкіндігінің
жоқтығы салдарынан банк табысының төмендеуі мен ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар шығаратын эмитент , олар
бойынша пайыздарды немесе ... ... ... ... мүмкіндігі болмауы
да кіреді. Несиелік тәуекел қарыз алушылар мен несие берушілерді де ... ... ... етуге болатын ақша қаражаттарының қозғалысына жалпы
экономикалық ортамен қоса, банктің ішкі ортасы да әсер етеді. Жеке ... өтеу ... оның ... ... ... меншікті
капиталдың көлемі және тағы басқалары әсер ... ... орай банк ... сұраныстың әрбірінде қарызгердің қарызды уақытылы қайтару мүмкіндігін
анықтау үшін талдау жүргізеді. Мемлекетік инвестициялық ... ... ... ... мемлекетің несиелеу инструментеріне де
қатынастыруға болады) тәуекелі аз ... олар ... ... ... да болған.
Осылай, несиелік тәуекелідің көлемі сыртқы факторлармен қоса ішкі
факторлардың әсеріне де байланысты ... ... ... ... ... банктің ішкі саясат сферасына қатысты.
Несиелік тәуекел – банктің қаржылық жоғалуына әкелуі мүмкін ... ... ... ... ... ... ... орындамау
тәуекелі. Осылай, несиелік тәуекел – клиенттің банк алдындағы өз міндетін
орындау мақсаты мен мүмкіндігіне байланысты тәуекел. Шартты ... ... ... ... ... болады:
- несиелеудің тікелей тәуекелі;
- несиелеудің шартты тәуекелі;
- контрагенттің келісімді талаптарын орындамау тәуекелі;
- эмиссиялар мен орналастыру;
- клирингтік тәуекел ... ... ... ... ... мерзімі ішінде банк
тәуекелге бас ұратын несие мен несиелік өнімдерді ұсынумен байланысты.
Несиелеудің ... ... ... ... ... орындалмау
мүмкіндігімен байланысты. Бұл тәуекел ... ... ... ... ... банк ... ... жүргізу мерізімінің барлық кезеңінде бар ... ... ... ... ... несиелеуге қарағанда тәуекелі жоғары
болады. Тәуекелдің бұл түрі міндеті ... ... ол ... ... ... ... ... көлемі негізінде керекті резерв көлемі
мен пайыз көлемі анықталады. Берілген тәуекел ... ... ... ... ... ақша ... ... рейтингтік
бағалау, басқа да әдістемелер) негізделеді.
Несиелеудің ... ... ... мүмкін міндеттемелері уақытылы
орындалмау мүмкіндігіне байланысты ... ... ... ... ... тәуекелі – бұл несиелеудің мүмкін тәуекелі. Бұл ... ... ... ... бизнесте пайда болады.
Келісім шартты орындау уақытына дейін контрагенттің келісімнің шарттарын
орындамау тәуекелі несие тобына ... ... ... ... ... ... қабылдаумен байланысты контрагентің несиелік
мүмкіндігі. Оның ... ... ... ... ... ... келісім
шартқа ауыстыруға қажетті,сонымен қоса нарықтың ауытқуларына ... ... ... ... байланысты анықталады. Егер талдамалық
келісім шарт бойынша нарық пайыз мөлшерлемесі жойылу ... ... ... аз ... онда банк шығын шегеді. Тәуекелдің мұндай
түрі синдицирланған несиелеу ... ... ... банк ... шарт ... ... өзінің міндеттерін орындауынан бас тартуы
мүмкін. ... ... шарт ... ... ... ... ... кезеңге тартылған және бұл ... ... бір ... ... Егер клиент депозиттерді қайта талап етсе, банкке
пассивтермен қамтылмаған активтер қалады.
Келісім шарт ... ... ... ... ... банк ... ... өз бөлігін орындауы, бірақ
қаражаттардың жауапты қозғалысының болмауы ... ... Бұл ... ... ... ... мысалы сағаттарының айырмашылығы.Осылай,
берілген тәуекел несиелеудің тікелей тәуекеліне жатады.
Эмиссия мен орналастыру ... ... пен ... ... ... қағаз немесе басқада қарыз инструментін алуға міндеттеме
алып бағалы қағаздарды орналастыру қызметі кезінде болапды. Бұл ... ... ... ... ... бағалы қағаздар шығарумен
айналыстындықтан өте ... ... ... мерзімде инвесторға
немесе сатып алушыға инструмент сатылмау ... бар ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімге алынған бағалы
қағаздар немесе басқа да қарыз инструментінің ... құны ... ... ... ... банкті қаржылық шығынға ұшырататындығы
құрайды.
Клирингтік тәуекел клиентердің ... ... ... ... ... ... және ... шотынан банктің шотына уақытылы
түспеуінен болады.
Берілген тәуекелдер несие тобына жинақталған, себебі клиентерге ... ... ... ... байланысты міндеттемелердің пайда
болуымен сәйкес келеді .
Осылай, негізгі анықтама келесі түрде болады: несиелік ...... ... ... ... сомасын қайтармауы, қайтару мүмкіндігінің
жоқтығы немесе қайтару ынтасының жоқтығы салдарынан басқа ... ... ... – банк алдында клиент өзінің қаржылық міндеттемесін
орындау мүмкіндігі мен ынтасына байланысты тәуекел.
Тәжірибеде ... ... ... байланысты және өзара тәуелді (мысалы,
несие тәуекелі пайыз тәуекелімен ... ... ... ... ... ... толығымен банктің қарызгердің қаржылық жағдайы
мен оның болашақтағы динамикасын ... және ... ... ... Айта ... жөн, ... тәуекелді бағалау кезінде клиентің
қарызды қайтару дайындығына үлкен көңіл бөлген жөн.Осы кезде ең ... ... ... ... ... алынады.
Нарықтық тәуекел жоспарланғанмен салыстырғанда банк табысты ала алмауы
немесе банк шығынға ұшырайтын ... ... ... өзгеруі.
Нарықтық тәуекел тобына көбінесе пайыздық, валюталық,өтімділік және т.б.,
яғни ... да ... ... ... мен ... ... ... қайта қаржыландыру мөлшері, бағалы қағаздардың
бағасы, валюта курсы, биржалық индекстер және т.б.) ... ... ... кең ... нарық тәуекелділігінің анықтамасына
несиелік тәуекел де кіреді.
Кей кезде нарықтық тәуекел шағын деңгейде ... ... ... ... ... ... басқару кезінде пайда
болатын тәуекел4.
Пайыздық тәуекелдерге берілген несиелердің пайыздық ... ... ... ... ... ... ... кету
тәуекелі жатады. Сондықтан пайыздық тәуекел тікелей және ... ... ... байланысты.Акциялар бойынша дивиденттердің
өзгеруінен, облигациялар, ... ... да ... ... бойынша
пайыз мөлшерлемесінің өзгеруінен инвестор–банктердің ұшырайтын ... ... ... ... Нарықтық мөшерлеме динамикасы
табыстар мен ... ... ... ... әсер ... ... мағынада пайыздық тәуекелді пайыз маржасының азаюына байланысты банк
табысының жоғалу немесе қысқару тәуекелімен түсіндіруге ... ... ... ... ... ... ... активтердің орташа
құнынан асып кету тәуекелі.
Пайыздық тәуекелге ұшырайтын банктің активтерінің негізгі ... ... ... ... ... Пайыздың нарықтық бағасының
жоғарылауы негізінен бекітілген пайызбен ... ... ... ... төмендеуіне алып келеді. Орта ... ... ... ... ... қаражаттар салған инвестор ... ... ... орта ... пайыздың өсуі кезіндегі
бекітілген пайызбен пайыздық тәуекел алады.Бұл ... ... ... ... орта ... ... өсуі ... пайызбен орта мерзімді және ұзақ мерзімді бағалы қағаздарға
қаражаттар салған эмитент те ұшырайды.
Инфляция кезінде пайыз ... ... өсуі ... ... түрі ... ... бағалы қағаздарға да маңызы бар.
Пайыздық тәуекелге несиелік тәуекел көлеміне қосылмаған ... ... ... ... ... төлемеу тәуекелі де жатады.
Бекітілген пайыз мөлшерлемесімен ұзақ ... ... беру банк ... ... ... өсу ... ұшырайды. Пайыз тәуекеліне
пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне сезімтал активтер мен пассивтер қатынасы
ең көп әсер ... ... да ұзақ ... ... ... ... ... құруға талпынады.
Банктің активтер мен пассивтерінің көп бөлігі пайыз мөлшерлемесінің
өзгеру ... ... ... ... қызмет жасайтын банктің
табыстары мен шығындарының көп бөлігін пайыздық табыстар мен шығындар құруы
керек. ... банк ... ... ... құнынан жоғары алу
тәуекеліне ұшырайды, яғни пайыздық шығындар ... ... ... керісінше жағдай пайда болады.
Осылай, пайыздық тәуекел пайыздың өзгеруіне байланысты табыстың, сонымен
қоса қарызды жабу уақытына байланысты ... ... ... мөлшерлемесінің ауытқуы оларға тәуелді банк балансының барлық
позицияларының ... әсер ... ... ... ... деңгейіне, кейбіреулері - банктер арасындағы айырмашылыққа
тәуелді болып келеді.
Егер пайыздық ... көп ... ... ... ... болса, онда қор – кәсіби және өндірістік қаржылық институттар.
Егер пайыздық тәуекел пайыз ... ... ... ... ал қор – қаржылық құралдың бағасының ауытқуына байланысты.
Қазіргі заманғы ресейлік әдебиеттерде қор ... ... ... Бұл қор ... ... дамымағандығымен байланысты. Шетел
әдебиеттерінде бұл тақырыпқа көп ... бар, ... олар ... ... ... ... ... талдау әдістерін сипаттайды.
Қордық тәуекел банктің портфельінде бар ... ... ... ... салдарынан жоғалтулардың болу мүмкіндігін білдіреді.
Табыстарды жоғалтудың басқа ... ... ... табылады. Орта мерзімді
немесе қысқа мерзімді несиелеу кезіндегі жоғалтулар шамалы ... ... ... ... курсының ауытқуына байланысты табыстың азаюы
немесе аз пайда алу, жоғалту тәуекелін білдіреді. Ұйымның бұл ... сол ... ... ... ... мен ... ... келмеу деңгейімен анықталады.Осылай, валюталық тәуекел өзімен баланстық
тәуекелді білдіреді.
Валюталық курстың жағымды өзгеруі салдарынан пайда табу ... ... ... ... ... ... кейбір түрлеріне
валюталық тәуекел басқару сабағы болуы мүмкін. Оларға ... ... ... ... операциялар жатады.
Шетел валюталарының курсының өзгеруі осы валюталарда көрсетілген банктің
барлық позицияларына ( несиелер, ... ... ... ... ... ... мен шығындар,сонымен қоса қолма-қол шетел
валютасы) әсер етеді.
Өтімділік тәуекелі – валюталау ... ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін орындай алмау тәуекелі.
Біздің көзқарасымыз бойынша, өтімділік тәуекелділігін нарықтық (бағалық)
тәуекелдер тобына жатқызу ... ... Бір ... ... ... ... сыртқы факторлар әсер етеді, яғни нарықта көзделмеген
жағдайлар болуы мүмкін, мысалы ... ... ... ... ... ... менеджментік қателіктер және тағы басқаларға
байланысты міндеттемелерді орындай ... ... ... ... ... ... тағы бір себебі нарықтық тәуекел нақты
инструменттерге, олардың мінездемелеріне ( пайыздық ... ... ... ... ... валюталық инструменттер - курстық бағамның
өзгеруі, акциялар - курстық бағаның, табыстың ... осы ... емес ... ... – бұл ... банк портфелінде
инструменттер құрамының дұрыс еместігінде болып табылады. Осылайша, бұл
тәуекелдердің экономикалық пайда ... ... ... ... өзі
табиғатынан бағалық емес, себебі ол қаржылық инструменттердің бағасының
өзгеруінен ғана емес, сонымен ... банк ... оның ... жоспарлау мен алдын–алу мүмкіндігіне байланысты.
Басқа тәуекелдердің ішінде елдік тәуекелдер маңыздырақ бола бастады.Ол
банктердің халықаралық ... ... ... экспортер, берілген
банкпен жұмыс жасайтын клиент – ... ... және ... ... ... ... елдік тәуекелдер банктердің жиі
халықаралық сауда аумағына шыға ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қоса әртүрлі шетел
эмитентерінің бағалы қағазадарын ... ... ... ... ... бола бастады. Бұл тәуекел негізінен екі құрамдас бөлікке ... және ... ... тәуекелдер мемлекеттің қызметі мен елдегі
саяси жағдайға негізделген. Олар банктің өзіне ... ... ... ... ... ... пайда болады. Саяси тәуекелдерге
жататындар:
- әскери қызметтер, революция, ... ... ... тағы да ... кездерде банк қызметін орындай алмауы;
- төтенше жағдайдардың себебінен сыртқы төлемдерді белігілі ... созу ... ... ... ... жағымсыз өзгеруі;
- трансферттік тәуекел – төлем валютасына ... ... және оны ... аударуға тиім салу. Бұл жағдайда
партнерлер алдындағы міндеттеме қолданудың ... ... ... ... өтелуі;
- банк (компания) – контрагент ... ... ... ... ... бұзылу тәуекелі.
Кей жағдайда саяси тәуекелді жеке категорияға бөліп, елдік тәуекел
құрамында қарастырмайды.
Экономикалық ... ... ... экономикалық блокаданы
хабарлау, шетелмен есептесуге тыйым ... ... ... және тағы ... Олар ... да ... елдегі экономикалық
және саяси жағдаймен байланысты тәуекелдерді белгілі бір кіші ... ... ... тәуекелдің көлемі үш құрамдас бөліктен тұрады: ... ... ... және жеке ... ... ... бағалау
тек экспертті түрде жүреді; жалпы экономикалық - ұлттық статистика, негізгі
макроэкономикалық ... мен ... ... ...... ... ... мүмкіндігін талдау негізінде,
басқа ішкі банктік әдістер негізінде жүреді.
Осылай, банк шаруашылығына қаражат ... ... ... ... өзгерістеріне сезімталдығы елдік тәуекелді жалпы түрде
көрсетеді. Мұндай қауіп несиелеу мен инвестициялауға ... ... ... банк тәуекеліне жатпайтын, шетел контрагентінің инвестор
немесе несие беруші алдында өз міндетін ... ... ... ... ... капиталы негізінде құрылған барлық банктер мен ... банк ... үшін ... байланысты елдік тәуекелді
бағалау несие алушының ағымдағы, болашақтағы, бұрынғы ... ... мен ... ... арқа сүйейтін әртүрлі нарықтардың тұрақты дамуымен байланысты,
операциялар сипаттамасының қиындалумен байланысты бухгалтерлік және ... ... ... ... есептерді алу және басқарушылық шешімдерді
қабылдау үшін нақты ... ... ... ... ... ... ... техникалық қателіктер мен программалық
ауытқуларға байланысты ...... ... көбеюде.
Берілген тәуекелдер туралы ақпаратты қолмен енгізуді азайтып, ... ... ... ... ... мерзімдерде тексеру
жүргізу және тағы басқалары арқылы азайту керек.
Жүйелік тәуекелдер ... ... ... ...... бұзылулармен байланысты тәуекелдерді білдіреді. Мұндай контексте
операционды – техникалық және жүйелік тәуекел ... ... ... ... ... жүйелік тәуекелдер ... ... ... ... ... банк ... болсын банктің
жүйесінің бөлігі ретінде қызмет жасауы керек. Бұл жағдайда, ... ... ... ... ... әсер ... ... жүйенің басқа
қатысушыларының қандай да болмасын қызметінің өзгеруі арқылы әсер етеді.
Заңнамалық тәуекел оның шартын ... үшін ... ... ... туындайтын немесе белгілі бір операция түрін жүргізу үшін басқа
да осы ... ... ... қоса заңнамада көрсетілген талаптардың
өзгеру мүмкіндігі бар әрбір келісім шарттарта пайда болады. ... ... ... ... да ... ... ... бақылау объектісі
болып табылатын (мысалы, орталық банк немесе Ресейде міндет ... ақша ... ... қызметтерді аудару кезінде пайда
болады.
Осылайша банктік ... ... ... тәуекелдерді мына элементтер бойынша топтаймыз:
1) коммерциялық банктің түрі немесе мамандану ... ;
2) ... ... ... болу ... ықпал ету аясы;
3) банк клиенттерінің құрамы;
4) тәуекелділікті есептеу әдістері;
5) банктік тәуекелдің деңгейі;
6) тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру;
7) тәуекелді ... алу ... ... ... ... ... Коммерциялық банктердің түрлері немесе мамандану саласы. Қазіргі
кезде коммерциялық банктердің мамандану саласына байланысты үш түрін
көрсетуте ... ... ... және ... (2- ... ... түрлері |
|әмбебап |
|Маманданған ... ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... ... |
|инвестициялық; ... ... ... ... ... ... ... |
|депозиттік; | ... | ... | ... | ... ... ... ... мен мамандану саласы
Маманданған банктердің кызметі ... бір ... ... ... ... Банк ... қызмет көрсету саласына тән
тәуекелдердің түрі жиі кездеседі. Мысалы, ... ... ... несиелендірумен байланысты тәуекелдерге жиі кезігеді. Ал,
әмбебап банктерде тәуекелдің барлық түрлері жиі кездесуі мүмкін.
2. Банктік ... ... болу ... ... ету ... тәуекелдердің пайда болу немесе ықпал ету аясына сәйкес
ішкі және сыртқы деп ... ... ... тәуекелге банктің немесе
клиенттің іс-әрекеттеріне тәуелді емес ... ... ... ... көп ... әсер етеді . Олар : ... ... ... географиялық және тағы басқалары
. Ішкі тәуекелге банктің және оның ... ... ... ... тәуекелдерді жатқызуға болады. Ішкі тәуекелдерге
мыналар жатады: банк ... ... ... ... саясатты таңдауы және тағы басқа факторлар.Сыртқы ... ... ... тәуекел, табиғи апаттар тәуекелі жатады ,
ал ішкі ... банк ... ... ... ... және ... банктердің түрлері жатқызылады .
Мұндағы негізгі ... ... ... басқарылатын және
басқарылмайтын деп екіге бөлінуі ... ... Ал ... ... , ... және ... деп ... Басқарылатын сыртқы тәуекелге ... ... ... ... Басқарылмайтын сыртқы тәуекелдерге
саяси, ... ... ... валюталық,
инвестициялық, проценттік тәуекелдер жатады.
Ал әкімшілік тәуекелдерге ... ... ... ... ... жатады. Қаржылық
тәуекелдерге каржыландыру, ... ... ... тәуекелдері жатады. Ұйымдастырушылық ... , ... жаңа ... ... ... ... .
3. Банк клиенттерінің құрамы .
Клиенттің құрамына байланысты әр банк ... ... ... және
тәуекел дәрежесін анықтайды. Осыған байланысты банк клиенттеріне
байланысты ... ... ... ... болады .
Кәсіпорынның көлеміне байланысты клиенттерді кіші , орта және ірі деп ... ... ... ... және орта ... ... немесе клиенттер нарықтағы
өзгерістерге тез бейімделеді. Олардың ... өте ... ... ... ... ... жоғары табыс алу мақсатында кәсіби
бағытын жедел өзгерте алады .Бірақ ... ... ... аз ... олар ... ... ... өзгерістерге, қатаң
бәсекеге төтеп бере алмай банкроттыққа ұшырайды .
Ал ірі кәсіпорындар керісінше , нарықтағы сұраныстың өзгеруіне өте ... және ... ... ... мүлдем өзгертпейді .
Бірақ мұндай кәсіпорындардың меншікті капиталы үлкен болады ... олар ... ... ... ... ... ... .
Меншікке қатысына байланысты ... ... ... ... жеке, акционерлік, кооперативтік деп
бөлінеді. ... ... ... әр ... ... тәуекелдің
деңгейі де әр түрлі болуы мүмкін. ... банк ... ... бұрын немесе несие ... ... ... сапасын тексереді. Осылайша банк өз өтімділігін сақтау үшін
және ... ... бір ... ... үшін ... ... ... сапасын тексере отырып нақты және ... ... ... ... есептеу (талдау) әдістері. Тәуекелді талдау арқылы банк
жобаға ... ... ... шығындарды шектеуге тырысады.
Тәуекелді талдау кезінде бір бірімен тығыз байланысты екі әдісті
қолдануға болады. Олар: ... және ... ... ... ... ... Оның негізгі мақсаттары – тәуекелдің факторларын, пайда болу
кезеңдерін, ... ... ... аймағын анықтау болып табылады. Тәуекелді
анықтау жүйесі үш ... ... ... ... көлемі,
ықтималдығы. Қазіргі уақытта тәуекелді сандық талдаудың жиі ... ... ... ... ... ... сараптамалық
жэне тағы басқалары.
5. Банктік тәуекелдің деңгейі. Банктік тәуекелдің, ... ... ... ... Ол ... ... немесе коэффицент түрінде
анықталады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің 2002 жылдың ... ... ... ... ... ... нормативтер туралы ережеге сәйкес тәуекелдің деңгейіне
байланысты банк активтері ірі бес ... ... ... ... ... ... ақша, аффинирленген бағалы ... ... ... ... банкке берілген несие. ... ... ... ... қағаздар және тағы басқалары жатады. Бұл
топтағы активтердін ... ... 0-ге тең. ... ... ... билік органдарының шығарған ... ... ... ... ЖАҚ бағалы кағаздары. Бұл активтердің
тәуекел деңгейі 0,2-ге тең. Үшінші топтағы активтерге аффинирленбеген
бағалы ... және тағы ... ... және олардың тәуекелі 0,5-ке
тең. Төртінші топтағы активтерге төлем бойынша есеп айырысулар, негізгі
кұралдар, ... ... ... және бұл топтағы активтердің
тәуекел деңгейі 1-ге тең. ... ... ... ... ... ... субординацияланған қарыз,
лицензияланған программалық жабдықтау ) ... Бұл ... ... ... 1-ге тең.
6. Тәуекелді уақыт тұрғысынан үлестіру . Нарық жағдайында ... ... ... банк үшін маңызды элементтердің бірі болып
келеді. Уақыт тұрғысынан қарастырсақ, ... ... ... ... деп үшке бөлінеді. Бұрынғы тәуекелдерді талдау арқылы біз
ағымдағы және ... ... ... ... ... Бұл үш
кезеңдегі тәуекелдер бір бірімен өте тығыз байланысты болып келеді. Мысалы,
ағымдағы кезеңде несие берілсе, ол ... ... ... шығындар
келешекте көрініс табады. Сондықтан да банк үшін тәуекелді уақыт тұрғысынан
үлестіру ... ... ... Тәуекелді есепке алу сипаты. Есепке алу сипатына ... ... және ... тыс, ... және пассивтік
операциялар бойынша тәуекел деп бөлінеді.
8. Банктік тәуекелдерді басқару мүмкіндігі. Баскару мүмкіндігіне
байланысты тәуекелдер ашық және ... ... ... ... ... ... ал жабық тәуекелдерді реттеуте
болады.
1.2 Активті және пассивті операциялардың тәуекелдері
Банктің несиелік тәуекелі ... ... ... және ... ... ... ... мөлшерлемесін қайтармау , қарыз ... өз ... ... ... байланысты тәуекел болып табылады. Несие
келісім шартының әрбір ... ... ... ... ... мен факторлық сипаттары бар. Жекелей алғанда, несиелік тәуекел
қарыз алушының қаржылық жағдайының ... оның ... ... ... басқа міндетемелерді несиелеу туралы шешім қабылдаған
банктік ... ... ... кәсіби дайын ... ... оны ... ... ... тұру үшін ... ... несиелік қабілетілігі тексерілген және қанағатандырарлық деңгейде
болған ... ... ғана ... беріледі;
- оның шарттарының орындалмауы болмайтындай етіп, несиелік ... ... ... ... мен ... ... сомасын өтеуді әрқашан бақылау.
Пайыздық тәуекел нарықтық пайыз мөлшерлемесінің ауытқуымен байланысты,
яғни ... ... ... ... әсер ... тартылған қаражаттар
бойынша пайыз мөлшерлемесінің берілген несие бойынша пайыз ... кету ... ... ... ... ... ... банктің тартылған қаражаттары мен орналастырылған активтерін өтеу мен
қайтару мерзімдерінің сәйкес келмеуі салдарынан болатын ... ... ... ... банк ... бойынша бір жағынан банк пассивтері бойынша, ... ... ... ... (өзгермелі немесе бекітілген) қолдануы
саларынан жоғалтулардың пайда болу тәуекелі;
- ... ... ... ... ұқсас бағалық сипаты бар инструменттер
қатары бойынша алынатын және ... ... ... және ... әдістерін қолданумен байланысты тәуекел .
Нарықтық тәуекел бағалы қағаздардың мүмкін ... ... ... Ол ... ... ... ауытқуынан, эмитент –
компаниялардың табыстылық пен қаржылық өзгерістерінен, сонымен қоса ... ... ... ... ... ... әсері ссудалық пайыз нормасы (пайыз мөлшерлемесінің
өсуі бағалы қағаздардың құнсыздануына алып келеді) және ... ... ... ... кері ... ... ... фактордың
әсері акция курсы, олар бойынша төленетін дивидентерге тікелей байланысты,
олардың көлемі эмитент–компанияның табысының анықталуымен байланысты.
Ақша қаражатының ... ... ... ... бағалы
қағаздардың нақты табысының ... ... бұл ... ... яғни бағасының төмендеуіне әкеледі. Бірақ сол ... ... ... ... ... ... ... ақшаның құнсыздануымен бір
мезетте дивиденттер өседі, бұл өз ... ... ... ... ... ... курсының ауытқуымен байланысты сату –сатып алу,
валюталық несие беру операциялар негізінде ауытқулармен байланысты.
Несиелік ... ... ... ... ... несиелерді лимиттеу;
- несиелік салымдарды диверсификациялау;
- қарызгердің несиелік қабілетін зертеу мен ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру;
- жеткілікті қамтамасыз етуді тарту.
Несиелерді лимиттеу – белгілі қарызгерге шекті қарыз сомасын бекту әдісі.
Банке алдын ала бекітілген ... ... ... ... сома ... несиелеу лимитін құру.
Ссудаларды диверсификациялау, несиелік тәуекелден сақтанудың бір әдісі
ретінде әртүрлі заңды және жеке ... ... ... ... қоса, қарызгерлердің қанша көп ... ... ... ... ... ... ... бірдей шарттарда
қайтарылмау тәуекелі аз болады, себебі көптеген қарызгерлердің ... ... бір ... ... ... ... ұшырау қауіпі
жоғарырақ. Осы несиелерді диверсификациялау принципінің орынадалуына ... ... ... ... ... ... – бір ... ең жоғарғы көлемі. Бұл тәуекелдің көлемі банктің ... 25% ... ... қайтару кезіндегі жеделдік банктің ... ... ... ... ... қатынаста болуын білдіреді. Банк
клиентің жағдайын ... ... ... және ... ... ... жағдай болса, өзінің мүдесін қорғайтындай қажеті алдын ... ... ... ... сақтандыру несиелік тәуекелден сақтанудың әдісі
ретінде банктер микро, ... қоса ... ... сақтандыру қорларын
жасауы, жоғарғы тәуекелді келісім шарттарды арнайы сақтандыру ... ... ... ... ... қызметтері барысында резервті
капитал құрылады. Ол коммерциялық ... ... ... ... бойынша мүмкін болатын шығындарды жабу үшін қажет. Резервтік
капиталдың болуы коммерциялық ... ... ... ... оның
материалды және қаржылық базасын нығайтады. Өз кезегінде бұл банктің
клиенттер алдындағы өз ... ... ... жоғарылатады,
коммерциялық банктің банкротқа ұшырау мүмкіндігін төмендетеді.
Коммерциялық банк ... ... ... ... ... ... ... вексельдер және банкаралық несиелер, сонымен қоса
қаржылық ... ... ... ... ... ... жабу үшін
резерв құруы керек.
Резервтерді есептеу мақсатымен коммерциялық банк берілген несиелер мен
несиелік тәуекелдерді ... ... ... ... ... ала ... жасайды:
- несие алушының қаржылық жағдайын бағалау;
- негізгі қарыз және олар бойынша пайызды төлеу ... ... ... ... бағалау критерилері Қазаұстан республикасының Ұлттық
Банкінің ұсынысымен және ... ... ала ... ... ... соң ... банктің несиелерін классификациялауы негізінде
несиенің әрбір тобы мен олар ... ... ... ... ... ҰБ –ның 2002 жылғы 16 қазанындағы жарлығы бойынша несиелер келесідей
классификацияланады:
1. Стандартты
2. Күдікті
3. Үмітсіз.
Стандартты несиелер бойынша провизиялар құрылмайды. Күдікті ... ... ... бөлінеді:
- Күдікті I категориялы –уақытылы және толық төленетін жағдайда, олар
бойынша провизиялар берілген несие сомасынан 5% ... ... II ...... ... немесе толық емес
төленбеген жағдайында олар бойынша провизиялар 10% ... ... ... III категориялы – төлемдердің созылған немесе толық емес
төленбеген жағдайында 20% ... ... ... IV ... – төлемдердің созылуы немесе толық емес
төленбеуі кезінде 25% көлемінде провизия жасалады.
- ... V ...... 50 % ... ... ... ... провизиялар 100% көлемінде жасалады.
Кепілге салынған қарызгердің мүлкінің бағасы коммерциялық ... өз ... ... ... мүлікті сатудың қиындығын
ескере отырып нақты (нарықтық) бағасымен бағаланады.
Резервтің көлемін есептеген жағдайда мүліктің оның ... ... ... 70% ... емес баланстық құнымен алынады.
Кепілге берілген мүліктің бағасы оның несиелік міндетемесінің ... ... ... бағасынан бағасы төмен болмауы керек, сонымен
қоса басқа несиегерлер алдында кепілге берілмеген болуы керек.
Несиелік тәуекелден қорғаныс ... ең ... ... жабу ... ... етуі емес бұл шығындарды болдырмау үшін несиегердің
несилік қабілетін талдау болып табылады, себебі ... ... жабу ... берілген активтерді сату мақсатында емес, несиелік келісім шарт
бойынша олардың жабылуы мақсатында ... ... ... ... ... келісім шарт сақтандырушы
мен банк арасында жасалады. Келісімде сақтандырушының жауапкершілік деңгейі
90% ... ... деп ... ... ... ... берілген
несие сомасы мен олар ... ... ... қарап анықталады.
Сақтандыру тарифі сақтандыру сомасының пайызында ... және ... ... ... мен банк арасында келісілген сақтандыру сомасы
мен шартына байланысты дифференцияланады.
Бұл сақтандыру бойынша екі нұсқада болуы мүмкін.
Біріншісі, барлық ... ... шарт ... ... өтемеу
тәуекелін сақтандырушыға беретін банк пен сақтандырушы арасындағы ... ... Бұл ... ... ... ... сомасын қайта
есептеуде орталықтандырылған, төмендетілген тариф қолданылады.
Екінші нұсқада сақтандыруға жекеше тәуекелдер беріледі. Бұл ... ... ... ... бас ... дейінгі әрбір нақты жағдайда
оның тәуекел деңгейін анықтап, ондағы өз ... ... ... ... ... тәуекелдерді төмендету үшін біріккен қызмет жасау
үшін сақтандыру компанияларымен келісім шарт жасасады, бұл ... ... ... ... бұл ... анық бір ... ... яғни жалпы
ақпарат базасы құрылады, несиенің орындалуы тексеріледі және т.б. Банк
сонымен қоса ... ... бос ақша ... ... міндеттеме алады. Ал сақтандырушы компания банк клиенттерінің
шаруашылық тәуекелдерін сақтандыру мен ... ... ... ... болады.
Кепіл ретінде салынатын мүлікті сақтандыру үшін оның ... мен ... ... ... ... ... ... ретінде ұйымдар мен барлық
меншік формасындағы ... ... қоса егер ... бойынша келісім
шартта қарастырылған болса банктер тартылады. Іс жүзінде бұл жағдайда ... ... ... ... бұл ... ... ... беріледі.
Дамыған елдерде бағалы қағаздарды сақтандыру қаржылық тәуекелдерге
жатады. ... ... ... түрі ... ... өсуі ... мүмкін төмендеуінде бейнеленетін «пайыздық тәуекел» сақтандыруын
түгелдей қамтиды. ... ... ... ... табысты ала
алмау (капитал жоғалуы, векселді қайта алу тәуекелі) және т.б. тәуекелдері
жатады. Акциялар мен облигациялар тәуекелі – ... ... ... ... ... олардың мерзіміне дейінгі сату мен ... ... ... ... таза ... ... ... болуы мүмкіндігіне ие,
сондықтан олардың сақтануы бойынша жеке ... ... ... ... ... ... сақтандыру қарызгердің қаржылық жағдайын бағалау мен
несие беру кезінде коммерциялық ... ... ... бір ... ... ... қоса сақтандыру әдістері мен ... ... ... беру ... ... ... ... береді.
Өзінің клиенттерінің бос ақша қаражаттарын ала отырып коммерциялық банк
бұл қаражаттардың өз ... ... ... ... ... пен ... принциптері – коммерциялық банктің өмір сүруінің
керекті шарттары. Сондықтан банк оның ... ... ... ... ... пен ... ... құруы керек.
Өтімділік тәуекелі – белгіленген мерзімде банктің өз міндеттерін орындау
үшін қажетті ақша ... жоқ ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері бар:
- банктің ағымдағы өтімділік коэффициенті банктің өтімді ... ... ... ( талап етуге дейінгі шоттар ... ... 30 ... ... ... бойынша)қатынасымен анықталады.
- ұзақ мерзімді өтімділік коэффициенті төлеу мерзімі бір жылдан көп
банктің берген ссудаларының банктің ... ... және ... ... жылдан жоғарғы мерзімді басқа да міндеттемелеріне қатынасы.
Коммерциялық банктердің тартылған қаражаттарының құрылымын талдау кезінде
заңды мен жеке тұлғалардың есеп айырысу шоттары мен ... ... ... ... ... ... ... операцияларының көп бөлігі өзіндік
капиталдың рөлін төмендетпейтін тартылған ресурстар негізінде құрылады.
Коммерциялық банкі құру үшін ... ... ... ... құрайтын
функционалды және анықталған құқықтық ... ... ... Кәсіпкерлік
қызметтің басқа сфераларымен салыстырғанда ... ... ... жиынтық капиталда үлесі төмен.
Бұл коммерциялық банктің ұйым ... ақша ... бос ... ... мен ... қарызға беру қызметін атқарушы
ретінде қызметінің мазмұндылығымен түсіндіріледі.
Сондықтан банк қызметінде өзіндік капитал ... ... ... қарағанда өзгеше арнауы бар. Егер соңғыларында ... ету мен ұйым мен ... ... ... ... ретінде болса, ал коммерциялық банкте салымшылардың мүдделерін
сақтандыру үшін (капиталдың қорғаныс функциясы) және өзінің ... ... ... ету үшін аз ... коммерциялық банктің жеткілікті резервтік капиталы бар болса,
ағымдағы ... ... ... ... ... да ол ұзақ ... ... және сенімді болады. Елдегі салымдарды, депозиттерді ... ... ... ссудаларын сақтандырудың даму
деңгейі қанша ... ... ... ... қорғаныс функциясына талап
сонша төмен және ... ... ... ... капитал үлесі де
аз болуы мүмкін. Осымен қоса «өтімді актвитерге ... тыс ... ... ... ... ... толығымен алып тастау банк
табысының төмендеуіне, клиенттерге қызмет ету ... ... мен ... ... ... ... ... төмендеуіне, ең
соңында ақша нарығында өз ... ... ... соқтырады.
Капиталдың жеткіліктілігін анықтаған кезде келесі нормативтерді ұстану
керек:
- қайта ... ... ... жарғылық қордың ең төменгі көлемі 2
млрд. теңге;
- банктің төлем қабілетілігін;
- капиталдың ... ... ... ... үшін ... деңгейлі капитал үшін 0,12)
Бұл норматив банк өз ... ... ... ... ұшыруы
кезінде салымшылары мен несие алушыларының қорғанысын ... ... банк ... алар ... клиент талап еткен және өз
міндетін орындау үшін оның бір ... ... ... ... ... ... жинақталған ақша қаражаттары көзінің жиынтығы несие беру үшін және
басқа да банкке табыс әкелетін активті операцияларды ... ... ... бос ... ... ... ... пассивті операцияларының тәуекелдерінің алдын алу
және Қазақстан Республикасында банк клиенттерінің депозиттері мен ... ... ... ... ... ... ... талаптары мен нормаларын орындауға негізделеді.
1.3 Банктік тәуекелдерді басқару және бағалау әдістері
Банк үшін тәуекелдерді басқару өте ... ... ... ... мен ... ... банк өзіндегі бар ресурстар мен ... ... ... ... жоспарлау мен басқарудың негізгі
мақсаты - операциялардың көлемін, табыс ... ... ... кұнын жоғарылату мақсатында банктік қызметтердің жаңа түрін
енгізу.
Тәуекелдің жоғары ... ... банк ... банк ... ие болу үшін ... қабылдаудың ерекше механизмін
дамытады. Банктер тәуекелдің мүмкін болатын ... ... оның ... ... ... ... Осының негізінде банк тәуекелдерді
анықтауға ... ... ... төмендетуге байланысты іс-
шараларды дайындап жүзеге асырады. Банктердегі ... ... ... ... ... ... тұрады.
Банктік тәуекелдерді басқару жүйесі нақты шаралар арқылы жүзеге
асады. Ондай ... ... ... деңгейінде немесе
ұйымдастырушылық деңгейінде жүзеге асуы мүмкін. Банктік ... ... ... ... ... ... және ... әдістер
қолданылады. Олардың ішінде жиі кездесетіндері:
1) диверсификация;
2) нәтижелер туралы қосымша ақпараттарды алу;
3) лимиттеу;
4) өзін-өзі сақтандыру;
5) хеджирлеу;
6) сапаны ... ... ... банктік операциялардың бір түріне
байланысты тәуекелділікті жояды немесе төмендетеді. Банк ... ... ... бағыттарға байланысты жиі диверсификациялауы керек:
а) Тартылған қаражаттың диверсификациясы:
- мерзімі бойынша ;
- ... ... ... (заңды тұлғалардың депозиттері, жеке
тұлғалардың депозиттері, банк ... ... ... ... ... ... ... (сала, клиенттердің топтары бойынша);
б) қолданылатын ... ... ... ... төлем қүралдары көп болу ... ... ... ... бойынша: көбінесе ұзақ мерзімді және қысқа мерзімдіболып
бөлінеді;
- қарыз алушылар бойынша: ссудалық портфельде қарыздың аз ... көп ... ... ... Сақтандыру. Мейлінше, тәуекел ... бар ... ... ... ... ... Хеджирлеу. Қаржылық құралдарды сату-сатып алу бойынша ашық позициялар
кері мәмілелер арқылы ... ... ... сақтандыру. Банктің ссуда бойынша үмітсіз карыздарды есептен
шығару және операциялар бойынша ... ... жабу үшін ... ... ... алған құралдары немесе банктің
пайдасынан құрылған резервтік қоры болуы керек.
5. Лимиттеу-банктік ... ... ... ... және ... ... ... операцияларды зерттеуді шектеу.
Шектеудің келесідей көп тараған түрлері бар:
- әр ... ... ... ... әр ... ... түрі, нақты бөлімше немесе дилерге лимиттер;
- бір қарыз алушыға минималды қарыз мөлшері;
- баланстан тыс ... ... ... ... ... ... ... ашық позицияның минималды мүмкін
мөлшері ;
- банктің әр бөлімшесі, әр ... , әр ... ... мен ... ... ... мен ... туралы қосымша ақпараттарды
алу практикада келесі шаралардың көмегімен жүзеге асады:
- ... ... ... ... бөлімшесінің
материалдары және мерзімдІ басылымдар бойынша ақпараттарды ... ... , ... ... Интернет сияқты
маманданған фирмалардан электрондық және ... ... және ... ... ... басылымдарына жазылу;
7. Сапаны басқару - тәуекелді басқарудың қазіргі уақытқа ең көп
қолданылатын түрі. Оның ... мәні ... банк ... ... ... алу болып табылады. Мұндай тәсілмен басқару ... ... ... ... ... ... Банк үшін ... тәуекелді басқарудың
маңызы зор болып табылады. Несиелік тәуекел - ... ... ... ... ... есептелген проценттерді қайтармауға байланысты
туындайтын тәуекелдің түрі. Несиелік тәуекелдің бірдей ... ... ... ... бар. Ол ... ... ... туындауы мүмкін:
кәсіби белсенділіктің төмендеуі , сұраныс деңгейінің төмендеуі, келеңсіз
жағдайлар және тағы да басқа ... ... ... негізінен екі тәуекелден тұрады: несиелік
тәуекел және контрпартнер тәуекелі. Несиелік тәуекел ... ... ... ... ... байланысты туындайды, ал контрпартнер тәуекелі
контрпартнердың қаржылық жағдайының нашарлауымен немесе ... ... ... ... немесе негізгі соманың
кайтарылмау тәуекелі келесідей өндірістік мәселелермен түсіндіріледі ... ... ... ... ... төмендеуі және жеке өндіріс
саласындағы кризистік жағдай.
Банктегі несиелік ... ... ... ... Ұзақ мерзімді приоритеттердің болмауы ... ... ... жиі ... ... Банктердің жаңадан пайда болған клиенттерінің арасында несиенің
үлкен бөлігін орналастыруы;
- Жағымсыз ... ... ... географиялық
аймақтар мен салалардағы банк клиенттерінің көп шоғырлануы;
- Қамтамасыз етілмеген несиелер, күмәнді несиелер, қаржылық ... ... ... несиелердің үлес салмағының көп болуы;
- Нарықтың жаңа сегменттеріндегі банк ... ... Әр банк ... ... ... жеке ... ... да, әр
банкте несиелік процесті ұйымдастырудың, қарыз сомасы мен есептелген
проценттерді өтеу ... ... ... ... үш ... тұрады: несиелеу туралы ұсынысты
алдын ала талдау, несиелеу процесінде қарыз алушының ... ... ... қайтарылу процесі. Потенциалды қарыз алушыны алдын ала
талдау келесідей тексеру кезеңдерінен тұрады:
- ... ... ... ... ... ... кабілеттілігі
мемлекеттік тіркеу құжаттарымен тексеріледі.
- Қарыз алушының ... ... яғни ... ... және ... берушілермен кем дегенде бір жылдың ішіндегі
қарым-қатынасын тексеру. Ол каржылық есеп және ... ... ... ... ... ... меншікті капиталының көлемі. Дамыған мемлекеттерде карыз
алушы жоспарланған инвестициялық жобаға өз капиталын ... ... ... банк ... ... Көбінесе, ... ... ... ... ара катынасы 70% / 30%-ға тең.
- Нарықтық конъюнктураның жағдайы. Ұзақ мерзімді несиелендіру ... ... ... ... ... анықтау керек, яғни несие
алушының өндіретін тауарына нарықтағы сұраныс пен ұсыныс қатынасы.
- ... ... ... ... негізгі қаржылық коэффиценттері
анықталады және кепілдік объектісі ... Банк ... ... ... оның ... ... несие
көлеміне қатынасын реттеп отырады.
Несиелендіру процесінің ... ... ... ... периодты тексерумен сипатталады, яғни осыны ... банк ... ... ... ... ... Клиенттің
ағымдағы төлем кабілеттілігіне талдау жүргізу үшін келесідей акпараттар
керек:
а) ... ... және ... ... ... Тауарлы материалдық ... ... ... ... ... немесе үлес салмағы;
с) Қарыз алушының өндірген өнімінің өткізілу дәрежесіне
талдау ... ... ... ... ... қарыз
алушының ақша ... ... ... ... ... ... өтейді. Жоғарыда айтылып өткен
кезеңдердің әрқайсысы белгілі бір деңгейде ... ... ... ... ... тәжірибеде ең көп тараган тәсілдеріне
мыналарды жатқызуға болады:
- Банк, ... ... ... ... ақпараттарды талдау
аркылы қарыз ... ... ... ... Осы ... ... ... деңгейін талдау жұмыстарымен
айналысатын және табыстарды баскаратын бөлімше кұрылады;
- Қарыз ... жеке ... ... ... ... ... ... нақты сомасы мен қайтарылу мерзімін анықтау;
- Нарықтық конъюнктураның жағдайы. Ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... керек , яғни
несие алушының ... ... ... ... пен ... ... ... қарыз алушының негізгі ... ... және ... ... бағаланады. Банк әрқашан
кепілдіктің сапасын, өтімділігін, оның ... ... ... ... ... отырады.
Несиелендіру процесінің екінші кезеңі клиент іс-әрекетінің тиімділігін
периодты тексерумен ... яғни ... ... ... клиенттің ағымдағы қаржылық жағдайын анықтайды. Клиенттің ағымдағы
төлем кабілеттілігіне ... ... үшін ... ... керек:
а) Жылдық, тоқсандық және айлық қаржылық есептері;
b) Тауарлы ... ... ... ... ... құрылымдары немесе үлес салмағы;
с) Қарыз алушының өндірген өнімінің ... ... ... ... ... ... дейін ... ақша ... ... ... қарыз алушы несиені өтейді. Жоғарыда айтылып өткен
кезеңдердің әрқайсысы белгілі бір ... ... ... ... ... басқарудың тәжірибеде ең көп тараған тәсілдеріне
мыналарды жатқызуға болады:
- Банк, клиент іс-әрекеті туралы ... ... ... ... алушыға байланысты тәуекелдерді бағалау. Осы ... ... ... деңгейін талдау ... және ... ... ... ... Қарыз алушының жеке басының ... ... ... ... ... ... мен қайтарылу мерзімін анықтау;
- Несиені сақтандыру;
- Қайтарылмаған қарыздарға байланысты арнайы резервтер құру;
- Тәуекел деңгейі жоғары ... , ... ... бас ... ... ... ... Несие беруге байланысты келісім шартты заңға сәйкес кұрастыру.
Несиелік ... ... ... ... несие қабілеттілігі
мен төлем ... ... ала ... өте ... ... Бұл процесті тәжірибеде алты әдіспен зерттеуге болады. Олар:
1) қаржыландыру бағытын талдау ;
2) несиені өтеу кезеңдерін талдау;
3) тәуекелдерді ... ... ... ... ... ... талдау: коэффиценттерді талдау және
ақша ... ... ... ... ... ... ... қорытынды нәтижелері болып мыналар
табылады - күтілген шығындар және күтілмеген шығындар. Несиелік ... ... ... ... резервтердің негізінде орнын
толтырады, ал ... ... ... ... қаражаттарының есебінен
орнын толтырады.
Несиелік тәуекел бойынша жеке бір ... ... ... сомасы мына формуламен есептеледі:
ЕL = СЕ*РD*SL , мұндағы
ЕL - күтілген шығындар;
СЕ - тәуекелмен байланысты сома;
РD - ... ... - ... ... ... ... беруге байланысты күтілмеген шығындар сомасы:
UEL = CE * SL
UEL — күтілмеген шығындар;
СЕ — ... ... ... - ... ... ... ... тәжірибеде несиелік тәуекелді бағалаудың екі негізгі әдісі
бар. Олар жеке және ... ... ... ... ... мен ... қорытындысы;
- автоматтандырылған скоринг жүйесі.
Скоринг ... ... ... ... ... Осы ... ... банк бұрынғы ... ... ... ... клиенттердің қарызды уақытында
қайтару немесе қайтармау ықтималдығын есептейді.
Коммерциялық банктік ... ... ... ... түрде
көрінеді:
К3=Кp* (R1+R2+…+Rn)*Е:К сал
Мұндағы,
К3 - банктің жеке клинтінің тәуекелділік ... - ... ... ... ... дәрежесін , өндіріс
потенциалының деңгейін , еңбек ресурстарымен ... ... ... , басқарушының ұйымдастырушылық қабілетін
резервтік қорлары мен жеке ... ... ... кезеңде алынған несиесінің деңгейін және тағы ... ... ... Rn – осы ... ... ... ... мөлшері;
Ксал - несиені алушы төлеген несиелердің сомасы;
Е – банктің осы клиент үшін ішкі ... ... ... ... бағалау кезінде тәуекел туралы толық ақпаратты
алу бірнеше көрсеткіштердің есептелінуі нәтижесінде ... ... ... ... ... ... бағалау
салыстырмалы көрсеткіштер ... ... ... ... Ал ... ... - бағаланып ... ... ... ... ... ... кезінде ықтималдықтың деңгейін анықтайтын көрсеткіштердің
манызы зор болып ... ... ... деңгейін
бағалау барысында ... ... ... ауытқуын есептеп кана қоймай, сонымен ... ... оң ... қарағандағы ықтималдығы есептеледі.
Банктік тәуекелді бағалаудың келесідей әдістері мен көрсеткіштері жиі
кездеседі:
Value at Risk (VaR) ... ... ... ... ... сома ... ... береді. VaR – тәуекелдің құнын бағалаудың
әдістемесі болып табылады. Бұл көрсеткіш белгілі бір ... ... ең ... ... көрсетеді. Яғни VaR-дың ... n күн ... ... бір ... ... шегуі мүмкін
шығындардың ең жоғары мөлшерін көрсетеді. VaR-ды ... ең ... ... және ... болып табылады. ... ... ... ... ... әдістемесі болады:
бағалық тәуекел, валюталық тәуекел , несиелік тәуекел, өтімділік тәуекелі.
VaR-ды ... үш ... ... ... ... ... ... әдісі;
- Монте-Карло әдісі;
Параметрлер әдісінде портфель ... ... ... ... ... ... квадраттық ауытқуы оның
компоненттерінің орташа квадраттық ауытқуымен және ... ... әдіс - ... ... ... өзгерістерін есепке ала отырып,
ағымдағы портфель құнының өзгерісін бағалау.
Монте-Карло әдісі - портфельге ... ... ... параметрлерінің негізінде жалпы портфель құнының өзгерісін
модельдеу.
«АЛЬФА-БЕТА» моделі:
«Альфа-бета» моделі бойынша қаржы құралдары құнының (Р) ... ... (I) ... ... ... Ол мына сызықтық
регрессия формуласында көрсетілген:
Р = α + ßΔІ +ε, ... - ... ... ... ... ... ... индекстелген сызықтық тәуелділік ... ... Егер ... 1-ден ... ... онда кұрал
индекстің өзгерісіне тәуелді болып келеді. Егер коэффицент 1-мен 0-дің
арасында ... онда ... ... өзгерісі индекстің өзгерісіне онша
тәуелді емес, ал егер коэффицент мәні 0-ден төмен ... онда ... ... ... өзгеруіне қарама-қарсы болады, яғни ... ... ... ... ... мүмкіндік туады.
ε - жүйелік емес тәуекелдерді сипаттайтын және математикалық күтімі 0-
ге тең кездейсоқ шама.
«Gap» әдісі:
Gap дегеніміз проценттік ставканың ... ... ... ... ... өзгеруіне тәуелді пассивтердің айырмасы ... Осы ... ... барысында банктің негізгі міндеті
айырманың мәнін ... ... ... ... ... ... төмендегі формула бойынша есептеледі:
G= а - п = Пп - ... - ... ... ... ... көлемі;
п - өзгермелі мөлшерлемемен есептелетін пассивтердің көлемі;
Ап - тұрақты мөлшерлемемен есептелетін активтердің ... - ... ... ... пассивтердің көлемі.
2. «Қазақстан Халық Банкі» акционерлік қоғамының тәжірибесінде банктік
тәуекелдерді басқару әдістері
2.1 Валюталық ... ... ... ...... ... ... ұлттық валютаға
қатынасына байланысты валюталық қауіптер (курстық жоғалтулар) .
Банкте ... ... ... ... басқарылады . Банктің
ішкі құрылымында валюталық тәуекелдерді басқарудағы бірінші қадам валюталық
операцияларға лимит қою . Мысалы , ... ... ... көп ... :
- ... ... ... (әрбір нақты мемлекеттегі сомаға
байланысты контрпартнерлар және клиенттермен күн ішінде ... ... сома ... );
- ... және ... ... ... лимиттер (әрбір
контрпартнерлар , клиенттер немесе клиент түрлеріне операцияларға
максималды мүмкін сома бекітіледі );
- инструменттер лимиті ( ... ... ... және ... валюталар мен сауда инструменттері тізімін ... ... ... ... ... күн және ... дилерге лимит бекіту ( әрбір нақты дилер ... ... ... келесі жұмыс күніне ауыстыруға мүмкін сатылып
жатқан шетел валюталарының максималды ... ашық ... ... )
- ... ... (барлық ашық позициялар шығындармен жабылу қажет
жағдайға жеткен ... ... ... ... ... ... ... мұндай лимиттер әрбір жұмыс күні немесе
жеке кезеңге бекітіледі ( әдетте бір ай ) , ал бір ... ... жеке ... ... , ... банктерде жеке
дилерге байланысты да бекітілуі ... ... ... ... тәуекелдерді төмендетудің дүниежүзілік
тәжірибесінде келесі әдістер қолданылады :
- «мэтчинг» деп ... әдіс ... пен ... ... ... сату
- сатып алу , өзара есеп айырысу , мұнда банк валютаның түсуі мен ... ... алып ... арқылы өзінінң тәуекелімен олардың көлеміне
әсер ете алады .
- ... ... ... ірілету арқылы максималды қысқартуда
«неттинг» әдісі қолданылады . бұл мақсатта банктер ... ...... ... ... ... кіші бөлімше құрады ;
- соңғы ақпараттармен валюталық курстардың ... ... ... мамандандырылған фирмалардан ақпараттық өнімдерді алу
арқылы қосымша ақпарат алу .
- әр күн ... ... ... ... ... ... мен зерттеу .
Сонымен қоса валюталық тәуекелдерді шектеу үшін ... ... ... .
Хеджирлеу – мүмкін жоғалтулар тәуекелін төмендету процесі . Фирма ... ... , ... да хеджирлемеу ... ... ... ... өзі ... . Ол сонымен қоса ерікті түрде
немесе еріксіз түрде спекуляция ... ... ... екі себепке байланысты болмауы мүмкін :
Біріншіден , фирма ... ... ... ... ... білмеуі мүмкін .
Екіншіден , айырбас курсы немесе пайыз мөлшерлемесі тұрақты болады немесе
өзінің ұтымына өзгереді деп ойлауы мүмкін . ... ... ... : оның күтімі дұрыс болып шықса, ол ұтады, егер ... ... ... .
Барлық тәуекелдерді хеджирлеу тәуекелдерді болдыртпаудың ең басты әдісі.
Бірақ компаниялардың басшылары іріктеп ... ... . Егер ... курсы немесе пайыз мөлшерлемесі олар үшін ұтымды емес деп ойласа
тәуекелді хеджирлейді . Ал егер ... ... ... жаппайды .
Осыны біз спекуляция деп нақты айта ... . Бір ... ... өздерінің болжамдарында көбінесе қателеседі , ... ... ... ... тура болжам жасай алатын
өздерінің көріпкелдік қасиеттеріне нақ сенімді .
Жалпылай хеджирлеудің (яғни , ... ... ... ... ... ... және премияларға сомалық шығындар көп болып
келеді . Ал іріктеп хеджирлеуді жалпы шығындарды төмендетудің бір ... ... ... ... әдіс – курс ... ... анық бір деңгейге өзгергеннен кейін
тәуекелдерді сақтандыру . Компаниялар тиімді емес өзгерістерді белгілі бір
деңгейге дейін ... ... , ал олар ... ... ... ... ... алдын алу үшін позицияны түгелімен хеджирлеуі
керек . Мұндай бағытты айырбас курсы немесе пайыз ... ... ... немесе жағымсыз бағытта өзгерген кезде тәуекелдерді
сақтандыру шығындарын болдыртпауға мүмкіндік береді .
Валюталық ... ... ... шарттар тәуекелі бағаны
анықтайтын валюта және бекітілген баға деңгейін анықтауды қамтитын ... ... ... . ... қоса тәуекелге ақшаны қабылдау
және төлеу мерзімдері әсер етеді . ... ... ... ... ... ... әдісті қолданады : импорт кезінде төлем
жүргізілген валютада тауар ... ... ... беріледі .
Бірақ бұл нұсқалар нақты жүзеге асыруға болатындай ... ... ... ... да ... емес .
Жағдайдан шығу мерзімді операцияларды жасау болып табылады :
1) Форвардтық ... ... ... ... Валюталық опциондар
4) Своп операциялары
Тәжірибеде қолдануға болатын ... ... ... ... .
Валюталық операцияларды хеджирлеудің көп ... және ... ... ... ... ... валюталық келісімдер –
келісім шарттың жасалған күніндегі курс бойынша ... ... ... асыру уақыт интервалымен валютаның нақты сомасын сату ... ... . Бұл ... ... ... СПОТ ... ... оған таза табыс немесе
пайыз бойынша таза шығын қосу арқылы анықталады :
- СПОТ ... ... ... валюталар және төлем мерзімі келгенше
депозитке салынған ;
- СПОТ ... ... және ... ... бойынша төлем
мерзімі келгенге дейінгі валюталар .
Таза табыстар немесе таза ... ... ... бейнеленеді және СПОТ
курсына қосылады немесе алынады .
Форвардтық операцияны қолданған ... ... қол ... ... экспортер
төлемдердің графигін біліп өз банкімен келісім шарт жасасады , онда ... ... курс ... ... ... ... ... . Экспортердың ұтымды жағы төлемді алуға дейін ұлттық валютада
табысты анықтайды және осыдан ... ... ... бағасын бекітеді .
Форвардтық келісім жасасқан банк келісімде ... ... ... ... ... валютаға осы кездегі нарықтық өзгерісіне ... ала ... курс ... ... ... ... ... . Ал кәсіпорын валютаның банкке түсуін ... ... ... ... ... міндеттенеді (экспорттайтын және импорттайтын
жаққа қатынасына байланысты ... ... ... шартта бекітілген төлем валютасының курсы
жоғарылайды деп күтілсе банктен форвардтық келісім шарт ... ... ... ала ... алады .
Шетел инвесторы валюта курсы – инвестиция төмендеуімен байланысты оны
банкке белгілі бір мерзімге ... ... ... ... ... ... өз ... сақтандырады . Банк өзіне тәуекелді алады .
Осы кезден бастап алынған тәуекелді банк өзі ... ... да ... күні сол ... сол валютада басқа банкпен форвардтық келісім немесе
мамандандырылған биржада фьючерстік келісім жасайды .
Мерзімдік келісімнің бір ірі ... ... ... ... ... ... ең ... рет 1972 жылы Чикагоның валюталық нарығында
қолданыла бастады. Валюталық фьючерс анықталған мерзімнен кейін орындалатын
сату сатып алу белгіленген ... ... шарт ... ... валюта курсы бойынша биржадағы мерзімдік келісім шарт. Валюталық
фьючерстердің форвардтық операциялардан айырмашылығы келесіде :
1. Фьючерстер ... ... ... сатылады .
2. Фьючерстің міндетті шарты кепілдендірілген депозит .
3. Контрагенттер арасындағы ... ... ... ... ... ... , ол жақтар арасындағы делдал ... ... ... ... ... ... ... артықшылығы оның жоғарғы өтімділігі және валюта
биржасындағы бағамы. Фьючерстің ... ... ... ... ... .
Валюталық фьючерстерді сатып алу немесе сату клиенттермен келісім шарт
бойынша валюта курсының ауытқуынан болатын шығындарды болдыртпайды .
Фьючерс ... ... СПОТ ... шарттары жылына 12 ай болады .
Клиенттермен операция бойынша ашық позицияларды ( ... , ... , ... ... биржа нарығында хеджирлейді . Валюталық фьючерс
нарығында хеджир фьючерстік ... ... ... ... – СПОТ ... ... курсы жоғарылаған кезде фьючерстік келісімде белгіленген
одан ұтымды курс бойынша алу туралы ... ... СПОТ ... ... ... ... валютасының курсы немесе керісінше болған кездегі
фьючерстік валюта нарығындағы табыспен ... ... ... . ... жөн СПОТ ... ... ... фьючерстік келісім шартты орындау
мерзімі жақындаған сайын фьючерстік нарықтағы курспен жақындасатан заңдылық
бар ... ... ... ... түрі СВОП . СВОП ... ... бір
валютаны басқа валютаға белгілі бір уақыт кезеңінде алмастыруды білдіреді
және қолма-қол СПОТ келісім шарты мен ... ... ... шартпен
үйлесуін білдіреді . СВОП валюта ... мен ... ... ... ... құрал ретінде қолданылады .
СВОП келісім шарттары банк үшін ыңғайлы . ... , ... ... жасамайды – банктің міндеттемесі мен шартының ... ... ... . СВОПтың мақсаттары келесідей :
- халықаралық есеп айырысу үшін қажет валютаны алу ;
- валюталық ... ... ... ... ;
- ағымдағы шоттарда анықталған қалдықтарды жасау;
- клиенттің шетел валютасына қажеттілігін ... және ... ... ... ... ... ... қолданады . Олар
валюталық интервенция өткізу үшін және валюталық кризис ... ... ... ... ... үшін қолданады .
Валюталық опцион - сатушыға төленетін сыйақыға келісілген ... ... ... курс бойынша сату немесе сатып алуға опционды
сатып ... ... ... ... ... мен опцион сатып алушысы
арасындағы келісім шарт .
Валюталық опциондар опцион сатып алушысы валюта ... анық бір ... ... ... өзін ... үшін ... ... ерекшелігі сақтандыру келісім шарты ретінде опцион сатушысының
экспортер немесе инвестордың валюталық тәуекелінің ауытқу ... . ... ... емес ... жағдайда сатушы алатын сыйақыдан шығындар асып
кетеді . ... ... ... оның ... ... және ... ... , бірақ сатып алушы үшін бұл қолайлы емес .
Валюталық , инвестициялық және ... ... ... ... ... жаңа ... ... қолданылады : қаржылық фьючерстер
және қаржылық опциондар ( бағалы қағаздармен опциондар ) , болашақ пайыз
мөлшерлемесі ... ... , ... ... ... сақтандыру
шарттарымен шығару және басқалары . Сақтандырудың бұл ... ... ... ... ... және ... ... валюталық , несиелік және тәуекелдердің бұл түрлерін өздеріне
қабылдау табыстың бір түрі ... ... ... ... беру . Жаңа ... құралдармен операциялар елдердің
заңнамасы оларға ... ... ... халықаралық қаржылық
орталықтарда бағытталған . Тәуекелдерді ... бұл ... ... ... түрде дамуда және өсудің нақты тенденциялары бар ... ... ... ... талдауы валюта эмитенті
елдерінің экономикалық дамуының макроэкономикалық факторларының әсерінен
курстың нақты өзгерістері болады деген тұжырымдамаға ... . ... деп ... ... жеке елдердің макроэкономикалық
дамуының көрсеткіштері әрқашан тексеріп отырады және валюта ... ... ... болжайды .
Макроэкономикалық факторлар 3 және 4 типті ... әсер ... ... курстарын болжау үшін негізінен базалық көрсеткіштердің өзгерісі
және шетел валютасының курсы талданады ... ... ... ... ... ... ... – банктің табыстары пайыз мөлшерлемесінің жағымсыз
өзгерісінің әсеріне түсуімен байланысты тәуекел болып ... ...... ... өзгеруінің жағымсыз әсерінен банктің
шығындары ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің
күтілмеген жағымсыз әсерінен төмендеуі . ... ... ... ... ... . ... тәуекелді басқару банктің
активтерін ( несиелер мен инвестициялар ) және банк ... ... ... ... ... үшін ... сақтандырудың келесі
әдістері қолданылады :
- пайыз мөлшерлемесінің деңгейін болжау ;
- пайыз мөлшерлемесін құру ... және ... ... ... ... ... келісімділігі ;
- пайыздық СВОП-ты өткізу ;
- резервтер мен қорларды жасау ;
- фьючерс және ... және ... ... ... ... ... мөлшерлемесімен несие алу қарыз алушыны ... өсу ... ... соқтырады . Несие алушы бекітілген
пайызбен несие алу ... бұл ... ... . ... ол ... ... аз болуынан бекітілген пайыз мөлшерлемесімен несие ала
алмайды немесе мұндай несие жоғары пайызбен беріледі . Бұл жағдайда ... ... ... ... міндеттемені өзгермелі пайыз
мөлшерлемесімен міндеттемеге ауыстыру арқылы СВОП жасауы мүмкін және ... ... ... ссуда алады . Және ол басқа несие алушыға сыйақы
төлеуі қажет . СВОП ... ... ... ... ... ... ... мүмкін . Төлем болмауынан шығындар тәуекелін алып ... бір ... ... ... ... босатып , банк
өзіне екінші жақтың рөлін алады .
Пайыз мөлшерлемесі деңгейін болжау, сапалы талдау және ... ... ... негізделуі керек және несиелік ресурстар
нарығындағы қатысушыларының ... бұл ... ... қажет . Қазақстанда инфляция деңгейін болжау соңғы ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдерін хеджирлеу үшін әртүрлі әдістердің үйлесімін ... Тек осы ... ... ... ... ... .
Пайыз тәуекелін басқарудың бірнеше концепциялары бар :
1. банктің пайыз маржасы қаншалықты жоғары болса , ... ... ... ... ... . Басқа сөзбен, активтерден пайыз табыстары
мен міндеттемелер бойынша пайыз шығындары арасындағы ... ... ... болуы қажет .
Бекітілген
Бекітілген
|А несие |Пайыздық ... ...... |
|алушысы |мөлшерлеме | ... ... |
| ... | ... | |
| ... | ... | |
| ... | ... | |
| | | | | ... ... ... | ... |
| | ... ... ... ... ... | | | |В ... ... ... ... ... ... свопы
Таза пайыз маржасы төменде берілген формуламен анықталады :
ТПМ = несие мен инвестиция ... ... ...... мен ... ... пайыздық алымдар / барлық табыс әкелетін ... = таза ... ... ... табыс әкелетін активтердің бағасы
2004 жылғы 01 сәуір және 2005 жылғы 01 шілде бойынша ... ... ... таза ... ... ... ... Банкі»
акционерлік қоғамының 2004 және 2005 ... ... ... ТПМ 2004 ... 9 ... ... мынаны құрады :
2566885 / 48875002 =50 %
ТПМ 2005 ... 6 ... ... мынаны құрады :
1553281 / 70558858 = 20 ... ... ... ... ... таза пайыздық маржасы 50-60 %-
ға жетуі ... .
2. ... (SPREAD) ... ... ... орта ... және ... төленген пайыз арасындағы айырмашылық талданады .
Берілген концепцияны «Қазақстан ... ... ... қоғамында
қолдануды талдап көрелік .
1-кесте. Несиелер , депозиттер және олардың спрэд бойынша ... ... ... ... |2004 |2005 ... ... ... сыйақылардың |9,7 |7,1 ... ... ... % | | ... ... ... сыйақылардың орташа |20,5 |19,1 ... ... % | | ... ... |10,8 |12,0 ... - ... Халық Банкі» АҚ-ның мәліметтері бойынша құрастырылған|
Бұл берілгендерді талдай отырып келесідей қорытындыға келеміз : бұл
көрсеткіштердің арасындағы ... ... көп ... , ... ... ... төмен болады .
3. Бөліну концепциясы GAP=RSA – RSL , мұндағы RSA – ... ... ... ... , RSL – ... мөлшерлемесі деңгейіне сезімтал
пассивтер .
Концепцияның мазмұны ... ... және ... ... ... және ... арасындағы баланстың жоқтығын
талдау болып табылады . Өзгермелі пайыз мөлшерлемесі мен ... ... ... ... ... ... пайыз мөлшерлемесі мен
пассивтердің сомасынан жоғары етіп ... GAP-ты ... ... ... сезімтал активтер мен пассивтердің берілген
деңгейін банк балансында басқару немесе ... ... ... ... ... ... ... ретінде анықтауға болады ... ... ... ол ... ... мен ... әсер ... мөлшерлеме өзгеру деңгейіне , бөліну көлемі және оның бағытына
байланысты болады . GAP-тың бөліну ... ... ... ... ... ... спекулятивті өзгерісіне хеджирлеу үшін қолданылады
.
Осылай GAP-ты басқару активті немесе пассивті болуы мүмкін .
Пайыздық фьючерс және хеджирлеу концепциясы пайыздық ... ... ... Олар ... ... : ... ... фьючерстер
хеджирлеумен әрқашан байланыста ... да ... ... ... елде ... нарықтарда (фьючерстер
нарығы) сатылатындығына қарамастан қаржылық инструменттер болса , ... ... ... ... табиғи немесе қаржылық активтерге болашақта бағаның өзгеру
тәуекелін қарама-қарсы келісім шарт ... ... мен ... ... ... ... келісім шарт толықтай немесе жартылай өтелетін үшінші
жақпен келісім шарт жасасу ... ... ... ... ... ... ... несие бола алады . Қарыз алушы өзгермелі
пайызға келісетін келісім жасасады. ... ... ету ... банк ... максималды пайыз мөлшерлемесін қолдану арқылы қарыз алушы пайыз
тәуекелін төмендетуді шешеді . Несие ... банк ... ... ... ... тәуекелінің жартысын өзіне аударады. Жоғары пайыз ... банк бұл үшін ақы ... яғни бұл банк үшін ... немесе басқа
базалық мөлшер бағасынан пайыздық спрэдті көтеру арқылы болады .
Жалпылай хеджирлеудің (яғни , ... ... ... бір
кемшілігі опциондарға сыйақылар және премияларға сомалық шығындар көп болып
келеді . Ал ... ... ... ... ... бір ... ... болады .
Басқа әдіс – курс немесе пайыздардың анық бір деңгейге ... ... ... . Компаниялар тиімді емес өзгерістерді белгілі бір
деңгейге дейін қабылдауы ... , ал олар ... ... ... ... ... алдын алу позицияны түгелімен хеджирлеуі
керек .
Пайыздық фьючерстер берілген қаржылық активтердің ... ... ... ... жеткізіп беру туралы міндеттемені қосады .
Мұндай активтер ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды қосуы мүмкін . Батыста ... ... ... ұзақ ... және ... мерзімдегі қаржылық
инструменттерге бағалардың тұрақсыздығы да өсті .
Несиенің нақты қолдану мерзімінен бұрын пайыз мөлшерлемесінің бекітілген
келісім ... ... ... ... ... пайыз
мөлшерлемесінің күтілмеген өзгерісінен ... ... ... сұранысты өсірді . Банктер кездесетін тәуекелдердің ішінен
пайыздық мөлшерлеме тәуекелі ... ... ... ... ... мен
бақылауға көп көңіл бөлінеді , себебі пайыз мөлшерлемесі ... ... ... , ... және капитал бағасына , табысына
жағымсыз әсер етуі мүмкін .
4-суретте пайыздық тәуекелді ... ... ... тағы ... көрсетілген .
| ... ... ... | |
| | | | ... қаражатта-рының | | | ... | | ... |
| | | | ... және ... ... |Көлемі анықталған |
|мерзімді | ... | |
| | | | |
| ... ... | | |
| | | | ... | ... |Фьючерстер |
| | | | |
| ... ... |FRA ... ... ... |анықталған |фьючерстер |
| | | | |
| ... | | ... ... ... ... шешім қабылдау
Бұл жүйе алдын ала жазылу емес, жай көрсету үшін берілген.Ол шешім
қабылдаудың мүмкін ... және ... ... ... ... ... ... табыстың тұрақты деңгейде қалуына маңызды
мәселе емес. Бұл мақсатқа жету үшін банк менеджерлері пайыз мөлшерлемесі
өзгерісіне сезімтал ... ... өз ... ... ... ... ... деңгейін басқарудың негізгі әдістері
|Пайыз мөлшерлемесінің |Пайыз мөлшерлемесінің өзгеруіне байланысты жүзеге |
|өзгеруі ... ... |
| |а) ... ... мерзімін ұзарту ; ... ... ... |б) ... ... ... ... |
|мөлшерлемелерінің өсуі|төмендету ; ... |в) ... ... ... ; |
| |г) ... ... сату ... қағаз түрінде); |
| |д) ұзақ ... ... алу; |
| |е) ... ... тәуекелді несие линиясын жабу ; |
| |а) ... ... ... ... ... ... ... |б) инвестиция мерзімін ұзарту ; ... ... |в) ... ... ... ... ... олардың |бастау ; ... жету ... ... ... ... ... ... |
| ... |
| |д) ... ... ... ... |
| ... ... жабу ... ... . ... жоғары пайыздық |а) қарыз құралдары мерзімін азайту; ... |б) ... ... ... көлемінұлғайту; |
|төмендеуі күтіледі |в) инвестиция портфелінің ... мен ... |
| ... ; |
| |г) жаңа ... ... ашу ; ... пайыздық |а) ... ... ... ... ... ... |б) ... мерзімін төмендетуді бастау; |
|жақын ... |в) ... ... ... ... ... |
| ... ; |
| |г) ... ... ... азайту; |
|Ескерту – интернет мәліметері бойынша құрастырылған ... ... ... ... ... ... және
негізінен несиелер , ал пассивті бөлімде ақша ... ... ... Банктің табысын пайыз мөлшерлемесінің жағымсыз әсерінен қорғау
үшін банктің басшылары таза пайыз маржасын ... ... ... ... ... мөлшерлемесінің өзгерісіне байланысты тәуекелді басқару барлық
маңызды активтер мен міндеттемелерінің тәуекелділіктерін ескеру және есепке
алуын жалпылай қамтитын процесс ... ... ... ... басқарудың негізгі әдістері
көрсетілген.
Сонымен пайыздық тәуекелді басқару және бақылау үшін белгілі бір
жағдайларға байланысты банк ... үшін ... ... ... Несиелік тәуекелді басқару: талдау және бағалау
Кез ... ... ... мен білімінің экономикалық мазмұнына қарай
несиелеуді банк бизнесінің дәстүрлі жүрегі екенін ... . ... ... ... көзі және активтердің үлкен бөлімі . ... қоса ... ... ... сенімділігі мен қауіпсіздігінің
үлкен көзі. Несиелеу стандарттарын жеңілдетуден ... ... ... ... ... несиелерді тиімсіз ревизия
шығындардың басты себебі болып табылады . Несиелік ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді .
Банктің қызметін объективті ... ... ... уақытта
келесідей қорытынды жасауға болады – ... ... ... банктің
қызметінің тиімділігін анықтайтын несиелік тәуекел. Несиелерді ұсыну
көптеген кәсіпорындардың кәдімгі ... ... банк ... ол үлкен
орын алады . Көптеген ... ... ... көп ... ... ... қызметтен алады . Басты мақсат ... ... ... жабу ... ... ... ... тәуекелді қарапайым формада қаржылық келісім бойынша партнер
келісімінің шартын орындауға мүмкінсіз болады және активті ұстаушы ... ... . ... ... ең анық және кәдімгі мысалы клиент
қарызды өтей алмау тәуекелі .
Дүниежүзілік ... ... ... екі топқа болады:
- қарыз алушының әлеуетті шығындарды бағалаумен байланысты тәуекелі;
- 5-суретте көрсетілген келісімнің шарттарын клиент орындамаған ... ... ... ... ... өнімнің ішкі тәуекелі
.
Дамыған елдерде несиелік тәуекелді басқару жұмысында ... ... ... ... . ... бағытты айырбас курсы немесе пайыз
мөлшерлемесі тұрақты түрде қалғанда немесе ... ... ... ... сақтандыру шығындарын болдыртпауға мүмкіндік береді . Мемлекет
жағынан бақылау , саяси мінезді ішкі және ... ... ... ... ... шектеулер, нарықтың істен шығуы, бизнес
және өндіріс сферасындағы жағдайлардың тұрақсыздығы несие ... ... ... қоса ... ... ... міндеттеменің өтелуіне заңнамалық
құрылым қамтамасыз ете алмайды . Біздің республикамызда ... ... ... ... және ... ... нашарлауы болады
.
|несие алушының өз | | ... | | ... ... | | |
| | ... ... ... тәуекел |
| | ... ... ... |
| | ... ... тәуекелі |
| | ... ... |
| | | ... ... | | |
| | ... қарыз сомасының төленбеу |
| | ... ... ... | ... ... тәуекелі |
| | ... ... ... тәуекелі |
| | ... ... ... |
| | ... ... ету ... ... Несиелік тәуекелді бөлу.
|Мақсатты нарықтармен| | | | ... ... ... ... | | | ... ... ... стратегиялық | |Несиені құру | ... ашу ... | | | ... ... |
|анықталғандықтан) | | | ... |
| | | | | ... | ... | ... ... ... |Шарттары және мерзімі | |бағытталуы ... ... | ... | ... |
| | ... ... | ... |
| | ... ету | ... |
| | ... | | |
| | | | | ... мен өтеу | ... | ... |
| | ... ... құру | ... ... |
| | ... ... ... | |құжаттардың дұрыс |
| | ... | ... |
| | ... ... | | |
| | ... ... ... | |
| | ... | | |
| | ... | | |
| | | | | ... | ... бойынша өтелуде | |Портфельмен басқару |
|негізгі бөлігін | ... ... | | ... | | | | |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
| | | | | ... | |Құтқарулар | | ... ... | ... ... | | ... ... | |Стратегия | | ... ... | ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | ... ... ... | | |
| | ... | | |
| | ... ... ... | | |
| | ... ... | | ... ... ... ... ... бір бүтін ретінде несиелік портфель құрамын және оны
басқаруды , ... қоса ... ... ... ... ... ... қамтиды.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның Алматы Облыстық Филиалының ... ... жеке ... ... ... ... жүйесіне
, жеке және шағын бизнесті несиелеу программасы, пластикалық карта бойынша
несиелеу және тағы басқаларға ... ... ... .
Несиелік тәуекелдерді басқару – бұл қиын жүйе және процесс .
Мақсатты нарық деп аталатын несиелеу ... ... ... Ол ... ... өтеу ... ... формасында
жалғасады. Бұл процестің жеке компоненттері 6-суретте көрсетілген.
Яғни несие берушілер олар берген қарыз немесе несиенің берлық ... ... ... ... олар ... ... ... пайыз
аламыз деп күтеді .
Несиелік тәуекелдің категорияларын анықтау .
Ссуданы ... ... : егер ... ... ... мерзімде және
белгілі бір себептерге байланысты ссуданы өтемеуі немесе басқа түрдегі
қаржылық міндеттемені ... ... ... банк ... ұшырау
тәуекелі.
Ауыстыру тәуекелі : нақты қаржылық келісімдегі міндеттемені басқа жақ
орындамаған жағдайда ( ... ... ... ... ... келісім шартта нарықтағы пайызға байланысты өзгерту үшін ... ... ... : ... бағалау контрагентпен келісілгені туралы
банк сенімді болмай ... ... ... ... ... ... өлшенеді :
1. активтердің сапалылық коэффициенті
К1= ссудалар бойынша шығындар / ... ... ... ... ... ... шығындар / ссуданың жалпы сомасы
2. тәуекелге байланысты түзетілген маржа = ссудалар бойынша таза пайыздық
табыс / активтер
Бұл көрсеткіштердің ... ... 3-3,5 ... ... ... Таза ... ... = таза пайыздық табыс / активтер
4. Жалпы ... ... = таза ... ... + ... да ... ... Несиелік тәуекелдің пайызы = проблемалық несие / несиенің жалпы сомасы
6. Несиенің диверсификациялық пайызы = бір қарыз алушыға ссуда / ... ... банк ... бір ... ... өзінің меншікті капиталының
25 %-нан жоғары несие сомасы берілмейтіндігін көрсетеді.
Қазіргі кезде Қазақстан Республикасының ... ... банк ... ... , ... қоса ... ... басқаруды жақсарту
жүргізілуде.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ несиелеу кезінде ... ... ... ... ... сенімділік бойынша төменгі категорияға жататын клиенттерді банк
несиелемейді;
- егер ... ... ... ... ... ... ... толық кепілдендірілмеген болса, онда
қайтадан құрылған компанияларды банк несиелемейді;
- жаңа бизнесті құру жобаларын банк несиелемейді , егер де клиенттің бұл
жобада өз ... ... ... , ... ... ... жоба құнының 30 %-нан жоғары болуы керек ;
- ... ... банк ... ... ... бермейді .
Банктің несие беруі тек корпоративті клиенттерге ұсынылады ;
- банк өзі жеке барлық қамтамасыз етулердің құнын бағалайды және ... ... ... ... банктің бағалауы ғана есепке
алынады ;
- өтімділік бойынша төменгі категорияға жататын ... ... ... ... ;
- нарықтық конъюнктураның өзгеруі жағдайында несие ... ... банк ... ... ;
- ... ... ... жағдайларында банк келісімнің шарттарын
өзгерте алады және мерзімі келмей тоқтата алады.
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның ... ... ... нарық
конъюнктурасының қиындығына қарамастан несие нарығына қатысуы жоғары .
Несие бойынша жұмыстары жаңа ... ... және ... ... қызметін жалғастыру , экономиканың нақты
секторына бағыттаулар жатады .
«Қазақстан Халық Банкі» АҚ ... ... жеке ... ... ... ... даму және қайта құру банкі линиясы
несиелеу, ... ... ... ... несиелеу жүзеге
асады .
Жеке тұлғаларды тұтыну мақсаттарына ... ... ... ... асады :
- автомобиль сатып алу;
- тұтыну мақсаттарына ;
- кәсіпорын кепілі бойынша;
- банк қызметкерлерінің ... ... банк ... ... ... ... үшін және ... Халық Банкі» АҚ Алматы Облыстық Филиалының 2005 жыл бойынша
жеке тұлғалардың тұтыну ... 33 368 мың ... ... ... жыл ... жеке ... тұтыну мақсаттарын несиелеу программасы
көлемінде берілген және өтелген несиелердің тізімі 3-кестеде ... ... ... Банкі» АҚ Алматы Облыстық Филиалының 2006жылдың 1
қаңтарында ссудалық портфельде ... ... ... жоқ. ... ішінде жеке тұлғаларды несиелеуден 4332 мың теңге көлемінде пайда
тапты , ... ... ... ... 22,4 ... ... ... 2005 жылы жеке тұлғалардың тұтыну ... ... ... ... және өтелген несиелер көлемі
(мың тенге)
|Банк қызметкерлері және|01.01.2005ж|Берілген ... ... ... ... ... ... программасының|ссудалық |ің көлемі |ң көлемі |ссудалық |
|атауы ... | | ... ... ... | | | | ... ... |0 |1592 |18 |1574 ... ... | | | | ... ... |0 |4909 |846 |4063 ... кепілі | | | | ... ... |3819 |24851 |15728 |12942 ... | | | | ... ... | | | | ... қажеттіліктеріне |9689 |2016 |7710 |3995 ... ... | | | | ... ... | | | | ... жағдайларын |1653 |0 |99 |1554 ... үшін ... | | | | ... | | | | ... |15161 |33368 |24401 |24128 ... - ... ... Банкі» АҚ-ның мәліметтері бойынша ... ... және орта ... субъектілерін несиелеу жалғасып , жеке тұлғаларды
бизнестік мақсаттарын ЕДҚБ желісі бойынша программасы бойынша несиелеуге
433,6 млн. теңге жұмсалды ... ... ... ... 956,6 млн. ... яғни 2004 ... 2 есе көп . Ссудалық міндеттеменің қалдығы жыл ішінде 3,5
есе көбейді және 527,6 млн. ... ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамында
несиелік тәуекелдерді басқару үзіліссіз жалпы қамтитын несиелік мониторинг
арқылы ... ... ... мониторингтің маңызды элементі сенімді
ақпарат жинау және оларды тұрақты ... ... ... ... ... тұрақтылық. Негізінен несиелік қабілеттің 4
аспектісін талдау ... ... ... ... ... талданады .
Несиелік қабілеттіліктің 4 аспектісіне : ... ... ... ... даму ... ... ... аспект ; несиені жабудың
негізгі көзі ретінде несие ... ... ақша алу ... немесе
нақты бар қамтамасыз етуді (жылжымалы, жылжымайтын мүлік )қажет болған
жағдайда сату ... бар ... ... қаржылық аспект жатады.
Үш негізгі критерийге жататындар :
- өтімділік, тұрақтылық және қаржылық құрал ( тартылған және ... ... ... );
- басқарушылық аспект – менеджменттің сапасы кәсіпорынды басқаратын
менеджер командасының компитенттілігі және қызметкерлерді басқарудың
тиімділігі;
- ... ... ... ... ... – банк ... ... бақылау деңгейін және оның жойылып кету жағдайында қамтамасыз
етудің нақты бағасын алу мүмкіндігін анықтайды .
Несиені ... ... ... жағдайларды зерттеу, мониторингті ғана емес
сонымен қоса жағымсыз жағдайлардан өту үшін ... ... ... ... ... қызметі :
- несиені қайта құру бойынша келіссөздер ...... ... ... ;
- ... ... ... басқару арқылы міндеттеме деңгейін
төмендету;
- активтерді сату ;
- активтерді қайта ... ... ... ... алу ... ... ... алу;
- қосымша қамтамасыз етуді алу.
Несиелерді классификациялау ... ... ... ... болып табылады , өйткені банк тәуекелдерді классификациялайды
және несиелерден мүмкін шығындарды және оларды басқару ... ... ... ... негізгі әдістеріне провизия құруды
жатқызуға болады .
Провизия активтердің ... ... ... жабу үшін
қажетті қаражаттар сомасын білдіреді .Провизиялар ... және ... ... ... ... оларды жоғалту мүмкіндігі жоғары немесе оларды сатып
алу сомасынан ағымдағы бағасы 2 есе ... ... ... бойынша шығындарды жабу үшін құрылатын провизиялар.
Жалпы провизиялар – арнайы провизилар құрылу ... ... ... ... ... мүмкіг шығындары үшін
провизиялар.
Несиелік қызметтенпайда болатын шығындар үшін ... құру ... ... және ... ішкі ... сай ... ... Банкі» АҚ –нда провизия құру және есебі туралы
уақытша тәртібіне сай банк ұсынатын несиелер ... ... ... ... ... ... ... орындауына байланысты , қарыз алушының
қаржылық жағдайына , банктің қарыз ... ... , ... , ... ... ету және оның ... пен ... байланысты келесі топтарға бөлінеді :
- стандартты несиелер;
- күдікті несиелер , субстандартты, қанағаттандырылмайтын және ... ... ... ... .
- ... несиелер .
Ссудалық портфельдің классификациясы және ол бойынша провизия ... 4 ... ... ... ... ... және ... құру көлемі
|Несиелер |Негізгі қарыздың ... ... ... ... |0 |
| ... уақытылы төленген жағдайда–5 |
|Субстандартты ... ... ... ... ... ... ... толық төленген жағдайда - 20 |
| ... ... ... - 25 ... ... ... жағдайда – 50 ... | ... ... ... –100 ...... Банк ... мәліметтері негізінде жасалған |
3. ... ... ... ... , ... тәуекелдерді басқаруды
жетілдіру
Несиелік тәуекелдерді басқаруды банктік ... ... ең ... ... ... ретінде қарастыруға болады. ... ... ... ... ... ... ... банктерін қарастырғанды жөн көрдім . Америка Құрама Штаттарының
банктерінде несиелік тәуекелді ... ... ... ... .
Құрылымы жағынан қарастырсақ, несиелік комитет екі ... ... ... ... ... (CRESCO) және ... ... бөлімі (СREVСО).
СREVСО-ның функциялары : несиелік тәуекелді анықтау және бағалау,
банктегі несиелік саясатты ... ... ... белгілеу, несиелік
портфельдің диверсификациялау критерийлерін белгілеу. Оның негізгі маңызды
функцияларының бірі – ... ... ... өтеу ... ... яғни
оны үмітсіз деп тану болып табылады . Осыған қоса, бұл комитет CRESCO-ға
банктің ... ... ... ... ... ... ... . Бұл
комитеттер тұрақты негізде жұмыс істемейді және ... бір ... ... ... ... банк ... ақпарттарды жинау үшін
СREVСО мен CRESCO ... ... ... ... ... . Олар мемлекеттік тәуекелдер мен салалық тәуекелдерді анықтап,
жиналған ақпараттардың нәтижесінде талдау ... ... ... ... ... беру ... несие алуға деген ұсынысты
қарастыру, несиелік талдау процесін ... ... ... ... ... ауыстыру тәртібі қарастырылады .
Несиелік тәуекелді төмендетуге арналған ... ... ... ... ... жатқызуға болады . Қарыз алушының несие
қабілетін балл бойынша бағалау әдісі қазіргі кезде көп елдерде ... әр ... ... қабілетін бағалау критерийлері әр түрлі болып ... ... ... қарыз алушының несиелік қабілетін
жете бағалау несиелік тәуекелді төмендетудегі басты шара болып табылады.
Қарыз алушыға ... ... ... ... ... кеңінен пайдаланылып келетін әдістердің біріне PARSER және
CAMPARI әдістерін жатқызуға болады.6
PARSER:
P – Person – ... ... ... ... ақпарат, оның беделі;
A – Amount – сұрайтын несие сомасының негіздемесі;
R – Repayment – несиені қайтару мүмкіндігі;
S – Security – қамтамасыз ету ......... мақсаттылығы;
R – Remuneration – несиені беру тәуекелі үшін ... ... ...... ... беделі;
A – Ability – қарыз алушының бизнесін бағалау;
M – Means – ... ... ... ... – Purpose – несиенің мақсаты;
A – Amount – несие сомасының негізделуі;
R - Repayment – несиені қайтару мүмкіндігі;
I – Insurance – ... ... ... ... ... ... ... қарыз алушыларды дұрыс
таңдай білуде «алти си ережесі» қолданылады .
- Character ... ... ... Capacity ... мүмкіндігі)
- Cash (ақшалай қаражаты);
- Collateral (қамтамасыз етуі);
- Conditions (жалпы экономикалық жағдай);
- Control ... ... ... бұл оның беделін, жаупкершілік дәрежесін, қарызды
өтеуге дайындығын білдіреді.
Қарыз алушының қаржылық ... оның ... ... ... Ол оның ... мен ... және олардың алдағы
уақыттардағы өзгеру перспективаларын нақты талдау ... ... ... ... қарыз алушының алған несиені қайтарудың үш көзі
болады:
1) нақты ақшалар тасқыны;
2) активтерді ... ... ... ... кез келген несиені қайтаруға арналған қаражаттың
қалдық сомасын қамтамасыз ете алады. Бірақ та ... ... ... көзі ... ... ... ... маңызды санайды, себебі
активтерді сату қарыз ... ... ... ... ... ... ал қосымша қаражат тарту банктің кредитор ... ... ... ... қарыз алушының қаржылық жағдайының
нашарлығын сипаттайтын басты көрсеткіш болып табылады.
Нақты ақшалар тасқыны мынандай ... ... ... ... + ... тасқыны + Кредиторлық
қарыз – Тауарлы–материалдық құндылықтар қоры және дебиторлық қарыз
Бұл формуланың артықшылығы – оның ... ... ... қарыз
алушының менеджерлерінің біліктілігін және тәжірибесін, сол ... ... ... ... ... ... анықтай алады.
Қамтамасыз етуі. Сондай-ақ банк қарыздың қамтамасыз етілуі, яғни ... ... және ... ... ... ... дәрежесіне мән береді.
Экономикалық жағдай. Несиеге деген өтінішті қарау барысында банк жалпы
шарт ретінде елдегі іскерлік жағдай және оның банк ... сол ... ... ... ... ... сипаттайтын экономикалық
коъюнктуралық жағдай, бәсекелестерінің болуы, салық, баға және ... ... ... ... ... ... ... факторға
бақылау жатады. Мұнда өзгерген заңдылықтар, құқықтар, экономикалық және
саяси жағдайлардың қарыз ... ... ... болады деген сияқты
сұрақтарға жауап іздейді.
Әлемдік банктік ... ... ... ... ... ... ... сапасындағы коэффициенттер:
а) к1 – несие бойынша зияндар / несие бойынша қарыздың орташа сомасы;
б) к2 – несие бойынша зияндар / несиелердің ... ... ... те ... ... ... бағалау үшін
пайдаланылады. К1-дің критериалды деңгейі ... ... ... ... ал к2-кі ... Оңтүстік Американың банктерінде (үмітсіз
қарыздар бар болса) к1 коэффициентінің деңгейі ... ... 1980 ... басы мен ... ... мүлікті несиелеу
сферасындағы дағдарысқа байланысты ипотекалық несиелер бойынша көптеп
шығындануы кеззңінде к1-дің мәні 1%- ға жуық ... Ал ... ... ... к1 ... ... құрайды.
Тәуекелге, шағылған маржа = Таза пайыздық табыс – несие ... зиян ... ... ... - бұл несиелік тәуекелге жалпы ... ... ... ... нормалар қатарында маржа көрсеткіші
болмағанмен де шетелдік банктер оны несиелік ... ... ... қолданылады. Бұл жерде статистикалық мәліметтер, оның оңтайлы
мәнінің 3-3,5% -ды ... ... ... ... = Таза ... табыс / Активтер
Жалпы пайыздық маржа = Таза пайыздық табыс + Басқа да ... ... ... несиелер / Несиелердің жалпы сомасы.
3. Бір қарыз алушығакелетін несие / Банктің меншікті капиталы.
Халықаралық банктік ... ... бір ... ... ... сомасы банктің меншікті капиталының 25% - нан ... ... ... несиенің үлкен мөлшерін білдіреді.
4. банкпен тығыз байланысты ... ... ... ... ... меншікті капиталы.
Банкпен тығыз байланысты қарыз ... ... ... ... және ... ... байланыста болып, несие
алу барысындағы жеңілдіктерді ... ... ... ... ... ... ... топтау және талдаувдың маңызы бар. Несиенің
сапасы деп сол несиеге тиісті несиелік ... ... ... ... ... деңгейі несиелік тәуекел деңгейіне кері
пропорционал ... ... ... ... ... соғұрлым оның
қайтарылуы күмәнсіз және ... ... ... Бұл ... ... көрсеткіштерінен несие сапасының немесе банктің ... ... ... – бұл ... ... несиелері
бойынша анықталатын нақты шамасында. Несиенің сапасының категорияларына
байланысты несиелік ... ... және ... әр ... (соның
ішінде: тұтыну, ипотекалық және басқа) бойынша проблемалық, мерзімі өткен,
үмітсіз ... біле ... банк ... ... ... ... бағытталатын шаралар қатарын жүзеге асыруға мүмкіндікке қол
жеткізеді.
Несиелік тәуекелді басқару, реттеудің негізгі ... ... ... ... ... қарыз алушының төлем қабілетін алдын ала талдау;
- несиелік тәуекелді жабуға арналған резерв құру;
- несиелік портфельді ... ... ... ... ... ... қолдау;
- несиелердің қамтамасыз етілуін және олардың мақсатты пайдалануын талап
ету.
Несиелердің қайтарылмауын зиян шегу – кез келген банк ... ... ... ... ... жою ... ... бірақ ең төменгі мөлшерге
жеткізуге болады. Американдық коммерциялық ... ... ... болу ... ... көмектесетін, сол сияқты
олардың пайда болуын болжайтын толық жүйе жұмыс жасайды. Бұл жүйеге сәйкес
күмәнді ... ... ... әсер ... ... байланысты және
байланысты емес факторлар келтіріледі. Бірінші ... ... ... яғни ... ... несиелік құжаттарға және т.б.
жасалатын талдауды қамтитын барлық аспектілері жатады. ... ... ... ... және ... ... ... алушыларды бағалаудың жоғарыда көрсетiлген жүйелерiмен қоса,
батыс елдерiнде соңғы он ... ... ... ... ... ... әдiстер қолданылуда . Мұндай әдiс ретiнде ... ... ... Бұл ... ... ... жылдардың соңында құрастырған. «Зет» моделі ... ... ... ... ... бағалауға арналған.
«Зеттiң» мәні бiрнеше айнымалылары бар теңдеу арқылы шешiледi. Осы ... ... ... ... ... бес ... ... етті :
Х 1– айналым капиталының активтер ... ... ;
Х 2 – ... ... ... ... қатынасы ;
Х 3 - операциондық табыстың активтер сомасына қатынасы ;
Х 4 - акцияның нарықтық бағасының ... ... ... ... ;
Х 5 - сату ... ... ... қатынасы .
Егер «Z» мәнi 2,675-тен төмен болса , кәсіпорынды ... ... ... ... ал егер «Z» мәні 2,675 ... ... ... банкроттьқ қаупi тумайды.
Коммерцияльқ қарызды бағалаудың ... ... ... ... eттi. Оның ... ... алты ... тұpaды:
Xl - бағалы қағаздар мен кассадағы қолма-қол ақшаның активтер
сомасына қатынасы ;
Х2 - сату ... ... ... мен ... ... ақшаға
қатынасы ;
Х3 - салықты есептемей тұpғaндaғы табыстың активтер сомасына қатынасы
;
Х4 - жалпы қарыздың активтер сомасына ... ... - ... ... ... ... қатынасы ;
Х6 - негiзгi капиталдың таза сату көлемiне қатынасы.
Дамыған мемлекеттерде валюталық ... ... үш түpi ... ... ;
- ... ;
- ... ... сауда операцияларымен , қаржылық инвестициямен
және дивидендтiк төлемдермен байланысты. Операциялық ... ... ... мен ... деңгейі ұшырайды.
Трансляциялық тәуекел шетелдік инвестициямен және шетелдік қарыздармен
байланысты болып келедi. Ол табыстар мен шығындарды ұлттық валюта негізінде
есептегенде баланс ... ... ... ... ... ... ... болса , болашақта жасалатын келісім шарттық
мәмiлелермен байланысты тәуекелдiң түpi болып табылады: Ол ұзaқ ... ... және оны ... ... ... ... және ... деп екіге болады .
Кассалық мәміле нарығы келісім шарт жасалғаннан ... екі ... ... ... талап етеді. Сондықтан мұндай операциялардың
тәуекел деңгейі өте төмен. Оларға спот пен ... ... . ... мәмілелер бойынша тәуекелдер инвестордың несие қабілеттілігімен
сипатталады. Бұл мерзім неғұрлым жоғары ... ... ... ... де жоғары болады . Клиенттер өз ... ... ... осындай мәмәлелерді қолданады, ал банктер өз ... ... ... осындай құралдарды қолдануға мәжбүр болады. Мұндай
тәуекел ... ... банк өз ... өзі де ... операцияларды
сақтандырады.
Мерзімді валюталық мәмілелерге мыналар жатады :
- форвардтық ... ... ;
- ... ... ;
- валюталық опциондар ;
- своп операциялары .
Валюталық тәуекелдерді басқарудың тағы бір әдісі бағамдардың өзгерісін
талдау ... ... ... ... өз ... ... және
техникалық болып екіге бөлінеді .
Валюта бағамдарының өзгерісін фундаментальды талдау әдісі бойынша
бағамның өзгерісі ... ... ... ... ... деп ... . Сондықтан валюта бағамының өзгерісін ... ... ... ... ... макроэкономикалық дамуына
талдау жасайды .
Ал техникалық талдау әдісінің тұжырымдамасы бойынша мемлекеттің қысқа
мерзімдегі макроэкономикалық көрсеткіштері ... ... ... деп ... . ... ... және ... есептеулер
жүргізілу арқылы нақты болжамдар есептеледі. Мұнда есептік база ... ... ... ... ұсынған сандар қатары қолданылады.
Шетел тәжiрибесi ретiнде өтiмдiлiк тәуекелiн басқ,ару ды қ,арастырып
өтейiн. Коммерциялық банктердiң өтiмдiлiгi мына үш ... дұpыc ... ... ... : ... ... капиталы , тартылған
және орналастырылған қаражаттар. Осыны ескере отырып, шетел ... ... ... ... мақсатында басқарудың
экономикалық және әкiмшiлiк әдiстерi қолданылады. Осыған байланысты, әp
мемлекеттiң, ... ... ... ... ... ... ... сараптама баға беруге мумкiндiк беретiн әдiстердiң бiрi
САМЕL болып ... Бұл- әдiс ... және ... да ... ... ... - (capital adequaty), капиталдың адекваттылығы;
А - (assets ... ... ... - ... ... - ... ... немесе рентабельдiлiк
L - (liquidity), өтiмдiлiк.
Әлемдiк тәжiрибеде өтiмдiлiктi ... ... ... Қорларды конверсиялау әдісі;
2) Қордың пул әдісі;
3) резервтiк позицияны басқару әдісі;
4) несиелiк позицияны баскару әдісі;
5) портфельдi белсендi басқару әдiсi.
1. Қорлардың ... ... ... ... ... көп
болған кезде қолданылады да, активтер мен пассивтер мерзiмi бойынша
сәйкестендiрiледi;
2. Қордың пул әдiсi ақша ... ... шек ... ... Бұл әдiс ... ... өтiмдiлiк дәрежесi мен
оның орнын толтыруға арналган банктiк қаражаттардың көзiн сәйкестендiру
қолданылады. Яғни, оның негiзгi мақсаты өтiмдiлiктi ... ету ... ... ... және ... ... резервтердi құpy.
3. Резервтік позицияны басқару әдісі ... ... ... ... анықталады , бірақ екінші ретті резервтер ... ... .
4. ... ... ... ... ... банк өтімділігін
сақтау үшін қысқа мерзімді несие арқылы өтейді .
5. ... ... ... ... . Бұл ... ... , яғни ... ресурстарды орналастаыру тек
келісім шарт негізінде ғана емес, ... ... ... мен ... ... ... .
Тәуекелдерді басқару жүйесі стартегиялық ... ... ... ... немесе әртүрлі қиын операциялардың
тәуекелдерін ... ... ... ... шегінде жүзеге асады .
Тәуекелдерді төмендетуге бағытталған банк ... ... ... ... ... . Оларға жататындар :
1) банктердің өз ... ... ... және ... сенімділігін, олардың клиенттерін, контрагенттерін,
делдалдарын, бәсекелестерін талдаудың болжамдық әдісі арқылы мүмкін
шығындарды ... ала ... . Бұл ... үшін ... ... ... және ... жүйесінде оларды басқару
әдістерін жасайтын бөлімдер құрылуы қажет.
2) пайыздық мөлшерлеме динамикасы, олар ... ... ... ... жоғарылайтын және керісінше , яғни ... ... ... ... бос ... пайыздары; пссивті операциялар және банкаралық
нарықтағы операциялар ... ... және ... ... қарыз алушы қаншалықты тұрақты болса пайыз ... ... ұзақ ... ... ... ... ; кепілдендірілген несиелер және қысқа ... ... ... және ... ... ... пайызы төмен;
3) жағымсыз жағдайларға кепілдік ретінде несиені сақтандыру ;
4) хеджирлеу (тәуекелді сақтандыру);
5) тәуекел өте ... ... ... қарыз алушының ұсынысын
қабылдамау ;
6) жеке ... және аз ... ... ... ... несиелеу шарттарын есептеу ;
7) оның шоғырлануын бейнелейтін ... ... ... түрде көрінуі мүмкін :
- несиелеудің жалпы сомасын сақтай отырып көп ... ... ... беру ;
- несие беру үшін бірнеше банктер консорциум құра отырып ... ... ... ... ... ... ... депозиттік салымдар, бағалы қағаздарды көптеген салымшылардан аз
сомада алу ;
- берілген несиелер бойынша толықтай қамтамасыз етілуді алу .
Соңғы талапты ... ... ... ... ... құқықтың болуы;
Қарыз алушылардың төлем қабілеттілігін дұрыс талдау мен бағалау
қабілеті; қарызды жедел ... ... ... ... ; активті ,
пассивті операцияларға нормативтер жүйесін қолдану . Олар орталық ... және ... ... ... ... .
Лимиттерді бекітіп , банктер өздерінің стратегиясына сай тәуекелдерін
шекті ... ... ... ... ... ... ... . Бұл
лимиттер негізінен банктің ішіндегі инструциялар және әдістемелерінде,
жарғыларында ... ... ... өмір сүруінің бастапқы кезеңінен өткеннен кейін банктің
қызметінің маңызды ... ... ... ... ... ... ... . Өз кезегінде банк қызметінің жеке бағыттары ... ... және ... пен ... басқару бойынша фунцияларды
жүзеге асыратын басқа құжаттар арқылы стратегиялық ... ... ... ... ... банк ... ... негізін құрайды және
нақты операцияларды жүзеге асыру үшін ... ... мен ... ... құруға бастама болып табылады .
Бұл жүйе ... ... ... деңгейіне жұмысшыларды
бағыттайтын кезде ғана тиімді . ... , егер ... ... ... болса , банк басшылары тәуекел деңгейі төмен операцияларды
жасауға талпынады. Керісінше , егер ... ... ... , ал ... ... , банк ... ... жоғары операцияларды жасауға
бағытталады.
Банктің ішкі құжаттары жалпыланған лимиттері бар болуы жағдайы ... . Жеке ... ... ... ... деңгейінің банк
капиталы немесе табысы (мұндай бағыттың нағыз мысалы , қарыз алушылардың
несиелік ... ... бакн ... өтімділігінің жоспарлы
бағытталуына және банк капиталының ... ... ... ... мөлшерлемесін анықтау әдістері ) арасындағы қатынаспен
анықталады . ... ... ... және олар ... ... көлемі бойынша несиелік ұйымдарды кездестіруге болады , ... ірі ... ... .
Осылай , банк операцияларына лимит жүйесін құру оларды төмендетуге
апаратын тәуекелдерді басқарудың маңызды бір ... ... және ... жеке ... банк ... бағыты,
ұйымдастырушылық бағыттар , сонымен қоса бүтіндей қаржылық ұйымның мүмкін
болатын тәуекел деңгейінің сандық өлшемін анықтау өте маңызды ... ... ... бар ... ... қана ... банк ісінің бағыты және
операциялары жаңа нарықты игеру ... ... да ... Берілген
тапсырма маркетингтік зерттеулермен тығыз байланысты. Тәуекелді ... оның үш ... ... ... ... әсер ету ... кері жағдайдың пайда болу тәуекелі.
Несиелерге бағаның пайда ... ... ... ... ... . ... анықтау процесі несиелік рейтингті құруды қажет
етеді. Банк ... ... ... ... ... ... ... кезінде
пайыз мөлшерлемесін белгілей алатын болуы қажет, ... ... ... үшін ... алу . ... ... үшін тәуекелді ... ... ... . ... ... ... тәуекелді анықтау әдісі
несиелердің әртүрлі бағыттары немесе қарыз алушылар жататын салалар бойынша
( ... ... ... ... ... ) рейтингтерін өзіне алу арқылы
жетілдіруге болады ... ... ... күрделілік деңгейі банк ... ... ... ... сай ... ... . Басқа жағынан, жүйені алдын
ала жасауы қажет. Тәуекелді өлшеу жүйесінің болмауынан ... оны ... ... асырудан көп болуы мүмкін.
Тәуекелді бақылау . ... ... ... ... ... ... ... Ұлттық банкі .
Банк қызметіне тән тәуекелдерді төмендету мақсатында Ұлттық Банк
Екінші деңгейлі ... ... ... пруденциялдық нормативтер,
негізінен банктің жарғылық капиталының ең ... ... ... ... ... бір қарыз алушыға ең көп тәуекел
деңгейі, өтімділік коэффициенті және т.б. құрылады және бекітіледі . ҚР ... ... ... ... екінші деңгейлі банктер банк
қызметін ... ішкі ... ... қоса ... ... ... ... жасайды .
Несиелеу және несиелік ... ... ... ... ... жүзеге асыру мақсатында «Қазақстан ... ... ... ... мен тәуекелдерді төмендету арқылы несиелеу процесін
арықарай жетілдіру мақсатында «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның «ішкі ... ... ... ... ... ... «Қазақстан Халық Банкі» АҚ-ның несиелік портфелі
бойынша шектеулер берілген ... ... ... тәуекел :
- банкпен ерекше байланыстағы тұлғалар үшін 15 %-дан ... ... ... ... ... ... емес
Банкпен ерекше байланыстағы қарыз алушыларға тәуекелдің жалпы сомасы 100
%-дан жоғары емес
Бір қаржылық институт үшін 25%-дан жоғары ... ... ... үшін ... жоғары емес
Өндіріс саласының несие портфелінің жалпы сомасына байланысты . ... ... :
- ұзақ ... ... (3 ... көп мерзім) 10%-дан жоғары емес
- орта мерзімді несиелер ... 3 ... ... ... ) ... емес
- қысқа мерзімді несиелер(1 жылға дейін) 40%-дан жоғары емес
Несиелік портфельдің сапасы бойынша :
- ... ... ... ... ... ... емес
- проблемалық несиелеу деңгейі 18%-дан жоғары емес
- жалпы ссудалық портфельге құрылған провизиялар сомасының қатынасы ... ... ... ... ... :
- бір салаға салынған несиелер 40%-дан жоғары емес
- бір салаға салынған ... ... ... ... кәсіпорындар тобына ( бір-бірімен байланысты қарыз алушылар) 20%-дан
жоғары емес .
Тәуекелдерді бақылау функциясы ... ... ... әртүрлі деңгеймен ұйымдардың басшыларының қызметіне ... ... ... ... ... қызметі жалпы тәуекелді басқарудың
әртүрлі жүйелерін қолдану қортындысымен және ... ... ... ... ... жиынтығы болып ... ... ... ... ... ... ... таңдау
дұрыстығы және соңғысы жеке операцияларды және жұмыс орындарында тиімді
жедел бақылау деңгейіне байланысты ... . ... ... ... ... ... ... бөлу; жасалған мүделік инструкциялар; ақпаратты
берудің жетілген арналары.
Көптеген операциялардың тәуекелін дұрыс есептеу үшін ... ... ... ... ... әрбір құрылымдық кіші бөлімдері сол
немесе басқа операцияны жүзеге ... ... ... жақтық тәуекелді
талдау үшін қажетті ақпараттың бір бөлігін қамтиды.Бұл тәуекелді бағалай
алатын мамандарға да ... ... ... қоса, акционерлердің де (ең бірінші
банк басшыларының) міндетіне жатады. Егер біріншілері ... ... ... қызметін стратегиялық жоспарлау және оны жедел басқаруды тек
банк иелері ғана жасай алады. Егер банк ... ... ... ... бақылау механизмдерін жасамаса және сол ... ... ... ... ... онда олардың ... ... ... ... әкелетіндігі сенімсіз.
Тәуекелді және несиелік ұйымның сенімділігіне қажетті ... да ... ... мен ... ... ... ... оның жоғарғы
басшысының жүйеге қызығушылығымен оның ... ... ... ... ... ... ... банк басшысына ол басқаратын ұйымның
ресурстық ... ... ... ... және ... ... орналастыру . Банктің кіші ... ... ... ... және ... қамтамасыз ету толықтай
болмаса , өз-өзін өтемеген тәуекелдің пайда болуына әкеледі .
Мысалы, банкте жақсы талдамалық бөлім бар және ... ... ... оның ... ... жақсылап негізделген. Бірақта, банк нақты бір ... ... жүйе мен ... ... жоқ ... ал қажетті жүйелік
қамтамасыз ету ескірген болса қызметтің жаңа ... ... ... ... жоқ.
Тиімді және ішкі басқарушылық бақылау тәуекелдерді басқаруда маңызды
роль ойнайды. Міндет – мамандық ... ... және ... ... , ... ... кадрлерді ротациялауды қамтамасыз ету, сонымен қоса осы
мақсаттарға қажетті жұмыс орнын ... ... ... айта кеткен жөн, тәуекелді төмендету ... ... ... ... ... ... ... жағдайға байланысты
қолданылатын көптеген ... ... ... ... ... ... қашу немесе
төмендету бойынша «Қазақстан ... ... АҚ бір ... ... ... ... ұсыныстар беруге болады. Жеке тұлғаларға
тұтынуға несиелеу программасын алып қарастырайық. ... ... ... ... шарттарын қарастырады :
- «Қазақстан Халық банкі» АҚ жалақы жобасына міндетті түрде ... ... ... алушы жұмыс жасау қажет . Басқа сөзбен айтқанда
қарыз алушы ... ... ... берілген жалақыны Қазақстан Халық
банкі» АҚ-ның кез келген есептік-кассалық бөлімшесіндегі жеке ... және ... ... банкі» АҚ-ның пластикалық картасы немесе
жинақ кітапшасы арқылы жалақы алуы ... Бұл ... ... ... және «Қазақстан теміржолының» жұмысшылары,
сонымен қоса ... ... ... ... ... ... .
Осы шарттарды жүзеге асыра отырып , өзінің қарыз алушыларына табыс
алуды ... ... ие ... . ... ... ... пен қарыз алушының арасындағы келісімге байланысты қарыз алушының
шотынан алуға толықтай құқығы бар . Егер ... ... ... ... қоса , ... айыппұл пайыздарын несиенің
толық сомасымен келісім шартты бұза отырып банк ала алады.
- Бұл шартты ... ... үшін ... ... ... ... ... талап етеді. Себебі, осы кәсіпорындардың қызметіне
сұраныс нарығының тұрақсыз қызметі жағдайында кәсіпорын ішіндегі
айналымның ... ... ... алушылардың жұмысшылардың табысын
төмендететін т.б. және банкроттыққа да ұшырауы мүмкін. ... ... ... ... ... ... : ... себептер,
тапсырыс берген кәсіпорынмен келісім шарттың аяқталуы, кәсіби деңгейі
төмен менеджмент және т.б. да себептер .
- Несие алудың басқа ...... ... , ... Халық банкі»
АҚ қарыздарды 23 жастан жоғарыларға , бірақ 63 жасқа ... . Осы ... ... себеп бойынша қайтарылмау тәуекелі
төмендейді: 23 жастан төмен тұлғаларға ... ... , ... ... , тұрақты жұмыстың болмауы , білімнің болмауы немесе
жұмысшының қажетті ... ... ... және ... ... ... емес табысының болуы . 63 жастан жоғары тұлғаларға :
жұмыстың ... ... ... ... байланысты
проблемалары және қарыз алушының өнімінің болуы.
- Несиенің қайтарылуына кепіл . Мұндай кепілдемелер жоғары өтімділігі
бар ... салу ... ... беру ... ... ... салымды кепілге қалдыру немесе кәсіпорынды кепіл ету (заңды
тұлға немесе жеке тұлғаның кепілдемесі ). ... тағы да ... ... ... ... ... бойынша мүмкін
тәуекелдің деңгейін талдау қажет.
Бұлардың ішінен ең тәуекелге әрине банктің ... ... ... ... ... . Кепіл құжаттарын дұрыс жасаған кезде
тәуекел жоқ болады . ... ... – бұл ең ... ... ... ... ... келесісі бұл- қозғалмалы және ... ... . Бұл ... ... қайтарылуының сенімдірек кепілі ,
бірақ бұл нұсқа несие маманынан немесе ... ... ... даму ... ... ... ... етеді .Көбінесе
несиелер жарты жылдан бір жылға дейін беріледі . Бұл мерзім ішінде ... ... ... ... мүмкін . Несисе қайтарылмаған жағдайда
берілген несиелер ... ... ... ... қамтамасыз етпеуі мүмкін.
Тәуекелді төмендетудің келесі нұсқасы бұл заңды тұлғаның кепілі .
Кәсіпорынның тұрақты ... бұл ... ... жоғары . Бірақ
кәсіпорын тұрақтылығына сенімді болу үшін аудиторлық тексеруден немесе банк
жұмысшылары жүргізетін талдаудан өтуі ... . ... ... ... өзі ... . ... да көптеген басшылар өзінің басшылығына
кепілдік ... бас ... . ... қоса басшылар аудиторлардың
ривизиясына ... ... ... ... ... , ... келісім шарттармен көптеген құжаттардың конфиденциялдығы
сақталуы қажет .
«Қазақстан ... ... ... несиелеу регламентіне сай тұрақты
кәсіпорында алатын жалақы түріндегі табысы бар және берілген кәсіпорында үш
айдан кем емес ... ... 25 ... жоғары тұлғалар , бірақ 63 жасқа
жетпегендер .
Менің көзқарасым бойынша үш ай ... аз . ... ... ... ... ... ... ғана немесе еңбектік келісім
шарт жасасқаннан ... ғана ... ... ... ... . Сынау
мерзімі немесе келісім шарт мерзімі жарты жылға созылуы мүмкін , ... ... ... ... ... . Бұл заң жеке ... ... жоққа
шығарады . Менің ойымша мерзім бір жылдан кем емес жалақы ... және ... ... құжатында бейнеленуі қажет . Қазіргі уақытта ... ... ... ... жұмыста ма немесе уақытша тартылған ... . ... ... ... ... ... бұл ... жұмыс
істейтін мүшелерінің және бірге тұратындардың кепілі . ... ... ... , жұбайылар бір – бірін кепілдейді, балалар әке-шешелерін
және керісінше . Мұнда сонымен қоса ... ... ... бар.
Логика бойынша жұбайлардың табысы бір ... ... Және ... ... ... ... , онда жалпы отбасылық ... ... ... ... ... ... . Жұбайлардың бірінің табысы
жоғалған кезде (жұмыс) тәуекел бірден көтеріледі . Себебі жалпы отбасылық
табыстың ... ... ... ... және ... ... жұптың несиені
жабуға сома бөлуді жоққа шығарады. Келесі бір ақау жері ... ... Яғни ... ... ... АҚ –ның жалақы жобасына қатыспайтын
кәсіпорындарында ... ... , онда ... ... банк ... және қарыз алушының пайда болған қарызын жабу үшін оның шотынан
ала алмайды . ... ... ... алу сот шешімі бойынша ғана ... ... ... өте ұзақ және көп еңбекті ... ... . ... өте ... қарыздың сомасы мен мерзімін көбейтеді .
Кепіл мен қарыз алушының жалақыларын банкке аударуды талап етіп және
жалақыны жеке шот ... ... осы ... ... ... карточкалар
бойынша алу талап ету . Осы шарттар орындалған кезде біз ... ... .
- ... шарт бұл ... ... ... сомасын шектеу . Максималды
мүмкін несиенің есебі екі кезеңде жүреді :
1. Табыс туралы ( ... ... ) ... ... клиенттің төлем
қабілеттілігіне есептеу жүргізіледі .
Төлем қабілеттілігі = таза ... / 2 * ... таза ... – бұл есептелген жалақыдан барлық алымдарды алып
тастаған кезде жалақы туралы анықтама бойынша ...... ... жоспарланған несие мерзімі . Клиенттің өтініші бойынша
анықталынады .
2. Несиенің максималды мүмкін сомасы .
Максималды мүмкін сома = төлем қабілеттілік / ... ... = 1+ ( %*Т / 100 %* 12 ай) , ... % - ... ... .
Т - ... бойынша жоспарланған несие мерзімі .
Осымен қоса тағы мынандай шарт ұсталынады . Мүмкін несие бойынша әр айлық
салымдардың ... ... және ... бойынша анықтама арқылы
алынулар сомасы ( жеке табыс салығы, зейнетақы ұсталымдары және басқалары )
жалпы сомада ... ... 50 %-нан ... қажет . Ол шарт ... қоса ... де ... ... шарт ... ... ... алушы жалпы жанұя табысына зиянсыз өтетіндей
болуы қажет.
а) несиелеудің басқа шарты – ... ... ... сай ... Бұл ... сомасы қолма-қол ақшамен берілмей клиенттің өтінішіне сай
белгілі бір ұйымға қлма-қолсыз аударылады. Мысалы :
- егер ... ... ... ... , Денсаулық сақтау министрлігінің
ұйымына;
- несие мақсаты білім алу болса , ... және ... ... ... ... немесе емделуге алатын болса, әртүлі дем алу
орындарына, туристік агенттіктеріне беріледі ;
- ... ... ... ... ... ... алатын болса ,
дүкендерге, ... ... ... ... бір ... ... қолма-қолсыз несиелеу кезінде несиені мақсатты тұтыну мониторингін
жүргізу оңай , несиенің қайтарылмау тәуекелін төмендетеді .
б) ... ... ... ... ... :
- жеке ... куәлігі бойынша ғана несие беріледі . Резидент еместерге
уақытша тұрғын куәліктері беріледі . Ұзартылған мерзімімен жеке ... ... ... ( күйеуге шығумен байланысты және т.б.) , басқа
аймақта тұру орнымен жеке тұлға куәлігі, әскери билеттер және әскери
жұмысшыларға ... ... ... ... басқа елдердің
паспорттары – бұл құжаттар бойынша несие берілмейді .
- несие салық төлеуші тіркелгеннен ... ғана ... . ... ... ... және мөр ... болуы керек;
- жеке меншіктегі пәтерлер коперативінен анықтама, ауыл әкімшілігі
немесе басқа органның отбасының ... мен ... ... ... ... Эмиграциялық полицияның мекен-жайлық анықтамасы сай ... ... ... анықтама жазылу орнын көрсетіп нақты тұрғын орнын
анықтамайды ;
в) несиелеу ... мен ... ... ... шектеулер бар . Теңге
түрінде несиелер бір жылға дейінгі мерзім ішінде беріледі . Бір ... ... ... АҚШ ... ғана ... . 1000 АҚШ долларынан көп
несиелер ұлттық валютаға қатысты ... ... ... ... үшін АҚШ ... беріледі.
Жеке тұлғалардың кепілі тек 1000 АҚШ долларына ... ҚР ... ... ... ... ... беріледі . Соңғы кездері бұл сома 500
АҚШ долларына дейін төмендетуді көзделді . ... ... ... несие алу үшін тек заңды тұлғаның кепілі арқылы немесе ... ... ... .
Тұтыну шығындарына несие беру тәжірибесін қорытындылай келе «Қазақстан
Халық ... АҚ – ның ... ... несиелеу шартын ескере отырып,
берілген соманың қайтарылмау тәуекелін жабу мүмкін емес . Бұл ... беру ... ... ... қана ... . ... кәсіби деңгейі тәуекел деңгейін ... ... ... . ... қоса шарттар мен тұрғындарға несие ережелерін өзгерту
арқылы да жетуге болады .
1-кезең
Есептік-кассалық бөлімшелер деңгейінде
Есептік-кассалық бөлімше ... ... ... бөлімшенің ... ... ... ... бөлімшенің
қаржылық бақылаушысы
2-кезең
|Есептік-кассалық бөлімшенің |
|қаржылық бақылаушысы ... ... ... ... ... бақылаушысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... филиал |
|Облыстық филиалдың ... ... ... ... ... ... ... комитеті ... ... ... ... ... ... ... алушы ... ... ... ... ... ... кезеңде тұтыну мақстатында клиент несие алу үшін есептік-
кассалық бөлімдегі бақылаушы кассирге ... ... ... кассир
клиенттің құжаттарының несиелік шарттарына сай келуін тексере отырып,
келесі қызметтер тізімін жасайды :
- ... алу үшін ... ... ... ... онда ... , ... түрі, несие алу мақсаттары және несиенің қайтарылуы қалай
кепілденетіндігін көрсетеді.
- клиент туралы толық мағлұмат беретін ... ... ... ... етеді
( аты-жөні, жеке тұлға куәлігі, салық төлеушінің тіркеу нөмірі, мекен-
жайы, нақты ... ... ... отбасылық жағдайы, жанұя құрамы,
айлық жеке табыс ... және ... ай ... ... табыс, жалақы
алу орны, әр айлық шығындар көлемі);
- жеке тұлға ... және ... ... ... ... ... мен ... есептік кассалық бөлім мөрімен және жеке қолмен
бекітеді;
- ... ... ... 12 ай ... жалақы мөлшері туралы
анықтамалардың бар болуы тексеріледі;
- ... ... ... ... құқықты тексереді;
- құжаттардың барлығы бар болуы тексеріліп, ... ... ;
- жеке ... ... ... ... толтыруды, жеке тұлға куәлігін
және салық төлеушінің тіркеу ... бар ... ... ... ... 12 ай бойы ... ... анықтаманың бар болуын
талап етеді.
Бірінші кезекте несиелік ... ... ... ... ... ... ол ... талдай алмайды және клиентпен жеке
сөйлесу арқылы оны бағалай ... ... ... ... тартуға
екінші деңгейдегі коммерциялық банктердің жұмысшысы сыйақы алады және ары
қарай берілген несиелер ... ... ... ... ... ... Осыдан, адал емес қатынас нәтижесінде құжаттарды
жалған ... ... ... алға тарту нұсқалары мүмкін. Сонымен қоса
белгілі бір себептерге байланысты несие беруден бас ... ... ... ... қайшылықтарға алып келмейді. Барлық осы себептер несие
беру кезінде оның тәуекелділігіне әсер ... ... ... бар, онда ... несиелік маманға барады. Бұл жағдайда несие қызметкері клиентермен
түсіндірме әңгімелерде уақытын бос жіберіп күнделікті жұмысынан ... ... ... ... ... ... және ... құжат» ашылады:
- несиелік маман ... ... ... ... ... сома мен ... берілетін сома, берілетін несие мерзімі,
несие мақсаты, ... ... ... ... алушының жұмыс орны мен
тұрғын жеріне, жанұйя құрамына, жиынтық жанұялық табыстары негізінде,
несиенің қайтарымдылық кепілі бағаланады ... ... ... ... ... ... ... анкеталық мәліметтеріне негізделеді.
« несилеік маман қорытындысы» жасалынады.
- -келесі қадам бұл – маман заңгердің ... ... және ... жарғылар мен административті тұлғалық ... ... ... ... тек ... ғана ... бұл ... ойымша жүйенің бір
кемшілігі. Несиелік құжатты басқарушының тексеруі мен қолынан ... ... ... банкі» АҚ–ның облыстық филиалына несиелік
комитетте қарастырылу үшін беріледі. ... ... және ... ... кезең несиелік комитетте несиені беру немесе беруден бас тарту
үшін қарастыру үшін несиелік құжат беріледі.
Төртінші кезең екі ... ... ... – бұл несие ... ... оның ... ... немесе берілген кезде қажетті
құжаттарды жасау ... ... ... тек ... кезеңде ғана
несие алушы клиент пен несие беруші ұйым ... ... ... жеке ... ... бермеген жағдайда барлық жасалған жұмыстарды
жоққа ... ... ... қажеті жұмыстарды орындағаннан кейін
ғана жүреді.
Қорытынды
Соңғы жылдары Қазақстанның екінші деңгейлі банктері үшін «тәуекел»
категориясының мәні мен ... ... ... өз ... ... бастап бүгінгі таңға дейін көптеген коммерциялық банктер тәуекелді
дүрыс басқармау ... ... ... ... ... ... тәуекелді басқару мен бағалаудың жеткілікті әдістері мен тәсілдері
қалыптасқан.
Әр банк өзінің қызмет ету саласына ... ... тән ... ... бағалаудың оптималды әдістерінің жиынын анықтайды. Банк
үшін тәуекелдердің түрлерін ... және ... ... ... ... ... шешу үшін банк ... ала болашақта пайда болуы мүмкін барлық
тәуекелдердің түрін және оларға төтеп беру ... ... ... де ... ... ... анықталып талданса. Нәтижесінде
банктің банкроттыққа ұшырау мүмкіндігі артады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... өте ... үшін тәуекелді басқару ең маңызды ... бірі ... ... кез-келген банктің қалыптасу процесінен бастап бүкіл кызмет
ету уақытысында банктің іс-әрекеті көптеген тәуекелдерге ... ... ... ... банктің болашақта банкроттыкқа ұшырауы немесе
ұшырамауы банктің тәуекелді ... ... ... ... ... ... ... мына
элементтер бойынша топтаймыз:
- коммерциялық банктің түрі мен мамандану саласы;
- банктік тәуекелдің пайда болу немесе ыкпал ету ... банк ... ... ... ... ... ... тәуекелдің деңгейі;
- тәуекелді уақыт түрғысынан үлестіру;
- ;•
- тәуекелді есепке алу ... ... ... ... ... ... ... деп банктің табысы мен ... кері ... ... болу ... ... Тәуекел
жағымсыз оқиғаның болу ықтималдығымен ... Бұл ... ... ... ... ... ... байланысты шығындардың ... ... ... ... ... тыс ... бойынша төлемдердің
төленбеуі және тағы басқалары. Бірақ тәуекел ... ... ... ... ... алу ықтималдығы да соншалықты төмен болады. Сондықтан
кез-келген банк өзінің каражаттарын табысы ... және ... ... ... ... ... берілген тақырыптың маңыздылығын тағы да бір айтып өткім келіп
тұр.
Нарықтық қатынастар жағдайында табыс пен тәуекелді ... ... ... ... мен күтілетін табысты оптималды түрде
қатынасытары әртүрлі және ... ... ... ... ... ... бір түрін немесе жиынтық тәуекел деңгейін өлшеу
мен жекеше анықтау өте маңызды. Қазіргі уақытта тәуекел деңгейін талдау ... ... ... ... мен ... ... арқылы жүзеге асады.
Айта кеткен жөн, банктер өз қызметі процесінде орын мен ... ... ... бір – ... ... ... деңгейіне әсер
ететін ішкі және сыртқы факторлардың жиынтығымен; бейнелеу ... ... ... ... ... ... ... түрімен кездеседі.
Одан басқа, тәуекелдің барлық түрі бір – бірімен байланысты және банктің
жұмысына әсер етеді. Тәуекелдің бір ... ... ... ... түрлерінің
өзгерісіне әкеледі. Нақты тәуекел деңгейін талдау әдістерін таңдауды және
оларды оптимизациялау бойынша шешім қабылдауды бұл ... ... ... ... ... ... әкеліп соқтырады.
Сондықтан да олардың деңгейінің нақты әдістерін ... яғни ... ... өте ... ішкі лимиттік жүйесі мен ережелері банктің міндеттерінің жалпы
тәуекелділігін шектеп қана қоймай, ... жеке кіші ... үшін ... бекітеді. Белгіленген лимиттен кез – келген ... ... ... ... ... асып ... тек ... маманданлырылған
персонал ғана рұқсат береді.
Тәуекелдерді басқару тиімділігі банк басшылығына тәуекелдер, табыстар
және шығындар ... ... ... ақпарат жүйесінің сапалылығына
байланысты болады. Өз кезегінде банк басшылығы тәуекелді басқарудың ... ... ... және бағаланып отырылуын бақылап отырады.
Банкте коммерциялық қызмет үшін бір жағынан, тәуекелдерді басқару мен
ішкі бақылау үшін екінші ... ... ... ... ... айтылғандарды қорытындылай келе, саясатты, оған ... ... ... қамтамасыз етуді, шектеудің
жүйелік шараларын, банк жұмысына сай тәуекелдерді сақтандыру және ... ... ... ... ... ... банктің тұрақты
дамуының табысты болуына кепіл бола алады.
Банктің тәуекелдерді ... және ... бір ... түрлерін
экономикалық талдауға нақты бағыт банктің зиян шегулерін төмендетуге және
ұсынылатын қызметтер ... ... ... ... береді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі (жалпы және жеке ... ... ... мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеу және қадағалау
туралы Қазақстан Республикасының заңы 19 шілде, 2003 ж.
3. «Акционерлік ... ... ... заңы № 281-1 10.06.98 ж. № ... «Несиелік бюролар және несиелік тарихты ... ... ... № 573-2 ... ... ... ... ҚР-сының заңы № 427-2 03.06.2003ж.
6. «Ұлттық банк туралы» ҚР-сы ... Заң күші бар ... жыл 30 ...... ... және ... ... туралы» ҚР-сы Президентінің Заң күші ... № 2444 ... ... ... деңгейдегі банктерге арналған пруденциалдық нормативтер туралы»№
213 қаулысы 03.06.02 ж.
9. «Екінші деңгейдегі банктерде тәуекелді ... және ішкі ... ... ... ... туралы» № 434 06.12.2003 ж
10. Правила предоставления займов физическим лицам в АО ... ... № 389 ... г. ... ... ... дело / Под ред. ... Г.Н., Кроливецкой Л.Н. – ... 2002 ... ... дело / Под ред. Колесникова В.И. – М.: Финансы ... ... ... дело / Под ред. ... Г.Г. – М.: ... и ... ... Банковсое дело / Под ред. Лаврушина О.И. – М.: Финансы и статистика,
2000 ... ... дело / Под ред. ... Г.С. – ... Қаржы-Қаражат,
1998 г.
18. Давлетов М.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-
Қаражат, 2000 г.
19. Давлетов М.Ш:, Төлегенов Э.Т., ... Ж.Г. ... ... ... А.: ... 2001 ... Калиев Г.Т. Кредитная деятельность банков в Казахстана. Алматы: Қаржы-
Қаражат, 2000 г.
21. Көшенова Б.А. Ақша, Несие, ... ... ...... 2000 ... ... С.Б. ... банктер операциялары.–Алматы: ИздатМаркет, 2004
г.
23. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. – М.: ИКЦ ... ... С.Р. ... ... ... сөздік. – Алматы:
Сөздік-Словарь, 2004 г.
25.Айманова Л.Б.Управление кредитными рисками Казахстанскими коммер-ческими
банками // ... ... 2005 г. № ... Воронин Д.В. Устойчивость банковской систем, роль кредитных бюро. //
Банковсое ... 10, 2003 ... ... Ф.Р. ... валютными рисками.// Деньги и кредит.1999.№9
28. Ильясов С.М. Управление активами и пассивами банков. // ... ... 2000 г. № ... Кредитное бюро – мост между ... и ... ... ... ... ... Пирожковой и Владимиром Ивлевым // ... ... ... № 9, 2005 г
30. Кулмагамбетов А.Р. Управление финансовыми рисками. // ... ... ... . 1998 г. № ... ... Е.А. Понятие банковских рисков и их классификация // Деньги
и кредит. 2004г. № 6
32. ... Г.Ш. ... ... ... // ... и кредит.
2002 г №1
33. Лисак Б.И. О ... ... ... в ... ... // Банки
Казахстана .2005. № 3
34. Методология рейтингового анализа коммерческих ... // ... ... 2005 г. № ... ... Т.В. О ... рисков банковской деятельности. // ... ... 2000 г. № ... ... З. ... ... ... // РЦБК .2005 г. №2
37. Супрунович Е.Б. Управление рыночным риском // Банковское дело 2003 ... ... Г. ... ... ... банка с филиалами
при управлении кредитными рисками // Финансы и кредит. 2005 г. № ... ... и ... по ... ... ОАО ... ... Кредитная политика АО «Народный Банк Казахстана»
41. www.halykbank.kz.
42. www.google.kz.
-----------------------
[1] Вальравен К.Д . Управление рисками в коммерческом банке : ... ... : ... ... Мирового банка 1997г.
[2] Сергеев С.С. Финансист // 1996 ... ... Е.А. ... и кредит // 2004 // 6
4 Киселев В.В.Управление бановским капиталом (теория и практика)
5 Банковское дело . Учебник/Под.ред. ... и ... ... Л.И. ... опыт ... ... ... Финансы
и кредит, 2004. № 3.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік басқару жайлы53 бет
«Банктердің несиелік тәуекелдерін басқару (Алматы қ. «ЦентрКредит Банкі» АҚ мысалында)»76 бет
«Коммерциялық банктердің несиелік тәуекелін бағалау және төмендету жолдары»67 бет
«ҚР-ның екінші деңгейлі банктерінде тәуекелдерді басқару жүйесі (банк мысалында)»66 бет
Базель келісімінің құрылуы6 бет
Банк тәуекелдерін басқару және оларды бағалау27 бет
Банктік тәуекелдер27 бет
Банктік тәуекелдер, банк тәуекелдерін басқару30 бет
Банктік тәуекелдерді басқару87 бет
Банктік тәуекелдерді төмендету әдістері57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь