Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту жолдары

Мазмұны:

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I Бөлім. Кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін талдаудың теориялық негіздері мен рөлі
1.1. Кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін талдаудың пәні, объектісі, принциптері, мақсаты мен міндеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 6
1.2. Шаруашылық қызметті талдаудың ұғымы, мазмұны мен рөлі ... ... ... ... ... .11
1.3. Қаржылық жағдайдың мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 15

II Бөлім. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау және бағалау
2.1. Ұйымның негізгі экономикалық сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
2.2. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
2.3. Баланс өтімділігі мен төлем қабілеттілігін талдау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53 2.4. Кәсіпорын табыстылығы (рентабельділігі) мен іскерлік белсенділігін талдау және бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 78

III Бөлім. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 84

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 96

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 98

Қосымшалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 100
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі нарық жағдайында кәсіпорынның өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының негізі оның қаржы тұрақтылығы болып табылады. Сондықтан кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау керек. Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығы ақша қаражаттарын еркін орын алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен өнімді өндіру мен сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы ресурстары жағдайын көрсетеді. Қаржылық тепе-теңдікке жету кәсіпорынды шаруашылық жүйесінің тұрақты звеносы ретінде қарастыруға болады, бүл экономиканың нақты секторының дамуының маңызды факторы болып табылады.
Жаңа және тиімді әрекет ететін нарықтық жүйені қалыптастыру үшін қаржылық, ақша-несие, баға, валюта сфераларында, сонымен қатар заң шығару және монополияға қарсы реттеу облысында нақты және дәйекті саясатты жүзеге асыру керек. «Қазақстан 2030 жылға дейінгі даму Стратегиясын жүзеге асыру жөніндегі іс-шаралар туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығында экономиканың нақты секторын дамытудың қажеттілігі ҚР Үкіметінің алдағы қызметінің бірден бір негізгі бағыты ретінде анықталды, ал нақты сектордың басымдылығы оның іс-әрекетінің негізгі принципі ретінде бекітілді (Президент Республики Казахстан. О дальнейших мерах по реализации стратегии развития Казахстана до 2030 года. Указ от 17 февраля 2000 года №344: официальный текст).
Дипломдық жүмыстың зерттеу объектісі: «Биос» Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестік. Ол 1998 жылы құрылған. Меншік түрі - жеке. Негізгі қызмет түрі -ветеринарлық дәрі-дәрмектерді сату болып табылады. «Биос» ЖШС-ң өзінің балансы, банкте есеп айырысу және өзге де шоттары, мөрі, эмблемасы және сауда белгісі бар.
Дипломдық жүмыстың мақсаты: «Биос» ЖШС-ң қаржылық жағдайын бағалау. Бұл мақсатқа жету үшін мынадай міндеттер қойылған :
1. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және бағалау;
2. Баланс өтімділігі мен төлем қабілеттілігін талдау және бағалау;
3. Кәсіпорын табыстылығы (рентабелъділігі) мен іскерлік белсенділігін талдау және бағалау.
Осы міндеттері орындау барысында кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы көрсеткіштерін талдау, сонымен қатар оның қаржылық жағдайын жалпы бағалау, актив кұрамы мен құрылымын, меншікті капиталын, міндеттемелерін, олардың жағдайы мен қозғаласын бағалау, кәсіпорынның төлем қабілеттілігі мен баланс өтімділігін талдау, табыстылық, іскерлік белсенділік көрсеткіштерін және кәсіпорын кызметінің қаржы шаруашылық тиімділігін бағалау жүзеге асырылады.
Дипломдық жұмысты орындау барысында «Биос» ЖШС-ң есеп беру формалары пайдаланылады. Атап атқанда 2004, 2005 жылдың Бухгалтерлік балансы, Қаржы-шаруашылық қызметінің нәтижелері туралы есеп, Ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп, Түсініктеме хат және «Биос» Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестіктің Жарғысы.
Ұйымның тиімді жүмыс істеуін қамтамасыз ету олардың жүмысына экономикалық түрғыдан дұрыс басқаруды талап етеді, бүл көбінесе оны талдай білумен айқындалады. Кешенді түрде талдаудың көмегімен даму тенденциясы зерттеледі, қызмет нәтижелерінің өзгеру факторлары терең және жүйелі түрде зерттеледі, бизнес-жоспарлар мен басқару шешімдері негізделеді, олардың орындалуын бақылау жүзеге асырылады, өндіріс тиімділігін арттыру резервтері анықталады, кәсіпорынның қызмет нәтижелері бағаланады, оны дамытудың экономикалық стратегиясы жасалады.
Шаруашылық қызметке кешенді түрде талдау жүргізу - бұл бизнестегі басқару шешімдерін қабылдаудың ғылыми негізі. Оларды негіздеу үшін қазіргі және алда тұрған мәселелерді, өндірістік және қаржылык тәуекелдерді анықтай
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі :
1. Абрютина М.С. Анализ финансово экономической деятельности предприятия.: Учеб. прак. пособие. - 2-е изд.испр. - М.: Изд. «Дело и сервис» ., 2000.- 265 с.
2. Байбулова Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в переходной экономике (на примере Республики Казахстан). -Дисс.канд.экон.наук. Алматы, 2002. — 141 с.
3. Дүйсенбаев К.Ш. және т.б. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау: Оқу құралы / Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. -Алматы : Экономика, 2001. — 330 б.
4. Жүйриков К.К. Финансовый анализ предприятия: Учебн. КазАТК, Алматы, 2003
5. Жүйриков К.К., Раимов С.Р. Корпоративные финансы. Учебник. -Алматы: Алматинская академия экономики и статистики, 2004. - 512 с.
6. Ковалев В.В. Финансовый анализ: методы и прцедуры. - М. : Финансы и статистика, 2003. — 560с. ; ил.
7. Любушин Н.П. и др. Анализ финансово экономической деятельности предприятия. Учебн. пособие, М., 2003
8. Любушин Н.П. и др. Анализ финансово - экономической деятельности предприятия : Учеб. пособие / Под ред. Н.П. Любушина. - М.:ЮНИТИ / ДАНА 2000. -471 с.
9. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы - Алматы: Экономика, 2003. - 252 б.
10. Прыкина Л.В. Экономический анализ предприятия : Учебник. - М.: ЮНИТИ, 2001.-360.
11. Радионов А.Р. Управление бытовыми запасами и оборотными средствами предприятия. Учебн. пособие.- М.,1999
12. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятелъности предприятия: Учебн. М.,2000
13. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: Учебник.- 2-е изд., испр. И доп. - М. : ИНФРА-МДООЗ. - 400 с. -(Серия «Высшее образование»).
14. Финансовый менеджмент, № 4, 2004
15. Финансовый менеджмент, № 1, 2004
16. Чимгентбаева Г.К. Реструктуризация предприятия: проблемы и механизмы вывода из кризиса (на материалах легкой промышленности Республики Казахстан). - Дисс.канд.экон.наук. Тараз, 2003.-124с.
17. Экономический анализ: Учебн / Под ред. Л.Т. Гиляровской - М., 2001
        
        Мазмұны:
Кіріспе.....................................................................
......................................................3
I Бөлім. Кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін талдаудың ... мен ... ... ... ... ... ... пәні, объектісі,
принциптері, ... мен ... ... ... ... талдаудың ұғымы, мазмұны мен ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау
және бағалау
2.1. Ұйымның ... ... ... 23
2.2. Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... мен төлем қабілеттілігін ... ... 53 2.4. ... ... мен ... белсенділігін талдау
және ... ... ... ... қаржылық жағдайын жақсарту ... ... ... ... ... ... ... ... нарық жағдайында кәсіпорынның
өміршеңдігінің кепілі мен жай-күйінің орнықтылығының ... оның ... ... ... ... ... ... жағдайын
бағалау керек. Кәсіпорынның қаржы тұрақтылығы ақша қаражаттарын еркін орын
алмастыра отырып қолданып, ... ... ... өнімді өндіру мен
сатудың үздіксіз процесін қамтамасыз ете алатын өзінің қаржы ... ... ... ... жету ... шаруашылық
жүйесінің тұрақты звеносы ретінде қарастыруға болады, бүл экономиканың
нақты секторының ... ... ... болып табылады.
Жаңа және тиімді әрекет ететін нарықтық жүйені қалыптастыру үшін
қаржылық, ақша-несие, баға, валюта ... ... ... заң шығару
және монополияға қарсы реттеу облысында нақты және дәйекті ... ... ... ... 2030 жылға дейінгі даму Стратегиясын жүзеге асыру
жөніндегі ... ... ... Республикасы Президентінің
Жарлығында экономиканың нақты секторын дамытудың қажеттілігі ҚР ... ... ... бір ... ... ретінде анықталды, ал нақты
сектордың басымдылығы оның ... ... ... ... ... ... Казахстан. О дальнейших мерах по реализации стратегии
развития Казахстана до 2030 года. Указ от 17 ... 2000 года ... ... ... зерттеу объектісі: «Биос» Жауапкершілігі Шектеулі
Серіктестік. Ол 1998 жылы құрылған. Меншік түрі - ... ... ... ... дәрі-дәрмектерді сату болып табылады. «Биос» ЖШС-ң ... ... есеп ... және өзге де ... ... эмблемасы және
сауда белгісі бар.
Дипломдық жүмыстың мақсаты: «Биос» ЖШС-ң қаржылық жағдайын бағалау.
Бұл ... жету үшін ... ... ... :
1. ... ... тұрақтылығын талдау және бағалау;
2. Баланс өтімділігі мен төлем қабілеттілігін талдау және бағалау;
3. Кәсіпорын табыстылығы (рентабелъділігі) мен ... ... және ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығы
көрсеткіштерін талдау, сонымен қатар оның қаржылық жағдайын жалпы бағалау,
актив кұрамы мен құрылымын, меншікті ... ... ... мен ... ... ... төлем қабілеттілігі мен баланс
өтімділігін талдау, табыстылық, іскерлік белсенділік көрсеткіштерін және
кәсіпорын кызметінің қаржы шаруашылық тиімділігін бағалау ... ... ... ... ... ... ЖШС-ң есеп беру формалары
пайдаланылады. Атап атқанда 2004, 2005 жылдың Бухгалтерлік балансы, Қаржы-
шаруашылық қызметінің нәтижелері ... ... Ақша ... қозғалысы
туралы есеп, Түсініктеме хат және «Биос» Жауапкершілігі ... ... ... ... ... ... ету ... жүмысына
экономикалық түрғыдан дұрыс басқаруды талап етеді, бүл көбінесе оны талдай
білумен ... ... ... ... ... даму тенденциясы
зерттеледі, қызмет нәтижелерінің өзгеру факторлары терең және жүйелі түрде
зерттеледі, ... мен ... ... ... ... ... ... асырылады, өндіріс тиімділігін арттыру резервтері
анықталады, кәсіпорынның қызмет нәтижелері бағаланады, оны ... ... ... ... кешенді түрде талдау жүргізу - бұл бизнестегі
басқару шешімдерін қабылдаудың ғылыми негізі. ... ... үшін ... алда ... ... ... және қаржылык тәуекелдерді анықтай
және болжай білу керек, қабылданған шешімдердің ... ... ... және ... ... ... ... анықтау керек.
Сондықтан барлық деңгейдегі менеджерлердің кешенді түрде экономикалық
талдау жасау әдісін игеруі олардың ... ... ... ... ... техникасы мен технологиясын біле отырып, олар ... ... оңай ... ... және дұрыс жауап пен шешімдер
таба алатын болады. Осыған орай экономикалық ... ... ... шешім қабылдауға қатысатындарға да, оларды қабылдау бойыша ұсыныстар
беретіндерге де пайдалы болмақ.
Қазіргі ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
шаруашылық жүргізуші субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып,
олардың көптеген өндірістік және қаржылық ... өз ... ... мүмкіндік ашты.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметінің жетістіктері басқару
деңгейіне, қабылданған шешімдердің объективтілігі, нақтылығы, ... ... ... ... тәуелді. Үйлесімді шешімдердің қабылдануы,
материалдық, еңбек және қаржы ресурстарын тиімді пайдаланып, ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметін талдаудың
теориялық негіздері мен рөлі.
1.1. Кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін талдаудың ... ... ... мен міндеттері.
Шаруашылық қызмет және онда өтіп жатқан процестер ... ... ... ... ... экономикалық теорияның, макро-
және микроэкономиканың, ... ... ... мен ... статистиканың, бухгалтерлік есептің,
экономикалық ... және т.б. ... ... немесе жеке бір
кәсіпорынның нақты жағдайындағы экономикалық процестердің дамуына жалпы,
жеке және ... ... ... ... ... ... ... жүріп жататын жалпы экономикалық құбылыстар ... ... ... зерттейді. Бухгалтерлік есептің пәні шаруашылық
қызмет процесіндегі капиталдың айналуы болып ... Ол ... ... процестерді және сонымен байланысты кәсіпорын қаражатының
қозғалысын және оның жұмыс нәтижесін құжат жүзінде көрсетіп отырады.
Шаруашылық ... ... пәні ... ... ... ... байланыстары болып табылады. ... ... ... ... ... отыру экономикалық
құбылыстар мен процестердің ... ... жэне ... ... ... ... баға ... жоспарлар мен басқару шешімдерін негіздеуге
мүмкіндік береді. ... ... ... жүйелендіру,
моделдеу, шамалау ШҚТ басты әдістемелік мәселесі болып табылады.
Шаруашылық қызметін талдау объектісі шаруашылық қызметтің экономикалық
нәтижелері ... ... ... ... ... ... өнімді өндіру және сату, оның өзіндік құны, материалдық, ... ... ... пайдалану, өндірістің ... ... ... ... және т.б. ... ... ... принциптері.
Шаруашылық қызметіне талдау жүргізген кезде ғылым мен практикадан
алынған белгілі бір принциптер мен ережелерді басшылыққа алу ... ... ... ... танымның дидактикалық теориясының
ережелеріне негізделуі, өндіріс дамуының экономикалық заңдарының талаптарын
ескеруі керек, ғылыми-техникалық процесстің ... ... ... ... ... ең жаңа әдістерін пайдалануы
тиіс;
Талдау кешенді болуы керек. Зерттеудің кешенділігі қызметтің барлық
тізбегі мен бүкіл ... ... және ... ... ... жан-жақты зерттеуді талап етеді;
Талдау объективті, нақты, дәл ... ... ... ... көрсететін дұрыс,
тексерілген ақпаратқа негізделуі керек, ал оның ... ... ... ... ... Осы ... ұйымдастыруды, ішкі және сыртқы аудитті, сондай-ақ ... оның ... ... мен ... мақсатында үнемі жетілдіріп отыру қажеттігі туындайды;
Талдау ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндіктерді уақтылы анықтай отырып,
олар туралы кәсіпорын ... ... ... өндіріс барысы
мен оның нәтижесіне ... ... әсер етуі ... ... талдау материалдарын кәсіпорынды басқару үшін, ... ... ... жоспардың деректерін негіздеу, түзету және
анықтау үшін нақты түрде ... ... ... ... ... ... жетуі екіталай;
Талдауды анда-санда емес, жоспар бойынша, жүйелі түрде жүргізіп отыру
керек. Бұл ... ... ... ... ... ... ... міндеттерді орындаушылар арасында бөлу және ... ... ... ... ... ... ... Оперативтілік дегеніміз талдауды жылдам
және нақты жүргізе білуді, басқару шешімдерін кабылдауды және оны жүзеге
асыруды білдіреді;
Талдау ... бірі - бұл ... ... қызметкерлерінің көпшілігі катыса алатындығын
пайымдайтын оның ... бұл ... ... ... ... және барлық ішкі ... ... ... етеді;
Талдау экономикалық құбылыстарды, процестерді, ... ... ... кезде мемлекеттік ыңғайға негізделуі ... ... ... қызметтің нәтижесін ... ... ... ... әлеуметтік, экологиялық, халықаралық
саясат пен заңдарға сәйкестігін ескеру керек;
Талдау тиімді болу керек, яғни оны жүргізгендегі ... ... көп ... ... ... ... негізгі принциптері ғылымилылық, кешенділік,
жүйелілік, объективтілік, ... ... ... ... ... жэне т.б. ... ... мен міндеттері(Савицкая Г.В., 2003).
Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын талдаудың басты мақсаты (міндеті) келесілер болып табылады:
• қаржылық жағдайға және оның есеп беру ... ... ... ... мен ... қалыптасу көздері арасындағы сәйкестікті, оларды
таратудағы рационалды және ... ... ... айналым капиталының көлемін, оның өсуін (кемуін) және ағымдағы
міндеттемелермен ... ... ... және ... ережесін сақтау;
• кәсіпорын активтері және оның міндеттемелерінің құрылымын зерттеу;
• ағымдағы ... ... ... оның ... ... және ... есебі;
• баланстың өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының және төлеу
қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;
• кәсіпорын табыстылығын бағалау;
... ... ... керсеткіштерін,
сондай-ақ ... ... ... әсер етуші факторларды есептеп
шығару;
• кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
• кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның қаржылық ... ... ... ... ... ... қызметін талдаудың
қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 сатыны қамтиды: жабдықтау,
өндіріс жөне ... ... ... ... өндірістік және
қаржылық қызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі - бұл оның ... ... ... және ... капиталдың көлемі мен құрамына
өзгеріс әкелетін қызметі болып ... Ол ... ... жүйелі
түрде түсуі мен тиімді пайдаланылуына, есеп жөне несие тәртібін сақтауға,
меншікті және ... ... ... арақатынастың
рационалдылығына, сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі ... ... қол ... бағытталуы тиіс. Кәсіпорын қызметінің
қаржылық, ... және ... ... арасында тығыз байланыс пен
өзара тәуелділік бар. Осылайша қаржылық ... ... ... ... ... ... Көсіпорынның өзі алатын
төдемдерді және ақша ... алуы оның ... ... ... ала
қарастырылған сұраптылымды ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті деңгейге
сәйкестігіне және оны бір ... ... жөне ... ... болады.
Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу кәсіпорынның қаржылық
ресурстарының қалыптасуына оң ... ... ... ... ... төмендеуі жөне оны сатудың қиындықтары кәсіпорын шотына ... ... ... ... ... ... ... қабілеті төмендейді. Кері байланыс та бар, ол ақша ... ... ... ... ... іркілісіне, демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс процесінің тиімділік деңгейімен ... ... ... көп ... кәсіпорын өнімді өткізу көлемін
сақтай отырып ... ... ... ... ... соншалықты аз
жұмсайды. Және керісінше, шикізат пен материалдар шығындарының нормасының
өсуі, еңбек өнімділігі ... ... ... да ... тыс жұмсалуы және өндірістік емес ... ... ... ... ... ... ... жөне материалдық
ресурстар шығыны ең алдымен өнімнің өзіндік құнында, содан соң ... ... ... ... ... ... көсіпорының өзіндік
қаражаттарының көлемін өзгерте отырып, оның жалпы қаржылық жағдайында
елеулі көрініс табады.
Кәсіпорынның ... ... ... болуы әсіресе өз кезегінде
қойылған мақсаттарға қол жеткізуі үшін қажетті жағдайларды туғызады, ... ... ... ... ... өнім ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайының ... ... ... К.Ш., және т.б., 2001 ... ... қызметті талдаудың ұғымы, мазмұны мен рөлі.
Экономикалық талдау - бұл оларды құрамды бөліктерге бөле отырып, ... ... мен ... зерттеуге негізделген, экономикалық
құбылыстар мен ... ... ... ... ... ... ... және оның кейбір ... ... ... мен ... ... ... және ... шаруашылық жүргізуші
субъектілердің деңгейіндегі экономикалық құбылыстар мен ... ... ... деп ... ... ... ... (ШҚТ) деген атау алған.
Экономикалық талдаудың экономикалық құбылыстар мен процестердің мәнін
тану құралы ретінде пайда болуын ... есеп пен ... ... ... және дамуымен байланыстырады. Алайда ол өзінің ... ... ... ... ... ... ... атап
айтқанда XIX ғ. екінші жартысында алды. ... ... ... ... ... саласына бөлінуі кейінірек - XX ғ. бірінші жартысында
болды.
Шаруашылық қызметін талдау ... ... ... ... ... ... тұрған оның атқаратын рөлі мен ... ... ... мынандай өзара байланысты қызметтерден тұрады:
шаруашылық қызметті жоспарлау, есеп және ... ... және ... қабылдау.
Жоспарлаудың көмегімен кәсіпорынның, оның құрылымдық бөлімшелерінің
және кейбір ... ... ... ... мен ... Оның ... ... кәсіпорын дамуының және оның әрбір мүшесінің
қызметінің жоспарлануын, өндірістің соңғы ең ... ... ... ... ... ету ... табылады.
| ... жүйе | ... ... ... ... мен |
|_ | ... |
| ... және ... да ... | |
| ... жүйе |
| ... |
| ... және бақылау |
| |
| ... |
| ... ... ... |
| ... ... жүйесіндегі экономикалық талдаудың орны.
Өндірісті басқару үшін өндірістік процес пен ... ... ... толық және дұрыс ақпарат болуы тиіс. Сондықтан өндірісті басқару
функциясының бірі, өндірісті ... және ... мен ... ... ... ... ... жинауды, жүйелеуді және
жинақтауды қамтамасыз ететін есеп болып табылады.
Шаруашылық қызметті талдау есеп пен басқару шешімдерін қабылдаудың
арасындағы ... ... ... ... Бұл процесте оның есептік
ақпараты талдамалы өңделуден өтеді: қызметтің қол жеткен ... ... ... ... ... ... және ... салалық
көрсеткіштермен салыстыру жүргізіледі; сан алуан факторлардың шаруашылық
қызметтің нәтижесіне ... ... ... ... қалған мүмкіндіктер, келешектегі жоспарлар және т.б.
айқындалады. ШҚТ ... ... ... ... қол ... ... негізінде басқару шешімдері әзірленеді және негізделеді.
Экономикалық талдау ... мен ... ... ... ... және өндіріске ғылыми басшылық жасау негізі болып табылады, оның
тиімділігін арттырады.
Демек, экономикалық талдауды басқару шешімдерін ғылыми ... ... үшін ... ... дайындау бойынша қызмет ретінде
қарастыруға болады.
Шаруашылық қызметін ... ... ... ... ... және болжаумен тығыз байланысты ... ... ... бұл қызметтерді жүзеге асыру мүмкін емес. Жоспарлауда, сапаны
бағалау мен жоспарлы ... ... ... ... жоспардың орындалуын тексеру мен ... ... ... рөлі өте маңызды. Кәсіпорын үшін ... ... ... ... жоспарланған уақыт ішінде өндірістің дамуын ... ... ... ... Бұл кезде алдыңғы жоспарлардың
орындалу нәтижелері ескеріледі, кәсіпорынның даму ... ... ... ... ... есепке алынады. Шаруашылық
қызметті ... тек ... ... ... ғана ... ... қатар
олардың орындалуын бақылау құралы болып табылады. ... ... ... ... ... және ... аяқталады, бұл
жоспарлау деңгейін арттыруға, оны ғылыми ... ... ... бұл ... - жоспардың орындалуын бақылау және соларды
негіздеу үшін ақпараттар дайындау ... - ... ... ... ... ... ... сыртқы ортаның белгісіздігі
және өзгергіштігі жағдайында ағымдағы және алдағы жоспарларды шұғыл реттеп
отыру қажет болады. Үнемі өзгеріп ... ... орта ... процесінің
үздіксіз болғанын талап етеді. Жоспарлау бойынша менеджер әрбір жағдайдың
өзгеруін бағалай, талдай білуі және ... ... ... ... ... ... керек.
Өндіріс тиімділігін арттыратын резервтерді анықтау мен пайдалануды
талдауға айрықша орын беріледі. Бұл ресурстарды ұтымды, үнемді ... ... ... ... ... ... жаңа ... мен
өндіріс технологиясын ғылыми тұрғыдан ұйымдастыруға, артық шығындар мен
жұмыстағы ... ... және т.б. ... ... ... ... экономикасы нығаяды, қызметінің тиімділігі артады.
Соныменен, шаруашылық қызметті талдау өндірісті басқару жүйесіндегі
маңызды элемент, ішкі ... ... ... ... ... жоспарлар мен басқару шешімдерін әзірлеу негізі болып табылады.
Талдаудың кәсіпорынды ... ... ... рөлі қазіргі кезде
артып келеді. Бұл әртүрлі мән-жайлардан туындап отыр:
• шикізаттың ... мен ... ... ... және ... көп ... етуіне
байланысты ... ... ... ... қажеттігінен;
• басқарудың әкімшілік жүйесінен кету және нарықтық қатынастарға
біртіндеп көшуден;
• меншікті ... ... алу, ... жекешелендіру мен
экономикалық реформаның басқа да ... ... ... жаңа ... ... жағдайларда кәсіпорын басшысы тек өзінің түйсігіне және
ойындағы пайымдауларына ғана арқа сүйей алмайды. Басқару шешімдері мен ... дәл ... ... және ... ... талдауларға
негізделуі тиіс. Бірде-бір ұйымдастыру, ... жэне ... ... ... ... ... ... асырылмауы
тиіс. ШҚТ рөлін дұрыс ... ... және ... шешіміндегі
қателіктер қазіргі кезде бірқатар шығындарға душар етеді. Және ... ... ... ... ... ... жоғары экономикалық
тиімділікке жетеді ( Савицкая Г.В.,2003 ).
1.3. Қаржылық жағдайдың ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие болуымен,
сондай-ақ олардың ... ... ... ... серіктестер және
де басқа контрагенттер алдында өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің
нәтижелері үшін толық ... ... ... ... жағдайын талдау жөніндегі сұрақтарды
қарастырмас бұрын, "қаржылық жағдай" дегеніміз немесе "қаржылық ... не, соны ... ... жөн. ... ... шығарылған арнайы
әдебиеттерде бүл ұғым әр түрлі түсіндіріледі. Профессор ... ... ... ... ... тарату, пайдалану және оны
қалыптастыру көздерімен (меншіктік капитал және ... ... ... деп ... Н.А. ... бұл ұғымды былайша анықтайды: "Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы, қаржы ресурстарын жасау, тарату және ... ... ... жағдайы кәсіпорынның қалыпты өндірістік,
коммерциялық және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті ... ... ... және ... ... сай, ... тарату және
пайдаланумен, сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілерімен қаржылық ... ... ... ... және ... тұрақтылықпен
сипатталады. Кәсіпорынның уақтылы төлеу мүмкіндігі оның қаржылық жағдайының
жақсылығын керсетеді".
В.М.Радионова мен М.А. ... ... ... жағдайы "қаржы
ресурстарының қалаптасуымен, таратылуы және пайдалануымен ... ... ... және В.П.Привалов қаржылық жағдай ұғымын
былайша түсіндіреді: "Қаржылық жағдай — бұл ... ... ... үлестіріліп таратылуы және пайдалануын сипаттайтын көрсеткіштер
жиынтығы".
Профессор И.Т.Балабанов "Шаруашылық ... ... - бұл оның ... бәсекелестік қабілеттілігінің сипаттамасын (яғни
төлем қабілеттілігі, несие қабілеттілігі) қаржы ресурстары мен капиталды
пайдалану, мемлекет ... және ... да ... ... өз ... ... Шаруашылық субъектісінің қаржылық
жағдайын талдаудың келесі ... ... ... ... тұрақтылық; несие қабілеттілігі; капиталды пайдалану;
валюталық өзін-өзі өтеу" — деп жазады (Дүйсенбаев К.Ш. жэне ... осы ұғым ... ... ... ... сөздермен
баяндайды: "Кәсіпорынның қаржылық жағдайы - бұл бірқатар көрсеткіштермен
сипатталатын оның саулығы мен өмір сүру ... ... ... берілген анықтамалар қарастырылып отырған ұғым мәнін
жеткілікті дәрежеде ашпайды, бірақ олардың ... бұл ... ... ... беретін ұтымды тұжырымдар бар. Бірқатар түрлі
әдістермен есептелетін ... ... ... ... еңбек
өнімділігі, қор қайтарымдылығы, өзіндік құн, ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде және олардың жалпы
бағалауға тигізетін әсерін зерттеу негізінде анықталатыны анық. Қорыта
келе, кәсіпорынның ... ... ... және өмір сүру ... ... ... қарайтын бәсекелі нарықтық экономика жағдайындағы
кәсіпорынның сенімді ... ... және ... ... ... ... Э.Т. Төлегенов, Ж.Г. Жұмағалиевалардың көзқарасы
бойынша, ... ... ... ... және оның ... ... берілген түсініктерге сүйене отырып, мынадай қорытынды жасауға
болады:
Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір ... ... және оның өз ... ... ... ... ... қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен
қамтамасыз ... ... ... қаржылық тұрақтылығы нені білдіреді? Бұл сұрақ та
арнайы ... ... ... Бір ... қаржылық
тұрақтылықты "өз қаражаттарын шебер ... ... ... ... қамтамасыз ететін қаржының жеткілікті болуы" деп
түсіндіреді. Қаржылық тұрақтылық - ... және ... ... деп ... ... "өз ... ... активтерге (негізгі қорлар,
материалдық емес активтер, айналым ... ... ... сондай-ақ өтелмеген дебиторлық және кредиторлық қарыздарға жол
бермейтін және де өз ... ... ... ... ... ... болып табылады" деп жазады.
Бұл ұғымды А.Д.Шеремет пен Р.С.Сайфуллин өте ықшам түрде анықтайды.
Олардың ойынша "Қаржылық тұрақтылық - бұл ... ... ... ... белгілі бір шоттар жағдайы".
В.М.Родионова мен М.А.Федотова бұл ұғымды келесідей түсіндіреді:
"Кәсіпорында тұрақты ... ... ... ... ... тән
айнасы - қаржылық тұрақтылық болып ... Ол ақша ... ... ... ... ... ... өндіру мен өнімді ... ... ... ... ... ... кеңейтуге
және жаңартуға қажетті шығындарын қаржыландыратын кәсіпорынның ... ... ... ... ... кәсіпорынның жалпы
тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады". Осы ... бұл ... әрі мына ... ... ... К.Ш. жэне т.б., ... қаржылық тұрақтылығы — бұл тәуекелділіктің ... ... ... ... мен ... ... сақтай
отырып, табысты өсіру негізінде қаржыны тарату мен пайдалану ... ... ... қаржы ресурсының жағдайы".
В.Г.Артеменко мен М.В.Беллендир бұл ұғымды былай ... ... - бұл ... ... ... ... артуы. Ол
ақша қаражаттарын еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және оларды ... ... ... және ... сату ... ... болуына жағдай
жасайды. Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық ... ... ... қалыптасады және кәсіпорынның ... ... ... болып табылады". Ал кәсіпорынның жалпы қаржылық тұрақтылығы, ол ең
алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ... ... ... ... ол ең ... ... (жүмыс, қызмет)
өткізуден түсетін табыстың тұрақтылығын талап ... және оның ... ... ... ... жүмысшылармен және тағы
басқалармен есеп айырысу үшін жеткілікті ... ... ... ... ... одан әрі дамуы үшін барлық есеп ... мен ... ... кейін, осы кәсіпорында өндірісті ... ... ... жаңартуға және де әлеуметтік климатты
жақсартуға және басқаларға мүмкіндік беретіндей дәрежеде ... ... ... тұрақтылықтың мәні - қаржы ресурстарын ... ... және ... ... — деп ... мен М.В.Беллендир.
К.Ш. Дүйсенбаев, Э.Т. Төлегенов, Ж.Г. Жұмағалиевалардың ... ... ... мен ... ... жөне ... түсіндіреді.
Олар қаржылық тұрақтылықтың мәні — бұл қорлар мен шығындардың қалыптасу
көздерінен қамтамасыз етілуі — деп ... мен ... да дәл ... ... өз ... ... ... мүмкіндігі" немесе "Сауда,
несие және басқа да төлем ... ... ... ... ... төлем міндеттемелерін уақтылы жөне толық орындау
мүмкіндігін көрсететін төлем ... ... ... ... болып табылады". Кәсіпорынның жүмысы нарық жағдайына өтумен бірге
оның қаржылық ... және оны ... ... ... ... ... шиелінісе түсті.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер
етеді, оларды В.М.Радионова және М.А.Федотова келесіндей ... ... ... болу ... ... — ішкі және сыртқы;
2. нәтижесінің маңыздылығына байланысты — негізгі және негізгі емес;
3. құрылысы бойынша - ... және ... ... ету ... ...... және уақытша.
Ішкі факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты
болады, ал ... ... ... ... бағынышты емес.
Негізгі ішкі факторларды қарастырайық. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... өндірілген өнім мен
көрсетілген қызметтің құрамы мен ... ... ... ... айнымалы шығындар арасындағы қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның өндірілетін өнім жөне ... ... ... ... ... ... факторларының бірі —
активтердің тиімді құрамы мен ... ... ... ... ... таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару
өнері — кәсіпорын шотында оның ағымдағы ... ... үшін ... ... ең ... сомасын ұстаудан тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі - бұл ... ... мен ... оларды басқару стратегиясы мен
тактикасының дұрыс ... ... ... өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза табысы қаншалықты көп болса, ... ол өзін ... ... ... тек таза ... көлемі ғана емес, сонымен қатар ... ... ... ... дамытуға бағытталған бөлігі де ... ... ... ... тұрақтылығына қарыздық капиталдар нарығындағы
қосымша жұмылдырушы (мобилизацияланушы) қаражаттар үлкен әсерін тигізеді.
Кәсіпорын ақша ... ... көп ... ... оның ... де ... жоғары болады, алайда, сонымен бірге қаржылық
тәуекелділік те өседі — яғни кәсіпорын өз ... ... ала ма, жоқ па? — ... ... ... де б9л ... ... төлеу қабілеттілігінің қаржылық
кепілінің бір түрі ретінде резервтерге үлкен роль берілген.
Жоғарыда ... ... ... ... қаржылық
тұрақтылығына әсер ететін мынадай ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
• кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
• шығарылатын өнімнің ... ... ... және ... ... ... бар ... үлесі;
• төленген жарғылық капиталдың мөлшері;
• шығындардың көлемі, олардың ақшалай табыспен ... ... мен ... ... ... мен ... қоса алғандағы
мүлік пен қаржы ресурстарының ... ... ... ... факторларға шаруашылық жүргізудің экономикалық ... ... ... ... ... мен ... төлеу қабілеті бар
сұраныс және тұтынушылар табысының деңгейі, ҚР үкіметінің ... және ... ... ... ... ... заң ... сыртқы
экономикалық байланыс және тағы басқалар жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық жағдайын қалыптастыруда оның ... ... ... ... ... ... акционерлер жөне тағы басқалар) өзара қарым-қатынасы ... ... ... да ... ... іскерлік қатынаста болу —
жақсы қаржылық жағдайдың ... ... ... табылады. Әрине,
акционерлер өз жинақ қорларын тұрақты тиімділікке ие және ... ... ... ... ... салады. Инвестициялық
тартымдылығы болуы үшін, тек бүгінгі күні ғана ... ... ... ... ... көршісіне қарағанда жақсы болуы тиіс
(Дүйсенбаев К.Ш. жэне т.б., 2001).
Сондай-ақ, бұл жыл ... өз ... ... ... бір ... келетін, ал заем мерзімі біткен уақытта — облигация құнын толық
өтеуді талап ететін облигация ... де ... Кез ... ... сияқты банктер де өз ... ... ете ... ... өз қарызын уақытында және толық өтеуін қалайды, сондықтан оны ... ... ... ... кез ... банк өз ... қаржылық
жағдайын және бұл қарыздың қамтамасыз етілуін ... ... ... ... ... ... осы кәсіпорынға несие беру орынды ма,
жоқ па, ал бұл сұрақты дұрыс шешкен жағдайда - қандай ... және ... ... ... ... негізгі белгі болып табылады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және төлем қабілеттілігі
жоғары кәсіпорындармен келісім-шартқа ... ... ... Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы тұрақты болғанын
қалайды, себебі тек осындай кәсіпорын ғана ... мен ... да ... уақытылы және толық төлей алады.
Осылайша, қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және
оның іскерлік қарым-қатынастағы потенциалын ... ... ... оның ... ... жөне ... қатынастар тұрғысындағы
экономикалық қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде кепілдендірілгенін
бағалайды. ... ... ... объективті дұрыс бағасын алудың
ең жақсы тәсілі, бұл — талдау, ол кәсіпорынның даму ... ... ... ... ... ... баға беруге мүмкіндік береді және
осындай ... ... ... ... ... өзінің
өндірістік кәсіпкерлік қызметі арасында байланыстырушы ... ... осы ... ... уақытта қаржы ресурстарын қаншалықты
дұрыс басқарды деген сұраққа ... ... ... ресурстары жағдайының
нарық талаптарына сай болуы және де ... ... ... ... бере алуы өте ... ... табылады, себебі қаржылық
тұрақтылықтың жетіспеушілігі кәсіпорынның төлеу қабілетінің жоқтығына және
оның дамуына қажетті қаражатының болмауына, ал көп ... - ... ... басы ... ... және резервтермен кәсіпорын ... ... ... мүмкін.
II Бөлім. «Биос» ЖШС-ң қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау
және бағалау.
2.1. Ұйымның негізгі экономикалық сипаттамасы.
I. Жалпы жағдайы.
«Биос» Жауапкершілігі ... ... 1998 ... Ол ... шаруашылық, делдалдық, коммерциялық, қаржылық,
ақпараттық және өзге де қызмет түрлерін көрсету мақсатында құрылған. Басты
мақсаты - ... және жеке ... ... ... қанағаттандыру және максималды табыс табу. Меншік түрі ... ... ... - жеке ... Ол ... ... болып
табылады және өзін-өзі қаржыландыруға, ... ... ... өз ... ... бар. Негізгі қызмет түpi - ветеринарлық дәрі-
дәрмектерді caтy. Биос ЖШС өз қызметін келесі ... ... ... ЖШС ... ЖШС ... ... ... Азаматық Кодексі 1.07.99жыл №409-1(өзгертулер
мен толықтыруларды қоса);
-Қазақстан Республикасының ... ... және ... ... ... Заңы ... №220-1(өзгертулер
мен толықтыруларды қоса);
-өзге де заңдар, нормативтік актілер, ... және ... ЖШС ... кәсіпкерлік субъектісі болып табылады (яғни
активтердің орташа жылдық кұны 60000 ... ... ... саны 50
адамнан аспауы қажет). Серіктестіктің өзінің балансы, банкте есеп айырысу
және өзге де шоттары, ... ... және ... ... бар. Серіктестік
шектеусіз мерзімге құрылған. Кәсіпорынды ... ... ... ... ... және ... қаралған басқа жағдайларда. Жарғылық капиталы
62000 тенге. Серіктестік өз қызметін Қазақстан Республикасында және өзге ... ... ... ... ... ... заңдарына, жарғыға,
келісім-шартқа сәйкес жүзеге асырады.
П.Басқару, ... ... ... ... Ең ... ... ... -
Құрылтайшылардың жалпы жиналысы. ... - ... ... ... жалпы жиналысының және директордың құзыреті Қазақстан
Республикасының заңдарымен және ... ... ... ... ... ... ... комиссия
(ревизор) жүзеге асырады. Ревизорлық комиссияны (ревизор) жалпы жиналыста
таңдайды. Ревизорлық комиссия директордың қызметін ... ... ... ... ... туралы толық әрі сенімді ақпараттарды
белгіленген уақытта ұсыну; қаржылық есеп беруді (бухгалтерлік ... және ... ... есеп ... ақша ... ... есеп беру) құру және уақытылы ... ... ... ЖШС ... - шаруашылық қызметін талдау*
|Көрсеткіштер |2004 жыл, мың |2005 жыл, ... ... |
| ... |мың тенге ... ... |
| | | | |(%) ... (сатудан) |6896,606 |10262,222 ... ... ... | | | | ... ... құны ... ... |1936,385|25,5 |
|З.Жалпы ... ... ... ... ... шығындары |1252,966 |2484,054 ... ... ... |— |87,345 |— |— ... ... | | | | ... ... |— |47,618 |— |— ... кестенің жалғасы
|7.Таза табыс |— |47,618 |— |— ... ... |23,017 |32,452 |9,435 |29 ... ... құны | | | | ... ... |300 |316 |16 |5 ... ... |0,00333 |0,00316 |0 |0 ... жарақтануы |3,836 |4,057 |0,221 |5,4 ... емес |12,936 |12,936 |— |— ... | | | | ... ... |3306,732 |13,775 |-3292,9 |23905 ... ... ... ... ... ... |531,856 |415,962 ... |
|16.Кредиторлық берешек |9364,909 ... ... ... саны |6 |8 |2 |25 ... | | | | ... ... ... ... |133,343 |10,4 ... |1,19 |0,88 |-0,31 |-35,2 ... (рет) | | | | ... ... |0,18 |0,26 |0,08 |30,8 ... (%) | | | | ... ... |0,004 |— |— ... (%) | | | | ... ... бухгалтерлік балансы және қаржы - ... ... ... есеп ... негізінде жасалған.
Біз 1-ші кестеде көріп отырғанымыздай, өнімді өткізуден түскен табыс
есепті жылы 10262,222 мың тенгені құраған, ... ... ... ... ... ... ... есепті жылы өнімнің өзіндік құны 25,5%-ға, жалпы
табыс 53,3%-ға, кезең шығындары 49,5%-ға өсті. Кәсіпорын 2003 ... ... ... 2004 жылы ... өткізуден түскен түсім көбейіп, жылды
табыспен ... әсер ... ... ... Бұдан біз кәсіпорынның
қаржылық жағдайы жақсарды деп ... ... ... жылы ... ... құны ... қор қайтарымдылығы 5%-ға, қор жарақтануы
5,4%-ға, тауарлар ... ... ... ... кеміді,
қызметкерлер саны 25%-ға, еңбек ... ... сату ... ... ... ... барлығы оң деп бағаланады. Негізгі құралдардың орташа жылдық
құнының өсуі және түскен ... ... қор ... ... ... ... қор ... өте аз және өзгермеді деуге болады. ... ... ... ... өсуі мен ... санының өсуі әсер
етті. Сату табыстылығының өсуіне ... ... ... ... тигізді.
Ақша қаражаттары өте үлкен сомада азайған. Кредиторлық берешек те ... ... ... ... ... баяулады, айналым саны 1
ретке де жетпеді. ... жылы ... ... да ... жоғарылады. Бұл
кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсер ... орай ... ... ... ... ... түсімді көбейту
үшін, ең алдымен алып-сататын тауарлар санын көбейту; тауарлар сапасына
мұқият болу ... ... ... ... молайту; өткізілетін
өнімнің өзіндік құнын мейлінше азайту; ... ... ... ... ... ... ... өнімділігін көтеру;
ақша жұмсалуына, дебиторлық жэне кредиторлық берешек ... ... ... ... ... ... және ірі ... мұқият болу;
кезең шығындарын азайту; жұмыстың ... ... ... жүйесін
жетілдіру; тауарды өткізуді дұрыс ұйымдастыру; қосымша қаражат тарту.
|Директор |
|Ветврач | ... | |Бас ... ... ... | ... |
2-сурет. «Биос» ЖШС- ң ұйымдық құрылымы.
2.2. Кәсіпорынның ... ... ... және ... жүзінде қолданылып жүрген шаруашылық жүргізуші субъектілер
қызметінің ... ... ... екі үлкен топтарға бөлінеді.
Бірінші ... ... ... ... ... ... ... тұрақтылық, төлем қабілеттілік пен өтімділік көрсеткіштері. Екінші
топтағы көрсеткіштер бойынша ... ... ... Бұл топқа
табыстылық (рентабельділік), тиімді басқару мен іскерлік белсенділік
көрсеткіштері жатады.
Кәсіпорынның ... ... ... ұғым ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылықты бағалау талдаудың
сыртқы субъектілеріне ... ... ... ... ұзақ ... (бір жылдан аса) анықтауға мүмкіндік береді.
Нарықтық ... ... ... ... ... асыру, оны ұлғайту,
кәсіпорынның әлеуметтік және басқа да мұқтажын өзін-өзі қаржыландыру, яғни
меншікті қаражаттар, ал олар ... ... - ... ... ... ... ... беру көздерінен қаржылық тәуелсіз
болудың мәні зор, алайда оларсыз да жұмыс жүргізу қиын, ал ... ... ... ... ... меншікті және жалпы капиталдардың ара-
қатынастары әр түрлі ... ... Ол үшін ... жылдардағы К³1,
K³2, К³3 капитал құрылымының коэффициенттері есептеледі және талданады:
K³1 = Заемдық қаражаттар
Жалпы капитал
Осы ... ... ... кәсіпорынның міндеттемелерін
білдіретін ағымды пассивтерді, ұзақ мерзімді пассивтерді, ... ... ... (яғни II және III баланс ... ... ... ... ... сенімді кепілдігі бар төлем қабілеттілік,
нарық конъюктурасының кездейсоқтығы мен серіктестердің әрекеттеріне тәуелді
болмау. Сондықтан бағалаудың осы ... ... ... ... төлем
қабілеттілікке жатады. Көбінесе төлем қабілеттілікті өтімділікке ұқсатады
және керісіше. Сондықтан кәсіпорынның қаржылық ... деп, ... ... ... біршама ұзақ мерзімге қамтамасыз ететін
қаржылық ... ... ... ... Теңдестік нүктесі - бұл
нормативтік база емес, ... ... бұл ... ... алуға
тиым салуды және меншікті қаражаттарды жинауды емес, керісінше ... ... ... білдіреді. Яғни бір сөзбен айтқанда мүмкін
болатын шеткі деңгей (өзін-өзі өтеу нүктесі).
Кәсіпорынның қаржылық жағдайынының маңызды ... бірі ... ... ... позициясынан қызметінің тұрақтылығы. ... ... ... жан-жақты сипатталуы мүмкін, бірақ ең жалпы
жағдайда оны ақша қаржаттарының кезектескен ағып келуі мен ағып ... ... ... ... Ақша ... бір ... кәсіпорын
қызметінің кысқа мерзімді болашағы сипаттамасына жатады, ал екінші ... ... ұзақ ... ... ... ... ең алдымен
кәсіпорынның жалпы қаржылық құрылымына және ... мен ... ... ... болады (Ковалев В.В.,2003).
Кез-келген кәсіпорынның көптеген қаржыландыру ... бар. ... ... мен ... ... ... кәсіпорын белгілі
мүмкіндіктер алады да, өзіне кейбір міндеттемелерді жүктейді. ... ... ... ... ... ... ... келесі
ерекшеліктерімен анықталады.
Біріншіден, ресурстар (материалды, қаржылық, интеллектуалды,
ақпараттық және т.б.) жеке ... ... ... тең ... ... ... және ... ресурстарды қалай және
қайда пайдамен салуды білетін, бірақ ресурстары жоқ, ... ... бос ... ... ... оларды қолданудың нақты жолын
білмейтін ... жеке және ... ... ... ... ... бөлуді реттеу жүйесінің екі жағы бар:
нормативті (бизнес жүргізудің әртүрлі ... заң ... ... ... талаптарын қанағаттандырудың кезектілігі) және
көтермелеу ... ... ... беру ... ... ... ... еңбекақы, жалдық төлем, пайыздар, дивидендтер және
т.б., көтермелеу мөлшері көптеген ... ... ... ... ... ... тәуекелі факторларымен).
Қаржылық ресурс қосымшасында нарықтың ... ... оның ... қарыз алушыларға ұсынуында көрінеді. Бұл ... ... да ... ... кейде қарыз алушы позициясынан капиталды
негіздеген түрде ... ... ... ... ... ... эконмикалық жағынан тиімдірек болуы мүмкін.
Сонымен бірге қандай да бір пайда алу ... ... ... ... үйлесіп жатады, соның ішінде өзіне
белгілі бір тәуекелді ... ... ... ... ұзақ мерзімді
болса да, акша қаражаттарын пайдалану үшін міндетті түрде төлем жасап ... одан ... ... ... ... ... кәсіпорын өзінің ұзақ мерзімді қаржылық міндеттемелері
бойынша жауап беру ... ... ... ...... ... ... мәні осыда.
Мен ең алдымен баланс активтерінің және ... ... ... мен құрылымының динамикасын талдаймын. Ол үшін 2003, 2004
жылдардағы баланс мәліметтерін мұқият зерттеу қажет.
Баланс активтерінің құрамы мен ... ... ... ... ... мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту немесе кему ... ... ... ... ... ... элементі болып саналатын активтерді талдау
барысында, осы активтердің нақты қолда бары, құрамы, құрылымы және ... ... ... ... ... ... және оның жеке
топтарын талдау, олардың ... ... ... ... ... өсуі ... ... болашақтағы дамуын көрсетеді.
Баланс мәліметтері бойынша активтердің ... мен ... ... ... үшін ... ... ... құрылады.
Кесте-2.
«Биос» ЖШС-ң баланс активтерінің құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |2005 жыл басы |2005 жыл соңы |Жыл бойындағы ... | | ... (+, -) |ың ... ... мың тг ... і % ... ... өнімнің орташа қалдықтары, млн тг |5504,288 |13358,133 ... Өнім ... ... ... ... ... ... |
|млн тг | | ... өнім ... ... күн |287,3 |468,6 ... 360) | | |
|2 | | ... ЖШС-ң бухгалтерлік балансы және қаржы - ... ... ... есеп ... ... ... ... отырғанымыздай дайын өнім айналымының ұзақтығы ... ... ... ... ... ... ... Бұған бағалық және
бағалық емес факторлар ... ... ... олардың талғамы,
бәсекелестер саны т.б.) әсер етуі мүмкін. Осыған орай ... ... ... ... ... өнім ... әрбір түрі бойынша құрылымын, ұзақтығын
және шектен тыс ... ... ... үшін ... ... есеп ... ... және өткізу бөлімінің деректері,
маркетинг бөлімінің деректері қолданылады.
Дебиторлық берешек жағдайын талдау.
Ағымдағы активтерге ... ... ... ... ... ... ... берешектің азаюы мен көбеюі көп
әсер етеді. Дебиторлық берешекті талдау әсіресе инфляция ... ... ... ... және оның ... ағымдағы активтерде күрт
ұлғаюы кәсіпорынның сатып ... ... қате ... ... немесе сатып алушылардың бір бөлігінің төлем қабілетсіздігі мен
банкроттығы ... ... ... ... ... өсуі барлық кезде
теріс бағаланбайды. Қалыпты және мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... қаржылық қиындықтарды тудырады, ... ... ... ... алуда, еңбекақы төлеуде қаржы қорының
жеткіліксіздігі пайда болады. Сонымен қатар, қаражаттарды ... ... ... ... ... ... баяулатады.
Сондықтан әрбір кәсіпорын өзіне ... ... ... ... Д. ... мен К. ... айтуынша, бұл бейне түрінде
автомобиль қозғалысын еске түсіреді. Дебиторларды күштірек ... ... ... тезірек ақша түседі.
Талдау процесінде дебиторлық берешктердің қарқынын, себептері мен
қашан пайда болғанын зерттеу қажет, оның құрамында өтелуге ... ... өтіп ... ... ... ... ... (кесте-4). Егер
мұндайлар бар болса, онда ... ... алу ... ... ... ... ... рәсімдеу, сот орындарына хабарлау, т.б.).
Кесте-4.
«Биос» ЖШС-ң дебиторлық берешек құрылымын, пайда болу кезеңін ... ... ... мың ... ... ... түрі |мың тг |тг 2004 ж| |
| |2005ж | | |
| | | |1 айға ... |1-3 |
| | | |(2004) ... |
| | | | ... |
| | | | |(2004) |
| ... ... | |
| |03 |жыл, 04 | ... ... ... ... ... (мың тг) ... ... |+3365,616 |
|2. Дебиторлық берешектің орташа көлемі |531,856 |415,962 |-115,894 ... тг) | | | ... ... ... айналымдылық |13,0 |24,6 |+ 11,6 ... (1:2) | | | ... ... берешекті өтеу кезеңі, күн |27,7 |14,6 |-13,1 ... | | | ... ... ... ... ... ... |11565,401 |+5783,735 |
|(мың тг) | | | ... ... ... ... ... |3,6 |-5,6 ... ... үлесі %(2:5) х 100 | | | ... ... ... ... және ... - ... нәтижелері туралы есеп мәліметтері негізінде жасалған.
6-кестеде көріп отырғанымыздай дебиторлық ... ... ... ... 11,6 көбейді. Бұл оң деп бағаланады,өйткені
коэффициенттің ... ... ... ... қысқарғандығын білдіреді.
Сондықтан есепті жылы дебиторлық берешек 115,894 мың тг-ге азайды. Есепті
жылы өнімді сатудан түскен түсім 3365,616 мың ... ... ... ... өтеу ... 13,1 ... ... Бұл көсеткіштің азаюы
кәсіпорын басшылығының назар аударуын қажет етеді, себебі өтеу кезеңі ұзақ
болған сайын, оны ... ... де ... жоғарылайды. Бұндай өзгерістер
кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер етеді.
Қолдағы ақшаның қалдығы мен қозғалысын талдау.
Ақшалай қаражаттарды басқару қорлар мен ... ... ... өте ... ... ... басқару өнері есеп-шоттарда
ағымдағы жедел жұмыстарға қажетті ақша ... ... ең ... ... ... ... басқарылатын кәсіпорынға қажетті ақша
қаражаттарының сомасы - ақша ағымдарының қысқа мерзімді ... ... ... ... Сома ... ... ... төлемдерді
жүргізу үшін жететіндей болуы ... ... ақша ... ... ... есеп ... шотында жатса, табыс әкелмейді. Оларды қолда
қауіпсіз ең аз шамада ұстау керек. Ұзақ ... бойы ... көп ... капиталын дұрыс қолдана білмеудің нәтижесі болуы мүмкін.
Кез-келген бизнес капиталдан ... олар ... ... ... айналады (немесе алып-сату ... Одан соң ... ... ...... ... ... капиталдың айналуы
негізгі шаруашылык операциялармен тікелей ... ... алу ... ... ... ... ... алып келеді;
• өндіру дебиторлық берешектердің және касса мен есеп ... ақша ... ... алып келеді.
Бұл операциялар көп рет қайталанады және ақшалай түсімдер мен
ақшалай төлемдерге келіп ... ақша ... ... ... материалдарға
(тауарларға) ақша төлеу мен дайын өнімді ... ... ... арасындағы кезеңді қамтиды. Бұл кезеңнің ұзақтығына мыналар әсер
етеді: ... ... ... ... ... ... несиелеу кезеңі; шикізаттар мен материалдардың қорда ... ... ... ... мен ... сақтау кезеңі.
Ақшалай қаражаттардың айналым кезеңін есептеу мысалын
қарастырайық:
Шикізатардың ... ... ... - 10 ... ... өңдеуге беру - 20 ... есеп ... ... - 15 ... ... ... -
27 ... ... ... ... ... - 1 ... қаражаттарының айналу кезеңін шикізаттар ... есеп ... ... (15 ... және сатып
алушылардан дайын өнім үшін ... ... ... (1 ... Біздің мысалымызда осы кезең 1,5 айды құрады.
Ақша қаражаттарының қозғалысын талдау № 4 ... ... ... есеп ... деректері және бухгалтерлік есеп
(синтетикалық ... ... ... ... ... есеп айырысу шотында жатқан ақша ... ... ... ақша ... теңгерімсіздік (несбалансированность) деңгейімен
белгіленеді, яғни ақшаның келуі (приток) және кетуімен (отток). Сонымен
қатар қаржылық ... ... ... мен ... ... мен
бақылауды күшейту керек. Кәсіпорын үшін ең бастысы меншікті ... ... ... ... ... ... келуінің ақшаның кетуінен асып кетуі еркін ақшаның қалдығын
көбейтеді және керісінше кетудің келуден асып кетуі ... ... ... алу ... ... 5- ... ішке ... бағытталған
жебелер (стрелки) ақша қаражаттарының келуін, сыртқа қарай — кетуін
көрсетеді.
|Жаңа акцияларды шығару | ... | ... ... |
| | ... | | ... ... капитал| ... ... ... ... өтеу| ... ... мен ... |
| | ... ... есептессуге | ... ... ... | ... ... ... ... ... | ... ... | | ... Ақша ағымдары
Ақша ағымдары жоспарланады, ол үшін 1 жылды айларға бөле отырып, ал
жедел басқару үшін ... және бес ... ... ... ... жоспарлары құрылады. Егер біршама уақыт бойы ақша ... ... ... онда ... ... ала ... пайдалану жолдарын
қарастыру керек. Кейбір кезде қалдығы ақшаның жетіспеушілігі ... ... Онда ... ... тарту көздерін жоспарлау керек.
Талдау процесінде банктегі ақша қалдықтарының қарқыны мен активінің
осы түрде болу ... ... ... ... ... ақша ... болу
кезеңі мына формуламен анықталады:
Пдн = еркін ... ... ... х ... ... шоттары бойынша несиелік айналымдар сомасы
Кесте-7.
«Биос» ЖШС капиталдың ақша қаражаттары түрінде болу кезеңін талдау
|Көрсеткіштер ... ... жыл ... |
| |жыл | | ... Ақша қаражаттардың орташа қалдығы |3306,732 |13,775 |-3292,957 |
|(мың тг) х 360 | | | ... Ақша ... ... ... ... ... |+4381,772 |
|несиелік айналымдар сомасы (кредиторлық | | | ... | | | ... ... қолдағы ақша түрінде болу |127,1 |0,36 |-126,7 ... күн (1:2) | | | ... ... ... ... ... негізінде жасалған.
7-кестеде көріп отырғанымыздай есепті жылы капиталдың қолма-қол ақша
түрінде болу кезеңі 126,7-ге азайған. Бұдан біз оның кәсіпорын жағдайына ... ... ... қорытынды айта аламыз. Оған әсер еткен факторлар:
• тауар айналымының серпінді дамуы;
• кредиторлармен уақытысында есеп ... ... ... ... банкке түсімді өз уақытысына аудару;
• өзге де кассалық тәртіпті сақтау;
... ... ... ... ... ... мүліктік жай-күйінде қандай сапалық
өзгерістер болғанын зерттеу қажет. Кәсіпорын мүліктерінің жалпы ... ... ... ... ... үлес салмағының өзгеруіне ерекше
назар аударылады. Өйткені бұл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын мүліктерінің
жалпы жиынындағы негізгі құралдардың нақты құнының ... ... ... барлық сомасының 50 пайызынан кем бомауы тиіс (Дүйсенбаев
К.Ш. және т.б., 2001).
Біздің ... ... ... ... құралдардың
қалдық құнының үлесі жыл басында 0,42 %, ал жыл ... 0,24 %. ... үлес ... кемуі қор қайтарымдылығының кемуіне әкеледі.
Негізгі құралдардың техникалық жағдайын ... ... - ... ... тозу ... оның ... бір кезеңдегі
бастапқы құнына қатынасы арқылы анықталатын тозу коэффициенті деп ... ... ... ... тозу коэффициенті жыл
басында- 11,8% (2,736 : 23,017), жыл аяғында 14 % (4,575 : 32,452), ... ... ... Бұл ... ... ... сапалық (моральды)
тозуы мен олардың табиғи ... ... ... ... ... бойынша 50% -дан жоғары тозу коэффициенті
жағымсыз құбылыс болып табылады. Осыған байланысты кәсіпорын ... ... ... ... ... және ... ... аударуы тиіс.
Талданып отырған кәсіпорында ұзақ мерзімді активтерден-материалдарды
емес ... ... ... лицензия) мен басқа да негізгі
құралдар (компьютерлер, ... ... ... ... т.б.) бар. Ал ... ... жалға алынған.
Баланс активтерінің құрастырылу көздерінің құрамы мен ... ... ... ... ... баланс активінің құрылу көздерін
талдау болып табылады (Ковалев В.В.,2003, 6-сурет).
|Кәсіпорын қаражаттарының ... ... ... | ... қаражаттар|
|Қаржылық сипаттағы қаражаттар | |Қаржылық емес сипаттағы |
|көздері (қарызға алған | ... ... ... | | ... мерзімді қарызға алынған | |Қысқа мерзімді несиелер |
|қаражаттар (қарызға алынған | |мен ... ... | | ... ... ... тұрақтылығын талдауға қажетті қаражаттар
көздерінің сыныпталуы.
Нарық қатынастары жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның ... ... ... яғни меншікті капиталдың көмегімен жүзеге
асырылады. Тек ол капитал жетпегенде ғана шеттен капитал тартылады. Айналым
қаражаттарды ... және ... деп ... Әр елде ... және қарыз
капиталы арасында әр түрлі ... ... ... ... ... 40/60, Жапонияда 30/70. Меншікті капитал мен қарызға алынған
капиталдың арасындағы қатынас кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... меншікті капиталына назар аудару қажет.
Меншікті капиталдың көлемін ғана анықтап қоймай, ... ... ... ... оның үлес ... ... ... Бұл
көрсеткіш – тәуелсіздік коэффициенті деп аталады. Осы коэффициентке ... ... ... ... ... ... ... және өз
қаражатын қаншалықты ... ... ... ... Тәуелсіздік
коэффициенті меншікті капиталды барлық авансталған ... ... = Мк : ... Ктс – ... ... - ... капитал;
Ак - авансталған капитал (баланс валютасы).
Біздің кәсіпорынымызда есепті жылдың соңында (2004 ж) Ктс = 47421 ... = 0,0034 тең ... Жыл ... ... зиян шеккендіктен
коэффициенттің жыл басындағы мәні есептелінбейді.
Баланс мәліметтерін қарайтын болсақ 2002 және 2003 ... ... және ... ... ... капиталын алмағанын көреміз. ... ... ... екенін көрсетеді.
Осы коэффициенттің өсуі кәсіпорынның қаржылық тәуелсіздігі жоғары
екендігін көрсетеді.
Батыс экономистері тәуелсіздік ... ... ... ... ... деп ... ... бұл қаржы көздерінің тұрақты
құрылымын сақтауға мүмкіндік ... ... ... ... дәл
осындай құрылымды таңдайды, себебі ол ... ... ... ... ... ... қаражаты
көп болса, соғұрлым үздіксіз жұмыс қамтамасыз етіліп, нарық жағдайында алға
шығуға көмектеседі. Сондықтан кәсіпкерлер әр түрлі резервтерді құру ... ... ... ... табысты тікелей қосу ... ... ... ... ... ... ең аз мәні 0,6 болып табылады деп
есептейді. АҚШ пен ... ... ... коэффициентінің жоғарғы
деңгейі болып 0,5-0,6 саналады.
Келесі ... ... ... деп аталады. Ол мына
формуламен анықталады:
Кт = Қк : Ак ... К, = 1 - ... Кт – ... ... - ... ... - авансталған капитал (баланс валютасы);
Ктс — тәуелсіздік коэффициенті.
Бұл коэффициент авансталған капиталдың , ... ... ... ... үлес ... ... ... кэсіпорынның сыртқы қаржыландыру
көздерінен тәуелділігі жоғарылайды. Біздің кәсіпорынымызда ... ... мен ... ... бұл ... ... ... тұрақтылығын сипаттайтын меншікті
капиталдың қатыстырылған капиталға қатынасын ... ... ... ... = Мк : ... Кқ- ... коэффициенті;
Мк — меншікті капитал;
Қк - қатыстырылған капитал.
Бұл коэффициент жоғары болған сайын, банктер мен ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметінің қандай бөлігі өз қаражатымен,
ал қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді.
Қаржыландыру коэффициенті < 1 болатын жағдай ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігінің өте қауіпті
жағдайға жеткендігін және несие алуды қиындатқанын көрсетеді.
Жоғарыда келтірілген көрсеткіштермен ... ... де ... Ол ... фирмаларында кеңінен қолданылады және
меншікті капиталдың негізгі құралдарға қатынасымен анықталады. ... ол жыл ... 2,7-ге тең ... ал жыл ... ... тең ... Бұл ... қарап меншікті капитал тек қана
негізгі құралдарды астып алуға ғана ... ... ... есеп
беруінің басқа да активтерін, соның ішінде ағымдағы активтерін сатып алуға
да пайдаланылады деуге болады.
Меншікті капиталды ... ... ... ... ... ... капитал, қосымша төленген капитал, резервтік капитал
және бөлінбеген табыс ... ... ... ... қаражаттарының көлемін анықтау үшін, меншікті
капиталдың сомасынан ... ... ... ... жалпы сомасын
(қорытындысын) алып тастау керек.
Жыл басына меншікті айналым қаражаттарының ... ... ... зиян ... (-198), ал жыл ... -15,793 мың ... яғни ... айналым қаражаты көбейген. Ол өз кезегінде
тауарларды өткізу көлеміне тікелей байланысты болып табылады (13358,133-
5504,288) - 7853,845 мың ... ... ... ... ... ... мөлшерін
анықтаумен қатар, оның жалпы меншікті капиталдағы үлес салмағын табу керек.
Бұл ... ... ... ... ... нақты
сипаттамасы болып саналады. Ол ... ... ... ... ... ... қандай бөлігі, осы
қаражаттарды еркін жүмсауға болатын, мобильді ... ... ... ... ... анықталады:
Кж = Ма.к.
Мк
мұндағы: Кж - маневрлық (жүмсау) коэффициенті;
Ма к - меншікті айналым капиталы;
Мк — меншікті капитал.
«Биос» ЖШС-те жыл ... Кж = 0,33 ( 15,793 / 47,421) тең ... ... ... ... көріп отырмыз. Бұл кәсіпорын ... ... ... ... айтсақ оның өсуі және жоғары деңгейі
кәсіпорынның қаржылық жағдайын оңды деп ... : бұл ... ... ... олардың көп бөлігі негізгі құралдарға да, айналымнан
тыс активтерге де емес, айналым қаражаттарына ... ... ... жұмсау коэффициенті > 0,5 деп алынуы
мүмкін, бірақ іс жүзінде көрсеткіштің тұрақты қалыптасқан ... жоқ. ... ... ... ... ... менеджері мен оның
меншік иелері өз қаражаттарын мобильді және иммобильді активтерге салудың
тепе-теңдік ... ... ... ... ... бұл ... қамтамасыз етеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының басты көрсеткіштерінің бірі
болып қорларды қалыптастырудың өз көздерімен ... ... ... ол меншікті айналым қаражаттарының тауарлы -материалдық қорлар
мен шығындардың құнына қатынасымен анықталады. Бұл ... ... ... қорлар мен шығындарды жабу коэффициенті деп атайды. Ол ... ... = ... Ққ/қ - ... ... ... етілу
коэффициенті;
Ма.к. - меншікті айналым капиталы;
Қтм - тауарлы - материалдық қорлар.
Бұл коэффициент қандай ... ТМҚ мен ... ... ... және ... ... ... қажет етпейтінін
көрсетеді.
Оның қалыпты мәні (А.Д. Шеремет және Р.С. Сайфулин) – Кқ/қ > ... ... бұл ... мәні жыл ... Кқ/қ =
0,0011 (15,793.: 13358,133) тең болды, яғни жыл ... ... мен ... ... қаражаттармен көбірек жабылғанын ... тым аз мәні ... ... ... қажеттілігін көрсетеді.
Бірақ кәсіпорын алдағы уақытта қарыз қаражаттарымен ... ... ішкі ... ... ... ... ... толық
қанағаттандыруға тырысуы қажет (Дүйсенбаев К.Ш. жэне т.б.,2001).
Қарастырылған көрсеткіштер үшін ... ... ... тағы бір рет атап ... Олар көптеген факторлаға байланысты:
кәсіпорынның салалық ерекшеліктеріне, несиелеу ... ... ... ... айналым қаражаттарының айналымдылығына,
кәсіпорын беделіне және т.б. Тек бір ғана ереже қалыптастыруға болады, ол
әр типті ... үшін ... ... ... ... ... жэне жарғылық капиталға салымдарын қосқан енгізеген басқа ... ... ... ... құралдар үлесінің парасатты өсуін
қалайды; керісінше кредиторлар (шикізаттар мен ... ... ... ... ... ... және ... контрагенттер) жеке капиал үлесі
жоғары, қаржылық автономдылығы үлкен кәсіпорындарды ... ... ... ... мен ... ... ... және бағалау.
Баланс өтімділігін талдау.
Баланс өтімділігін талдау мәселесін карастырар алдында, ... ... және ... ... ... алу ... екі тұжырымдамасы белгілі. Бірінші тұжырымдама бойынша
өтімділік: ... ... ... ... ... өтеу
қабілеттілігі ұғынылады. Мысалы, О.В. Ефимова өтімділік деп - «кәсіпорынның
өзінің қысқа ... ... ... ... қабілеттілігі», - деп
жазады. Дәл осынысымен, оның пікірінше, ... ... ... И.Т. ... та өтімділікке осы сияқты анықтама береді:
"шаруашылық субъектісінің өтімділігі, - ол оның өзінің ... тез ... егер ... ... ... активтерін өткізіп, яғни
оларды ақшаға айналдыра ... ... ... мерзімді міндеттемелерін
орындауға шамасы бар болса, онда ол өтімді ... ... ... ... ... ... төлем қабілеттілігі тұжырымдамасына өте
ұқсас. Олардың ... ... ... мен есептеу
әдістерінде. Екінші тұжырымдама бойынша, өтімділік - бұл ... ақша ... ... ... мен жылдамдығы. Н.П.
Кондраков өтімділік деп -«материалдық және тағы ... ... және ... ақша қаражаттарына айналу мүмкіндігін айтады". Ағылшын
авторларының "Бухгалтерлік талдау деген" еңбегінде "фирманың өтімділігі ... оның ... ... ... ... төлеу уақыты келгенде, жабу
үшін өз активтерін ақшаға айналдыру қабілеттілігін" деп ... ... өзі ... олар ... оңай ... деген ұғымды
білдіреді. Профессор В.В. Ковалев: "қандай да бір ... ... ... ақша ... ... айналу қабілеті", - дейді. Ол "өтімділік
дәрежесі, оның түрлену ... ... ... ... ... уақыт қысқа болған сайын, осы активтің өтімділігі жоғары
болады", - деп ... Бұл ... ... А. Д. ... ... ... ... ақшаға айналу үшін уақыт неғұрлым аз
керек болса, соғұрлым оның өтімділігі ... ... ... ... отырып мен, өтімділік кәсіпорынның міндеттемелерін
ақшаға айналу уақыты міндеттемелерін өтеу ... ... ... жабу ... ... деп ... Осы ... тез жүруіне кәсіпорынның төлем қабілеттілігі мен несие беру
қабілеттілігі тәуелді болады. ... ... ... ... ... ... уақыты келгенде төлеу үшін, қолда бар
қаражаттарды (активтерді) тезірек жұмылдыру мүмкіндігінде ... ... ... ... ... ... және ... мен
міндеттемелердің арасындағы жалпы сомасы ... да, ... түсу ... да ... ... көрсетеді (Дүйсенбаев К.Ш. және ... ... ... ... келісім - шартта
қарастырылған өтелу мерзімі бұзылса да, қысқа мерзімді міндеттемелерді өтеу
үшін ... ... ... ... ... ... ... мәні, егер өндіріс пен өнімді өткізу процесстері қалыпты
режимде жүрсе, онда сатып ... ... ақша ... кредиторлармен
есптесуге, яғни ағымдағы міндеттемелер бойынша есептесуге жеткілікті
болатынында.
Өтімділіктің негізгі ... ... ... ... пассивтерден
айналым активтерінің формальды асып түсуі (құндық бағалауда) табылады. Бұл
алшақтық неғұрлым үлкен болса, ... ... ... ... ... саналады (айналым активтер > қысқа мерзімді пассивтер). Егер
айналым активтерінің мөлшері қысқа мерзімді ... ... ... ... ... ... тұрақсыз болып табылады
-онда ... өз ... ... ... ... мөлшері жеткіліксіз болуы мүмкін және оған ... ... ... ... ... бір ... ... сатуға
немесе жаңа одан да қамбат қарызға кіруге) немесе ұзақ мерзімді активтердің
бір бөлігін ... тура ... ... шын ... ... өтімділігін көрсетеді.
Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін бағалау үшін ... ... ... ... ... ... талдаудың мәні - активтегі өтімділік дәрежесі
бойынша топталған қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен ... пен ... ... белгілі бір тәртіппен топталады, - өтімділігі
жоғарылардан ... ... ... (актив), яғни өтімділігі
төмендеу тәртібі бойынша қайтару ... ... ... ... қарай (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарылату тәртібі ... ... ... ... ... да ... ... батыс европалық
елдерде осыны қолданады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша ... ... ... ... ... ... топтарға бөлінеді.
А1 Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға кәсіпорынның ақша
қаражаттарының барлық ... мен ... ... ... қаражаттары мен құнды қағаздар (қысқа мерзімді ... - ... ... ең ... ... ... ... айырысуға болады, ал құнды қағаздар қолма-қол ақшаға тез айналады.
А2 Тез ... ... ... ... ... ... борыш
баска да активтерді жаткызады. Дебиторлық борыш сомалары есеп ... ... бір ... ... ... ... да өз ... төлеуге
жұмсалуы мүмкін. Есеп айырысу құжаттары бойынша жіберілген, ... ... ... ... ... ... уақыты ұзарып кеткен
борыштардың өтімділігі анағұрлым төмен, себебі төлемнің қашан келіп ... ... ... экономикада уақытында қайтарылмайтын борыштар
көбіне болмайды, себебі оны қайтарып алуға алдын ала ... ... ... ... айыппұл төлеу қаупінен тіпті банкрот болып жарияланудан
қорқып, өзінің қарыздарын уақытында төлеуге тырысады. ... ... ... ... ... жатқан кәсіпорынның өтімді қаражаттарын
есептегенде ақша қаражаттарына қысқа мерзімді дебиторлық борышын да қосады.
Бірақ әлі ... ... ... ... ... ... байланыстар бұзылған жағдайларда дебиторлық борыштың барлығы
бірдей ақша қаражатына тез айнала алмайды.
Күмәнді дебиторлық ... ... көп ... ... ... ... ... мүмкін.
Сатуға арналған дайын өнім жэне материалдық құндылықтар қорының
өтімділігі бұдан да төмен болады, олар негізінен ... ... ... Баяу ... ... ... активінің II бөлімінің «Тауарлы-
материалдық қорлар» бабы және баланс активінің I бөліміндегі «¥зақ мерзімді
инвестициялар» (жарғылық қорға басқа кәсіпорынның ... ... ... ... бұл кезде «Алдағы кезең шығындары» бабы есепке алынбайды. Бұл
топтың активтерін ақшаға айналдыру қиынырақ: бірінші сатып ... ... ... ал бұл оңай емес және ... бір ... керек етеді. Әсіресе
бұл аяқталмаған өндіріске тиісті: егер, мысалы, темір ... ... табу оңай ... одан ... ... ... ... сатып
алушыны табу анағұрлым қиын. Бұл белгілі бір бұйымды дайындауға арналған
жартылай өнім ... ... ... ... емес ... мүмкін. Сондықтан
немістер өтімді активтерді есепке алғанда аяқталмаған өндірістің құнын
қоспайды. ... ... ... ... ... ... ... құнына қосуға жол беріледі.
А4 Қиын өткізілетін активтер - ... ... I ... ... ... ... басқа барлық баптары. I ... ... ... қаржылық инвестициялар» бабы бойынша соманың бір
бөлігі ғана алынып тасталынғандықтан, қиын өткізілетін ... ... ... ... ... ... ... ғана есепке
алынады.
Баланс активінің баптары оларды ... ... ... топтағанда,
басты орынды ең өтімді және әр жақты меншік нысаны ...... есеп ... валюта және ағымдағы шоттардағы ақша ... ... ... қағаздарға салынған қысқа мерзімді қаржылық
инвестициялар, дебиторлармен есеп ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның «өтімділігін» (өтімді
капиталын), яғни активтің бірінші кезектегі міндеттемелерді ... ... ... ... ... ... ... төмен элементтер
тауарлы материалдық қорлар мен ... ... ... ... ... оларды қайтару, төлеу уақытының мерзіміне байланысты
топтастырылады.
П1 ... ... ... ... ... - ... ... кредиторлық борыш, қарыздар, басқа да қысқа мерзімді
міндеттемелер, жұмыскерлермен олардың ... ... ... есеп ... ... ... ... берілген қарыздар жатады. ... ... асу ... ... ... (несиелерін) өз мақсаты
бойынша пайдаланбағандығын білдіреді және ... ... өтеу ... ... ... ... етілуі тиіс.
П2 Қысқа мерзімді міндеттемелер - ... ... ... ... жэне ... ... ... Ұзақ мерзімді міндеттемелер - ұзақ мерзімді несиелер ... ... ... - ... I ... ... ... Актив пен пассивтің балансын ... үшін бұл ... ... ... "Алдағы кезең шығындары" бабы бойынша
сомаға азайтылады.
Баланс өтімділігін анықтау үшін актив пен пассив бойынша келтірілген
топтар жиындарын ... ... ... ... ... ... саналады:
А1 > II1
{ А2 > ... > ... < ... ... ... егер ... сол ... үш теңсіздігінің
әрбір тобы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса немесе оған тең
болса баланс өтімді болады, кері ... ... ... ... ... жүйедегі алғашқы үш теңсіздіктің орындалуын
төртінші теңсіздікті орындау қажеттілігін туғызады, сондықтан актив ... ... ... үш ... ... ... маңызды орын алады.
Төртінші теңсіздік «баланстау» сипатын алады, ... ... ... мәні бар: оның ... ... тұрақтылықтың ең төменгі
шарттарының сақталғандығын, кәсіпорынның ... ... ... ... бір ... бір ... ... теңсіздігінің қолайлы
варианттағыға қарама-қарсы мәні болса, онда баланс өтімділігінің абсалютті
өтімділіктен ... ... ... Бұл ... активтердің бір тобы
бойынша қаражат жетіспеушілігі олардың басқа топ бойынша ... ... ... өтем тек ... ... бойынша жүзеге асырылады,
өйткені нақты төлем ... аз ... ... ... ... ... баса ... ЖШС-ң 2004 жылғы баланстың топтастырылған баптарын кесте
түрінде ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі және
пассивінің төлеу ... ... ... ... ... |Сомасы, мың тг |Пассив |Сомасы, мың тг ... ... |
| | | | |(+), |
| | | | ... |
| |Жыл |Жыл | |Жыл ... ... ... мың теңге, |9342,932 |13787,870 |4444,9380 |
| ... ... | | | ... ... және ... |3306,732 |13,775 |-3292,9570 |
| ... ... ... | | | ... борыш және басқа да |531,9060 |415,962 ... |
| ... | | | ... кезең шығындарынсыз |5504,288 ... ... |
| ... ... | | | |
| ... басқа кәсіпорындардың | | | |
| ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... есеп және ұзақ | | | |
| ... ... ... . | | | ... ... ... ... ... ... |4403,1680 |
| |теңге, оның ішінде: | | | ... ... ... мен |- |- |- |
| ... | | | ... ... жалғасы
|2.2.|Кредиторлық борыш ... ... ... ... да ... ... |4 |25,396 |21,396 ... |Өтімділік көрсеткіштері |- |- |- ... ... |0,353 |0,001 |-0,352 |
| ... (1.1. қ:2қ) | | | ... өтімділік коэффициенті |0,409 |0,031 |-0,378 |
| |((1.1. қ + 1.2.):2 қ) | | | ... ... ... |0,997 |1,0011 |+0,0041 |
| ... (1.1. қ + 1.2 + 1.3| | | |
| |қ):2 қ) | | | ... ... ... балансы мәліметтері негізінде жасалған.
9-кестенің мәліметтері жыл аяғындағы өтімділік жыл басында қарағанда
біршама ... ... ... ... ... ... ... аралық - 0,378 пунктке төмендеді, ал ағымдағы - ... ... Егер ... ... жыл ... ... сәйкес, ал екінші
ең төменгі талап ... ... аз ... онда жыл аяғында бұл
көрсеткіштің деңгейі біршама төмендеді, сәйкесінше 0,001 және ... ... яғни ... ... ... жыл басында да, жыл
аяғында да талап етілген шектеуге жауап бермеді және жыл ... ... ... ... ... ... өтеу ... дебиторлық
борыштар (0,78 есе азаюы кері), ал тауарлы-материалдық қорлардың (2,4 есе)
күрт өсуі оң әсер ... ... ... ... ... 1,4 есе ... да ... міндеттемелердің 6,3 есе өсуі, сонымен бірге өтімді
активтердің азаюы осы ... ... ... біз ... ... ... ... бірі - төлем қабілеттілігін толық қарастырдық. Ол
баланстың ... ... ... ... бірге кәсіпорынның төлем
қабілеттілігіне басқа да ... - ... ... және ... ... ... жағдайы, кепілдік және банктік заңдардың жетілуі, ... ... ... ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайы
жэне басқалар әсер етеді. Төлем қабілеттілігін ... ... ... кешенді түрде қарастыру маңызды, бұл талданатын ... ... ... ... мүмкіндік береді.
2.4. Кәсіпорын табыстылығы мен іскерлік белсенділігін бағалау.
Кәсіпорынның табыстылығын зерттеу.
Табыс (пайда) табу кез-келген кәсіпорынның мақсаты болып табылады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... дамуының көзі болып табылады.
"Табыстар дегеніміз - қаржының келуі немесе активтер құнының өсуі,
не болмаса ... ... ... ... ... ... ұлғаюы болып табылады, бұл акционерлер салымдарының есебінен
өсуден басқа жағдайдағы капиталдың ... ... ... ... ... ... сипатталады.
Табыстылықтың абсолютті көрсеткіштеріне : өнімді (жұмыс, қызмет) ... ... ... ... негізгі қызметтен алынған (түскен) табыс және
т.б. жатады. Ал ... ... ... ... сату
көлемінің табыстылығы; өткізілген өнім табыстътлығы; меншікті капитал
табыстылығы және т.б. жатады.
Кесте-10.
«Биос» ... ... ... |Есептеу формуласы|Өткен жыл ... жыл ... ... | |2004 |2005 |мың тг ... Абсолютті көрсеткіштер ... ... ... ... |6896,606 |10262,222 |3365,616 ... ... ... ... ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... ... ... |
| ... құн) | | | ... ... ... ... |-4,858 |193,28 |- ... ... |-кезең шығындары | | | ... ... ... емес | |5,261 |2,699 |- ... ... ... | | | ... ... ... ... |-36,994 |87,345 |- ... ... |-негізгі | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... | | | ... салынғаннан |Салық салынғанға |36,994 |47,618 |- ... ... ... ... | | | |
| ... ... | | | ... Таза табыс | |-36,994 |47,618 |- ... ... (%) ... ... табыс |- |0,0034 |- |
| |/ ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... |- |1,505 |- ... табыстылығы |/ ұзақ | | | |
| ... ... | | ... ... ... табыс |- |0,0034 |- ... |/ ... | | | |
| ... | | | ... ... ... табыс |- |1,47 |- ... ... |/ ... | | | |
| ... | | | |
| ... орт. | | | |
| ... құны | | | ... ... ... ... / |0,18 |0,26 |0,08 ... |ӨӨТТ | | | ... өнім ... ... |- |0,0046 |- ... |/ | | | |
| ... | | | ... ... ... капитал |Таза табыс |- |1,0041 |- ... |/ ... | | | |
| ... | | | ... ... ... ... және қаржы - шаруашылық қызметінің
нәтижелері туралы есеп мәліметтері негізінде жасалған.
10-кестеден көріп отырғанымыздай 2003 ... ... ... ... да ... көрсеткіштердің табыстылығын
анықтау мүмкін емес. Тек сату ... ... ... құрағанын
көреміз. Ал 2004 жылы кәсіпорынның каржылық жағдайы жақсарып жылды табыспен
жапты. Есепті жылы өнімді өткізуден ... ... 3 365,616 мың ... ... 1429,231 мың теңгеге өсті. Жалпы табысқа әсер ететін факторлар
:
1. ... ... ... ... өнім ... бағасы;
3. өткізілген өнім көлемі ( саны );
4. өткізілген өнім ... ... ... ... өсуі өз кезегінде салыстырмалы көрсеткіштердің:
активтер табыстылығы, ұзақ мерзімді, ... ... ... ... ... ... өткізілген өнім табыстылығы, ... ... ... әсер етеді. Есепті жылы аталған көрсеткіштер
табыстылығы өсті. Бүл оң деп ... ... ...... ... ... ... кәсіпорынның өндірістік және әлеуметтік даму көзі
болып ... ... ... ... ... ... белсенділігі мен қызметінің тиімділігін
бағалау және талдау қаржылық талдаудың қорытынды кезеңі болып табылады.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі ... ... ең ... ... ... жылдамдығымен көрінеді. Іскерлік белсенділікті
талдау, кәсіпорынның өз қаражатың қаншалықты ... ... ... ... әр ... ... айналымдылық
коэффициенттерінің деңгейі мен қозғалысын зерттейді. Кәсіпорынның қаржылық
жағдайы активтерге салынған қаражаттың қаншалықты тез ... ... ... тәуелді болады. Елдегі экономикалық жағдай мен ... ... ... шарттары кәсіпорын активтерінің
айналымдылығына әсер етеді. ... ... өтіп ... ... ... ... көпшілігінің жабдықтаушылармен, сатып
алушылармен ... ... ... ... шамадан тыс қор
жинақтауға әкеліп соқтырады, бүл қаражат айналымын ... ... ... болу ... едәуір дәрежеде кәсіпорынның ішкі
жағдайымен бірінші кезекте, оның активтерін басқару ... ... ... ... айта кету ... Шынында
да, қолданылған баға саясаты, ... ... ... ... ... ... әдістемесіне байланысты кәсіпорын өз
қаражатының ... ... көп ... аз әсер ету ... ... Іскерлік белсенділік коэффициентінің кәсіпорынның қаржылық жағдайын
бағалау үшін ... ... бар, ... қаражаттың айналым жылдамдығы
кәсіпорынның төлем қабілетіне тікелей әсер етеді. Оған ... ... ... ... айналым жылдамдығының өсуі кәсіпорынның
өндірістік - техникалық күшінің артқанын көрсетеді.
Кесте-11.
«Биос» ЖШС - ң ... ... ... ... ... ... ... жыл |Есепті |Ауытқу |
| | | |2004 |жыл |(+,-) |
| | | | |2005 |мың тг |
|1 ... ... ... /|3,1 |0,74 |-2,36 |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | | ... ... жалғасы
|2 |Меншікті капиталдың |Кск= ӨӨТТ / |187,4 |216,4 |29 |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | | |
|3 ... ... |Кск= ӨӨТТ / |299,6 |316,2 |16,6 |
| ... ... капитал | | | |
| ... | | | | |
|4 ... |Кта= ӨӨТТ /|3,1 |0,74 |-2,36 |
| ... ... ... | | | |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
|5 ... ... |Кз= ... |0,32 |1,34 |1,02 |
| |бекіту ... ... / ӨӨТТ | | | |
|6 ... ... ӨӨТТ / ... өнім |3,31 |0,76 |-2 55 |
| ... | | | |Z,,_>.J |
| ... | | | | |
|7 ... ... |Кдз= ӨӨТТ / |3831,44 |24,67 ... |айналымдылық |дебиторлық берешек | | | |
| ... | | | | |
|8 ... ... |Ккз= ӨӨТТ / |3,16 |0,74 |-2,42 |
| ... ... берешек | | | |
| ... | | | | |
|9 ... ... ... ... / |187,4 |216,4 |29 |
| ... ... ... капитал | | | ... ... ... ... |Ида= ӨӨТТ / |3,8 |1 |-2,8 |
| ... индексі |кызмет жасаушы | | | |
| | ... * ... | | | |
| | |қыз ... ... | | | |
| | ... / ... | | | |
| | ... ... | | |
| | ... | | | ... ЖШС-ң ... ... және ... ... ... нәтижелері туралы есеп мәліметтері негізінде
жасалған.
11 - ... ... ... ... ... ... активтердің айналымдылығы, дайын өнімнің айналымдылығы,
дебиторлық және ... ... ... ... ... ... бәрі ... тығыз байланысты әрі
тәуелді. Іскерлік белсенділіктің төмендеуіне әсер еткен ... ... ... ... ... бәсеңдеуі, айналу кезеңінің ұзаруы,
өткізілген өнімнің өзіндік құнының өсуі, ... ... ... ... ... үзілуі, төлем тәртібінің бұзылуы,
сұраныстың болмауы немесе азюы және т.б.
Іскерлік белсенділікті арттыру үшін ... ... ... түсімді
өсіріп, өзіндік құнды азайтуға тырысуы керек. Сонымен қатар ... ... ... жаңа ... ... алу, тауар ассортиментін,
тауар саясатын қайта қарауы керек.
Ill Бөлім. Кәсіпорынның ... ... ... ... және ... жоспарды ғылыми тұрғыдан негіздеу кәсіпорынның өткен
жылдардағы қызметінің нәтижесіне терең экономикалық талдау жүргізбей және
келешекке ... ... ... ... ... ... алмай, орын алған ... мен ... ... түрғыдан негізделген жоспарды жасауға, басқару шешімінің
ұтымды нұсқасын ... ... ... үнемді пайдалану жоспары мен басқару шешімінің орындалуын
бақылау керек. Талдау тек фактілерді анықтау мен қол ... ... ... ғана емес, сонымен қатар кемшіліктерді, қателіктерді
анықтап алу және ... ... ... ... әсер ету ... ... тиіс. Сондықтан талдаудың шұғылдығы мен әрекеттілігін арттыру
қажет.
Объективті жэне субъективті, ішкі және ... ... ... ... ... ... қатарлы тәжірибелерді және ... мен ... ... ... ... жұмыс істеу тиімділігін
арттыратын резервтерді іздестіру.
Кәсіпорын жұмысының жоспарды орындауы, экономикасының дамуының ... ... ... бар ... ... мен оның ... мен
қызмет рыногындағы жағдайын тексеру бойынша нәтижелерін бағалау. Объективті
тексеру бизнес-процестерді басқару жүйесінің ... ... ... ... соңында әрбір басшы өзінің бухгалтериясынан
кәсіпорын жұмысының қорытындысы ... ... ... алып ... айқын талдау басқару шешімін дұрыс қабылдауға мүмкіндік береді.
Төменде ... ... ... ... бірқатар ұсыныстар келтіріледі :
Біріншіден, қандай да болмасын қаржылық ... ... ... бастаған жөн. Кәсіпорынның өткен белгілі бір
кезеңдегі негізгі қаржылық ... ... ... анықтау
мақсатымен. Оның үстіне тенденция көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... сипаттайды және
белгіленген нәтижелерге жету қабілетін немесе қабілетсіздігін көрсетеді.
Қаржылық мониторингтің міндетіне ... ... ... ... бір кезеңдегі тұрақтылық, өтімділік, айналымдылық және т.б.
және ... ... Осы және ... да ... ... пен
инвестиция әлеміндегі қатынас тілі болып табылады, сондықтан ... ... ... ... ... ... ... тұжырымдар мен
ұсыныстарды талдау керек.
Қаржылық мониторинг өткізу үшін ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері туралы есеп
(№2үлгі); ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есеп ... ... үшін ... ... ... ... керек
болады. Көптеген жеке кәсіпкерлер, заңды тұлғаларға ... ... ... ... бұны қажет деп санамайды, ... ... ... ... ... ... ... Оны олар,
әдетте, «тірі» ақшамен, не болмаса ... ... ... мен ... ... оны ... ... алатын басқа да көрсеткіштер
бойынша бағалайды.
Кәсіпорынның қаржылық мониторингін жүргізу керек болатын ең ... бір жыл, ал ... ... бір ... ... ... ... баптарының өзгерісін жалпы бағалау. Баланс
баптарының жалпы тенденциясының ... ... ... ... ... ... бере ... Қорытынды көрсеткіштерді кезеңдер
бойынша салыстыруды бір графикпен жүргізген дұрыс болады: баланс валютасы;
айналымнан тыс ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді міндеттемелер; қысқа мерзімді міндеттемелер.
Үшіншіден, талдауға қарап кәсіпорын қызметінің жалпы сипаттамасын
беруге болады. Жоғарыда айтылған ... ... ... ... да тек ... ... ... және кредиторлық берешекпен байланысты. ... ... ... ... кіретін баптардың жай ұлғаюы ғана емес
сонымен қатар, ақша ... ... ... ... ... үшін ең ... ара-қатыс активтің көбейюі, ал кредиторлық
берешектің азаюы болып ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын тұрақты болып қала беруі мүмкін, егер де ... және осы ... оның өсу ... ... ... өсу
жылдамдығынан тезірек болса. Кәсіпорынның тұрақты жұмыс істеуі мына вариант
болған жағдайда мүмкін, активтің азаюы ... ... ... ... ... вариант - актив азаяды, ал кредиторлық берешек өседі. Егер
де бұл тенденция болса онда, осы екі ... - ... пен ... ... әсер етуі бойынша басшылардың ... ... ... Әдетте, мұндай құбылыс кенеттен пайда ... бұл ... ... ... маңыздылығын түсінбеуі салдарынан
немесе қаржы тұрғысынан білімі таяз болып, ... ... ... ... аударуы салдарынан болады. Кәсіпорын актив пен кредиторлық
берешекті басқару тұтқаларын жетілдіру керек.
Төртіншіден, табыс пен шығындар ... ... ... ... ... өте маңызды. Табыс пен шығындар туралы есепті жалпы
талдау, ... ... ақша мен ... ... қатаң белгіленген
тенденциясы жоқ екендігін және олардың әр ... неше ... ... көрсетіп отыр. Кейбір кезеңдерде өсіп отырады, ал ... ... ... ... ... ... ... осы кезеңдегі теріс
тенденциясы жалғаса беруі мүмкін. Бұл кәсіпорын басшысының ... ... ... ... ... нығайта алмай отырғандығын көрсетеді.
Бесіншіден, ақша қаражаттарының қозғалысы туралы есепті талдау
–кәсіпорынның инвестициялық саясаты мен ... ... ... ақпарат
бере алады. Басшылар «тірі» ақша көбейе бастаған кезде қателіктер жібере
бастайды. Дәл осындай ... ... ... ... алып келетін
шешімдер қабылданады. Тек ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ғана ... ақша ... ... ... ... айқын
көріністі бере алады. Бұндағы кеңінен -таралған қателік - ұзақ ... және ... ... ... зерттелген жоспардың болмауы.
Инвестициялық жоспардың болмауы кәсіпорынды ақшаның жоқтығынан да бетер
құлдыратады. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... қарай өзгертудің орнына өздерін соған тәуелді етеді. Мұндай
жоспарлар ең болмаса үшеу ... ... ... ... жағдайларға,
екіншісі - оптималды жағдайға, ал үшіншісі - ойдағы ең ... ... ... ... Және де ... жоспар екіншінің құрамдас
бөлігі, ал ... - ... ... ... болуы керек. Бұл осындай
жоспарлардың өміршеңдігінің ... ... ... ... ... басшыларының күнделікті
жұмысы болуы керек. Кәсіпорынға өзінің қаржылық жағдайын ... ... ... тиімділігін дәл анықтау және олардың әрқайсысына жеке
әсер ететін ... ... ... ... білуі үшін оған
бухгалтерлік есепке қосымша басқару есебіне көшу керек.
Кәсіпорында басқару есебін ... жыл ... оның ... ... ... тигізеді.
Кәсіпорынды дамытудағы ішкі факторлар: өндірістік факторлар (тиімді
маркетинг; ағымдағы ... ... ... ... ... жоғарғы деңгейі; өнім (тауар) ассортиментінің қажетті деңгейде
диверсификациялануы; тиімді өндірістік менеджмент). ... ... қор ... құрылыс — монтаж жұмыстарының төмен ұзақтылығы;
тиімді инвестициялық менеджмент). ... ... ... ... активтердің тиімді құрылымы (жоғарғы өтімділігі); қарыз
капиталының, соның ішінде ... ... ... ... ... болуы;
дебиторлық қарыздың төмендеуі; капитал құнының төмен болуы; тиімді қаржылық
менеджмент).
"Биос" ЖШС 2004 ... ... ... Осыған орай мынадай ұсыныстар
жасауға болады: түскен ... ... ... ең алдымен алып-сататын
тауарлар санын көбейту; тауарлар сапасына мұқият болу ... ... ... кеңейту; өткізілетін өнімнің өзіндік құнын мейлінше
азайту. Өзіндік құнды кемітудің басты факторлары: ... ... ... ... ... ... ... және еңбек сиымдылығын
төмендету; басқару және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру; технологиялық
процестерді қуаттылықпен негізгі қорларды ... ... және ... ... ... дұрыс таңдау; тауарлы-материалдық
қорлардың қалдығын азайту; еңбек өнімділігін арттыру, нақты еңбекті ұтымды
пайдалану; ақша ... ... және ... ... сомаларына
бақылау жасау, әсіресе бұрын пайда болғандарға және ірі ... ... ... шығындарын азайту; жұмыстың ұйымдастырылуын жақсарту; есептеу
жүйесін жетілдіру; тауарды ... ... ... ... ... ... ... пайдалануды жақсарту және т.б.
Дебиторлық борыштың, әсіресе оның күмәнді бөлігінің үлкен мөлшерде
болуы айналымның ... ... ... Егер мерзімі өтіп ... бар ... онда ... ... алу ... шұғыл шараларды
қарастыру қажет. Дебиторлық борыштың пайда болуы есептеулер тәртібінің
бұзылуы ... ... ... кәсіпорын дебиторлық борыштың
уақытысында өтелуін үнемі бақылауында ... ... ... өсуі кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері әсер
етеді. Сондықтан бухгалтер бұрын пайда болған ... және ... ... ... ... болу ... ... аударуы керек. Олар:
сатып алушыларға қатысты ұйымның қате несиелік саясаты; серіктестерді дұрыс
таңдамау; кейбір тұтынушылардың ... ... ... ... ... сату ... өте жоғары қарқында өсіру; өнімді өткізудегі
қиындықтар; ақша қаражаттарының келіп түсуіндегі қиындықтар және т.б.
Дебиторлық борышты басқару үшін оны ... ... ... ... ... ... сыныптау) жасап тиісті шешім қабылдау керек.
Сонымен қатар оларды төлемеу ... ... ... ... ... әсер ... ... қызмет
көлемі, өнімге деген сұраныс, кәсіпорн ... ... ... конъюнктура, саяси жағдай, ақша ... ... ... ... ... ... ... етілуі, дебиторлық борыш
көлемі және т.б.
Кәсіпорын төлем қабілетті болуы үшін: түскен ... ... ... ... ... ... төлем тәртібіне бақылау
жасау; тауарлардың бәсекелестік қабілетін арттыру; дебиторлық борышты
бақылау; ... ... ... ету; ... ... және ... ... жолдағы ақшаларды тексеру, өнімді (жұмыс, ... ... ... ... кірістелуін тексеру; төлем тәртібінің
сақталғанын тексеру; банктегі есеп айырысу шотында ақшаны ең аз, ... ғана ... ... ... себептері мыналар болуы мүмкін:
• өнімді өндіру және сату көлемінің төмендеуі, өзіндік құнының ... ... ... және ... нәтижесі ретінде — кәсіпорынның өзін-
өзі қаржыландыруының меншікті көздерінің ... ... ... дұрыс пайдаланбау: қаражаттарды дебиторлық
берешекке айналдыру, жоспардан тыс және ... ... көзі ... да ... ... ... ... кәсіпорын клиенттерінің төлем қабілетсіздігі;
• салықты мерзімінде немесе ... ... үшін ... салу ... жоғарылығы.
Төлем қабілеттілік көрсеткіштерінің өзгеру себебін анықтау үшін ... ... мен ... ... ... ... талдаудың
маңызы зор. Ол үшін ақша қаражаттарының қозғалысы ... есеп ... ... бөлімінің деректерімен салыстырады.
Ең алдымен операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметтен ақша
қаражаттарының түсуі ... ... ... ... және жоспардан
ауытқудың себебін анықтап алу керек. Ақша қаражаттарының ... ... ... ... ... ... бюджетінің табысты бөлігін
орындаған күннің өзінде де ақша ... ... және ... емес ... ... ... ... мүмкін.
Кәсіпорынның қаржылық бюджетінің шығыс бөлігі әр бабы бойынша дұрыс
немесе бұрыс жұмсалған артық шығынның ... ... ... ... ... бойынша кәсіпорынның келешектегі төлем қабілетінің
тұрақтылығын ... ету үшін ақша ... ... ... көбейту резервтері айқындалуы тиіс.
Ағымдағы кезеңде ақшалай активтер сомасының көбеюі келесі негізгі іс-
шаралар көмегімен ... ... ... ... мерзімді қаржылық салымдар
портфелін ликвидациялау; дебиторлық қарыздың жалпы ... ... оны ... ... ... қарыз айналымын жылдамдату;
тауарлы - материалдық қорлардың ... ... ... ... ... ... ... және сақтандыру қорларының көлемін
қысқарту.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі мен ... ... және ... ... ... қорытынды кезеңі болып табылады.
Талдаудың нәтижесінде іскерлік белсенділіктің төмендеуі байқалды. Оған ... ... ... жасаушы (айналым) капиталдың айналымның бәсеңдеуі,
айналу кезеңінің ұзаруы, өткізілген өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... байланыстардың үзілуі, төлем
тәртібінің бұзылуы, ... ... ... ... және т.б. ... арттыру үшін кәсіпорын сатудан түскен түсімді өсіріп, ... ... ... тырысуы керек. Сонымен қатар айналым ... ... жаңа ... жаулап алу, тауар ассортиментін, тауар
саясатын қайта қарауы керек.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... мен
инфрақұрылымды мемлекеттік реттеу көмегімен болуы мүмкін.
Таурларды өткізу ... ... ең ... ... бірі ... ... үшін ең ... тікелей тұтынушыларға тауарларды сату
үшін жасақталған ветеринарлық дәріханалардың болуы және делдалдар қызметін
пайдалану болып табылады.
Өткізу каналын ... ... ... ... есепке алу
керек: тұтынушылардың тапсырысын орындаудың кешенділігі, дер ... мен ... ... ... ... ... ... кеткен шекті шығындардың минимумы, дефектісі бар ... ... ... және ... ұйымдастырылуы; каналдағы әрбір
қатысушының экономикалық пайдасы.
Тиімді құрылған өткізу каналы мынаны қамтамасыз етеді:
• өнімнің (тауардың) нарықта ... ... ... мақсатты әсер ету;
• бәсекелестік артықшылықтарды алу;
• өнімді тарату жүйесінің табыстылығы.
Кәсіпорынның өткізу қызметін тиімді басқару үшін ... ... ... ... :
• сауда бюджетін құру, тауарлардың сату бағаларын анықтау;
• дебет-кредит талдауын тұрақты түрде жүзеге асыру;
• айналым мен өткізу ... ... ... ... мен ... ... ... ақпараттарды жинау және талдау;
• тауарды сатудың негізделуі;
• тұтынушылар қажеттілігін зерттеу;
• неғұрлым падалы жабдықтаушылар туралы, сонымен қатар ... ... ... ... ақпараттарды жинау;
• баға саясатын үнемі жетілдіру.
Сату (бөлшек) бағасының құрамына мыналар кіреді :
• сатып альнған құн (шот, ... ... ... ... ... ... сатып алынған
құн;
• акциз ( "Биос" ЖШС оны қоспайды );
• ҚҚС ( "Биос" ЖШС ҚҚС- нан ... ... ... ... (5-10 % ... ЖШС бөлшек саудамен айналысады және "ЛИФО" ... ... ... ету ... ... ... даму
дәрежесіне сәйкес болуы керек. ... ... бір ... ... ... Кәсіпорындарды басқару икемді, әрқашан басты мақсатқа
жетуге және ... ... ... ... ... ерекшеліктерін ескеріп
отыруға тиіс. Кәсіпорынға басшылық етудің ... де ... ... негізінде өндірістің одан әрі даму тенденциясын анықтап, бұл
дамуды шапшаңдату үшін өндіріске әсер ... сол ... үшін аса ... ... ... ... ... келген кәсіпорынның нарықтық жағдайдағы ең ... ... ... ... қамтамасыз ету, сонымен қатар, ... ... ... табылады.
Кәсіпорын, егер де өзінің жұмысында белгілі бір принциптерге сүйенсе
және қажетті бернесін орындаса, алдына қойған мақсатына жетеді. ... ... ... міндеттеріне жататындар :
• жоғары сапалы өнімдер өндіру, оларды жүйелі түрде жаңалау және қолда
бар өндірістік ... ... сай ... ... өзара
алмасушыларын ескере отырып, өндірістік ресурстарды ұқыпты пайдалану;
кәсіпорынның бет алысының стратегиясы мен тактикасын әзірлеу ... ... ... ... өзгертіп отыру;
• ғылыми-техникалық ... мен озық ... ... және ... ... ... ... прогрестің жетістіктерін іске асыру - бұл ... ... ... ... және ... оның ... отын ... ресурстарын көптен-көп пайдалану, ал екінші жағынан тиімді
жаңа машиналарды, жаңа технологиялық ... іске ... ... ... негізгі қорлардың тозу ысырабын азайту
оларды жақсылап пайдалану жолымен, негізгі көрсеткіштердің ... ... ... ... ... ... арттыруы мүмкін; бұл ... ...... прогресс, негізгі қорлардың
құрылымын жетілдіру, жабдықтардың әр ... бос ... ... ... және ... жетілдіру, шаруашылықты
жүргізудің жаңа нысанын дамыту есебінен мүмкін болады;
• өз қызметкерлеріне жағдай ... ... ... ... ... үлкен маңыздылығы, олардың тіршілік деңгейлерін арттыру,
еңбек ұжымдарына қолайлы саяси-психологиялық ахуалды жақсарту;
• кәсіпорынның ... ... ... жарамдылығын
қамтамасыз ету, кәсіпорынның жақсы атағын қолдау; баға саясатын ... және ... да ... іске ... ... ... ... үш бағытын жүзеге асыруы керек:
• өндіріс шығындарын барынша азайту. Өндіріс шығындары ... ... ... ... өз ... ... бәсекелестерге қарағанда
төмендете алады. Соның нәтижесінде бұл өнімнің рыноктағы үлесі ... үшін ... ... ... өндірісті және
жабдықтауды жақсарту ... жаңа ... ... ... ... ... ... қарастырады;
Шығындарды жүйелі түрде төмендету - кәсіпорынның жұмыс істеу тиімділігін
арттырудың негізгі құралы болып табылады. Ұлттық ... ... ... ... ... мына төмендегі негізгі
бағыттарын айтуға болады :
1) ғылыим-техникалық прогрестің жетістіктерін ... ... және ... ұйымдастыруды жетілдіру;
3) экономикалық поцестерді мемлекет тарапынан реттеу.
• өнім ... ... ... Бұл ... ... мақсаты -
өндіріс өнімінің сапасын жақсарту, тұтынушылар бағасы жоғары болса да,
сапалы өнімді таңдайды. Сондықтан да бұл ... ... ... да өз ... ... жоғарылатуды көздейді. Ол үшін жақсы
дизайнерлер, жақсы дамыған ... ... ... ... ... өз ... рыноктың белгілі бір бөлігіне ғана арнайды. Бұл
бағытты таңдаған ... ... бір өнім ... ... зерттеп, соған сәйкес өндірісті ұйымдастырады, яғни
осы өнімнің өзіндік құнын төмендету немесе осы өнім өндіруіне ... ... ... ... ... ... рынокқа ғана емес,
тек оның бір бөлігіне нақты тұтынушыға, оның сұранысына қызмет етеді.
Қорыта айтқанда, ең ... ... ... ... ... ... ... және алдына қойған мақсаттарына
жетуге ... ... ... қажеттілікті қанағаттандыру және пайда ... өнім ... ... істейтін және қызмет көрсететін
экономикалық дербес шаруашылық субъектісі. ... ... жүйе ... ... бас ... болып табылады. Онда ұлттық ... ... ... ... тікелей жүзеге асырылады.
Кәсіпорынның мақсаты өзінің өндіретін өніміне ... ... ... ... ... ... ... нығайту қажет. Осы ретте ескеретін жай,
межелеген өнімді өндіру немесе қызмет көрсету үшін барлық қажетті ... және ... ... ... ... керек. Нарықтық
жағдайдың қозғаушы күші - ... Ол ... ... ... және ... бағасын арзандатуды ынталандырады, ғылыми-
техникалық жетістіктерді өндіріске ... ... ... ... ... және ... ұйымдастыруда үдемелі әдістерді толық
қолдануына үлкен ықпалын ... Ірі ... ... ... ... елеулі артықшылығымен көзге көрінеді. Оларға жоғары
серпінділік, ықшамдылық, өндірістің ... ... ... тән. Кіші ... жаңа жұмыс орындарын ашады,
халық кәсіпшілігін -жалғастырады, кіші қалалардың ... ... ... ... ... ... ... тиімділігінің бағалылығы басқарушылық
және кәсіпкерлік шешімдердің қажетті шарттары болып табылады. ... ... ... ... ... көздерінің бірі -
бухгалтерлік ... Онда ... ... мен ... ... ... ... нәтижелілігінің жыл ішіндегі деректері көрсетіледі.
Кәсіпорынның және өндіріс қаржы жағдайының ... ... ... үшін
түрлі әдістер мен көрсеткіштер пайдаланылады. Ең алдымен ресурстарды тиімді
пайдалануды және олардың ... ... ... ... көрсеткіштер, кәсіпорынның рыноктағы кәсіпкерлік белсенділігін
қамтитын көрсеткіштер, кәсіпорынның ... ... мен ... ... жүйесі жатады.
Өндірістің тиімділігін анықтау тиімділіктің өлшемін белгілеуден
басталады. Ол ... ... даму ... сай қол ... ... көбейту немесе өндірістік шығындарды барынша азайту
қажеттілігінен шығады. Өндіріс ... - бұл ... ... ... ... ... ... шығындардың сомасы. Өндірілген өнімді (тауарды)
сатудан түскен қажының есебінен өзіндік ... ... ... ... ... ... орны толтырылады, ал қалған қаржының бір
бөлігі ұлғаймалы өндірісті дамытуға жұмсалады.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... пайдалану тиімділігі және меншікті (акционерлі) ... ... ... экономика жағдайында қаржы
тұрақтылығы жағдайына жету үшін ... ... ... ... ... ... пайдаланылатын немесе мүлдем пайдаланылмайтын тұрақты
активтерді қысқарту, дайын өнім және ... ... ... ... ... Сонымен қатар қаржылық ресурстар ағымдарының кіруі мен
шығуына ... мен ... ... ... ... үшін ең бастысы
меншікті айналым қаражаттарының көлемін ... ... ... саясат кәсіпорын өзінің қызметінің тұрақты қаржылық
құрылымын қалыптастыру үшін мүмкіндіктер беруге ... ... ... ... ... ... ... жасау үшін қаржылық және
банктік ... ... ... ... ... және қор нарығын қалыптастыруды ... ... ... ... қолдау мақсатында амортизациялық және
инвестициялық саясатты қамтитын ... ... ... қарауы қажет, бұл
негізгі қорға қаражттарды салуға көмектеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі :
1. ... М.С. ... ... ... ... Учеб. прак. пособие. - 2-е изд.испр. - М.: Изд. «Дело и
сервис» ., 2000.- 265 с.
2. ... Д.Б. ... ... устойчивостью предприятий в
переходной экономике (на ... ... ... ... 2002. — 141 с.
3. Дүйсенбаев К.Ш. және т.б. ... ... ... ... Оқу
құралы / Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. -Алматы :
Экономика, 2001. — 330 б.
4. Жүйриков К.К. ... ... ... Учебн. КазАТК, Алматы,
2003
5. Жүйриков К.К., Раимов С.Р. Корпоративные финансы. Учебник. -Алматы:
Алматинская академия ... и ... 2004. - 512 ... ... В.В. Финансовый анализ: методы и прцедуры. - М. ... и ... 2003. — 560с. ; ... Любушин Н.П. и др. ... ... ... деятельности
предприятия. Учебн. пособие, М., 2003
8. Любушин Н.П. и др. ... ... ... ... ... : ... пособие / Под ред. Н.П.
Любушина. - М.:ЮНИТИ / ДАНА 2000. -471 с.
9. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын ... Оқу ... ... ... 2003. - 252 ... ... Л.В. Экономический анализ предприятия : Учебник. - М.: ЮНИТИ,
2001.-360.
11. Радионов А.Р. ... ... ... и ... ... ... пособие.- М.,1999
12. Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной ... ... ... Савицкая Г.В. Анализ хозяйственной деятельности предприятия: Учебник.-
2-е изд., испр. И доп. - М. : ИНФРА-МДООЗ. - 400 с. ... ... ... ... № 4, 2004
15. Финансовый менеджмент, № 1, 2004
16. Чимгентбаева Г.К. ... ... ... ... ... из кризиса (на ... ... ... ... ... ... 2003.-124с.
17. Экономический анализ: Учебн / Под ред. Л.Т. Гиляровской - М., 2001
-----------------------
Ақша ағымдары

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 95 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржылық жағдайы» категориясын талдау объектісі ретінде теориялық зерттеу; қаржылық жағдайын талдау көрсеткіштерін жетілдіру бойынша тәжірибелік ұсыныстар. «Kazakhstan Trading Company» ЖШС мысалында70 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы (ҚазМұнайГаз)41 бет
Қазмұнайгаз барлау өндіру акционерлік қоғамының қаржылық тұрақтылығын талдау52 бет
Азаматтардың денсаулығын жақсартуы – мемлекеттің тұрақты әлеуметтік-демографиялық дамудың кепілі.10 бет
Аймақтың инвестициялық тартымдылығын жақсарту жолдары5 бет
Аслан Жақсылықовтың өмірі мен шығармашылығы40 бет
Ауыл шаруашылық дақылдарының калиймен қоректенуін оңтайландыру (қолайлы, ең жақсы) шарты18 бет
Ақ бидай нанының квалиметриялық бағалануы және оның сапасын жақсарту жөніндегі шараларды ұйымдастыру28 бет
Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани8 бет
Ақжан Жақсыбекұлы Әл-Машани туралы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь