Атмосфераның негізгі қасиеттері және оның экологиялық мәні

ЖОСПАР:

1.1. Атмосфера туралы түсiнiк, оның құрамы жəне био.

сфера мен адам өмiрiндегi маңызы.

1.2. Атмосфераның ластануы мен ластаушы көздер.

1.3. Атмосфералық ауаның ластануының зардаптары.

1.4. Атмосфералық ауаны ластанудан сақтау жəне қорғау.
Жер атмосферасы (грекше: atmos-бу жəне sphaira-шар)-Жердi қоршап тұрған газды қабықша. Атмосфера деп Жердi онымен бiрге айнала жүрiп оны қоршап тұрған газды ортаны айтамыз. Атмосфераның массасы 5,15-5,9 х 1015 тонна. Атмосфера Жер бетiндегi барлық тiршiлiк процестерiнiң жүруiн қамтамасыз етiп, адамзат тiршiлiгiнiң барлық жақтарына үлкен əсер етедi.
Атмосфераны зерттеушi мамандардың пiкiрiнше, ол Жер бетiнен қашықтаған сайын түрлi температурадағы бiрнеше аймақтардан тұрады.
Атмосфераның құрылысы бiрнеше қабат құрылымнан тұрып, тропосфера, стратосфера, мезосфера жəне термосферадан тұрады. 1000 км жəне одан ары қарай экзосфера болып, онда атмосфералық газдар əлем кеңiстiгiне таралады. Осы қабатта атмосфера бiрте-бiрте планета аралық кеңiстiкке ауысады.
Атмосфераның Жер бетiне ең жақын қабаты "тропосфера" деп аталады. Бұл қабаттың орта ендiкте теңiз деңгейiнен биiктiгi — 10-12 км, экваторда — 16-18 км, полюстерде — 7-10 км. Осы қабатта жауын-шашын, бұлттар түзiлiп, найзағайлар күн күркiреуi жүредi. Тропосфераның жоғарғы жағында 40 км — ге
созылатын стратосфера қабаты орналасқан. Онда ылғалдылық бiршама төмен, атмосферадағы озонның көп бөлiгi осы қабатта жинақталған, озон Күннiң ультракүлгiн сəулелерiн сiңiрiп, атмосфераны қызып кетуден сақтайды.
Стратосферадан кейiн 50 км биiктiкте мезосфера қабаты орналасқан. Мезосферада температура одан əрi қарай төмендеп, 80 км биiктiкте — 700С -қа түседi. Мезосферадан жоғары белгiлi шекарасы жоқ термосфера орналасқан, онда 500-600 км биiктiкте __________температура +16000 жетедi. Атмосфераның қабаттарындағы ауа биiктеген сайын сұйылып, қысым төмендейдi.
Ең соңында Жерден ең алыста 800-1600 км қашықтықта экзосфера орналасқан.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ƏДЕБИЕТТЕР:
1. Одум Ю. Экология. Часть 1-2 — М., 1986 г.
2. Риклефс Р. Основы экологии. — М., 1979 г.
3. Новиков Г.Л. Основы общей экологии и охраны природы
— М., 1979 г.
4. Бродский А.К. Краткий курс экологии. Алматы Наука.—
1998 г.
5. Фурсов В.И., Амиргалиев М.Г. Краткий курс экологии.—
Алматы, 1996 г.
6. Саданов А.К., Аскарова У.Б. и др. Практикум по
экологии. Алматы, 1999 г.
7. Саданов А.К., Аскарова У.Б. и др. Экология. Учебник
для студентов ВУЗов. Алматы, 2001 г.
8. Гиляров А.М. Популяционная экология. — М., 1995 г.
9. Банников А.Г., Рустамов А.К., Вакулин А.А. Охрана
природы — М., 1985 г.
10.Фурсов В.И. Охрана природы в сельском хозяйстве.—
Алматы, 1987 г.
11.Сагимбаев Г.К. Экология и экономика.— Алматы.: Кар-
жы-каражат, 1997.
12.Уатт К. Экология и управление природными ресур-
сами.— М.: Мир, 1971.
13.Федоров В.Д., Гильманов Т.Г. Экология. — М.: Изд-во
МГУ, 1980.
14. Чернова Н.М. Лабораторный практикум по экологии.—
М.: Изд-во МГУ, 1986.
15. Чернова Н.М., Былова А.М. Экология.— М.: Просве-
щение, 1987.
16.Шилов И.А. Практикум по экологии наземных поз-
воночных животных. — М.: Высшая школа, 1985.
17.Шилов И.А. Физиологическая экология животных.— М.:
Высшая школа, 1985.
18.Захаров В.И., Качурин И.М. Охрана водных ресурсов.—
М., 1979 г.
19.Матросов И., Попова И.А. Охрана водной среды. 1995 г.
20.Орлов В.Г. Контроль качества поверхностных вод.— Л.,
1988 г.
104
21.Беличенко Ю.П., Швецов М.М. Рациональное использо-
вание и охрана водных ресурсов.— М., 1986 г.
22.Владимиров А.М., Ляхин Ю.И., Матвеев Л.Т., Орлов В.Г.
        
        АТМОСФЕРАНЫҢ НЕГІЗГІ ҚАСИЕТТЕРІ ЖӘНЕ ОНЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘНІ
ЖОСПАР:
1.1. Атмосфера туралы түсiнiк, оның құрамы жəне био-
сфера мен адам ... ... ... ... мен ластаушы көздер.
1.3. Атмосфералық ауаның ластануының зардаптары.
1.4. Атмосфералық ауаны ластанудан сақтау жəне ... ... ... ... оның құрамы
жəне биосфера мен адам өмiрiндегi маңызы
Жер атмосферасы (грекше: atmos-бу жəне sphaira-шар)-Жердi қоршап
тұрған ... ... ... деп ... онымен бiрге айнала жүрiп
оны қоршап тұрған газды ортаны ... ... ... 5,15-5,9 ... ... ... Жер ... барлық тiршiлiк процестерiнiң ... етiп, ... ... ... ... үлкен əсер етедi.
Атмосфераны зерттеушi мамандардың ... ол Жер ... ... түрлi температурадағы бiрнеше аймақтардан тұрады.
Атмосфераның құрылысы ... ... ... ... ... ... жəне ... тұрады. 1000 км жəне
одан ары қарай экзосфера болып, онда атмосфералық газдар əлем ... Осы ... ... бiрте-бiрте планета аралық кеңiстiкке
ауысады.
Атмосфераның Жер бетiне ең жақын қабаты ... деп ... ... орта ... ... ... ... — 10-12 км, экваторда —
16-18 км, полюстерде — 7-10 км. Осы ... ... ... ... күн ... ... Тропосфераның жоғарғы жағында 40 км — ге
созылатын стратосфера қабаты орналасқан. Онда ылғалдылық ... ... ... көп ... осы ... жинақталған, озон Күннiң
ультракүлгiн сəулелерiн ... ... ... ... ... ... 50 км биiктiкте мезосфера қабаты орналасқан.
Мезосферада температура одан əрi қарай төмендеп, 80 км биiктiкте — 700С ... ... ... ... ... жоқ ... ... 500-600 км биiктiкте __________температура +16000 жетедi. Атмосфераның
қабаттарындағы ауа биiктеген сайын сұйылып, қысым ... ... ... ең ... 800-1600 км ... ... 400-600 км биiктiкке дейiн ғана сақталатын газды
құрамы 1 кестеде ... ... ... мен таза ... ... ... ... ... | ... ... | ... | |
| ... ... | ... |Көлем |
| ... ... | ... ... |
| |ша, |ша, | |ша, |ша, |
| |% |% | |% |% ... |75,52 |78,09 ... |2,5х10-3 |2,5х10-4 |
| | | ... | | ... |23,15 |20,94 ... |3,5х10-4 |5х10-5 |
|Аргон |1,28 |0,93 ... ... ... ... |0,046 |0,033 ... |8х10-5 ... |
|оксидi | | ... | | ... ... ... ... ... |2х10-6 ... ... ... |Күкiрт | - |2х10-8 |
| | | ... | | ... ... |1х10-4 ... | - |1х10-5 |
| | | ... | | ... ... |8х10-6 | | | ... ... ... ... ... бетiндегi,
топырақтағы жəне топырақ қуыстарындағы ауа қабаттарын құрайды.
Атмосфералық ауа — ... ... ... Оның құрамында 78,08%
азот, 20,9% оттегi, 0,93% аргон, 0,03% көмiрқышқыл газы бар. Ал ... ... ... гелий, метан, радон, ксенон, т.б газдардың үлесiне тиедi.
Жер бетiнде оттексiз ... жоқ. Ол ... ... тiршiлiк
əрекеттерi нəтижесiнде түзiледi. Өсiмдiктер су мен ... ... ... ... ... Ал ... барлық тiрi организмдер
оттектi тек пайдаланушылар болып есептеледi. Көмiрқышқыл газы ... ... ... ... отын ... ... ... ыдырауы мен шiруi кезiнде ... ... ... газы ... көбеюi адам мен жануарлар организмiне зиянды
əсер етедi.
Табиғат үшiн атмосфералық ауаның маңызы ерекше жəне ... ... ... үшiн көмiрқышқыл газының жəне тыныс алу үшiн
оттектiң көзi. Ол тiрi ... ... ... ... ... ... климатты реттейдi, зат алмасудың газ ... ... ... су буларын тасымалдайды, бұлт, жауын-шашын түзiлетiн
жəне басқа да метеорологиялық процесстер жүретiн ... ... ... ... ... ... саналады, топырақтың құнарлылығына əсер етедi,
т.с.с.
Ғалымдардың пiкiрiнше, қазiргi заманғы атмосфераның шығу ... ... жəне ол ... ... ... ... ... кейiн
бөлiнген газдардан түзiлген. Жердiң геологиялық тарихы барысында Жердiң
атмосферасы түрлi факторлар: ... ... ... ... ... əрекетiнен газдардың бөлiнуi, күннiң ультракүлгiн
сəулелерi əсерiнен молекулалардың ыдырауы, ... ... мен ... ... арасындағы химиялық реакциялар нəтижесiнде бөлiнетiн
газдар əсерiнен үлкен эволюцияны басынан кешiрдi.
Атмосфераның дамуы геологиялық жəне геохимиялық ... ... тiрi ... ... ... ... ... Жердiң беткi қабатын оның қалың қабаттарына өту кезiнде көпшiлiгi
жанып кететiн ... ... ... ... тұрады.
Атмосфера құрамының қалыптасуына үлкен əсер ететiн ... ... ... өз ... осы ... ... байланысты. Атмосфера тiрi организмдерге зиянды əсер
ететiн Күннiң ультракүлгiн ... көп ... ... ... оттегi өсiмдiктер мен жануарлардың тыныс алу ... ал ... ... ... ... ... Климаттық
факторлар, əсiресе, жылу режимдерi мен ылғалдылық адамдардың денсаулығы ... ... əсер ... ... ... адамның тiршiлiк əрекетi
атмосфераның құрамы мен ... ... əсер ... ... ... ... ... 5200-5800 жылда толық жаңарады. Ал оның бүкiл массасын 2 мың
жылда тiрi организмдер сiңiрсе, көмiрқышқылын— 300-395 ... ... ... газ құрамы ерекше. Егер Юпитер мен Сатурнның
атмосферасы негiзiнен сутек пен гелийден, Марс пен ... ... ... ... газынан тұрса, Жердiң атмосферасы азот пен оттектен тұрады,
сол сияқты аз мөлшерде аргон, көмiрқышқыл ... неон жəне ... ... ... бар. Атмосфераның ең маңызды ауыспалы компонентi — су
буы. Су ... ... ... ... ... ... қабаттары
жоғарылаған сайын оның концентрациясы азая бередi.
Атмосфералық процестерге, əсiресе стратосфераның жылу режимiне
озон үлкен əсер етедi. Озон ... ... күн ... сəулелерiн сiңiредi. Ендiк пен жылдың мезгiлiне байланысты
озонның бiр айдағы орташа мөлшерi ... ... оның ... ... ... ... ... табиғатта озонның мөлшерi экватордан полюстерге
қарай жоғарылайды. Қазiргi ... ... ... тiршiлiк əрекетiнiң
əсерiнен атмосфераның озон ... ... ... Мысалы, озон
қабатының бұзылуына əсер ететiн фреондар (хладондар) деп ... ... Бұл ... бөлме температурасында қайнайды, өте ұшқыш,
Жердiң бетiнде химиялық инерттi, мұздатқыш қондырғыларда ... ... ... ... ... реакциясына түсiп,
бiздiң планетамызды ультракүлгiн сəулелерден сақтайтын, озон ... ... ... ... ... ... хлор
аниондарын бөледi. Қазiргi кезде озон қабатының жағдайына ... ... ... ... Озон ... ... үлкен зардаптарға
əкелуiне байланысты бiрқатар елдер қазiргi кезде
фреондар өндiрiсi мен оны пайдалануды қысқартып отыр, ... де ... бұл ... əлi де ... ... ... ... концентрациясы да жылдан жылға ұлғайып отыр.
Көптеген бақылаулар бойынша озон қабаты атмосферада бiркелкi
таралмаған. Солтүстiк ... шар ... ... ... ... 8-9% ... Атмосфераның ластануы мен ластаушы көздер
Өндiрiстiң қарқындап дамуына жəне отын түрлерiн кең ... ... ... бос ... қоры ... ал ... мөлшерi жоғарылауда. Нəтижесiнде табиғаттағы көмiртектiң айналымы
бұзылды деуге ... ... А.П. ... ... нəтижесiнде
көмiрқышқыл газының концентрациясы жыл сайын 0,2% ғаұлғайып отырғанын
анықтады. Адамзат қоғамында адам баласы отты ең ... рет ... ... осы ... ... ... жану ... 273 млрд. тонна оттегi
жұмсаған болса, соның 246 млрд. тоннасы, яғни (90% ға жуығы) ... ... ғана ... ... ... ... мен ... газының концентрациясының жоғарылауы Жердегi барлық химиялық
тепе-теңдiкке үлкен əсер етедi.
Атмосфера ... жəне ... ... ... ластанады.
Табиғи ластану. Атмосферада үнемi белгiлi мөлшерде шаң болады. Шаң
табиғатта жүретiн табиғи процестер нəтижесiнде түзiледi.
Шаңның үш түрi ... ... ... ... ... ... Тау жыныстарының үгiтiлуi мен бұзылуы, вулкандар ... ... ... ... ... ... судың булануы минералдық
шаңның түзiлуiне себеп болады. Органикалық шаң ауада аэропланктондар—
бактериялар, саңырауқұлақтардың ... мен ... ... ... жəне ... мен ... ыдырау, ашу, шiру өнiмдерi түрiнде
болады. Космостық шаң жанған метеориттердiң қалдықтарынан түзiледi. Табиғи
ластанудың бiр түрi ... шаң ... ... ... ... 1 жыл iшiнде
оның мөлшерi 2-5 млн тоннаға дейiн жетедi. Табиғи шаң жер атмосферасының
негiзгi құрам ... ... ... ... шаң ... органикалық
немесе бейорганикалық болуы мүмкiн, олардың радиусы шамамен 10-3—10-4 см
болады жəне ... пен тау ... ... ... атқылауы, орман,
дала, торфтардың өртенуi немесе су беттерiнен булану нəтижесiнде түзiлуi
мүмкiн. Атмосфераның төменгi қабаттарындағы шаң ... шөл ... ... немесе аэропланктондар — бактерия, өсiмдiк ... ... мен ... ... шiру, ... түзiледi.
Мұхит үстiндегi ауа атмосферасында магний, натрий, каль-
ций тұздарының ... ... ... олар су ... ... ... ... Əдетте табиғи жолмен ластану биогеоценоздар мен
онда тiршiлiк ететiн ... үшiн аса көп зиян ... шаң Жер ... жүретiн кейбiр процестер үшiн
белгiлi роль атқарады. Ол су буларының конденсациялануы үшiн, олай ... ... əсер ... ... ... күн радияциясын сiңiрiп
тiрi организмдердi күннiң ... ... ... ... ... ауа ... химиясында маңызды роль
атқарады деп жазды.
Жер бетiндегi заттардың биологиялық ыдырауы, оның ... ... ... күкiртсутек, аммиак, көмiрсутектер, азот,
көмiртек оксидтерiнiң орасан зор мөлшерiнiң түзiлуiне ... ... ... ... ... ең ... ... əсiресе автомобильдердiң жанармайларының жану өнiмдерi
болып табылады. ... ... Ж. ... ... ... бөлiнген газдардың құрамында көмiрқышқыл газы — ... ... -4%, ... — 0,5%, ... — 4%, ... ... — 0,004, азот ... — 0,06%, күкiрт оксидтерi— 0,006%
барлығы 200 ге жақын компоненттер бар екенiн ... ... ... ... жəне азот оксидтерiмен бiрге бензиннiң құрамына кiретiн
канцерогендi заттар, мысалы 3,4-бензопирен мен ... өте ... ... ... ... газдардың құрамында 25-27%
қорғасын болатыны анықталған. Жəне оның 40% ... 5 мкм ге ... ... ұзақ ... сақталып, онымен бiрге адам ... ... ... ... ... əлемде шамамен 500 млн аса автомобиль жүрiп
тұрса, үлкен қалалардағы атмосфералық ... ... ... адамзат үшiн
қаншалықты маңызды екенi түсiнiктi. Мысалы, Лос-Анджелес ... ... 2,5 млн ... ... — 900 мың, ... ... Ал əрбiр
мың автомобильден күнiне ауаға 3000 кг көмiртек оксидтерi, т.с.с ... емес жану ... ... Бұл ... ... ... ... адам мен жануарларға аса зиянды болып табылады.
Ауа бассейнiн күкiрттi газбен жəне шаңмен ластаушы жылу ... ... ... жылу ... ... 1 сағатта 80 т көмiр жағып,
атмосфераға ... 5 т ... ... жəне 16-17 т күл ... ... ... үлкен əсер ететiн жағылатын отынның сапасы,
жағу əдiстерi, газтазартқыш қондырғылар мен қалдық ... ... ЖЭС ... ... ... ... мөлшерiн бiршама азайтады.
Зиянды газдарды авиациялық транспорт та бөледi. ... ... ... самолеттер ұшу кезiнде 1 сағатта 0,7 кг/м3
альдегидтер, 6,5 кг көмiртек оксидi, 1,7 кг ... 4,3 кг ... 6,3 кг/м3 ... ... бөледi екен.
Атлант мұхиты арқылы ұшып өтетiн бiр реактивтi самолет, 8 сағат
ұшу кезiнде осы ... 25000 га ... ... ... ... жұмсайды
екен.
Атмосфераның антропогендi ластану жолдары жылу ... газ ... ... ... термоядролық қаруларды сынау,
т.б. арқылы жүредi. Бұлардың əрқайсысы құрамы ондаған мың компоненттерден
тұратын ... ... ... ... ... Ауа кеңiстiгiн
ластайтын қосылыстар көмiртек ... ... пен азот ... мен ... шаң тозаң. 1 жыл iшiнде атмосфераға 200 млн
тонна көмiртек оксидi (СО), 20 млрд тонна көмiрқышқыл газы , 150 млн ... ... 53 млн ... азот ... , 50 млн ... ... ауыр металдармен ластануы — ғылыми техникалық
прогресстiң аса маңызды проблемаларының бiрi болып ... ... ... ... ... қоғамы кезеңiнде 20 млрд тонна темiр өндiрiлген
болса, оның түрлi техника, құрал жабдықтар, ... ... 6 ... ... олай ... 14 млрд ... темiр қоршаған ортаға таралып, ластап
отыр деуге болады. Бұдан басқа жыл сайын өндiрiлген ... пен ... % ... ... ... жанған кезде күл жəне түрлi газдармен
бiрге қоршаған ... ... ... ... мөлшерi олардың
өндiрiлген мөлшерiнен де асып түседi. Мысалы, магний — 1,5 есе, ... ... есе, ... — 7 есе, ... титан— 10 есе, аллюминий, иод, кобальт — 15
есе, сынап-50есе , литий, ванадий, стронций, бериллий, ... — 100 ... ... мен ... — мыңдаған есе, иттрий — 10 мыңдаған есе, ... ... ... денсаулығына, экожүйелердiң қалыпты
жұмыс iстеуiне, т.с.с. көптеген организмдерге зиянды əсерiн тигiзедi.
Ауа ... ... ... ... ... ... ... бар. Жыл сайын атмосферадағы оның мөлшерi
0,4 % артып отыр, қазiргi кездегi атмосферадағы көмiрқышқыл газының ... %. ... ... ... атмосферадағы көмiрқышқыл газының
мөлшерi əр 23 жыл ... 2 ... ... ... газы ... — жылу ... сiңiредi, оның мөлшерi белгiлi бiр концентрацияға
жеткенде қоршаған ортадағы жалпы температураның жоғарылауына əкелiп соғуы
мүмкiн. ... ... ... ... бойынша) 2х 10 %, бiрақ ол Жер
бетiн күн радиациясынан қорғап тұрады жəне ... ... ... ... ... ... қазiргi таңдағы
аса маңызды проблемалардың бiрi болып отыр. Күкiрт атмосфераға 5000 ... ... бойы ... ... ... ... өсiмдiктерге, жануарлар мен
адам организмiне зиянды əсер етедi. Атмосферада күкiрт (1V) ... ... ... дейiн тотығады да, су буларымен қосылып, күкiрт қышқылына
айналады. Күкiрт ... ... ... ... ... ... жаңбыр
түрiнде жерге жауады. Қышқыл жаңбырлар су экожүйелерiне зиянды əсерiн
тигiзедi, ағаштар мен ауыл ... ... ... ... ... ... ... келтiредi. Атмосфераға бөлiнген ауыр металдар
заттардың табиғи ... ... ... су мен ... көп ... тiршiлiкке үлкен зиян келтiредi. Мышьяк пен хром рак ауруларының
тууына себеп болады. Ал селенмен уланған организм өлiмге ұшырайды.
Атмосфераның радиоактивтi ... ... ... ... нəтижесiнде радиациялық əсер
ету байқалатын болғандықтан өте қауiптi болып саналады. ... əсер ... ... ... ... ... əсерi. Бұл
сəулелер кейбiр химиялық элементтердiң атом ... ... ... ... бөлiнедi. Бөлiнген радиоактивтi сəулелер Адам организмiнiң
тiрi тканьдерi арқылы өтiп, ... ... ... ... ... химиялық жəне физиологиялық, ең соңында ... ... ... шығу ... ... ... қара-
пайым космостық сəулелерден бастап, экологиялық ... ... ... ... ... атом ... ... авариялар,
т.с.с. Көптеген елдерде ядролық қаруды ... ... ... ... ... атом-электр станцияларының ... ... ... ... көздерi пайда болды.
Радиоактивтi элементтердi өндiру мен атом ... iске қосу ... ... ... өте ... ... ... мүмкiн. Радиоактивтi заттар атмосферада тозаң,
не аэрозоль түрiнде болады, олардың азғантай ... өзi ... ... ... ... асқорыту, тыныс алу органдары, қалқанша без бен
гипофиз қызметiне зиянды əсер етедi.
Атмосфера радиоактивтi заттармен ... атом жəне ... ... кезiнде ластанады. Атом жарылысы кезiнде түзiлген
изотоптардың ... ... ... ... ... ... ыдырау кезеңi 25 жыл) мен цезий-137 (жартылай ыдырау ... ... өте ... ... ... ... ... өнiмдерi арқылы да таралады. Олардың тасымалдануында ... де ... роль ... ... ... ... ... балықтар қоректенiп, балықтарды жыртқыш балықтар не
құстар қорекке пайдаланады, т.с.с.
1945 жылы августа Жапонияның Хиросима мен ... ... атом ... ... мың ... өмiрiн қиды, оның зардаптары
əлi күнге дейiн сақталуда.
1963 жылы Москва қаласында бейбiтшiлiк сүйгiш мемлекеттердiң
бiразы ... ... ... атмосферада, космос кеңiстiгiнде жəне су
астында сынауға тыйым салу туралы келiсiмге қол ... Бұл ... ... ... мен ... ... ... үлкен маңызы
бар.
Атом энергиясын кең масштабта қолдану нəтижесiнде атом
өндiрiсiнiң ... ... Ендi осы ... ... да ... ... Бұл ... шешу жолдары түрлi елдерде
түрлiше жүзеге асуда. Мысалы, АҚШ мен Англия атом ... ... ... ... Франция ескi темiржол туннельдерiне сақтайды,
ал бiздiң елiмiзде жердiң терең ... ... бұл ең ... жəне
тиiмдi жол болып саналады.
Атмосфераның шумен ластануы
Ғылым мен техниканың қарқынды дамуы кезеңiнде ... ... да ... ... ... ... шамамен 90-120
децибел болатын шулар адамның жүйке жүйесiне əсер етiп, есту ... ... тiптi ... ... ...... аурулардың
пайда болуына себеп болады. Бұнымен қатар гипертония, ... ... ... ... ... ... ... пайда
болуына, нерв клеткаларының дегенерациялануына əкеп соғады. Үздiксiз ... ... ... қан ... ... ... ... мен миға
қанның келiп жетуi қиындайды. Деңгейi 130 децибелден асатын шу акустикалық
травмалар туғызады.
Батыстың бiрқатар елдерiнде əскери ... ... ... ... ... ұшып тұратын реактивтi самолеттердiң шуынан
жүректiң миокардi ... ... ... ... ... сияқты
аурулар жиiлеген. Ал кенеттен болған қатты шу əсерiнен жүректiң тоқтап
қалуы да байқалады. ... да, ... үй ... жұмыртқалар салу,
сиырлардың сүт беру қабiлетi төмендейтiнi байқалған.
Осыған байланысты шудың əсерiн төмендету үшiн ... ... ... Мысалы, үлкен қалаларда жасыл өсiмдiктер ... ... ... Олар түскен шу энергиясының 20% жұтады. Бүнымен бiрге
шуды сiңiрушi ... ... ... ... ... ... ... ластануынан қорғайды.
1.3. Атмосфералық ауаның ластануының зардаптары
Атмосфераның ластануы адам, жануарлар мен өсiмдiктер үшiн
əрқашан ... ... ... ... қолайсыз метеорологиялық
жағдайларда қалың улы тұмандардың түзiлуiне əкеп соғады. Тiптi ... улы ... ... нəтижесiнде адамдардың аса қауiптi
аурулары мен өлiмiне себеп болады. ... ... ... ... ... сол сияқты ФРГ мен бiрқатар елдерде
зиянды улы заттардың ... ... ... ... смог деп ... ... ... байқалды.
Лондонда смогтар ХIХ ғасырдың соңынан бастап — ақ ... ... 1952 жəне 1956 ... ... ... елге ... ... 1952 жылдың 5-9 желтоқсан ... ... ... ... жауып тұрған. Тұманның құрамындағы зиянды қосылыстардың
(күкiрт ... азот ... ... ... ... ... ... қалыптағы нормадан 5-6 есе көп болып, 12 сағаттан кейiн
көптеген адамдарда ... алу ... ... бас ... бас ... ... Созылмалы бронхит ауруымен ауыратын адамдардың көпшiлiгi
смогтың əсерiнен қазаға ... ... ... үстiнде 1956 жылы
январьда 96 сағат бойы жауып ... смог ... ... ... ... 1968 жылы ... "Ауа тазалығы туралы заң" қабылданғаннан соң
атмосфераның
ластануы бiршама азайған.
Өндiрiс орындарынан шыққан ... ... ... ... ... ... ... көпшiлiгi түссiз, иiссiз
болып, организмге бiрден əсер ете қоймайды. Медициналық-
санитарлық зерттеулер нəтижесiнде ... ... ... ... əсер етуi аса ... туғызатындығы
белгiлi болды.
Ауаның ластануы адамның ... ... ... ... төмендетiп, жөтел, бас айналу, дыбыс жолдарының спазмалары,
өкпенiң түрлi ... ... ... ... ... ... ауруларға
қарсы тұра алу қабiлетiн төмендетедi.
Өндiрiс орындарынан шыққан қалдықтар, транспорт түрлерiнен
шыққан газдар, түтiн, iрi қалалардың ... ... ... ... ... ... Жердiң бетiне түгел түсуiне кедергi келтiредi. Мысалы, Париж
қаласының маңындағы өндiрiс орындары аз аймақтарда ультракүлгiн ... 3
% ... ... мен ... көп ... ... 0,3 % қана
болған. Ультракүлгiн сəулелерiнiң ... ... ... ... ... ... ... құрамындағы зиянды заттардан жануарлар мен жабайы
аңдар да уланады.
Өндiрiс орындарынан шыққан қалдықтар ... ... ... ... бал аралары уланып, олардың бал ... ... ... ... ... ... қоян ... т.б.) атмосфераның құрамындағы күкiрттi газ, мышьяк, ... ... ... көп кездеседi.
Өсiмдiктер үшiн əсiресе улы болып саналатын ... ... ... мен ... ауыл ... ... мен ... парктерге үлкен зиян келтiредi.Дəндi дақылдардан бұл
газдарға өте сезiмтал —арпа, көкөнiстерден — ... ... ... редис.
Ауаның құрамында болатын күкiрттi газдың шектеулi нормасы 0,02
мг/м3, азот ... — 0,02 мг/м3 жəне ... —0,1 ... ... ... Франция мемлекетiнде
атмосфераның ластануынан болатын шығын ... ... 4%, АҚШ — ... 8% ... ... ... ... сақтау жəне қорғау жолдары
Атмосфералық ауаның ластануымен күресу мəселесi күрделi, ... ... ... ... мен ... қажет етедi. Дегенмен ... ... ... заманғы даму деңгейi адам организмi мен
қоршаған ортаға зиянды əсер ... ... ... жəне ... ... ... ... мүмкiнiдк бередi.
Атмосфералық ауаның ластануының алдын ... жəне ... ... ... ... ... ... төмендегiдей
3 топқа бөлуге болады:
1. Зиянды қосылыстар түзiлетiн технологиялық процестердi ... ... ... заттар аз бөлiнетiн жаңа технологияларды
өндiрiске енгiзу.
2. Отынның құрамын, аппараттар мен ... ... ... ... ... арқылы ауаға зиянды заттардың түсуiн азайту
немесе мүлде болдырмау.
3. Зиянды қосылыстарды бөлетiн объектiлердi ... ... ... ... ... ... егу.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ƏДЕБИЕТТЕР:
1. Одум Ю. Экология. Часть 1-2 — М., 1986 г.
2. Риклефс Р. Основы экологии. — М., 1979 г.
3. Новиков Г.Л. ... ... ... и ... природы
— М., 1979 г.
4. Бродский А.К. Краткий курс экологии. Алматы Наука.—
1998 г.
5. ... В.И., ... М.Г. ... курс ... 1996 ... ... А.К., ... У.Б. и др. Практикум по
экологии. Алматы, 1999 г.
7. Саданов А.К., ... У.Б. и др. ... ... ... ... ... 2001 ... Гиляров А.М. Популяционная экология. — М., 1995 г.
9. Банников А.Г., Рустамов А.К., Вакулин А.А. ... — М., 1985 ... В.И. ... ... в сельском хозяйстве.—
Алматы, 1987 г.
11.Сагимбаев Г.К. Экология и экономика.— Алматы.: ... ... К. ... и ... природными ресур-
сами.— М.: Мир, 1971.
13.Федоров В.Д., Гильманов Т.Г. Экология. — М.: Изд-во
МГУ, 1980.
14. Чернова Н.М. ... ... по ... ... МГУ, 1986.
15. Чернова Н.М., Былова А.М. Экология.— М.: Просве-
щение, 1987.
16.Шилов И.А. Практикум по ... ... ... ... — М.: ... ... 1985.
17.Шилов И.А. Физиологическая экология животных.— М.:
Высшая школа, 1985.
18.Захаров В.И., Качурин И.М. ... ... ... 1979 ... И., ... И.А. Охрана водной среды. 1995 г.
20.Орлов В.Г. Контроль качества поверхностных вод.— Л.,
1988 г.
104
21.Беличенко Ю.П., Швецов М.М. ... ... и ... ... ... М., 1986 г.
22.Владимиров А.М., Ляхин Ю.И., Матвеев Л.Т., Орлов В.Г.
Охрана окружающей среды.— Л., 1991.
23. Шилов И.А. ... М.: ... ... 1998.
24. Канаев А.Т., Сагындыкова С.З. Экология окружающей
среды Казахстана. Алматы, 2002 ... ... В.Е. ... ... ... ... ... М., 1991.
26. Виноградова Н.Ф. Природопользование.— М., 1994.
27.Вронский В.А. Прикладная экология.— М., 1996.
28.Ревель П., Ревель Ч. Среда нашего обитания.— М., ... С.А. ... ... ... М, 1999.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экология және табиғи ресурстардың қоғамда пайдалануы22 бет
Экология және қоршаған ортаны қорғау: жоғары оқу орындарына арналған оқулық106 бет
Әлеуметтік экологиялық мәселелер: халық санының өсуі,ресурстық дағдарыс, генофондтың өзгеруі, ортаның жалпы агрессивтілігінің өсуі, әсер етудің жаңа түрлері. Тұрақты өндіріс пен тұтыну. Өндіріс пен тұтынуды экологияландыру. Ресурсты сақтаушы және азқалдықты технологиялар. Экологиялық таза өнім. Экоинновациялар. Адам экологиясы. Ағзаның кіріс-шығыстық моделі18 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
2010-2012 жылдары аралығында атмосфералық жауын-шашынның химиялық құрамының өзгеруі46 бет
Statistic analytic system (SAS) бағдарламалық өнімін қолдана отырып әр бақылау бекетіндегі уақыттың әр түрлі кезеңіндегі (тәулік, ай, жыл), қала кескініндегі (ауданында) атмосфералық ауаны ластайтын заттардың орта шоғырын есептеу бойынша бағдарламалық қамтама өңдеу43 бет
«Атмосфераның құқықтық режимі»16 бет
Алматы қаласы атмосфералық ауасының ластану жағдайы22 бет
Атмосфера жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь