Қазақстандағы лизингтік операциялар нарығының болашағы

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1. Лизингтің пайда болуы, мәні мен маңызы ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Лизингтің зерттелу тарихы мен лизинг түрлері ... ... ... ... ... .10

2. ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ӘЛЕМДІК ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.1. Дамыған елдердегі лизингтік операциялардың сипаты ... ... ... ... .18
2.2. ТМД елдеріндегі лизингтік қызметтің ерекшеліктері ... ... ... ...28
2.3. Лизингтің Қазақстанда даму деңгейі және оның тиімділігі ... ... ...31

3. ЛИЗИНГТІҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАМУ ЖОЛДАРЫ МЕН БОЛАШАҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .44
3.1. Лизингтің Қазақстанда дамуының экономикалық механизмі ... ..44
3.2 Қазақстандағы лизингтік операциялар нарығының болашағы ... ...52

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..58

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61

ҚОСЫМША ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..63
КІРІСПЕ
Ғылыми-техникалық прогрестің әсерімен өндірістің қайта ұйымдастырылуы, шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының түбірімен өзгеруі еліміз үшін материалдық-техникалық базаны жаңартудың және әртүрлі меншік нысанындағы субъектілердің негізгі құрал-жабдықтарын жетілдіру үшін дәстүрлі емес әдістерді іздестіру және ендіру қажет болып отыр. Осындай әдістердің бірі лизинг. Кәсіпкерлік саласындағы лизингтік бизнестің орны ең алдымен лизингтің объектісіне орай айқындалады.
Лизинг ұғымы Қазақстан экономикасына жаңадан келген ұғым. Оны біз Қазақстанның нарықтық экономикаға көшумен байланыстырамыз. Жоғарыда атап өткеніміздей, отандық өндірушілер үлкен тоқырауда тұрған кезде лизинг инвестициялар тартудың тиімді құралы ретінде еліміздің экономикасына инвестициялар тартуға мүмкіндік береді.
Лизингтің инвестицияның басқа тәсілдерімен салыстырғанда артықшылығы мынада. Ол кәсіпкердің үй-жай және жабдық сатып алуға бүкіл қаражатын жұмсамай, оның бір бөлігін ғана пайдалана отырып, өз бизнесін дамытуға мүмкіндік береді. Осының нәтижесінде лизингке, әсіресе шағын және орта бизнес өкілдері айрықша қызығушылық танытады. Қомақты қаражатың болмаса да өндірісте озық технологияларды пайдалануға жол ашылады. Сонымен лизинг шағын кәсіпкерлікті дамытудың маңызды құралына айналады.
Лизинг - бұл лизинг берушінің өзіне тиесілі құрал-жабдықтарды, машиналарды, ЭЕМ, ұйымдастыру техникаларды, өндіріске, сауда-саттыққа және қоймаға арналған құрылғыларды лизинг алушыға лизингтік төлем төлеу шартымен, белгіленген мерзімге пайдалануға беруін қарастыратын жалға беру шартын білдіреді.
Мемлекеттің қаржы жүйесінің негізгі буыны халық шаруашылығы салалары кәсіпорындарының қаржылары болып табылады. Міне, осы буында нақты түрлі экономикалық қатынастар жүргізіледі.
Қазақстан нарықтық қатынастарға еселеніп отырған дағдарыс кезеңінде өткен. Бұл дағдарыс өндірістің құлдырауы мен сауда-экономикалық қатынастардың жаппай бұзылуының, бағалардың қарқынды өсуі мен инфляцияның өрши түсуінің салдарынан инвестициялық белсенділік күрт төмендеді.
Қазақстан экономикасы дамуының өзекті мәселелерінің бірі экономиканың базалық және басым салаларындағы негізгі құралдардың физикалық және моральді тозуы болды. Бұл мәселені шешуде біздің ойымызша лизингтің, инвестициялаудың ерекше түрі ретінде, маңызы өте жоғары.
ҚР-да лизинг бизнесi даму үстiнде. Мұндай өсудiң себебi нарықта лизингке деген сұраныстың көбеюi.
Үкiмет Қазақстанның экономикалық өсуiне көңiл бөлуде, соның iшiнде шағын, орта бизнестi және инвестициялық өсуді дамытуда.
Лизингті жіктеудің қағидалары мен критерийлері шетелдік және отандық ғалымдар тарапынан біршама мол қарастырылған. Бұл мәселе әсіресе, В.Белов, Е.Кабатова, В. Анташов, Г.Уварова, Е.Чекмарева, В. Бочаров, В. Часовой, С. Медведков, В. Голощапов, В. Евстратов, Л. Гехт, А. Смирнов, К. Сусанян еңбектерінде кеңінен зерттелген. Алайда аталған ғалымдардың еңбектерінде лизингтік келісімнің мерзімі, объектісі мен субъектісі, т.б. мәселелер туралы көзқарастар біркелкі емес.
Қазіргі кезде дамыған мемлекеттердің шаруашылық тәжірибесінде лизингтің көптеген түрлері көрініс табады. Олардың ішінде негізгілеріне:
- Шұғыл лизинг;
- Қаржы лизингі;
- Қайтарылатын лизинг;
- Үлестік лизинг;
- Тура лизинг;
- Сублизинг жатады.
Тақырыптың өзектілігі: Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев Ұлттық экономиканы көтерудің басым шараларының бірі ретінде инвестицияларды пайдалануды атады. Бұл орайда экономиканы құрылымды өзгертуде және көп жылдық дағдарыстан шығуда лизинг алдыңғы қатарлы және тиімді қаржыландыру түріне айналады. Сондықтан да лизингтің табиғатын, пайда болу тарихын, шет елдік және отандық тәжірибелерді, елімізде даму келешегін талдаудың маңызы зор. Осыған орай дипломдық тақырыпты таңдауға біріншіден, Қазақстан Республикасында лизинг нарығы әлі де толығымен қалыптасып, игерілмеуі; екіншіден, лизинг арқылы экономиканы инвестициялау бірден-бір дұрыс жол деп есептейтінім негіз болып тақырыптың өзектілігін дәлелдейді.
Зерттеудің негізгі мақсаты лизингтің теориялық негіздерін зерттеу және оның шетел тәжірибесін ескере отырып, Қазақстандағы даму деңгейін, жетілу жолдарын іздеу және келешегіне болжам жасау. Осының негізінде дипломдық жұмыстың негізгі міндетері:
- лизинг ұғымының түсінігін айқындау;
- лизингтің даму тарихын, зерттелу үрдісі мен түрлерін сипаттау;
- әлемдік және Қазақстандағы лизингтік операциялардың ерекшеліктерін көрсету;
- Қазақстандағы лизингтік операциялардың дамуы мен болашағына зер салу.
Осы диплом жұмысында лизингтің пайда болуы, табиғаты және түрлеріне; Қазақстанның лизинг арқылы инвестициялар тарту тәжірибесіне; республикамыздағы лизингтік нарықтың қалыптасуы мен
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Қазақстан Республикасының «Қаржы лизингі туралы» Заңы. //Егемен Қазақстан 12/VП- 2000
2. Закон Республики Казахстан «Об иностранных инвестициях» от 28 декабря 1994 года. (с изменениями)
3. Программа развития лизинга в РК на 2006-2007 годы.
4. Абдраимов Р. Развитие финансового лизинга в КР: реальность и перспективы /Аль-Пари 2006г. № 4-5.
5. Айманова Л.; Оралбаева Ж. Қаржылық лизинг және экономиканың нақты сектеры / Аль-Пари 2006г. № 4
6. Комаров В. Реальная помощь реальному сектору // Развитие лизинговых отношений // Риск 1999 г. № 2-3
7. Лизинг: Эффективные возможности инвестирования и реструктуризации производства // Бизнес 2006г. № 3-4
8. Сагадиев К. Лизинг в Казахстане: проблемы и перспективы развития. Азия-ЭЖ // 1998г. № 13
9. Мэнсен Т., Цыганов А. Страхование лизинговых сделок в сфере малого бизнеса // Финансы 2005г. № 13
10. Анвар Сайденов «Операция Лизинг». // газета «Казахстанская правда» № 209-210 от 28.09.2006г, стр. 6
11. Национальное Статистическое Агентство Республики Казахстан http://WWW.kazstat.asdc.kz
12. Национальный Банк Республики Казахстан http://WWW. nationalbank.kz
13. Тлеужанов Е.; Киреева К. Лизинг - форма инвестиционного финансирования. // Аль-Пари 2005 г. № 4
14. Джуха В.М. Лизинг - Ростов-на-Дону: Феникс.- 1999г.
15. Сусанян К. «Самые выгодные сделки: лизинг, бартер, товарообмен». - Москва, 1997 г.
16. Чекмарева Е. «Лизинговый бизнес» Экономика 1993г.
17. Кабатова Е.В. «Лизинг: правовое регулирование, практика» 1996г.
18. Газман В.Д. «Лизинг: теория ,практика, комментарии.» 1997 г.
19. Головин А., Ивлев В., Попова Т. «Технология международных факторинговых операций» 1996г.
20. Абалкин Л. И., Аболихина Г.Л., Адибеков. «Лизинговые факторинговые форвейтинговые операции банков». - М. Г. 1995г.
21. Сусанян К. «Самые выгодные сделки: лизинг, бартер, товарообмен» - Москва, 1997г.
22. Чекмарева Е. «Лизинговый бизнес» Экономика 1993.
23. Кабатова Е.В. «Лизинг: правовое регулирование, практика» 1996г.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ……………………………………………………………………3
1. ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ…………………………………6
1.1. Лизингтің пайда болуы, мәні мен ... ... ... ... мен ... ... ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ӘЛЕМДІК ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ
ТӘЖІРИБЕЛЕРІ…………………………………….18
2.1. Дамыған елдердегі лизингтік операциялардың сипаты.................18
2.2. ТМД ... ... ... ... ... ... даму деңгейі және оның тиімділігі...........31
3. ЛИЗИНГТІҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАМУ ЖОЛДАРЫ МЕН
БОЛАШАҒЫ....................................................................
.............................44
3.1. Лизингтің Қазақстанда дамуының экономикалық механизмі…...44
3.2 Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... ... өндірістің қайта
ұйымдастырылуы, шаруашылық жүргізудің экономикалық жағдайының түбірімен
өзгеруі еліміз үшін ... ... ... және ... ... ... ... құрал-жабдықтарын жетілдіру үшін
дәстүрлі емес әдістерді іздестіру және ... ... ... отыр. Осындай
әдістердің бірі лизинг. Кәсіпкерлік саласындағы лизингтік бизнестің орны ең
алдымен лизингтің объектісіне орай ... ... ... ... жаңадан келген ұғым. Оны ... ... ... көшумен байланыстырамыз. Жоғарыда ... ... ... ... тоқырауда тұрған кезде лизинг
инвестициялар тартудың тиімді құралы ... ... ... ... ... ... инвестицияның басқа тәсілдерімен салыстырғанда артықшылығы
мынада. Ол кәсіпкердің үй-жай және жабдық сатып алуға ... ... оның бір ... ғана пайдалана отырып, өз бизнесін дамытуға
мүмкіндік береді. Осының нәтижесінде ... ... ... және ... ... ... қызығушылық танытады. Қомақты қаражатың болмаса да
өндірісте озық ... ... жол ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудың маңызды құралына айналады.
Лизинг - бұл лизинг берушінің өзіне тиесілі құрал-жабдықтарды,
машиналарды, ЭЕМ, ұйымдастыру техникаларды, өндіріске, ... ... ... ... ... ... ... төлем төлеу
шартымен, белгіленген мерзімге пайдалануға беруін қарастыратын ... ... ... ... ... ... буыны халық шаруашылығы салалары
кәсіпорындарының қаржылары болып табылады. Міне, осы буында ... ... ... ... ... ... ... отырған дағдарыс кезеңінде
өткен. Бұл дағдарыс өндірістің құлдырауы мен ... ... ... ... ... өсуі мен инфляцияның
өрши түсуінің салдарынан инвестициялық белсенділік күрт төмендеді.
Қазақстан экономикасы ... ... ... бірі ... және ... ... ... құралдардың физикалық және
моральді тозуы болды. Бұл ... ... ... ойымызша лизингтің,
инвестициялаудың ерекше түрі ретінде, маңызы өте жоғары.
ҚР-да ... ... даму ... ... ... ... нарықта
лизингке деген сұраныстың көбеюi.
Үкiмет Қазақстанның экономикалық өсуiне көңiл бөлуде, ... ... орта ... және ... ... дамытуда.
Лизингті жіктеудің қағидалары мен критерийлері шетелдік және отандық
ғалымдар тарапынан біршама мол қарастырылған. Бұл ... ... ... В. ... ... Е.Чекмарева, В. Бочаров, В. Часовой, С.
Медведков, В. Голощапов, В. Евстратов, Л. Гехт, А. ... К. ... ... ... ... аталған ғалымдардың еңбектерінде
лизингтік келісімнің мерзімі, ... мен ... т.б. ... ... біркелкі емес.
Қазіргі кезде дамыған мемлекеттердің шаруашылық тәжірибесінде
лизингтің көптеген ... ... ... ... ... ... Шұғыл лизинг;
- Қаржы лизингі;
- Қайтарылатын лизинг;
- Үлестік лизинг;
- Тура лизинг;
- Сублизинг жатады.
Тақырыптың ... ... ... ... ... ... экономиканы көтерудің басым шараларының бірі ретінде
инвестицияларды пайдалануды атады. Бұл ... ... ... және көп ... дағдарыстан шығуда лизинг алдыңғы қатарлы және
тиімді қаржыландыру түріне айналады. Сондықтан да ... ... болу ... шет ... және отандық тәжірибелерді, елімізде ... ... ... зор. Осыған орай дипломдық тақырыпты таңдауға
біріншіден, Қазақстан Республикасында лизинг нарығы әлі де ... ... ... лизинг арқылы экономиканы инвестициялау
бірден-бір дұрыс жол деп ... ... ... ... өзектілігін
дәлелдейді.
Зерттеудің негізгі мақсаты лизингтің теориялық негіздерін зерттеу және
оның шетел тәжірибесін ескере отырып, Қазақстандағы даму деңгейін, ... ... және ... ... ... ... ... дипломдық
жұмыстың негізгі міндетері:
- лизинг ұғымының түсінігін айқындау;
- лизингтің даму тарихын, зерттелу үрдісі мен түрлерін сипаттау;
- әлемдік және ... ... ... ... ... ... операциялардың дамуы мен болашағына зер
салу.
Осы диплом жұмысында лизингтің пайда болуы, табиғаты және түрлеріне;
Қазақстанның ... ... ... ... тәжірибесіне;
республикамыздағы лизингтік нарықтың қалыптасуы мен дамуындағы қолдаушы
және кедергі келтіруші факторларға ... ... ... ... дамуына, жалпы экономиканың мәселесі
және тағы басқа объективті, субъективтi ... әсер ... ... ... ... ... дамуына кедергi болса, ал
енді бір факторлар оның дамуына жол береді.
Дипломдық жұмыстың құрылымы кіріспеден, үш ... ... ... ... ... ... ЛИЗИНГТІҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1. Лизингтің пайда болуы, мәні мен маңызы
Тарихта лизингке ұқсас операцияның б.э.д. 2000 жылдай ... ... ... белгілі.
Тарихшылардың айғағы бойынша, лизингтік келісім бойынша ... ... 1066 ... жатады. Осы жылы Вильгельм Завоеватель норманд
кеме иелерінен Британ ... ... алу үшін ... ... алады.
Орта ғасырларда жалдау қызметі біршама шектеулі болды. Жалға негізінен
ауыл шаруашылық құралдары мен ат берілді. Алайда ... өте келе ... ... ... бола ... Біршама тәжірибе жинақталды. Осындай
тәжірибелер лизингтік қатынасқа негіз болады. 1248 жылы ... ... ... жасалады, бұл кезекті крест ... ... ... ... ... ... ... 1760 жылы қабылданған Хаммурапи патшаның
заңдарында лизинг ... ... ... көрсеткен. Рим империясында
лизинг туралы заң ... ... ... ... ... ... лизинг операциясының жасалғандығы ... ... ... 1877 жылы “Белл Телефон Компани” деген ... ... ... ... ... ... ... тиек етеді.
Дегенмен лизингтік операциямен арнайы айналысқан бірінші қоғам 1952
жылы құрылған. Ол ... ... ... ... ... еді. ... АҚШ жаңа ... түрінің отаны болып саналды.
Европада 1962 жылы “Дойче лизинг ... ... ... лизингтік компания
Дюссельдорфта (Германия) пайда болыпты. 1972 ... бері ... ... дамып келеді.
АҚШ пен Англиядағы лизингтік қызмет тәжірибесі КСРО-да қолданылмады.
Тек ІІ дүниежүзілік соғыс кезінде ғана кеңес ... ... ... АҚШ өз одақтастарына қару-жарақты, азық-түлікті, техниканы, дәрі-
дәрмекті осындай келісімдер негізінде берді. Алайда соғыстан ... ... ... ... ... ... ... болады.
Тек тоқсаныншы жылдардың басында ғана ТМД елдерінің үкіметі ... ... ... оны инвестициялық қызметті ... ... ... ... ... бастады.
Лизинг сөзі “to lease” ағылшын етістігінен ... ... ... ... ... ... ... айырмашылығы - жалға беруде екі
тарап қатысса: жалға беруші және ... ... ал ... үш ... ... ... ... және жабдықтаушы болады.
Бірақ біздің ойымызша лизингтің мәнін толығымен келесі анықтама ашады.
Лизинг - бұл лизинг ... ... ... ... ЭЕМ, ... техникаларды, өндіріске, сауда-саттыққа және
қоймаға арналған құрылғыларды ... ... ... төлем төлеу
шартымен, белгіленген ... ... ... ... ... ... ... лизинг дегеніміз – лизингтік фирмалармен жүзеге асырылатын
машиналар мен ... ұзақ ... ... ... ... ... ... жалға берушіге қалдыратын инвестициялаудың ерекше
әдісі болып ... ... ... басым көпшілігі лизингті қолданудың
тиімділігін арттыру үшін банктердің көмегімен дербес ... ... ... ... бірлестіктер мен одақтарға бірлесу арқылы ірілену саясатын
жүргізуде. Лизингтік қызметтерді ... ... мен ... бір жыл ішінде жасалатын лизингтік операциялар көлемінің артуына
себепші болып, ... ... ... ... мен ... саны
қарқынды түрде арта түсті.
Лизингтің кез - келген анықтамасы осы жаңа несиелік құралдың барлық
түрін қамтамасыз ете ... ... ... ... ... қарамастан бір
анықтама келтіруге болады, бұл анықтама - Еуропа Федерациясының лизинг
құрылғысы ... ... ... ... ... “лизинг
дегеніміз – бұл заводты жалға алудың – өндірістік ... ... ... келісім шарттарын жалға алушылардың өндірушілік
мақсатында қолданылады, сонымен қатар жалға ... ... ... және ол өзімен бірге жеке меншік құқығын сақтайды”
Лизингтің негізгі ерекшелігі мыналардан ... ... ... ... ... ... ол жаңа ... беру мақсатында арнайы сатып
алған мүлікті береді. ... ... ... ... ... жұмыс істеу уақытына жақын болады. Жалға ... ... ... ... ... жалға алушы келісім шартты жеңілдік
шартына айналдырып ... ... ... ... ... ... берушіге
қайтарып беруіне болады.
Біздің елімізде лизингтік ... 2000 ... 5 ... ... ... ... ... сәйкес жүргізіліп реттеледі.
Лизингтік келісімге қатысушылар ретінде жоғарыда айтқанымыздай,
лизингке беруші, ... ... және ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлікпен айналысатын заңды тұлғалар болып
табылады.
Лизинг беруші – бұл ... және ... ... қаражаттар есебінен
лизингке берілетін мүлікті өз меншігіне сатып алатын және оны лизингтік
келісім-шарт ... ... ... ... ... келісімнің
қатысушысы. Лизинг беруші бір мезгілде басқа лизингтік келісімге қатысушы
ретінде көрінуге құқығы жоқ.
Лизинг ...... ... ... ... мақсат
үшін лизингке берілетін мүлікті қабылдайтын лизингтік келісімге ... ... ... ... негізгі капитал элементтерін келісім-
шартта көрсетілген мерзімге және белгілі бір ... бере ... ... ... ... тән мерзімділік, қайтарымдылық, төлемділік
қағидаларын іске асырады. Бірақ екінші жағынан ... ... мен ... өндірістік формадағы капиталмен жұмыс жасайды. Мұндай жағдай лизингті
инвестиция түсінігімен жақындастырады және лизингтің ... ... ... айтқанда, банктердің лизингтік ... ... ... ... ... Әсіресе несие түрлерінен коммерциялық
несиеге ... ... ... ... ... ... және ақша
формасында өтеледі. Лизингтік келісім негізінде несие тауар формасында
беріледі. Келісім-шарт ... ... ... ... ... ... қайтадан, лизинг берушіге заттай формада қайтарылады.
Сонымен, қаржылық лизинг банктік ... ... түрі ... ... ... ... ерекше формасы. Ол өндірісті
компанияларға көп шығын жұмсай-ақ қажетті тауарларды ... және ... ... ... ... ... ... Яғни, лизинг – уақытша пайдалануға негізделген мүліктік
қатынастар ... ... ... ... ... ... операцияларымен ұқсас болып
келеді. Алайда, лизингтің несиеден айырмашылығын келісім-шартта көрсетілген
төлемдер төленіп, мерзімі аяқталғаннан ... де ... ... ... ... қала беруінен көруге болады. Ал, несиеде банктің
меншік объектісі ретінде ... ... ... кепілдігі қалады.
Лизингтік мәміле бұл лизинг беруші, лизинг алушы және ... ... ... ... жүзеге асыру үшін қажетті
келісім-шарттар жиынтығы.
Лизинг объектісі ретінде ғимараттар мен құрылыстарды, ... ... ... жер учаскелерін және т.б.
тұтынылмайтын ... ... ... Бағалы қағаздар мен табиғи
ресурстар лизинг объектісі болып табылмайды.
Лизингтік мәмілеге келесі субъектілер қатыса алады:
- Лизинг ... - ... ... іске ... ... меншікті
немесе тартылған ақша қаражаттары ... ... ... ... ... ... белгілі бір төлемге, уақытқа және шарттар негізінде уақыты
біткен кезде меншік құнының ауысуымен немесе ауысуынсыз уақытша ... ... ... ... ... - ... ... сәйкес лизинг объектісін
белгілі бір төлемге, уақытқа және шарттар негізінде уақытша ... ... ... заңды тұлға.
- Мүлікті сатушы (жабдықтаушы) - лизинг берушімен сату-сатып ... ... ... ... ... лизинг алушыға белгіленген уақытта
лизинг объектісін сатушы заңды тұлға.
- Банк (немесе басқа да несиелік ... - ... ... ... ... ... ресурстарын беретін заңды тұлға. Сонымен қатар лизинг
нарығындағы арнайы ... ... ... ... Сақтандыру компаниясы - лизинг мәмілесін іске асыру кезінде ... әр ... ... ... заңды тұлға. Лизингтің кез
келген субъектісі Қазақстан Республикасының резидент ... ... ... ... ... ... бірге ол шетел инвесторларының қатысуымен
құрылған кәсіпкерлік қызметтің субъектісі бола алады[3].
Дамыған мемлекеттердегі ... ... ... ... отырып,
лизингке берілетін объектілерді келесі топтарға бөлуге болады:
- көліктік (ұшақтар, автомобильдер, су кемелері, темір жол ... ... ... ... ... ... және ... ауыл шаруашылық құрал-жабдықтары;
- құрылыстық топ (крандар, бетонараластырушылар және т.б.);
- басқа да құралдар.
Сонымен қатар, ... ... ... ... оның
артықшылықтары мен кемшіліктерін ... ... ... ... басты себебі - оның қарапайым несиеден мынадай ... ... ... көмегімен кепілге беретін мүлкі жоқ ұсақ кәсіпорындарды
несиелеуге мүмкіндік береді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... лизингке берушінің меншігінде қалады да, ... ... ... ... ... тәуекел деген болмайды;
2) лизинг 100%-ға дейін неселеуді ұсынады, яғни ірі ... ... жаңа ... ... ... ... лизинг беруші төлейтіндіктен, лизинг алушы салықтан
босатылады. Яғни ол тек қана ... ... ... ... ... ... болса) және лизингтік ... ... ... ... ... ;
4) ... және күтпеген өндірістік мәселелері шешудің жеделдігі;
5) Банк мекемесі лизинг бойынша көрсеткен ... үшін ... ... ... ... алады;
6) Несие берушінің көзқарасымен қарағанда, несиенің ... ... да ... ... ... ... несиеге сатып алғаннан, лизинг бойынша ... ... бұл ... ол ... ... ... кемшіліктеріне мыналар жатады:
1) лизинг алушы құрал-жабдықтан қалдық құнының жоғарылауынан (әсіресе
инфляциядан ) ештеңе ұтпайды;
2) ұйымдастырудың күрделілігі;
3) лизинг құны несиеге қарағанда ... ... та ... ... ... ... лизинг берушінің басында болатынын ұмытпау
қажет, сондықтан да ол ... ... ... толтыру үшін коммисияны
көбірек алуға тырысады.
Құнды қағаздар және ... қоры ... ... бола ... ... болғандай келісім шарттың да бұйымы болып, қолданған кезде
өзінің табиғи ... ... ... зат бола ... ... беру
келісім шартының мазмұны біреудің затын уақытша қолдану болғандықтан, жалға
сонымен бірге қаржылық, қолданылмайтын заттар ғана беріледі.
1.2. ... ... ... мен ... ... жіктеудің қағидалары мен критерийлері шетелдік және ... ... ... мол ... Бұл мәселе әсіресе, В.Белов,
Е.Кабатова, В. Анташов, Г.Уварова, Е.Чекмарева, В. Бочаров, В. Часовой, С.
Медведков, В. ... В. ... Л. ... А. ... К. ... кеңінен зерттелген. Алайда аталған ғалымдардың еңбектерінде
лизингтік келісімнің ... ... мен ... т.б. мәселелер
туралы көзқарастар біркелкі ... ... ... ... ... ... ... «лизинг» түсінігінің өзін әр түрлі түсініп, әр түрлі түсіндіру;
ә) лизингтік келісімдердің әр елдің ... әр ... ... ... ... терминдердің дәл аударылмауы.
Қолданылып жүрген топтастыру қағидаларына қарай лизингті жіктеудің
мынадай түрлері бар:
а) ... ... ... ... ... түрлері жекелеген белгілері
бойынша бөлінеді;
ә) көлемдік, сатылық жіктеу, мұнда алдымен лизингтің ... ... ... ... ... шеңберінде осы операциялардың формалары мен
жекелеген түрлері беріледі[5].
Енді сызықтық және сатылық жіктеудің айырмашылығын ... үшін ... мен В. ... ... лизингті жіктеудің ерекшеліктерін
салыстырып көрейік.
Е. Чекмарева сызықтық жіктеу қағидасының ... ... ... ... ... түрі бөлініп шығады. Лизинг түрлерін ... ... ... ... ... ... жатады:
▪ Мәмілеге қатысушылардың құрамы;
▪ Лизингке берілетін мүліктің типі;
▪ Оның өзін ақтау дәрежесі;
▪ Амортизация шарты;
▪ Қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... және ... жеңілдіктерге қатысы;
▪ Лизингтік төлемдердің сипаты.
В.Бочаров біздің ойымызша, лизигті жіктеудің сатылы (көлемді) тобының
өкілі болып табылады. ... ... ... ... ... ... және т.б. ... ... екі ... айырмашылығы мынадан тұрады:
1. Чекмаревада лизингтің түрлері ғана ажыратылып қойылған, ал Бочаров
алдымен лизингтің түрлерін – шұғыл және ... ... ... ... ... ... түрлерін ажыратады, яғни екі сатылы жіктеу жасайды.
2. Лизингтік операциялардың аталған жіктемелерінің құрамы, ... ... ... түрлері әр түрлі. Чекмаревада жіктеу қағидаларының құрамы
қисынды әрі жете ойластырылған болса, ал Бочаровта жаңа ... ... ... ... лизингі бөлек берілген. Сонымен бірге лизингтің
транзиттік, жаңартылатын, мерзімдік т.б. түрлері қосымша бөлінген, ал ... ... ... Е. ... ... ... ... қағидаларының осы аталған екі түрінің артықшылықтары мен
кемшіліктерін лизингтік операцияларды нақтылауда, жүйелеуде және одан ... ... жөн. ... ... кейбір кемшіліктеріне
қарамастан екі жіктеу де ... ... ... ... озығы
болып табылады. Дегенмен бұларда әлі де лизингтің барлық ... ... ... көптеген жіктеулерді салыстыру нәтижелері негізінде
лизингтің мынадай жіктеу белгілерін бөліп көрсетуге болады:
1. Мәмілеге қатысушылардың (субъектілердің) саны мен құрамы.
2. Мәміле объектісі.
3. ... ... ... Мәміле ауқымы және сомасы.
5. Қосымша және қарыз қаражатын ... ... ... ... ... ... Амортизация есептеу талаптары мен әдістері.
8. Қызмет көрсету көлемі.
9. Операция жүргізілетін нарық секторы.
10. Салықтық және басқа жеңілдіктерге қатысы.
11. ... ... ... ... ... ... болуы.
13. Базистік (негізгі) кезең ішінде шартты бұзу және талаптарын
өзгерту мүмкіндігі.
14. Мүлікті бухгалтерлік есепке алу ... ... ... ... ... қатысушылардың санына қарай екі жақты, үш ... көп ... ... ... ... ... әдетте үш жақты – «сатушы – лизингке беруші –
лизингке алушы» болады. Кейбір ... бұл үш ... ... ... ... – жалдаушы» түрінде көрсетіп жүр.
Қазіргі кезде дамыған мемлекеттердің ... ... ... ... ... табады. Олардың ішінде негізгілеріне:
- Шұғыл лизинг;
- Қаржы лизингі;
- Қайтарылатын ... ... ... Тура ... ... ... ... түрлерге бөліну сипатын жан-жақты көрсету ... ... ... белгілерін қарастыру керек. Лизингтің түрлерін
бөліп көрсету ... ... ... ... ... ... ... аталғандарды ескере отырып, елімізде кеңінен қолданылып ... ... ... былайша сипатталады: жалға алынатын объектіге қатысы бойынша;
лизинг операциясын қаржыландыру түрі бойынша; лизингке берілетін ... ... ... ... ... құрамына байланысты;
лизингтік мүліктің өтелу дәрежесіне ... ... ... ... ... ... ... кеден және амортизациялық
жеңілдіктер мен преференцияларға қатысына байланысты; лизингтік төлемдердің
ретіне байланысты. Жалға ... ... ... ... ... Таза ... - бұл жағдайда мүлікті ұстау бойынша барлық шығындарды
лизинг алушы төлейді және ол ... ... тек таза ... нетто
төлемдерді аударып отырады. Отандық лизингтік нарықтағы қызметтердің ... ... ... ... ... лизинг - бұл жағдайда лизинг беруші мүлікті ұстау бойынша
барлық шығындарды қаржыландырады. Бағасы бойынша ... ... ең ... ... ... себебі лизинг берушінің мүлікті ұстау бойынша,
қажетті шикізаттарды әкелу ... ... ... Бөлшектік лизинг - бұл жағдайда лизинг беруші мүлікті ұстау ... ... ... ғана ... ... түрі ... ... былайша бөлінеді:
- Бір жолғы лизинг - яғни ... беру бір рет қана ... ... ... - бұл ... бір ... ... біткен кезде, лизинг келісім-шарты жаңа кезеңге жасалады. Сонымен
бірге ... бір ... ... ... ... және лизинг алушының
қалауына байланысты жаңа ... ... ... ... лизингтің
тағы бір түрі Бас лизинг - лизингтің бұл түрі лизинг алушыға жаңа ... ... ... ... ... ... толтыруға мүмкіндік береді.
Лизингтік мәмілеге қатысушылардың құрамы бойынша лизинг:
- Тура лизинг - бұл жағдайда мүліктің иесі өзі ... ... ... ... ... ... ... мәмілеге жатқызуға
болмайды, себебі лизингтік компания көрініс таппайды.
Лизингтің бұл түрі кезінде жалға алушы жалға берушімен ... ... мен ... ... ... беру туралы келісім-шарт жасасады.
Көп жағдайларда ... ... мен ... ... ... бір тұлға
болады. Яғни келісім-шарт тікелей ... ... ... ... ... ... сататын ірі компанияларға ІВМ, Хеrох, ... әуе ... ... кемелерін және автокөліктерін өндіруші
компаниялар жатады. Мысал үшін, “Даймлер-Крайслер” және ВМW концернлері ірі
лизингтік компаниялардың ... ... ... және осы ... ... ... өткізеді.
- Жанама лизинг - бұл жағдайда мүлік лизингке белгілі бір ... ... Бұл ... ... ... мәмілеге ұқсас болып
келеді, себебі мұнда лизинг алушы, ... ... және ... ... Бөлек лизинг (көп жақты лизинг) -лизингтің бұл түрі ... ... (әуе ... ... кемелері, теміржол техникасы, бұрғылау
қондырғылары) қаржы салымдарын жасау үшін қолданылады. Лизингтің бұл түрі
топтық немесе ... ... деп ... ... ... бірнеше лизинг
беруші, банктер жұмыс істеуі мүмкін.
Мүлік түріне байланысты лизинг:
- Жылжымайтын ... ... ... мен ... ... ... ... (автомобиль, самолет, кемелер, техника,
құрал-жабдықтар);
Мүліктің өтелу дәрежесіне байланысты лизинг:
- Толық өтелетін лизинг (немесе толық ... ... ... яғни
лизинг келісім-шартының мерзімі аралығында мүліктің толық немесе толыққа
жақын амортизациясы ... ... ... ... ... құны
төленеді.
- Толық өтелмейтін лизинг - бұл жағдайда лизинг ... ... ... тек ... бір ... ғана ... тек бір ғана бөлігі өтеледі.
Өтеліну белгілеріне байланысты лизинг:
- Шұғыл лизинг - бұл ... ... ету ... қарағанда, оның
пайдалану мерзімінің қысқалығын және ... ... ... ... ... ... - ағымдағы жал туралы келісім. Әдетте бұл
келісімнің мерзімі активтің толық ... ... аз ... ... көрсетілген жыл төлемдері активтің толық құнын өтемейді,
сондықтан актив лизингке бірнеше рет беріледі.
Шұғыл лизингтің ең негізгі ... - ... ... ... ... тоқтата алуы. Сонымен бірге бұл келісімде лизингке
берілетін объектіге ағымдағы ... ... ... және ... ... көрсету туралы шарттар қарастырылады.
Шұғыл лизингтің негізгі объектілері тез ... ... ... ... ... ... көптеген түрлері) және
техникалық күрделі, үнемі қадағалауды қажет ететін техника (жеңіл және ... әуе ... және ... ... бұл түрі ... ... үшін үнемді. Себебі уақытынан
бұрын ... ... ... ... ... жаңа ... жоғары құрал-жабдықтармен ауыстыруға мүмкіндік ... ... егер ... ... бір ... жобаларды іске асыру үшін мүлікті
алған болса, оның одан әрі ... ... және сату ... ... ... берушінің ағымдағы техникалық қызмет көрсетуі артық
персоналды ұстаудағы қажеттілікті төмендетеді.
Сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне қарағанда қымбаттылығы, жал төлемдерінің
жоғары болуы;
2) аванстар мен алдын-ала төлемдерді салу қажеттілігі;
3) уақытынан бұрын өтеу ... айып ... ... мүлік иелерінің тәуекелді төмендету мақсатында жасаған басқа да
шарттары.
- Қаржы лизингі - бұл ... ... ... ... ... ішінде өзінің толық амортизациялық құнын төлеп шығуымен немесе өзін-
өзі өтеуімен байланысты сипатталады. Қаржы лизингі үлкен ... ... ... ... де, оларды банктермен ынтымақтаса отырып
жүзеге асырады[7].
Қаржы ... ... ... ... ... ... алынатын
мүліктің толық амортизациялануын қарастыратын келісім. Келісімнің уақытынан
бұрын жалды тоқтатуын қарастырмағандықтан, бұл ... ... ... ... алу, оған ... қызмет көрсету бойынша барлық
шығындардың орнын толтырып, қажетті ... ... ... ... бұл түрі ... құралдарды орнату және ағымдағы қызмет көрсету
бойынша барлық шығындар жалға алушы есебінен ... ... ... бұл лизинг түрінде келісім уақыты біткен кезде жалға алушы
негізгі құралды қалдық құны ... ... ... құқылы.
Шұғыл лизингке қарағанда қаржы лизингі кезінде мүлік иесінің тәуекелі
едәуір төмен болады. ... ... бұл ... ... ұзақ ... өте ... ... келеді. Себебі құрал-жабдықтың құнының толық
өтелуін, кезеңдік ... ... және ... ... ... ... ... оны банкрот деп атау ... ... ... ... мүлік (жер, ғимараттар мен
құрылғылар), сонымен қатар ұзақ мерзімді өндіріс құралдары жатады.
Қаржы ... ... және ... ... базасы болып
табылады.
Қайтарылатын лизингті екі келісімнен тұратын жүйе ретінде қарастыруға
болады. Бұл келісім кезінде құралдың иесі оны 3 ... ... да, ... 3 ... ... ... ұзақ мерзімді жал келісім-шартына отырады. Бұл
кезде ... ... ... ... ... ... ... немесе лизингтік компаниялар көрініс табады. Яғни ... ... иесі ғана ... ал ... ... ... инвестор сатушының мүлкіне меншік құқын кепілдікке ала
отырып, мүлік ... ... деп ... болады. Мұндай келісімдер
негізінен іскерлік белсенділіктің төмендеуі ... ... ... ... ... ету ... ... лизинг - қаржылық лизингтің бір түрі. Лизингтің бұл түрі ... ... ... ... ... ... түрінде банк,
сақтандыру немесе инвестициялық компаниялар жұмыс істейді. Бұл ... ... ... ұзақ ... жал ... ... ... тартылған қаражаттар есебінен сатып алады. Алынған
займның ... ... ... сатып алынатын мүлік немесе негізгі құрал
болып табылады, тартылған қаражаттар ... ... ... ... өтеліп отырады. Сонымен қатар лизингтік компанияның
салықтық және ... өтеу ... ... ... ... бұл ... ... объектілеріне қымбат бағалы
активтер ... ... ... ... ... ... операциялар жүргізілетін нарық аясына байланысты лизинг
мынадай бірнеше ... ... ... - бұл, оның ... бір ... ... ... сипатталады.
Халықаралық лизинг - бір тарап немесе барлық тараптардың әр ... ... ... ... - ... және импорттық болып бөлінеді. Экспорттық
лизингте шетел лизинг алушы болса, импорттық лизингте ... ... ... табылады.
Ішкі лизинг Қазақстан Республикасының ... ... ... Қазақстан Республикасының резидетнтері болады.
Егер де лизинг беруші Қазақстан Республикасының резиденті болса, яғни
лизинг объектісі Қазақстан Республикасының резидентінің ... ... ... ... ... ... ... заңдарымен
реттеледі. Ал, егер керісінше болса, онда халықаралық лизинг келісім-шарты
сыртқы экономикалық қызмет саласындағы ... ... - ... келісім-шартымен рәсімделетін, лизинг объектісін
пайдалану құқығын 3 тұлғаға берумен сипатталатын ерекше қатынастар түрі.
Сублизинг кезінде сублизингті іске ... ... ... объектісін
лизинг берушіден лизинг келісім-шарты негізінде 3 тұлғаға уақытша
пайдалануға ... № 78-ІІ ... ж. ... ... ... Қазақстан
Республикасының Заңына сәйкес лизинг алушының лизинг ... ... ... ... 3 ... ... тиым салынады.
Объектіні сублизингке беру кезінде лизинг берушінің жазбаша рұқсаты
міндетті ... болу ... ... ... ... бір түрі болғандықтан, ол
да халықаралық лизингтік заңдарға сай жүзеге ... ... ... бір ... ... лизинг объектісінің Қазақстан
Республикасының кедендік шекарасы арқылы тек ... ... ... ғана ... ... болады.
Әлемдік инвестициялық процестегі лизингтің ролін бағалай отырып, 2002
жылы әлемде лизинг арқылы 400 млрд. АҚШ доллары ... ... ... машиналар мен механизмдердің мәмілелері қаржыландырылғанын атап
өткен жөн. Мұның өзі лизингтің экономиканы дамытудағы айрықша ... ... ... ... ... да ... ... ескерсек, мемлекетаралық лизингтің алуан ... ... ... ... ... және басқаларын пайдалану осы
орайда қосымша экономикалық тиімділікке қол ... ... Бұл ... ... ... ... интеграцияға да жол ашады.
2. ЛИЗИНГТІК ОПЕРАЦИЯЛАРДЫҢ ӘЛЕМДІК ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАНДЫҚ ТӘЖІРИБЕЛЕРІ
2.1. ... ... ... ... сипаты
Leaseurope еуропа лизинг компаниялары ассоциациясының ... ... мүше 25 ... ... ... жалпы көлемі
1994 жылы 85,3 млрд. ЭКЮ ... Бұл жыл ... ... ... ... ... ... қызметтің жандану кезеңінің басы
болды.
1994 жылы Еуропа Одағының 12 елінің өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... сол ... лизингтік
операциялардың 7 пайызға өсуіне әсер етті.
Leaseurope мүше елдердің лизингтік операцияларының басым ... ... ... құрайды. Алайда соңғы 9 жылдағы
статистика ... ... ... ... ... жыл ... ... өсіп келе жатқанын көрсетеді. Бір қызығы, бұл ... ... ... де, сол ... құлдырау кезінде де сақталған.
Дегенмен жекелеген елдердің лизингтік ... ... әр ... ... ... ... заңның болуы мен болмауы арасындағы
байланыстың ... ... ... әсер етуі ... бір ... Мысалы, Германияда лизингтік қызмет арнайы заңмен реттеледі, ал ... ... ... ... ... ... – 1994 жылы ... Жалпы Германия Еуропа мемлекеттерінің арасында лизингтік операциялар
көлемі жөнінен көшбасшы болып ... Ал ... ... заңдары бар
Франция мен Португалияда лизингтік операциялардың көлемі айтарлықтай
емес[8].
Жалпы ұлттық инвестициялардағы ... үлес ... ... екі
негізгі ел – Ирландия (46%) және Англия (35,8%) көшбасшы болуда. Бұл ретте
Англиядағы лизингтік операциялардың ... ... ... қоймайды (18,853 млрд. ЭКЮ). Ирландияда бұл ... аз – ... ЭКЮ. ... ... Шығыс Еуропа елдерін жатқызуға болады. Оларда ... ... ... енді енді ... ... Абсолютті көлемі
мен үлес салмағы төмен, бірақ өсу үрдісі байқалады. Бұлардың қатарына Чехия
қосылмайды. Былтыр олардың лизингтік операцияларының жалпы ... 817 ... ... Бұл ... мен ... ... ... біз жекелеген елдердегі лизингтің ерекшеліктеріне тоқталып
өтейік.
а) АҚШ-та лизинг ХХ ғасырдың ... ... ... ... ... бойынша жеткізілетін тауар айналымының ... ... 1986 жылы ... ... ... 85 ... долларға жабдық жеткізілді
(елдегі жабдыққа инвестицияның 28%).
АҚШ-та лизингтің жылдам дамуының бір ... ... ... ... жеделдетілген амортизация және инвестициялық салық жеңілдігі
(жаңа инвестиция құнының 10%-не дейін салық ... ... ... ... алу ... шығыстар – 100 000 доллар, инвестициялық жеңілдік
– 10%, 10 000 ... ... ... ... ... салықтық жеңілдіктер
алу құқығы шарт АҚШ-тың Қаржы ... Ішкі ... ... үшін ... ... сәйкес келгенде ғана ұсынылды. Ол
ережелер мынадай:
... ... 30 ... кем ... ... лизинг мүлікті нарықтық бағадан мүлдем төмен ... ... ... көздемеуі тиіс;
– лизинг бастапқыда көбірек, кейіннен азырақ болатын төлем кестесін
көздемеуі керек. Бұл ... ... ... ... ... дәлелі болады.
– лизинг жалға берушіні қалыпты нарықтық деңгейдегі ... етуі ... ... ... ... жабдықтың қалыпты нарықтық құнын ескеруі
тиіс.
    1977 жылға дейін фирмалар оның құнын өз ... ... ... ала ... еді, яғни ... тыс ... алды. Сондықтан да
фирмалар елеулі қарызы болса да, өсіп бара ... ... ... тағы да ... ала ... ... нақты борыш инвесторлар
мен ... ... ... 1976 жылы Қаржылық есепке ... ... № 13 ... ... Онда ... ... мүлік сатып алу және өзіне қаржылық міндеттеме қабылдау ретінде
есепке алуға ... Бұл ... ... «шынайы лизингті» және
лизинг арқылы сатып алуды шектеу болды. Қаулыда ... ... ... ... ... құқығы жалдаушыға өтеді;
– лизингтік мәміле жабдықты мәміле соңында нарықтық бағадан ... ... ... ... ... ... ... пайдалы қызмет ету мерзімінен көп немесе 75%-на ... ... ... ... құны ... ... ... жабдықтың қалыпты нарықтық бағасынан артық немесе 90%-
на тең[9].
Егер мәміле осы талаптардың тіпті болмағанда ... ... ... ... ... пассивте корреспондеттелетін борыштық
міндеттеме («Қаржылық ... ... ... ... ... ... мәміле ... ... ... ешқайсысын да
қанағаттандырмаса, онда мүлік ... ... ... ретінде есепке
алынады.
1986 жылдан бастап лизинг үшін жағдай салық ... ... ... ... ... «басқа мемлекеттердің игілігіне субсидияны»
байқады («Салық жеңілдіктерінің экспорты»). Инфлияция шапшып тұрған 60-70
жылдары енгізілген ... ... 80 ... ... ... ... қаржы салымын ынталандырушы тиімді құрал
бола алмады. АҚШ-тағы салық реформасы ... ... ... ... ... ... жою арқылы салық жеңілдіктердің
қолжетімділігін қысқартты. Салық реформасы ... ... ... ... ... де оның дамуы тоқтамады.
Мұның мәні лизингтік мәмілелерді өтеу жай несиелерді өтеуге қарағанда
сонда да ... ... ... ... ... компаниялар басқа
несиегерлерге қарағанда жабдықты жақсы ... ... ... ... беруге мүмкіндігі мәміле мерзімі өткеннен кейін жабдық
сатып алу мүмкіндігіне байланысты, сондықтан да ... ... ... ... жабдықтың лизингіне мүдделі. Мұндай ... олар ... ... ... алады. Бірқатар салық жеңілдіктері әйтсе де
сақталады.
Соңғы уақытта қайтармалы лизингтің (мұнай ... ... ... ... ... лизингтің (көлік, баспа
жабдығы) маңызы артуда. Әсіресе авиацияда ... ... ... ... ... өсуі ... Халықаралық лизингтік қаржылық
корпорация (ILFC) АҚШ-та 1973 жылы негізі қаланып, 1983 жылы ... ... ... ... Gyness Peat Aviation Group (GPA)
компаниясымен бірге ол ... ... ... Оның ... 150-
ден аса ұшақ бар. Ол ұшақтарды клиенттерге 3-15 ... ... ... жалға берудің халықаралық нарығы қарқынды дамыды. Олар бүкіл
лизингтің нарықтың 10%-ын ... ... ірі ... ... ... Group, Golodefz Trading Corp., Security Pacific ... болып табылады.
б) Ұлыбританияда 1970 жылдан кейін елеулі дамыды, яғни ... ... ... ... ... ... салық салынатын
пайдадан 100% инвестицияны шеге ... Бұл ... ... ... ... болды, алайда жанама түрде жалдаушыларға ... ... ... ... ... жылдың соңында ғана
пайдалана алды. Сондықтан, егер ол инвестицияны жыл басында жасаған болса,
онда оған осы ... ... алу үшін ... уақыт күтуге тура
келді. Бірақ ол жабдықты лизингтік компанияға сатып, кейіннен оны ... ... ... қаржылық жыл ертерек болу шартымен), онда жанама
пайдалар тезірек алынды. Сондықтан лизингтік компаниялар қаржылық ... ... ... филиалдар ашады. Салықтық инвестициялық ... ол ... ... ... ... кері ... дегенмен ол мүлік
құнының 52%-на тең болатын ... ... ... бұл жалдаушы үшін лизинг
құнынан көрінеді.
1984 жылы үкімет корпорациялық салықтың 1986 жылдың сәуіріне қарай
52%-дан 35%-ға дейін ... ал ... ... 100 пайыздық
жеңілдік 25 пайыздық регрессивті (writing down) жеңілдікпен ауыстырылатынын
(25% - бірінші ... 25% ...... жылы және т.б.) ... ... жүрді.
Өйткені корпорациялық салық біртіндеп қысқарды, ал ... ... ... ... ... ... бір бөлігі
сақталды. Бұл электронды өнеркәсіп саласындағы лизинг үшін өте ... 1 жыл ... ... ... салық салынбайды. Енді мұны
анығырақ түсіну үшін төмендегі кестеге назар аударайық.
1 ...... ... ... салық ставка мөлшерлері
|Қаржылық жыл |Салық ... ... |
| ... % ... % |
| 1983/84 ж. ... |52 |100 ... |50 |100 ... |45 |75 ... |40 |50 ... жылдан 2006 ж |35 |25 ... | | ... ... ... ... ... ... болатынына, табыс
деңгейі төмен компаниялардың қанша және компаниялардың қаншалықты лизингті
өз инвестицияларын ... үшін ... ... болады.
в) Франция. Лизинг мұнда кеңінен таралған, әсіресе оның «креди-бай»
деген түрі танымал. 1967 ... ... ... француз компаниясы
«Локафранс» құрылды. Қазіргі ... ... ... мен ... мен ... ... ... контейнерлер, есептеу
техникалары, ... ... ... ірі ... жабдықтары
лизингтері дамыған.
Франциядағы лизингті “BNP/Bail” тобының мысалымен қарастырып көрелік.
Оған “Natio Equipment, “Natio Location”, “Natio ... ... ... ... ... Францияда жылжымалы
мүліктермен лизинг 1960 жылы басталған, ал ... ... заң 1966 ... Заң ... ... сату кезінде жабдыққа құқықты ... (ол беру ... ... құнынан есептеледі), құқықты үшінші тұлғаға
беру салығын, қосылған құнға ... ... ... мен ... бойынша
құнның айырмасына) енгізді. “Natio Equipment” жалдаушыға ... ... ... ... ... мерзімі мен келісімшарттың ұзақтық
көрсеткіштері[10]
|№ |Амортизация мерзімі ... ең |
| | ... ... |
|1 |3 жыл |3 жыл |
|2 |4 жыл |3 жыл |
|3 |5 жыл |4 жыл |
|4 |6-7 жыл |5 жыл |
|5 |8 жыл |6 жыл |
|6 |10 жыл |7 жыл ... құны ... ... 1%-нан 7%-на дейін болады. Жалдау
төлемдері ... үш ... алты ... бір жылда бір рет ... ... ... ... ... ... ... 1966 жылғы заңмен анықталады. 1967 жылы
Францияда өнеркәсіп және сауда саласында жылжымайтын мүлікпен ... ... ... ... ... ... ... нысанында,
капиталы 10 млн. франктен кем емес болуы тиіс. Ол ... ... ... ... ... ... лизингтік компанияларға елеулі салық
жеңілдіктерін ұсынады: ... 85%-на ... ... жедел амортизация
және т.б.
Әдетте жылжымайтын мүлік лизингі келісімі 15-20 жылға ... ... жер, ... ... жұмыстары, жолдар, жабдық болады. Ақы
негізінен тікелей регрессивті ... ... ... ... ... басқа банктер мынадай компанияларды құрды: “Креди Лионэ” - “Смебай”,
“Сосьете Женераль” - “Софинбай”.
г) Германия Германияда қазіргі кезде ... ... ... ... ... 57-сі неміс лизинг қауымдастығына кіреді. Белгіленген
нормаларға сәйкес жасалған келісім-шарттар бірқатар салықтық жеңілдіктерді
пайдалануға мүмкінідк береді.
Лизинг саласындағы ірі ... ... ... және “Гефа -
лизинг Гмбх” компанияларын жатқызуға болады. “Митфинанц Гмбх”-тың 1962 жылы
негізі қаланған. Бұл ... ... ... 1 млн. марк ... ... оның 6 ... ... бар. “Гефа - лизинг Гмбх”
компаниясын 1968 жылы «Гефа» тобы құрған.
д) Австрия ... ... ... ... ... ... сәйкес орташа жалдау мерзімі 2 жылдан 15 жылға дейін. Сатып ... ... ... ... жол ... ... қолданылу
мерзімі өткеннен кейін жалдаушы ... ... ... ... ... жаңа ... жасай алады немесе сатып алу туралы келіссөздер
жүргізеді.
Германиядағы секілді Австрияда лизингтің ... ... ... ... ... ... ... келе жатқанына 30 жылдай уақыт
өтті. Лизингке тіпті балалар бақшасы мен мектептер де беріледі. 1984 ... ... ... ... пайдалану үшін лизинг жөніндегі шарттың
мерзімі жабдықты пайдаланудың жалпы ... ... ... ... объектісі жеке бірлік болуы тиіс.
Жетекші лизингтік компанияларының бірі “Райфайзен ... ... ... ... бірінші лизингтік компания 1963 жылы пайда болды.
2006 жылғы мәліметтер бойынша ... ... ... ... ... ... ірі лизингтік компания (топ) «Локафит» лизингке жұмыс құрал-
саймандарын, жер өңдеу машиналарын, ауыл шаруашылық машиналарын, ... ... ... мүлік, көлік береді.
Құрылтайшыларының бірі “Банк Насиональ де Лаворо” болып табылады. Топ
Германияда, Францияда, АҚШ-та, Испанияда, Қытайда бірлескен ... ірі ... ... ... Leasing ... ... Ол 1969 жылы ... Оның төленген капиталы 1,6 млн. доллар.
Оның Гонконгта, Сингапурде, Ұлыбританияда филиалдары бар. Акционерлері: бір
коммерциялық банк, бір сауда және екі ... ... ... ... 1960 жылдары дами бастады. Негізінен оларды шағын
және орта компаниялар пайдаланды. Өйткені банк несиелері ... ... ... ... ... Ал ... ... жеңілдетті, өйткені
несиегер жабдықтың иесі болып табылады. Бастапқыда қайталама сатып ... ... ... соған сай жеткізуші егер клиент лизинг бойынша ... ... ... жабдықты қайтадан сатып алуға міндеттеме
қабылдайды. Бәсекенің өсуіне орай лизингтік ... ... ... ... сатып алу бойынша) барған сайын аз ... ... ... ... ... 3-5 жыл, ... ... 9 жыл.
Енді жоғарыда аталған мәліметтер түсініктірек болуы үшін ... ... ... ... ... статистикалық деректерге назар
аударайық[11].
3 кесте - Батыс Еуропа ... ... ... ... ... ... | ... ... ... |
1 сурет- «БТАлизинг» АҚ-да лизинг схемасы
1. «БТАлизинг» АҚ-на клиенті ... ... ... жасау бойынша Лизинг беруші мен Лизинг алушы
арасындағы ... ... ... ... мен ... ... ... Несие Комитетінде шешім қабылданады.
4. Шарттар жасалады.
5. Лизинг ... ... ... ... ... жеткізушіге алдын ала төлем.
7. Жабдықты жеткізу.
Қазақстандағы лизингтің қазіргі дамуы көбінесе Ресейдегі лизингтің
қалыптасуына қатты ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыруға қаражаты бар банктердің жанынан
қрылды. Бұл ... ... ... ... негізгі клиенттері
болып, банктердің корпоративті клиенттері болып табылды. ... ... 3 жеке және 1 ... ... ... ... банктер
жанынан құрылған «Альянс Лизинг», «АТФ Лизинг», «ТӘБ Лизинг», «Нур Инвест»,
тағы ... ... ... қызмет көрсететін компаниялардың тұтынушылары отын –
энергетикалық сала, металлургия, көлік, сауда, ауыл шаруашылықтары. ... ... ... жабдықтаушы кәсіпорындармен қатар шетелдік, оның
ішінде Ресейлік кәсіпорындар да бар.
Дәл қазір Қазақстанда жаңа лизингтік компаниялардың құрылуына ... ... ... бұл ... өте ... қаржылық құралға
айналдырады.
Лизинг нарығын сипаттай келе, онда ауыл шаруашылық техника лизингінің
басым екендігін атап ... ... ... ... ауыл ... ... ... корпорациялардың барлығы
туғызады.
Жеке лизингтік ... ... ... ... көмегімен сатып алатын кіші және орта бизнесті атауға ... ... ... ... 100 мың ... ... 2008 жыл бойы «ТӘБ Лизингтен» 40 млн. доллар
сомасына несиелер ала алады деп болжанып отыр, бұл компанияның 2006 ... ... ... ... 2 есе ... ... жас ... жұмысына тоқталсақ, оның ашылып,
тәжірибе жинақтағанына бір жыл өтті дейік.
Жуырда аталған компания лизингтік операциялардың белсенді қатысушысы
болды. ... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтары мен технологиярын тез жаңарту үшін
ынталандыру;
• Талап етілген және нәтижелі ... ... ... ... ... ... арттыру мен оларға оңай қолжетерлік
етуге ықпал ету;
• Клиенттермен жұмыс істеуді жоғары дәрежеге келтіруді ... ... жан- ... ... көрсетеді. Олар клиентке құрал-
жабдықты таңдауда, кедендік және сақтандыруға байланысты ... ... ... ... ... ... қорғау бойынша
өздерінің медициналық құрал – жабдықтар нарығы мен ісерлік байланыстағы
тәжірибелерін пайдаланады.
Клиенттердің талап ... ... және ... ... шарт жасасуға икемділік;
2. әр клиентпен тіл табуып, талаптарын тез қарастыру;
3. шешім шығару;
4. құжаттарын айқын және қарапайым рәсімдеу.
Қандай да бір ... ірі ... ... есебінің
ерекшеліктерін қарастырайық:
Мүлік лизинг берушінің балансында, амортизация ... ... ... ... мүліктің бағасы ... ... ... ... ... |2 ... ... сомасы |30% ... ... |0,8% ... ... қымбаттау пайызы |12,5% ... ... ... ... ... ... ... |айы ... ... ... |
| | ... № | ... ... жарна | | ... |
|1 |1 |66,67 ... |
|2 |2 |66,67 ... |
|3 |3 |66,67 ... |
|4 |4 |66,67 ... |
|5 |5 |66,67 ... |
|6 |6 |66,67 ... |
|7 |7 |66,67 ... |
|8 |8 |66,67 ... |
|9 |9 |66,67 ... ... |10 |66,67 ... ... |11 |66,67 ... ... |12 |66,67 ... |
| | |800,00 ... |
|1 |13 |66,67 ... |
|2 |14 |66,67 ... |
|3 |15 |66,67 ... |
|4 |16 |66,67 ... |
|5 |17 |66,67 ... |
|6 |18 |66,67 ... |
|7 |19 |66,67 ... |
|8 |20 |66,67 ... |
|9 |21 |66,67 ... ... |22 |66,67 ... ... |23 |66,67 ... ... |24 |66,67 ... |
| | |800,00 ... |
| | | ... |
Көрсетілген комиссиялық сыйақы мөлшері мен төлем ... ... ... ... өзгеруі мүмкін. ... ... ай ... ... есебі аннуитеттік кесте мынандай:
( АННУИТЕТ – тең мөлшердегі төлем ағымы).
Аннуитет= пайыдық сыйақы + ... ... ... ... ... ... кейін, ипотекалық несие бойынша негізгі қарыз
сомасы азаяды, әрбір келесі айда ... ... ... ... ... ... ... пайдалана отырып, алдын ала клиент ай сайын
төлейтін ақшаның өзгермейтін сомасын есептеуге болады, ол ... ... ай ... ... өтеуі мен оған қатысты сыйақысын
анықтайды.
Лизингтік несиенің осындай өтеу тәсілін бүкіл дүние жүзі ... ... ... ... өтеуге ыңғайланып ескерген.
ҚР-да лизинг бизнесi даму үстiнде. Мұндай өсудiң себебi нарықта
лизингке ... ... ... ... ... жұмыс жасамаған компанияларға ыңғайлы
болып келеді. Лизингтік келісім- шартта лизинг ... өз ... ... ... әйтсе де, басқа жағдайда клиент осы жобаны жүзеге асыру
үшін қажетті ... ... де, өзі ... ... болар еді. Мысалы:
1. жабдықтаушылармен келіссөздер жүргізгенде, ол ... ... ... ... бәрі ... әкеледі;
2. келісім шартқа қол қою барысында заңдық тәуекелдерінің пайда
болуы мүмкін. Егер шетелдердің ... ... ... ... ... болмаса, кейбір кемшіліктер ескерілмей
қалып қалуы мүмкін, ол да шығынға алып келеді;
3. ... ... ... ... ... ... өткізуді өзі жүзеге
асырады. Тәжірибесі жоқ клиент жүкпен бірге қандай техникалық
ерекшеліктердің болу керегін білмеуі ... ... ... ... ... ... керектігін білмеуі мүмкін.
Осы көзқарастан, лизингтік компания – шетел ... ... ... ізгі ... бола ... инвестициялық процестегі лизингтің ролін бағалай отырып, 2002
жылы әлемде ... ... 400 ... АҚШ ... көлеміндегі сомаға жаңа
жабдықтар, машиналар мен механизмдердің мәмілелері қаржыландырылғанын ... жөн. ... өзі ... ... ... ... ... Еліміздегі күрделі салымдардың, басқа да инвестициялық көздердің
қаттығын ескерсек, мемлекетаралық лизингтің ... ... ... ... ... ... және басқаларын пайдалану осы
орайда қосымша экономикалық тиімділікке қол жеткізетіні даусыз. Бұл өзара
ынтымақтас елдер арасындағы өндірістік ... да жол ... ... ... даму жолында. 2004 жылды 2003 жылмен салыстырғанда
лизингтік операциялар көлемі 4 есе өсті, ол 85 ... жуық ... 2006 ... ай ... 2004 ... ... көрсеткіш 2 есе көбейді, ол 156 млн.
АҚШ долларын құрады.
2006 жылдың бірінші тоқсанындағы жұмыс нәтижелеріне ... ... ... ... ... ... 01.07.06 жылғы лизингтік портфельдерінің көлемі бойынша 10
жетекші компаниялар:
ақпарат көзі: national business, шілде- тамыз 2003ж.
Осы көрсеткіштерге ... ... біз ... ... ... көре аламыз. Ал егер біз 01.01.06жылғы ... ... ол ... ... 01.01.06 ... лизингтік портфельдерінің көлемі бойынша 10
жетекші компаниялар:
ақпарат көзі: national business, шілде- тамыз 2003ж.
01.01.06 жылығы және 01.07.06 ... ... ... ... АҚ, «ТӘБ ORIX ... АҚ және ... Лизинг» АҚ
бірінші 3 орынды алып отырғанын көреміз. Бірақ ... да ... ... ... болады. Мысалы, осы жарты жыл ішінде
«ҚазАгроФинанс» ... ... ... ... ... «ТӘБ ... ... лизингтік портфель көлемі 128%-ға, «Халық Лизинг» ... ... ... ... ... Leasing Kazakhstan» ЖШС-інің
көлемі 1383%-ға, «Вираж Лизинг» ЖШС-інің көлемі 151%-ға, «Центр Лизинг» ЖШС-
і 141%-ға, «АТФ-Лизинг» АҚ-ы 224%-ға, «Темір Лизинг» ... ... ... «Astana Motors Leasing and Car ... ЖШС-інің көлемі 167%-ға және
«Альянс-Лизинг» АҚ-ының лизинг көлемі 147%-ға ... ... ... ... ... 01.01.06 жылы ... портфелі осы 10 компания бойынша 269,9
млн. доллар құраса, 01.07.06 жылы 498,7-ге жеті. Бұл ... өсім ... ... ... ... ... ... соның iшiнде
шағын, орта бизнестi және инвестициялық өсуді дамытуда.
Лизинг – шағын ұйымдардың негiзгi қорларды пайдалануға алудың бiр жолы
және ол ... ... 2006 жылы ... ... ... ... шарттар қаржыландырылды. Бұл көрсеткiш 2005 ... 2,5 есе ... жылы ... ... ... құны 84000000 АҚШ $ құрады. 2006
ж. бұл көрсеткiш 2 есе көбейді.
Лизингтiк ... ... ... ... пайыздық қойылымы
15-17 % төмендейдi.
МФК мамандарының айтуынша Қазақстанның ... ... ... ... АҚШ $ өседi. 2005- 2006жж. Қазақстандағы лизинг
нарығының потенциалы негiзгi қаржы мен ... 4 % ... 7 - ... лизинг аясының көлемi[15]
|Жылдар |Млн. тенге ... |500 ... |1000 ... |1500 ... |2000 ... |2500 ... да бір айта ... жағдай, республикамызда көрсетілген лизингтік
қызметтердің жалпы көлемінің артуына ... ... даму ... ... ... ... талаптарға сай емес. Бұл, ең алдымен, лизингтің
ұйымдық-экономикалық тетіктерінің ... ... ... ... мен ... ... ... тапшылығына, осы
саладағы мамандардың білімдері мен тәжірибелерінің жеткіліксіздігіне және
лизингтік компаниялардың басым көпшілігінде ... ... ... ... ... ... Жалпы алғанда, шағын және орта
кәсіпорындар мен банктердің үлесі бар ... ... ... Ал жеткілікті потециалы, күші бар ірі жеке және ... ... ... ... ... көп ... аудармауда.
Тағы да осыған қоса айта кететіні – бұл ... ... ... ... сәйкес жүргізілуін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... келесі
нысандарын қолдануын ұсыныс ретінде қарастыруға болады:
1. “Стандарт” лизинг, яғни жабдықтаушы қаржыландырушы қоғамға мәміле
объектісін сатады, ал бұл ... өз ... оны ... ... ... ... береді;
2. Қайтарылатын лизинг (lease-back), яғни құрал-жабдықтардың немесе
қондырғылардың иесі оларды лизингтік ... ... және ... қайтадан,
бірақ жалға алады;
3. Компенсациялық лизинг, яғни лизинг алушы ... ... ... ... ... ... өндірілген өнімдермен төлеуі;
4. Қайта қамтамасыз етілетін лизинг, яғни лизингтік мәміледе алдын ала
ескерілетін ... ... ... ... мерзім ішінде жалға алынған
қондырғыларды жаңа үлгілеріне ауыстыруды білдіреді;
5. ... ... яғни ... ... ... ұлттық
фирмадан сатып алады да, шетел лизингалушыға жалға береді;
6. Импорттық лизинг, яғни лизингтік фирма ... ... ... ... ұлттық лизинг алушыға жалға береді[16].
Қорыта келгенде, лизинг ұғымы Қазақстан экономикасына жаңадан келген ... біз ... ... экономикаға көшумен байланыстырамыз. Жоғарыда
атап өткеніміздей, отандық өндірушілер үлкен тоқырауда тұрған кезде ... ... ... ... ... ... ... тартуға мүмкіндік береді. Яғни, автопарктардағы тозығы жеткен
көлік құралдарын, әуежайлардың ұшуға жарамай қалған ұшақтарды ... ... ... сауатты пайдалана білуіміз керек.
3. ЛИЗИНГТІҢ ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ ДАМУ ... МЕН ... ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлікті дамыту Қазақстан экономикасының шикізат
аясына тәуелсіздік мәселесін шешудің кілті болып табылады. Әртүрлі ақпарат
көздері көрсеткендей ... ... ... ... ... жуық
болды. Лизингті дамыту негізгі құралдарға ... ... ... үлкен роль атқарды.
Лизинг саласы ешкіммен бақыланбайтындықтан, жалпы ... ... ... ресми мәліметтері жоқ деп ... ... ... Finance ... (IFC) ... ... ... бұл қрылымы USAID-мен бірлесіп, алдыңғы жылдың қазан
айында Қазақстанда лизингті дамыту бойынша жоба құрды. Бұл ... ...... ... ... және оның ... талдау
жасау, лизинг дамуына қолайлы жағдай туғызу болып табылады. Жобаның
мәліметтері ... 2004 жылы ... ... ... ... 85 ... долларға жуық болды. Ол 2003 жылмен салыстырғанда 4 ... Бұл ... ... ... жаппай сұрау арқылы
жинақталды, ... да бұл ... ... деп есептеуде.
Орталық Азия мен Қазақстандағы лизингті дамыту жобасының директоры Рейчел
Фриман – бұл ... ... ... ... ... деп ұйғарған. Сөйтіп, 2004 жылдың соңында ... ... ... ... жаңа ... ... ... Мысалы,
қаржыландыруды «ККБ» АҚ-нан алатын «Вираж-Лизинг».
Алдыңғы жылы негізгі капиталда инвестиция көлеміндегі лизингтің ... ... 5 – 15% ... 5%-ға ... ... ... 20 - 30%
болса, Қазақстанда ол тек 1%-ға ғана жуық ... Егер ... ... ... 80 ... ... ... моральдық және
физикалық ескеріп, ауыстыруды қажет ететінін ескерсек, онда ... ... өте ... ... ... және ... бағаланатынын айтып өтуге болады.
Қазақстанда несиемен салыстырғанда лизингте аса ... ... ... 2006 ... 1 ... ... жаңа ... кодексте кейбір
артықшылықтар пайда болды. Мысалы, қосылған құн салығынан босатылатын,
мемлекетке ... және ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге, тағы бір мәселе – кеден мүшелерінің
импортталатын негізгі ... ... ... ... жоқ болуы. Қазіргі кезде лизинг берушілер жеңілдіктер тізіміне
жататын жүктерді алып, бұл жеңілдіктерді ... ... ... ... ... қарыз алушылар осы күнге дейін лизингті емес,
несиені пайдалануды қалайды. Асабаева ойынша, бұл жағдайды екі ... ... ... деп айтуға болады:
1. бірінші 3 жылда немесе толық лизинг мерзімінде ... қос ... ... ... енгізу;
2. лизингтік компанияларға бәсекелес пайыздық мөлшерлемелерді
ұсынуға мүмкіндік ... ... ... енгізу.
Халықаралық инвесторлардан қаржыландыруды тікелей алған
жағдайында, лизинг берушілер бәсекелес ... ... ... ... болуға IFC ниеттеніп отыр. 2007 жылы бұл
корпорация Қазақстанға лизингтік жобаларға 15 – 20 млн. ... ... Ал ... Орталық Азияға, соның ішінде
Қырғызстан, Тәжікстан және Өзбекістанды қоса, 40 млн. ... ... ... шығарылады.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей лизинг несиемен ... ... ... ... ... жоқ. ... қажетсіздігі,
лизингті – қолжетерлік етеді. Банкте кепілзат ретінде бола ... ... ... да, ... ... ... алу үшін ... ал несие көмегімен өз айналым құралдарын толықтыруға тиімдірек
болады. Себебі, бос активтер ... үшін ... ... ... ... ... береді.
Осы лизингтік бизнестің біздің елімізде дамуын 4 кезеңге бөліп
көрсетуге болады:
I ... ... жж.). ... ... ... Бұл ... бірінші рет елімізде лизингтік компаниялар құрылды.
Лизингтік фирмалар мен кейбір коммерциялық банктер лизингтік ... ... және ... көлемдерде жүзеге асырды.
ІІ кезең (1992-1994 жж.), iшкі нарықтағы ... ... ... ... ... ... ... кезең (1995-1997 жж.) – елде ... ... ... ... ... бет алу, ... ... бизнеске қолдау көрсету
кезеңі.
ІV кезең (1998 – 2005 жж.) – ... ... ... қалыптасу,
өрлеу кезеңі. Осы кезеңде көптеген лизингтік компаниялар жұмыс істеп,
нормативтік құқықтық база жасалды.
ТМД ... ... ... ... мен ... бұл екі сала ... ІІ ... бастап ішкі нарықтағы лизингтік талапты ... ... Бұл ... ... ... ... ... кезде, қаржылық лизингтік компаниялар және
коммерциялық банктер лизингтік ... ... деп ... ... жылы КСРО ... ... ... жыл бұрынғы, арнайы банктер пайда
болардан бұрын ғана, лизингтік операциялар жүргізе бастады, және олардың
бұл саладағы бизнесі ... ... 1990 ... ... лизингтік
операция жүргізді.
КСРО Өндіріс Құрылыс Банкі, ал 2-ші ... ... ... ... және КСРО ... ... ... операциялар банктерге әлі де дәстүрі бола алмады, ал
олардың ауқымы мүмкіндіктеріне қарағанда өлшемсiз болып келеді.
Орта және ұсақ мерзімдегі операциялардың ... ... ... ... ... мөлшері банктің негізгі қорларының 1%-нен
аспайды.
1-ші лизинтік өнеркәсiптер республикамызда ... ... ... ... ... ... құрылған. Олар кең көлемдегі
акционерлік өнеркәсіптер болды, сонымен қатар олар ... ... ... ... жалға беру мен лизингпен айналысты.
Сөйтіп алғанда осы лизингті бизнестің даму кезеңінде ... 1-ші ... ... ... ... ... ... қосса болады: еліміздегі алғашқы коммерциялық ... ... ... "КРАМДС-лизинг" компаниясы, сонымен қатар "КРАМДС-
снаб", "Казлегснабсбыт", "Казахтехлизинг" сияқты компаниялар.
1992-1994 жылдары Қазақстанда лизингтік ... ең бір ... Ішкі ... ... бұл ... жаңа құрылған лизингтiк
компапияларға көптеген кедергілер көрсетті. Көптеген арнайы лизинктiк
компаниялардың өз ... ... ... ... ... кетуiне, 1992
жылдың 6 қаңтарынан ... ... ... ... ... ... ... себеп болды[17].
Бірақта бұл кезеңде, жеке экспорты-импортты операцияларды ... ... ... берді.
Экспорты лизингті операцияға, Ұлттық әуекомпанияның АН-2 ... БАӘ, ... ... ... жасаған лизингтiк
операцияларын қарастыруға болады. Бұл операциялар ... ... ... ... қоса ... ... лизингтік
негізде ешқандай да банктік кепiлсіз Қазақстан Республикасы ... ... ... автокөліктер, құрылғылар мен қосалқы бөлшектер әкеле
бастады.
Қазақстандағы лизингтік бизнестiң дамуының 3- ... ... осы ... ... ... дамытуға жол ашылды;
лизингті ынталандыру мен мемлекеттік ... жаңа ... ... дәлірек айтсақ аймақты лизингтік компания (АЛК) "Азия-лизинг"
(1995 ж, сәуір), "Кең ... АҚ (1995 ж, ... ... (1995 ... банктерде қайтадан лизинтік шаралар жасауға қызығушылықтар туды.
1994 жылы 10 ... ... ... ... ... компаниясын құру туралы Үкімет қаулы шығады.
Компанияларға келесідей қызметтер жүктеледі:
- Республиканың ... ... ... ... ... ... Өндіріске капитал салумен өнеркәсіптің мүмкіндігін кеңейту арқылы
инвестицияның өсуін ұстап тұру;
- ... ... ... ... ... ... ... қолдану.
Бірақ та көптеген өзгерістерге байланысты 1995 жылдың сәуірінде "Азия-
лизинг" мемлекеттің қатысуынсыз аймақты компания болып тіркелінді, ол ... ... ... ... ... ... бойынша өндірістің өңдеу
саласына құрылғылар, кіші-өндірістер және тағы басқа ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға
автотехника, ұйымдастырушылық техника берді.
АЛК "Азия-Лизинг" арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... "DAEWOO-ALEM"
комнаниясының 400 мың 8 көлемінде лизингке көлік алды.
Сонымен Қазақстанда лизингтің дамуы түрлі арна ... келе ... - ... банктердің лизингтік операциялары;
2 - Қайтадан құрылып жатқан лизингтік ... - ... ... ... мемлекетімен қоса және ... ... - ... импорттық,
компенсациялық нысанында лизингтің дамуы.
"Қосымша мемлекеттiң ауылды және ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Президентінің 20 желтоқсанындағы
жарлығынан кейін, Қазақстанға лизингтi енгізу және оны жасаудағы нормативтi-
методика туралы ... ... ... бастады.
Қазіргi кезде Қазақстанда лизингті ... ... ... 4 ... ... ... ... дәлiрек айтқанда, ... ... ... лизинг.
2. Муниципалды лизинг, жергіліктi бюджет қаржысынан қаржыландырады.
3. Коммерциялық лизинг, банктердiң ... ... ... өз
қаржысынан немесе қарызға алған қаржысынан қаржыландырады.
4. Аралас ... бұл ... ... ... мен мемлекет екеуі
аралас жұмыс істейді.
Соңғы жылдары банктердің экономиканың нақты аясына және шағын бизнесті
несиелеуді белсендiлеу үшін мемлекет көптеген шаралар ... Бұл ... ... ... ... ... алады, соның арқасында
өнеркәсiптер материалдық көмек, негiзгі құралдарын қайта ... ... ... та, ... ... банктерде қаржылық лизингте өздерінiң
белсенділіктерiн көрсетпеуде. Оны төменгілермен түсiндiруге болады:
1. Банктер өздерінiң неше саясатын ... ... ... ... ... сол ... ... қаржы
лизингiн ескермейді.
2. Кейбір банктер өндірісті қаржыландырудан басқа операциялардан пайда
табуды ... ... ... ... ... жоғары
және жылдан-жылға жоғарлауда. Несиелердiң кейбір бөлігі экономиканың ... ... ... ... ... ... ... 2005 жылдың 1
тамызына жалпы несиеден 29,8% және 33,4%. Ал ... ... осы ... 23,5%. 2004 жылы ... ... алуға II деңгейлi банктермен 27717,6
млн. тг. сомада, 2005 жылы - 40954,8 млн. тг. ... 2006 жылы 1 ... млн. тг. ... ... ... Ал ... ... толтыру осы
жылдары 61,5%, 64,4% және 63,5% несие бердi.
Қаржы Министрлiгi мәліметтері бойынша негізгі қорларды жаңарту үшін
800 ... тг. ... бұл ... ... ... банктермен берілген
несиенің 2 есесін құрайды.
Өндiрушi өндiрістерде құрылғылардың тозу дәрежесі 70-95% және ... Жыл ... ... ... өндірістік қордың 0,8-1,2%-і ғана
жаңартылып отырады, ал дамыған ... бұл ... 6-8% ... ... ... жақын жылдарда экономиканың қажеттіліктерін несиемен
қамтамасыз етуге мүмкіндгі жоқ. Банк ... ... ... ... ... ... ету үшiн Жалпы Ішкі Өнімнің 6-7% қарау ... ... ... берілген мүліктің нысандары,
түрлері әртүрлі ... ... ... ... ішінде қандай құрал- жабдыққа
сұраныстың көп ... ... ... жөн. Ол ... Республикасының бе
лгілі бір өнеркәсіп саласын дамытуды таңдауға көмектеседі.
Лизинг объектісі ретінде ғимараттар мен ... ... ... ... жер учаскелерін және т.б.
тұтынылмайтын заттарды қарастыруға болады. Құнды қағаздар және ... ... ... бола ... ... бұйымы болғандай келісім шарттың
да бұйымы болып, қолданған кезде өзінің табиғи ... ... ... зат бола ... ... беру ... ... мазмұны біреудің затын
уақытша қолдану болғандықтан, жалға сонымен бірге қаржылық, ... ғана ... ... ... ... лизингке берілген
мүліктің құрылымы
ақпарат көзі: national business, шілде- ... ... ... ... ... лизингке алудың сұраныс деңгейі ең
жоғары және автомобильдерді лизингке алудың сұраныс деңгейі ең төмен болып
отырғанын көрсетіп тұр. ... ... ... ... ... оны келесідей көруге болады: комбайндер – 29%, ... ... ... ... ... – 14,1%, ... ... – 12,8%, тракторлар – 11,8%,
жүк автомобильдері – 11,5%, ... – 3,3%, ... – 0,6% ... 1,6% ... да ... ... ... бар: кәсіпорындардың іс-шараларының
жабықтығы, менеджменттерінiң деңгейiнiң төмендiгi, ... ... ... төмендігі.
Қаржылық есептің, барлық кәсiпорындарда халықаралық дәрежеге ... ... ... ... ... болады. Және олардың
қаржылық беделі, менеджмент, ұйымдастыру ... де әсер ... ... мен қарыз алушының бір-бірімен ашық ... ... ... ашу ... береді. Осы мақсатпен Ұлттық банк
“Несие бюросы” туралы Заң жобасын ұсынды. Ол қазіргi кезде Үкіметте ... ... ... лизингтік опорациялар жасауда тікелей немесе
арнайы еншілес компаниялар ... ... және ... ... ... 2006 ... 1 тамызындағы берілген
мәлiметтер бойынша 2-ші ... ... ... ... 9058,640 ... ал алған несие - 42149 мың тг.
Енді біз лизингтік ... ... ... ... ... төлемдердi есептеу тәсiлдерi былайша жүзеге
асырылады.
S = A + B + Q + R + D
S – ... ... ... ... ... жалпы сомасы;
А – лизинг кезеңiндегi лизинг мүлкiнiң қайта қайтару құнының сомасы;
В – лизинг берушiге комиссионды сыйақы;
Q – несие ... ... ... ... ...... ... байланысты лизинг берушiге төлем;
D – келiсiм шартта көрсетiлген лизинг берушiнiң ... да ... ... ... ... және басқа да шығындарды есепке алмай,
лизингтiк төлемдердiң сомасын мына формуламен есептеймiз:
S = A + B + ... ... ... ... сомасы лизинг кезеңі ... ... тең ... ... ... ... i– ... мына формуламен
есептеледi.
А – лизинг мүлкiнiң өтеу сомасы.
Ai – i-кезеңiндегi лизинг мүлкiнiң өтеу ...... ... ... ... ... – бiр жыл iшiндегi кезеңдер саны.
Лизинг берушiге “i” кезеңіндегі ... ... ... ресурсының
құнын төлеу формуласы:
K – несие ресурсының шамасы.
Ki – i-кезеңiндегi ... ... ...... ... жылдық пайыздық қойылым.
m – жыл iшiндегi кезеңдердiң саны.
Лизинг төлемiнiң i – ... ... ... ... ... ... ... = Ai + Bi + Ki, i = 1,N
Лизинг төлемдерiнiң жалпы сомасы, барлық кезеңдердiң төлемдерi ... ... ... ... ... ... ... сомаға
бағаланатындығына мүмкiндiк бередi.
Гиперинфляция жағдайындағы лизингтiк төлемдердi анықтау методикасы
былайша іске асады.
Лизингтiң ... ... ... ... төлемдердiң сомасы,
несие ресурстарын пайдалану төлемақылар, комиссионды төлемдер, табысқа
салынатын салық.
P1 = Pa + Pk + Pi + Pu + ... - ... ...... ... өсiмi ... – пайдаланылған несие ресурстары бойынша төлем ақылар.
Pi – лизинг берушiге комиссиондық төлемдер.
Pu – лизинг берушiнiң қосымша шығындары.
Pn – ҚҚС өсiмi.
Соңғы ... ... ... ... банктердің экономиканың нақты
аяларын несиелендіруін ынталандыратын бірқатар шараларды қолға алды. Бұл
ретте осы ... ... ... ... ролі айтарлықтай. Осының
арқасында кәсіпорындар өндірісін жаңа технологиялармен ... ... ... әлі де ... ... ... ... мәмілелер
жасауда самарқаулығы байқалады. Бұл банктердің өндірісті қаржыландырудан
басқа операциялардан-ақ пайда табуды жөн көретіндігімен де ... ... ... де аз. Сөйтсе де жыл ... ... ... ... ... ... арта ... сөзсіз. Бұған
қаражаттың едәуір көлемде жинақталуы, өндірістің жандануы, ішкі саяси және
экономикалық тұрақтылық әсер етеді.
Қаржы ... ... ... ... барлық
кәсіпорынның қаржылық есеп пен есеп ... ... ... ... ... ... ... болады. Қарыз берушілер мен қарыз
алушылардың өзара ... қол ... үшін ... несиелік бюролар
құрған жөн. Осы орталық алған екі ... та ... ... ... ... ... ... қабылдай алады. Осыған орай «Несиелік бюро ... ... ... Ол ... қарауында жатыр.
Сол сияқты лизингтік инвестициялық жобаның тиімділігін жедел ... ... да ... ... іс. Бұл да ... ... арттыратын экономикалық механизмдердің бірі ... ... ... бизнес-жоспар болған кезде лизингтік операция оған
қатысушы үш тарап үшін де тартымды, әрі тиімді болады.
Тағы бір ... ... ... ... ... бірнеше
банктер арасында бөлуді көздейтін шарттық механизмдерді пайдаланып көрген
жөн. Қазақстанның қазіргі экономикалық ... даму ... ... бірі ... және ... тәуекелдерді диверсификациялау,
яғни лизингтік ... ... ... біріктірілген түрін
жүргізу оңды шешім болады деп ... ... ... ... ... субъектісі әрекет етеді: өндіруші, банк және ... ... ... ... ... және ауыл ... ... лизинг
тәжірибелерін кеңінен қолданысқа енгізу елеулі қарқын береді.
3.2 Қазақстандағы лизингтік операциялар нарығының ... ... ... еліміздегі лизингтік бизнестің дамуына
үлкен әсер етеді. Нарықтың экономикаға өту, ... ... ... ... бәрі ... қатынастардың үзілуіне, қаржы-
несие саясатын жүргізудегі бағыттың бұзылуына әсер етті. ... ... ... ... ... тура ... бұл өз ... өндірістің
құлдырауына әкеліп соқтырды.
Сонымен айтқанда, Қазақстандағы лизингтік бизнестiң дамуына, жалпы
экономиканың мәселесі және тағы ... ... ... ... ... факторлардың кейбірі лизингтiк бизнестің дамуына кедергi болса, ал
енді бір ... оның ... жол ... лизингтік бизнестің дамуының бастапқы кезеңінде кіші
кәсіпкерлікті дамытудағы ... және ... ... ... әсер ... ... туындады.
Мысалы, қазіргі күндері нарықтық заңнамада лизингке берілген мүліктің
амортизациялық ... жоқ, ... да ол ... ... ... салу ... жеделдетілген амортизация мәселесі
лизингтік қызмет көрсету нарығы үшін өте маңызды болып келеді. Осыған ... ... мен АҚШ ... ... ... ... ... 50 жылдары енгізілген жеделдетілген ... ... бар ... механизмі болып табылады. Ресейде де жеделдетілген
амортизация енгізгеннен кейін лизинг аясы тез қарқынды дами ... ... ... ... ... құрылуына өте ұқсас.
Жабдықтаушылар болып қазақстан кәсіпорындары, шетел кәсіпорындары, ... ... ... да ... табылады. Сублизингке беру мақсатында
Қазақстандық лизингтік компаниялар Ресейлік құрал- жабдыққа ... ... ... ... сублизингке беретін Қазақстандық
компаниялар лизинг алушы ретінде ... ... ... ... ... деңгейі төмен болғандықтан, оларға ... ... ... ... ... жаңа лизингтік компания құруға
қызығушылық қарқынды ... – ол ... ... ... ... ... айналдыруға көмектеседі.
Лизингтік компаниялармен инвестицияларды тарту өзекті мәселелердің
бірі болып ... ... ... ... ... бекітілген
бір қарыз алушыға максимады тәуекел көлемі, ... ... ... ... ... шек қояды. Лизингтік
компаниялардың көбісі банк тарапынан ... және ... ... ... ... компаниялар үшін өзекті мәселе болып табылады.
Осы мәселенің шешілуі лизингтік қызмет көрсету ... ... ... ... алушыға пайыздық мөлшерлемесінің төмендеуіне әкеледі.
Кіші шаруашылық үшін үлкен мәселе болып – сублизингтің ... ... ... ... ... анализ көрсеткендей, 1992-
1994 жылдар лизинг дамуындағы ... ... ... ... ... және аралас лизингтің ұйымдастыруы, ... ... ... ... бұл мерзім лизинг дамуына ... ... ... ... ... 2002 ... бері қарай қарқынды дамып
келеді.
Бірақ та лизингтiң тез дамуына, әсiресе ... ... ... ... ... ... жасады және жасауда. Солардың iшiнде
келесідей жалпы экономикалық және салалық ... ... ... ... мен ... ... өсуі және өсу ... жасау және басқа салалар арасындағы барлық диспериттердің туындауы.
2. Машиналар мен құрылғылардың ... ... ішкі ... ... ... және ... ... негізде жіберілетін машиналар мен құрылғыларды iздеу.
4. Экономикадағы төлем тәртібі. Соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... ... ... базаның
төмендеуі.
Коммерциялық лизингтiң дамуын тежейтін тағы бір мәселе, ол банктік
несиенiң ... ... мен ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының Ұлттық банкiнiң қайта
қаржыландыру мөлшерлемесіне байланысты ... ... ... ... лизингтік операцияларға қатысуна ешқандай қызығушылық
танытпайды.
Қарыз қайтару мерзімі шетелдерде қысқа мерзім (1 ... ... ... (1-6-10 жыл), ұзақ ... (10 ... ... болып бөлінеді.
Ал ТМД елдерінде көбінесе қысқа мерзімі (1 жылға дейiн), орта мерзімді
(1-3 жыл) және ұзақ ... (3 ... ... ... ... ... ... Шетелдерде қысқа мерзімді несиелерден гөрі, ұзақ немесе орта
мерзiмді несиеден көп ... ал ... елде ... 1 ... ... барлық несиелердiң 70% үлесін алады.
Қазіргi кезде бiздің еліміздің кәсіпорындары көбiнесе моральді ... ... ... ... пайдалануда. Оларды жаңарту қажеттiлiгi
өте жоғары. Бірақ та Республикамызда әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... қасы. Мамандардың есептеуі
бойынша агроөнеркәсіпке керектi 1500 машина ... 11-і ғана ... ... ең ... ... бiрi ... керектi құрал-
жабдық алу үшiн конкурстық негiзде лизинг берушi компанияны iздеп табу.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... былайша көрсетуге болады.
1994 жылы лизингтік инфрақұрылымды кең көлемде дамытатын жыл ... ... ... ... ... ... қатынастың
субъектiлеріне берілген жеңілдіктің негiзі ... деп ... ... ... бірі №206 1994 ... 12 ... “Шетел
инвестициясы туралы” Қазақстан Республикасының ... заңы ... Онда ... ... ... мемлекеттен қолдау және
экономикалық жағдай жасайтындығы көрсетілген. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... әсер етуде:
- Шетелде “Лизинг” деген термин 3 жылдан жоғары қаржы жалдамалық
қатынастарға ... ... ... ұзақ ... инвестицияға әлі
жағдай жасамаған. Банктердiң ұзақ ... ... ... жабатын
салық заңнамасын жасау керек;
- Лизингтiк нарықтың инфрақұрылымының дамымауы;
- ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің дамымауы. Тәуекелден құтылу үшін 100% кепіл лизинг
берушіде (мысалы сақтандыру).
Қазіргi таңда лизингке, оның iшiне ... ... ... көп сұраныс жоқ, бірақ та осымен көптеген экономикалық және
әлеуметтік ... ... ... бизнесті ұстап отырған факторларға елімiздегі ... ... ... ... ... ... заң, салық және
кеден кодекстері көптеген өзгерістерді талап етеді. Қазақстан әлi 1986 жылы
шыққан “Қаржы лизингі” ... ... ... ... жоқ. ... ... ... мерзімі өте қысқа, алғашқы салымның деңгейі
жоғары ресурстардың құны жоғары. Тәжірибе көрсеткендей ... ... ... ... ... ғана екі жаққа тиімді болады.
Сол секілді лизингтік қызметті дамытудың бір жолы лизингтік іс-
шараларды ... ... ... iс-шараларда сақтандыруды айта отырып келесілерді көрсете
кеткiм келеді. Сақтандыру ... ... ... ал егер де ... ... онда екi жақ оны өздері қарастырады.
Лизингтiк келісім-шартта келесі тәуекелдерді сақтандыру мүмкін:
мүліктік ... ... ... ... ... ... және мамандық
жауапкершiлiктердегi тәуекел, жұмысшылардың өмірі мен ... ... ... интелектуалды меншiк объектiсiмен
байланысты тәуекел.
Жоғарыда аталған ... ... ... ... ... ... Республикасының Ұлтттық банкi осы сақтандыру
компаниялары мен II ... ... ... болғандықтан, олар
Ұлттық банкке, лизингтік операция жайында есеп беріп отырулары керек.
Жоғарыда айтылып ... ... ... ... ... ... ... лизинг нарығының дамуы мүмкін емес.
2005 жылы қабылданған «Лизинг ... ... ... ... ... ... өз айналымын өсіртеді деп айтуға болады. Маңызды
рольді лизинг денсаулық сақтау аясында ойнайды. Осы ... ... ... халықтың, мемлекеттің қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... ... сақтау қызметімен халықты қамтамасыз ету деңгейі күрт
жоғарлайды;
• азаматтардың медициналық көмекке бірдей деңгейде қол жете алады;
• емдеу іс- шаралар көлемі ... ... ... ... ... тиімді жүйесі
енгізіледі;
• ақысыз медициналық қызмет көрсетуді ... ... ... отандық дәрі- дәрмек және медициналық өнім ... ... және тағы ... ... даму стратегиясында негізгі
қорды жаңалау және елімізде өндіріс аясын дамыту мақсаты қойылғаны белгілі.
Әсіресе, ... ... ... ... ... ... ниет ... қазіргі кезеңде оның маңызы зор. Шағын және орта бизнес саласында
аталмыш ... ... ... ең ... тетігі лизинг болып табылады.
Қазақстанда лизингті дамытуға ... ... ... ... Ал бұл ... ... ... дамытуға түрткі болумен бірге, лизингтік
қызметтердің сапасын арттыруға да жол ашып ... ... ... Құн ... ... ... ... тізіміне қатысты мәселе айрықша өзекті болмақ. Тізімге жуырда қол
қойылады деп ... Оған ... ... ... өнеркәсібі,
баспахана ісі т.б. салалардағы өндірістік жабдықтар қамтылған.
Қазір елімізде 20-ға жуық лизинг компаниясы жұмыс ... ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қазақстанда лизинг саласын дамыту ... жоба ... ... елімізде лизингтік қызмет түрлерінің көлемі шамамен
190 млн. долларды құрады. Соңғы уақыттарда заңнамаларға ... ... ... ... ... ... сыйақыларды анағұрлым
төмендетуге, салық ... ... ... ... ... экономикасының қуатын одан әрі күшейту ... ... ... дамыту керек, бұл дегенiміз өз алдына бір ... ... даму ... ... көзқарасымызша келесідей 3
негізгі бағытқа байланысты.
1. Экономиканың барлық ... ... және ... ... ... тез, әрі ... ауыстыру.
2. Инфляция деңгейін төмендетумен қоса, инвестициялық ... ... ... және ... арқылы, Ұлттық экономикадағы
шағын және орта ... ... ... ... ... - ол лизингтік іс-шараны
тезірек дамыту болып табылады. Оны жүргізу механизмі тек қана бос қаражатқа
тірелмей, сонымен қатар ... келе ... ... және орта ... де ... ... ... лизингтік бизестің дамуы, Қазақстанда инвестицияны
белсендірудiң және ... ... ... ... ... табылады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Лизинг еліміз экономикасының маңызды тетігі ретінде қалыптасып келе
жатыр. Инвестиция ... ел ... ... ел ... ... ... капитал әкелуде, шағын бизнеске нақты қолдау
көрсетуде, коммерциялық банктер мен лизингтік фирмаларға ұзақ және ... ... ... ... рөл ... ... болжаулар бар. Сонымен
жоғарыдағыларға қарап лизингтiң Қазақстанда дамуына көптеген ... ... ... ... ... – лизингтік фирмалармен жүзеге
асырылатын ... мен ... ұзақ ... ... алуды
білдіріп, тауарға меншік құқығын жалға берушіге ... ... ... ... табылады
Лизингтiң тез дамуына, әсiресе коммерциялық лизингтің дамуына көптеген
шешiлмеген мәселелер ... ... және ... ... ... тежейтін мәселе - ол банктік несиенiң мөлшерлемесінің жоғарылығы мен
мерзiмінің қысқалығы. ... ... ... және ... Ұлттық банкiнiң ... ... ... ... ... жағдайларда Қазақстан банктері лизингтік
операцияларға қатысуна ешқандай қызығушылық ... ... ... тәжірибесін зерттеу, оның теориялық
негіздерін, сондай-ақ Қазақстандағы лизингтік ... даму ... мен даму ... ... ... ... ... береді:
1. Экономикалық және заң әдебиеттерінде лизинг ұғымына бірдей түсінік
берілмейді. Қазіргі кезде оның жүзден астам анықтамасы бар. Оның мәні ... ... ... да ... көп. Сол ... ... ұғымын түсіндіру
тұжырымдамалары әрбір елде әр ... ... да ... да осы
құбылыстың өзіндік түсінігі ұсынылғаны жөн. Бұл ел ... ... ... мен ... ... абзал.
2. Лизингтің жекелеген түрлеріне қойылатын талаптарға ... ... ... ... ала ... ... Оны ел
ерекшелігіне орайластырған жөн.
4. Жалпы Қазақстандағы лизинг бизнесінің дамуын шартты түрде ... ... ... ... (1989-1992 жж.) – республикада лизингтің ... ... ... ... лизингтік компаниялар пайда бола бастады. Лизингтік
фирмалар және бірқатар ... ... ... ... лизингтік
операциялар жасады;
ІІ кезең (1992-1994 жж.) – ішкі нарықта ... ... ... ... лизингтік бизнестің бәсең тарту кезеңі.
ІІІ кезең (1995-1997 жж.) – елде ... ... ... ... қалыптасуға бет алу, мемлекеттің лизингтік бизнеске қолдау ... ... (1998 – 2006 жж.) – ... ... ... ... кезеңі. Осы кезеңде көптеген лизингтік компаниялар жұмыс істеп,
нормативтік құқықтық база ... ... ... ... ұйымдастырудың төрт негізгі
бағыты шығады:
– мемлекеттік лизинг немесе толықтай мемлекеттік ... ... ... лизинг;
– муниципалдық лизинг, немесе жергілікті бюджеттен ... ... ... мұны ... ... ... ... компаниялар өз қаражаты және қараз қаражаты есебінен ... ... ... ... мемлекет пен коммерциялық құрылымдардың үлестік
қатысуы арқылы жүзеге асырылатын лизинг. Мұндайда мемлекеттік ... ...... министрліктер мен ведомостволар, әкімшіліктер
кепіл ретінде әрекет етеді немесе лизингтік мәміленің белгілі бір бөлігін
бюджеттен қаржыландырады.
Қорытындыда лизингті ... ... ... ... айта кетуге
болады.
Сонымен лизинг, экономиканың нақты аясына ... ... ... құралы болды.
Қазақстандағы лизингтің дамуы Ресей лизингінің құрылуына өте ұқсас.
Жабдықтаушылар болып қазақстан ... ... ... ... ... кәсіпорындар да болып табылады. Сублизингке беру мақсатында
Қазақстандық лизингтік компаниялар Ресейлік құрал- ... ... ... ... құралды сублизингке беретін Қазақстандық
компаниялар лизинг ... ... ... ... жағдайда Ресейлік
компаниялардың тәуекел деңгейі төмен ... ... ... ... ... кезде Қазақстанда жаңа лизингтік компания құруға
қызығушылық қарқынды өсуде – ол ... ... ... ... ... ... ... қатар, лизингтің ... ... ... ... мен ... ... ... бойынша, лизингтік бизнесті дамытуда кешенді
бағдарлама жетіспейді деуге болады. Оның ... ... ... ... ... мамандарды дайындайтын, көрсетілетін ... ... ... ... нарықтың инфрақұрылымын дамыту.
- Лизигтiк келісім-шарттарды несиелеуде ... кең ... ... (3 ... ... ... жүйесін дамыту.
- Қазiргі кезде қолға алынған мәселелермен қоса ... ... ... ... ... ... ... шетел
инвестиция тартуды қадағалау.
Осындай бағдарлама коммерциялық банктердiң қысқа мерзiмдегі, тәуекелі
жоғары операциялармен ... ... ұзақ ... ... ... ... алуға итермелейтін болар еді
Осындай тектес бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... Республикасының «Қаржы лизингі туралы» Заңы. //Егемен
Қазақстан 12/VП- 2000
2. Закон Республики Казахстан «Об иностранных ... от ... 1994 ...... ... ... ... в РК на 2006-2007 годы.
4. Абдраимов Р. Развитие финансового лизинга в КР: ... ... ... 2006г. № ... ... Л.; ... Ж. ... лизинг және экономиканың нақты
сектеры / Аль-Пари 2006г. № 4
6. ... В. ... ... ... сектору // Развитие лизинговых
отношений // Риск 1999 г. № 2-3
7. ... ... ... ... и реструктуризации
производства // Бизнес 2006г. № 3-4
8. Сагадиев К. Лизинг в Казахстане: проблемы и ... ... // 1998г. № ... ... Т., Цыганов А. Страхование лизинговых сделок в сфере малого
бизнеса // Финансы 2005г. № 13
10. Анвар Сайденов «Операция Лизинг». // газета ... ... 209-210 от ... стр. ... ... ... Агентство Республики Казахстан
http://WWW.kazstat.asdc.kz
12. Национальный Банк Республики Казахстан http://WWW. nationalbank.kz
13. ... Е.; ... К. ... - ... ... // Аль-Пари 2005 г. № 4
14. ... В.М. ... - ... ... ... ... К. «Самые выгодные сделки: лизинг, бартер, товарообмен». -
Москва, 1997 г.
16. Чекмарева Е. ... ... ... ... ... Е.В. «Лизинг: правовое регулирование, практика» 1996г.
18. Газман В.Д. «Лизинг: теория ... ... 1997 ... ... А., Ивлев В., Попова Т. «Технология международных
факторинговых операций» 1996г.
20. Абалкин Л. И., ... Г.Л., ... ... ... ... банков». - М. Г. 1995г.
21. Сусанян К. «Самые выгодные сделки: лизинг, бартер, ... ... ... ... Е. ... ... Экономика 1993.
23. Кабатова Е.В. «Лизинг: правовое регулирование, практика» 1996г.
24. Газман В.Д. ... ... ... ... 1997г.
Акционерлік Қоғам «АТФ-Лизингтің» 2006 жылғы бухгалтерлік баланс
|Активтер ... |
| ... |
| ... ... ҰЗАҚ ... ... | ... емес ... ... |76,0 ... емес ... амортизациясы |56,0 ... емес ... ... ... құны |20,0 ... ... ... |12 303,0 ... ... | ... |- ... мен ... |- ... мен ... ... |4652,2 ... ... |4179,1 ... ... ... |3471,7 ... ... |- ... ... ... |4411,2 ... қаражаттардың баланстық (қалдық) құны |7891,8 ... ... | ... |- ... мен ... |- ... мен ... ... |2449,5 ... ... |3114,6 ... ... ... |2327,7 ... ... |460,0 ... ... | ... ... инвестициялар |- ... ... ... |- ... ... инвестициялар |460,0 ... ... ... |- ... ... ... ... |- ... ... ... ... ... |- ... ішінде: | ... ... |- ... ... |- ... ... қарызы |- ... да ... ... |- ... ... ... |- ... ... ... ... |8371,8 ... ... ... | ... материалдық запастар, барлығы ... ... ... | ... |155,4 ... ... |- ... ... ... ... ... борыш, барлығы ... ... ... | ... ... |4 267574,1 ... ... |- ... ұйымдардың қарызы |- ... ... ... |1,6 ... ... ... ... да дебиорлық борыш ... ... ... ... инвестициялар |2411,9 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... МЕН ... | ... ... ... | ... ... ... ... капитал |-0,3 ... ... |- ... төленген капитал |- ... ... ... барлығы |- ... ... |- ... ... |- ... |- ... ... |- ... ... |- ... табыс ... ... ... | ... ... ... |
|есептік жылы |52658,2 ... ... ... ... ... ҰЗАҚ ... ... | ... ... ... |
|Соның ішінде: | ... ... ... ... емес ... ... |- ... ... ... ... ... ... ... |- ... МЕРЗІМДІ МІНДЕТТЕМЕЛЕР, БАРЛЫҒЫ ... ... ... ... | ... ... қарыздар мен овердрафт |- ... ... ... ... ... |- ... мерзімді дебиторлық борыш, барлығы ... ... ... | ... вексельдер мен шоттар |64521,6 ... ... |- ... ... |40755,5 ... есеп ... ... ... |- ... да ... ... пен есепке қою, барлығы |87204,1 ... ... | ... мен ... ... |- ... ... бойынша есеп айырысу |- ... |87204,1 ... ... ... |- ... ... ... ... ... ... ... Лизинг: Эффективные возможности инвестирования и реструктуризации
производства // Бизнес 2006г. № 3-4 – 12 бет
[2] Закон Республики Казахстан «Об иностранных ... от 28 ... ... (с изменениями)
[3] Абдраимов Р. Развитие финансового лизинга в КР: реальность и
перспективы /Аль-Пари 2006г. № 4-5. – 14-15 ... ... Л.; ... Ж. ... ... және ... нақты
секторы / Аль-Пари 2006г. № 4 – 8 бет
[5] Анвар Сайденов «Операция Лизинг». // газета «Казахстанская правда» №
209-210 от 28.09.2006г, стр. ... ... Е.; ... К. ... - ... инвестиционного
финансирования. // Аль-Пари 2005 г. № 4
[7] Джуха В.М. Лизинг - ... ... ... ... Е. ... ... Экономика 1993г. – 156 бет
[9] Кабатова Е.В. «Лизинг: правовое регулирование, практика» 1996г – 63
бет
[10] Лизинг: ... ... ... и ... // ... 2006г. № 3-4
[11] Сапожников В.Н., Акимова Е.М., Осипов А.С. ... ... ... – М., ... ... К. «Самые выгодные сделки: лизинг, бартер, товарообмен». ... 1997 г. – 88 ... ... Л. И., ... Г.Л., ... ... факторинговые
форвейтинговые операции банков». - М. Г. 1995г
[14] Лизинг: Эффективные возможности инвестирования и ... // ... 2006г. № ... Абдраимов Р. Развитие финансового лизинга в КР: реальность и
перспективы /Аль-Пари 2006г. № 4-5.
[16] Программа развития ... в РК на ... ... ... В.Д. ... теория , практика, комментарии.» 1997г. – 65 бет
[18] Тлеужанов Е.; Киреева К. ... - ... ... // ... 2005 г. № 4
-----------------------

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 57 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Банктердің форфейтингтік операцияларының экономикалық негіздері89 бет
Жаңа банктік қызметтер мен өнімдер, олардың талдау әдістері30 бет
Инвестициялық операциялары39 бет
Лизинг операциялары жайлы70 бет
Лизингтік операцияларды ұйымдастыру85 бет
Лизингтік операциялардың экономикалық мазмұны49 бет
Мамандандырылған қаржы-несие мекемелерің экономикалық рөлі29 бет
«Dala Group» компаниясының қарыз қаражатын қалыптастыру механизмін жетілдіру жолдары14 бет
«Казагрофинанс» акционерлік қоғамының қаржы лизингін талдау57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь