Мишық (мозжечок)


Мишық (мозжечок); (лат. cerebellum) - дененің кеңістіктегі тепе-теңдігін реттейтін және дене мүшелерінің қимьш-қозғалыстарын үйлестіретін, орталық жүйке жүйесінің мүшесі — мидың бір бөлігі. Мишық — сыртқы қатпарлы сұрзаттық мишық қыртысынан және ішкі ақзаттан тұрады. Мишық қыртысы үш қабаттан: сыртқы — молекулалы, ортаңғы — ганглионды жөне ішкі — дәнше қабаттардан тұрады. Мишықтың сүрзаты: жұлдызша, себетше, алмұрт тәрізді және дәнді нейроцит терден құралған. Мишықтың ақзаты — мишықты мидың басқа бөліктерімен байланыстыратын өткізгіш жолдарды құрайтын миелинді жүйке талшықтарынан тұрады.[1]

Мишық қыртысы (кора мозжечка); (cortex cerebelli, лат. cortex —қыртыс, cerebellum — мишық) — мишықтың сыртқы бетіндегі қатпарлы сұр заты. Мишық қыртысы үш қабаттан: молекулалы, ганглионды және дәнше қабаттардан қүралған. Сыртқы — молекулалы қабатты мидың басқа бөлімдерінен келетін жүйке толқынын (импульс) тежейтін, жұлдызша және себетше нейроциттер, олардың өсінділері мен ганглионды нейроциттердің тарамдалған дендриттері құрайды. Ортаңғы—ганглионды қабат мишықтың негізгі қызметін атқаратын алмұртша нейроциттерден түрады. ішкі — дәнше қабат майда нейроциттерден және импульстерді тежеуші ірі жұлдызша нейроциттерден құралған. Орталыққа тепкіш (афферентті) жүйкетолқындары мидың төменгі бөліктерінен мишық қыртысына мүк тәрізді және өрмелегіш жүйке талшықтары арқылы келеді. Мүк тәрізді жүйке талшықтары жүйке толқынын алмұртша нейроциттерге дәнше нейроциттер арқылы, ал өрмелегіш жүйке талшықтары жүйке импульстерін оларға тікелей жеткізеді. Мишық қыртысының қалыңдығы әртүрлі жануарларда түрліше. Орта есеппен молекулалы қабаттың үлесі 55%, ганглионды қабаттың — 5%, дәнше қабаттың — 40% болады. Мишық қыртысы адам мен жануарлар организмдерінде дене тепе-тендігін реттеу және қимыл-қозғалыстарды үйлестіру қызметтерін атқарады.

Мишық үш бөлімнен тұрады: мишықтың құрты деп аталатын ортаңғы бөлімнен және мишықтың екі жарты шарларынан. Мишықтың бетінде толып жатқан иректер болады. Сондықтан ол өте үлкен болып келеді және сұр заттан немесе қыртыстан тұрады. Қыртыста үш қабат бар: беткі немесе молекулалық, аралық немесе Пуркинье жасушаларының қабаты; терең я дәнді қабат.
Мишық барлық қозғалу актыларының орындалуына қатысады: оған өзгерістер енгізеді, сүйтіп әрбір жеке қимылдардың нақты дұрыс орындалуын қамтамасыз етеді. Мишық – тонустық рефлекстердің жоғары дәрежелі реттеушісі болып табылады. Сонымен қатар, мишық тыныс алуды, жүректің жиырылуын қимылдың түріне байланысты лайықтап отырады.
Адамда мишықтың қызметі бұзылса қозғалу қызметінің реті бұзылады, теңдік жоғалады. Мишықты толығымен алып тастағанда атониябайқалады – еттер тонусын жоғалтады. Астазия туады – бір орында басын, денесін теңселтпей тұра алмайды. Дизметрия – еттің жиырылуы күші мен орындалатын қызметтің арасында сәйкестік жоғалады.

Пән: Медицина
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 4 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Мишық (мозжечок); (лат. cerebellum) - дененің кеңістіктегі тепе-теңдігін
реттейтін және дене мүшелерінің қимьш-қозғалыстарын үйлестіретін, орталық
жүйке жүйесінің мүшесі — мидың бір бөлігі. Мишық — сыртқы қатпарлы
сұрзаттық мишық қыртысынан және ішкі ақзаттан тұрады. Мишық қыртысы үш
қабаттан: сыртқы — молекулалы, ортаңғы — ганглионды жөне ішкі — дәнше
қабаттардан тұрады. Мишықтың сүрзаты: жұлдызша, себетше, алмұрт тәрізді
және дәнді нейроцит терден құралған. Мишықтың ақзаты — мишықты мидың басқа
бөліктерімен байланыстыратын өткізгіш жолдарды құрайтын миелинді жүйке
талшықтарынан тұрады.[1]

Мишық қыртысы (кора мозжечка); (cortex cerebelli, лат. cortex —қыртыс,
cerebellum — мишық) — мишықтың сыртқы бетіндегі қатпарлы сұр заты. Мишық
қыртысы үш қабаттан: молекулалы, ганглионды және дәнше қабаттардан
қүралған. Сыртқы — молекулалы қабатты мидың басқа бөлімдерінен келетін
жүйке толқынын (импульс) тежейтін, жұлдызша және себетше нейроциттер,
олардың өсінділері мен ганглионды нейроциттердің тарамдалған дендриттері
құрайды. Ортаңғы—ганглионды қабат мишықтың негізгі қызметін атқаратын
алмұртша нейроциттерден түрады. ішкі — дәнше қабат майда нейроциттерден
және импульстерді тежеуші ірі жұлдызша нейроциттерден құралған. Орталыққа
тепкіш (афферентті) жүйкетолқындары мидың төменгі бөліктерінен мишық
қыртысына мүк тәрізді және өрмелегіш жүйке талшықтары арқылы келеді. Мүк
тәрізді жүйке талшықтары жүйке толқынын алмұртша нейроциттерге дәнше
нейроциттер арқылы, ал өрмелегіш жүйке талшықтары жүйке импульстерін оларға
тікелей жеткізеді. Мишық қыртысының қалыңдығы әртүрлі жануарларда түрліше.
Орта есеппен молекулалы қабаттың үлесі 55%, ганглионды қабаттың — 5%, дәнше
қабаттың — 40% болады. Мишық қыртысы адам мен жануарлар организмдерінде
дене тепе-тендігін реттеу және қимыл-қозғалыстарды үйлестіру қызметтерін
атқарады.

Мишық үш бөлімнен тұрады: мишықтың құрты деп аталатын ортаңғы бөлімнен
және мишықтың екі жарты шарларынан. Мишықтың бетінде толып жатқан иректер
болады. Сондықтан ол өте үлкен болып келеді және сұр заттан немесе
қыртыстан тұрады. Қыртыста үш қабат бар: беткі немесе молекулалық, аралық
немесе Пуркинье жасушаларының қабаты; терең я дәнді қабат.
Мишық барлық қозғалу актыларының орындалуына қатысады: оған өзгерістер
енгізеді, сүйтіп әрбір жеке қимылдардың нақты дұрыс орындалуын қамтамасыз
етеді. Мишық – тонустық рефлекстердің жоғары дәрежелі реттеушісі болып
табылады. Сонымен қатар, мишық тыныс алуды, жүректің жиырылуын қимылдың
түріне байланысты лайықтап отырады.
Адамда мишықтың қызметі бұзылса қозғалу қызметінің реті бұзылады,
теңдік жоғалады. Мишықты толығымен алып тастағанда атониябайқалады – еттер
тонусын жоғалтады. Астазия туады – бір орында басын, денесін теңселтпей
тұра алмайды. Дизметрия – еттің жиырылуы күші мен орындалатын қызметтің
арасында сәйкестік жоғалады.  
Артқы ми. Артқы мидың құрамына сопақша ми және Варолий көпірі
кiредi. Артқы мидың тiршiлiктегi маңызы өте зор. Мидан шығатын 12 жұп
нepвтepдiң сегiзi артқы мидан тарайды. Олар мыналар: үштармақты, көз
алмасын кейін тартатын, бет, есту, жұтқыншақ, кезеген, қосымша және тiл
асты нepвтеpi. Осы нервтердің қатысуымен тыныс алу, журек соғу, қан
айналымы, тамақтану, түшкiру, құсу, терлеу, жылау, кiрпiк қағу, жөтелу
сияқты тiршiлiкте маңызды рефлекстер орталықтары бар.
Сопақша ми жұлынмен тікелей байланысқан жєне екі түрлі қызмет:
өткізгіштік жєне рефлекторлық қызмет атқарады. Сопақша ми мидың сұр заты
жұлындағыдай бiр ғана жерге топтаспай, ақ зат аралықтарында жеке-жеке
шоғырлар құрып, көптеген ядроларға, кызметi әр түрлi орталықтарға айнaлған.
Ақ зат нерв тaлшықтарынан тұрады. Бұл талшықтар қозуды жоғары және төмен
қарай өткiзетiн жұлын жолдарының жалғасы және жұлынды мидың басқа
бөлiмдерiмен, сопақша мимен байланыстырып  тұрады.  Сопақша ми арқылы
өтетін кейбiр жұлын жолдары осы мида бiр-бiрiмен айқасып оң жақтан келген
тaлшықтар сол жаққа, сол жақтан келген талшықтар оң жаққа шығады. Бас
сүйектен шығатын 12 жұп ми нepвтepiнiң. соңғы бесеуiнiң (VIII, IX, Х, XI,
ХII) ядролары мен бiрқатар аса маңызды рефлекстердi icкe асыратын
орталықтар және жұлын қызметiн реттеуде маңызды торлы құрылымның бiр бөлігi
сопақша мида орналасқан. Сопақша мидың нерв орталықтары адамның өмірiн
қамтамасыз етуде үлкен мєн атқарады. Сопақша мида  тыныс, ас қорытуға
қатысы бар (шайнау, жұту, сiлекей шығару, қарын сөлi мен ұйқы безi сөлiн
шығаратын және құсу), қан тамырларын тарылтып, кеңейтетiн (қозғалтатын),
жүректiң соғуын баяулатып, сирететiн (тежейтiн) жєне көптеген қорғаныс (көз
жасын шығару, кipпiк қағу, жөтелу, түшкiру, тер шығару) рефлекс орталықтары
бар. Сопақша мидың мойын және көз еттерiнiң тонусын өзгертетiн көптеген
қозғалтқыш ядролары көпір және ортаңғы мимен бiрге статикалық және
статокинетикалық (вестибұлярлық) рефлекстердің жүзеге асуын қамтамасыз
етеді. Сопақша мида демдi iшке алу және сыртқа шығару рефлекстерiнiң
орталықтары бар. Олар үздiксiз кезектесiп, бiрi серпiлгенде екiншici
тоқырайды. Бұлардың ауыспалы кезектесуi тыныс алу ырғағын үйлестіредi.
Сопақша мидың рефлекстерi туа бiткeн  рефлскстер болғанымен бұлардың
орталықтарына ми қыртысы әсер ете алады. Әpтicтep сахнада жүрiп, қажет
болса, көз жасын төгіп жылай алады. Бұл айтылғандар сопақша мидын қызметiн
ми қыртысы реттейтiнiн керсетедi.
Варолий көпірінiң қызметi осы күнге дейiн толық анықталмаған. Ми
көпiрінiң құрамында ақ зат көп. ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Ми туралы
Ми
Аралық ми. Орталық жүйке жүйесі
Жүйке жүйесі туралы
Тоқпан жілік іші қуыс жілік сүйектер қатарына жатды
Омыртқа жотасының қисаюы-сколиоз
Адам және жануар физиологиясы пәні бойынша электрондық оқытуды қолдану
Нерв тіні
Х. Досмұхамедұлының «Адамның тән тірлігі» және «Жануарлар» кітаптарына контент-анализ әдісі арқылы талдау жүргізу
Мидың жеке сипаттамасы
Пәндер