Өндірістік шығындарды ұйымдастыру

1 ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕСЕБІНЕ ЖАЛПЫ 6
СИПАТТАМА 6
Кәсіпорындағы өндірістік есеп пен өндірісті ұйымдастыру 6
Кәсіпорын шығындары және оның түрлері 20
Көмекші өндірістің шығындарының есебі 27
Негізгі өндіріс шығындарының есебі 35
Шығындарды шешім қабылдау мен жоспарлау үшін жіктеу 39

2 АҚМОЛА ҚАЛАСЫ ЕРЕЙМЕНТАУ АУДАНЫ ЕРКІНШІЛІК АУЫЛЫНІҢ ӘКІМШІЛІГІНІҢ ШЫҒЫНДАРЫН ТАЛДАУ 48
2.1 «Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің» қаржылық жағдайын есептеу және талдау 48
2.2 Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің шығындарын талдау 52
2.3 Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің баланысын талдау 58
Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің төлем қабылеттілігін талдау 63

3 ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫНА ТӨМЕНДЕУІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ҰСЫНЫЛАТЫН ТӘЖІРИБЕЛЕЛІК ҰСЫНЫСТАР 65
3.1 Өндіріс шығындарының төмендеуінің негізгі бағыттары 65
3.2 Өнімнің өзіндік құнын есепке алуды қолданатын әдіс тәсілдері 67
3.3 «Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің» қаржылық тұрақтылығын арттыру жөнінде ұсынылатын тәжірибелік нұсқаулар 74

ҚОРЫТЫНДЫ 79

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 81
1 ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕСЕБІНЕ ЖАЛПЫ
СИПАТТАМА
Кәсіпорындағы өндірістік есеп пен өндірісті ұйымдастыру
Кәсіпорын – түрлі өндірістердерден және шаруашылықтарды4 (негізгі, көмекші, қосымша, қосалқы және эксперменттік) тұратын күрделі миханизм.
Кәсіпорынның жекеленген өндірістік буындар бойынша жоспарлау және шығындарды есепке алу мақсатында өндірелетін өнімнің атқарлатын қызметіне қарай барлық өндірістер негізгі және қосымша өндірістер болып екіге бөлінеді.
Негізгі өндіріске кәсіпорын шығаратын өнімдер, сондай – ақ өнімді сатуға және зауыт ішінде тұтынуға (желілік, ұсталық, престеу – машина жасау зауыттарында) арналған шалафабрикаттарды дайындайтын өндірістер жатады.
Көмекші өндіріс негізгі өндірістен өнім әзірлеуге қатыспайды, бірақ өнім өндіруге, қызмет көрсетуге, жұмыс жасауға тікелей ықпал етеді (жөндеу миханикалық және аспаптық цехтар, электер – көліктік, су мен жабдықтау және т.б).
Қосымша цехтар (мақта қалдықтарынан тазартылған мақта өндіру жөніндегі цехтар) негізгі өндіріс қалдықтарын кәдеге жаратуға септігін тигізеді.
Қосалқы цехтар (ыдыстар мен буып – түю материалдарын дайындаумен айналысатын цехтар) негізгі материалдардан емес, бірақ негізгі және көмекші өндірістерде пайдаланылатын материалдардан өнім өндіреді.
Эксперименттік (тәжірибелік) цехтар тәжірибелік үлгілерді дайындайды және түрлі эксперменттік жұмыстарды атқарады.
Бұдан басқа кәсіпорында қызмет көрсететін өндірістермен кәсіпорын ұжымның тұрмыстық қажеттілігін қанағаттандыратын шаруашылықтар (тұрғын үй коммуналдық шаруашылық, машиналар, кір жуатын орындар) болады. Бұл кәсіпорындар өнімді дайындауға, сондай – ақ басқа да тарапта жұмыстарды атқаруға немесе қызмет көрсетуге өз септігін тигізеді.
Өндірістік есепті дұрыс ұйымдастырудың кез – келген кәсіпорын үшін маңызы зор.
Өндірістік бухгалтерлік есебін ұйымдастыру көбіне өндірістің тұрпатына (типіне) байланысты болады. Өндіріс жеке – дара, сериялық және жаппай өндіріс болып үш топқа (тұрпатқа ) бөлінеді.
Жеке – дара (жекелеген) өндіріс - өнім жекелеген данадармен немесе қайталанып отыратын шығын тапсырыстармен дайындалатын өндіріс.
Бұл ауыр машина жасауға, кеме жасауға, берген станоктар мен трубиналарды өндіруге тән. Оның мынандай ерекшеліктері бар: ондағы цехтар нақты бір салаға мамандандырылмайды: субъект мен цехтардың өндіріс бағдарламасында бұйымдармен олардың бөлімдерінің көп мөлшерде болуымен ерекшеленеді: дайындық – қорытындылау жұмыстарына кететін шығындардың деңгейі салыстырмалы жағыдайда алғанда бір шама үлкен болады: өндірістің басқа да тұрпаттарына қарағанда өндірістік цикл ұзақ болып келеді. Жеке – дара өндірісте әдетте, шығындарды есепке алу үшін және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау үшін тапсырыстық әдіс қолданылады, бұл орайда шығындар әрбір бұйым (тапсырыс ) бойынша есепке алынады.
Сериялық өндіріс біркелкі бұйымдарды дайындап шығарудың оқтын - оқтын қайталанып отырумен сипатталады және оған мынадай ерекшеліктер тән: шығарылатын өнім номенклатурасының шектеулілігі; жұмыс орындарының салыстырмалы түрде алғанда кең мамандануы; мамандандырылған машиналардың, аспаптармен қондырғыларының қолданылуының шектеулілігі. Сериялық өндіріс машина жасау өнеркәсібінде және металл өңдеуде неғұрлым кең тараған. Бұл кәсіпорындарда өнімнің шығарылуын есепке алу сериялы бұйымдарға тән етіп қолданылады, бірақ ол бұйымдарды құрастыратын партияларға қолданылмайды.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Қазақстан Республикасы Президентінің 1998.28.01. № 3838 Жарлығы. Қазақстан Республикасында бухгалтерлік есеп пен аудитті дамыту мен жетілдірудің 1998 – 2000 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
2.Қазақстан Республикасының Заңы. Аудиторлық кызмет туралы. Астана, 20.11.1998.
3.Қазақстан Республикасы Қаржы министірлігінің Бухгалтерлік әдістемесі және әдістемелік ұсынымдары, - Алматы: Кәусар бұлақ, 1999.
4.Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Буххгалтерский учет на предриятиях.-Алматы: Центраудит –Казахстан ,2002.-728с.
5.Радостовец В.К., Ғабдуллин Т.Ғ., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп. – Алматы, 2003. -655 бет.
6.Кеулімжаев Қ.К.,Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп принциптері. – Алматы,2003.
7. .Кеулімжаев Қ.К., Корреспонденция счетов. –Алматы: БИКО, 2000.
8.Ілиясов Қ. Қ., Құлпыбаев С. С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2005. – 552 бет.
9.Шеденов Ө.Қ., Сағындықов Е.Н., Жүнісов Б.А., Баймомартов Ү.С., Комягин Б.И. Жалпы экономикалық теория. – Ақтөбе, 2004
10.Сабырбаев Б.Экономикалық терминдердің орысша - қазақша түсіндірме сөздігі.- Алматы:Қазақстан, 1993. – 112 бет.
11.Төлегенов, Е.Т., Радостовец В.К.,Ауылшаруашылық кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, -Алматы, 1994.
12.Аяпова Ж.М., Арынов Е.М. Іскер адамның орысша - қазақша экономикалық түсіндірме сөздігі.- Алматы:МВП Инкар,1993.-320 бет.
13.Әмірқанов Р.Ә.,Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы.-Алматы: 1999.-188 бет.
14.Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия. Учебное пособие.-Алматы: Экономика, 1998.-184 с.
15.Бабич А.М., Павлов Л.Н. Финансы. Учебник. –Москва: 2001.-760с.
16.Балабанов А.И.,Балабанов И.Т. Финансы. Учебное пособие.- Петербург: 2000. -192 с.
17.Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. Учебное пособие.-Москва: 1999-512 с.
18.Берлин С.И. Теория финансов.Учебное пособие. –Москва:Приор,2000.-256 с.
19.Дробозина Л.А. Финансы.Учебник для вузов.- М.:ЮНИТИ,2000.-527 с.
20.Елубаева Ж.М., Бюджетная система Республики Казахстан: теория, практика и направления развития. - Алматы: 2004-346 с.
21.Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондарь Т.Е. и др. Теория финансов. Учебное пособие. - Мн.:Высш.шк., 1998.-368 с.
21.Зейнельгабдин А.Б. Финансовая система: экономическое содержание и механизм использования.- Алматы. Қаржы-қаражат.2000 с.
22.ҚұлпыбаевС. және басқалары. Қаржы теориясы. Оқу құралы. - Алматы.:Мерей, 2001.-176 бет.
23.Мамыров Н.К., Саханова А.Н. и др. Государство и бизнес. В 4-х т.-Алматы.:Экономика, 2004
24. Мельников В.Д.,Ли В.Д. Общий курс финасов. Учебник.-Алматы:Институт развития Казахстана, 2001.-285 с.
25.Алимова Б.Ж. Организация аудита затрата на прозводство продукций. Журнал. Бухгалтерский учет и аудит.№3, 2005.
26.Сарсенова Д.А. Применние методов учета себестоимости услуг на предприятиях. Журнал. Бухгалтерский учет и аудит.№5, 2004г.
27. Борышева С.К. Методы учета затрат на производство и эволюция и оценки современного положения. Журнал. Бухгалтерский учет и аудит.№8, 2004г.
        
        СОДЕРЖАНИЕ
1 ӨНДІРІСТІК ШЫҒЫНДАРДЫ ҰЙЫМДАСТЫРУ ЕСЕБІНЕ ЖАЛПЫ ... ... ... есеп пен ... ... 6
Кәсіпорын шығындары және оның түрлері 20
Көмекші өндірістің шығындарының ... ... ... шығындарының есебі 35
Шығындарды ... ... мен ... үшін ... 39
2 ... ... ЕРЕЙМЕНТАУ АУДАНЫ ЕРКІНШІЛІК АУЫЛЫНІҢ ӘКІМШІЛІГІНІҢ
ШЫҒЫНДАРЫН ТАЛДАУ 48
2.1 «Еркіншілік ... ... ... ... ... және
талдау 48
2.2 Еркіншілік ауылынің ... ... ... ... ... ... Әкімшілігінің баланысын талдау 58
Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің төлем ... ... 63
3 ... ШЫҒЫНДАРЫНА ТӨМЕНДЕУІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ҰСЫНЫЛАТЫН
ТӘЖІРИБЕЛЕЛІК ҰСЫНЫСТАР 65
3.1 Өндіріс ... ... ... ... ... Өнімнің өзіндік құнын есепке алуды қолданатын әдіс тәсілдері 67
3.3 «Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің» ... ... ... ұсынылатын тәжірибелік нұсқаулар 74
ҚОРЫТЫНДЫ 79
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 81
1 ... ... ... ... ... ... есеп пен ... ұйымдастыру
Кәсіпорын – түрлі өндірістердерден және шаруашылықтарды4 (негізгі,
көмекші, қосымша, қосалқы және ... ... ... ... ... ... ... бойынша жоспарлау және
шығындарды есепке алу мақсатында өндірелетін өнімнің атқарлатын қызметіне
қарай ... ... ... және қосымша өндірістер болып ... ... ... ... ... сондай – ақ өнімді
сатуға және зауыт ішінде тұтынуға (желілік, ұсталық, престеу – машина жасау
зауыттарында) арналған ... ... ... ... ... негізгі өндірістен өнім әзірлеуге қатыспайды, ... ... ... ... жұмыс жасауға тікелей ықпал етеді (жөндеу
миханикалық және аспаптық цехтар, электер – көліктік, су мен ... ... ... ... ... тазартылған мақта өндіру
жөніндегі цехтар) негізгі өндіріс қалдықтарын ... ... ... ... ... мен буып – түю ... ... цехтар) негізгі материалдардан емес, бірақ негізгі және көмекші
өндірістерде пайдаланылатын материалдардан өнім ... ... ... ... үлгілерді дайындайды
және түрлі эксперменттік жұмыстарды атқарады.
Бұдан басқа кәсіпорында қызмет көрсететін өндірістермен кәсіпорын
ұжымның тұрмыстық қажеттілігін ... ... ... ... ... ... кір ... орындар) болады. ... ... ... ... – ақ ... да тарапта жұмыстарды
атқаруға немесе ... ... өз ... ... ... дұрыс ұйымдастырудың кез – келген кәсіпорын ... ... ... есебін ұйымдастыру көбіне ... ... ... ... Өндіріс жеке – дара, сериялық және
жаппай өндіріс болып үш топқа (тұрпатқа ) бөлінеді.
Жеке – дара ... ... - өнім ... ... немесе
қайталанып отыратын шығын тапсырыстармен дайындалатын өндіріс.
Бұл ауыр машина жасауға, кеме ... ... ... ... ... тән. Оның ... ерекшеліктері бар: ондағы цехтар
нақты бір салаға мамандандырылмайды: ... мен ... ... ... ... бөлімдерінің көп мөлшерде болуымен
ерекшеленеді: дайындық – қорытындылау ... ... ... ... ... ... бір шама үлкен болады: өндірістің
басқа да тұрпаттарына қарағанда ... цикл ұзақ ... ... Жеке ... ... ... шығындарды есепке алу үшін және өнімнің ... ... үшін ... әдіс ... бұл орайда шығындар
әрбір бұйым (тапсырыс ) бойынша ... ... ... ... бұйымдарды дайындап шығарудың оқтын - оқтын
қайталанып отырумен сипатталады және оған ... ... ... өнім ... ... жұмыс орындарының
салыстырмалы түрде алғанда кең мамандануы; мамандандырылған машиналардың,
аспаптармен қондырғыларының қолданылуының ... ... ... жасау өнеркәсібінде және металл өңдеуде неғұрлым кең ... ... ... ... ... алу сериялы бұйымдарға тән етіп
қолданылады, бірақ ол бұйымдарды құрастыратын партияларға қолданылмайды.
Сериялардың көлеміне қарай ... ... үш ... ... өндіріс (өнім жыл бойы үздіксіз дайындалады) сериялық (мамандану
анағұрлым тар, ал ... ... мен ... ... және ... ... ұсақ ... өндіріс (жекелеген өндірістен ұсақ
сериямен өнім шығаруға арналған).
Сериялық өндірісте шығынды есепке алудың және өнімнің өзіндік
құнын калькуляциялаудың ... ... ... жасау әдістерін қолданады.
Жаппай - өндіріс ұзақ уақыт бойы бірдей өнімді үздіксіз ... ... ... ... өнімдердің ассортименті (түрлері) көп
болғанымен ... ... ... айтарлықтай көп болуы ... бір ... ... ... жоғары деңгейі және өндірістің
жұмыс ырғағының жоғары болуы өндірістің осы тұрпатына тән белгілер болып
табылады. Бұл ... ... ... және оның ... ... ... ... алудың және калькуляциялаудың нормативтік әдісін
қолданылады.
Өндірісті ұйымдастыру типі (тұрпаты) тек шығындарды есепке алуға және
өнімнің ... ... ... ғана әсер етіп қоймайды. Сонымен
бірге бастапқы есепті ұйымдастыруға талдамалық есепке де әсер ... ірі ... және ... ... шығарылатын өнім мен жалақы
ауысым (смена ) ішінде өндірілген өнім рапорттарына ал жеке – дара ... ... ...... ... ... үйлесімде
көбіне маршруттық парақтарына жазылады.
Кез келген өнімді өндіру жұмыстарды атқару және қызметті көрсету
белгілі бір шығындар мен ... ... есеп ... ... ... ... өнім көлемін, әр бір өнім түрлерінің нақты өзіндік құнын
есептеу ... ... ... ... орындау, өндірілген
өнімнің нақты шығысын толық дер кезінде және ... ... ... ... бизнесті ұйымдастыру және басқарушылық шешімді қабылдау мен жоспарлау
үшін ақпараттарды жинау және бақылауды көздейді.
Шешімді қабылдау үшін ақпараттарды жинаған кезде ... бір ... ... үшін ... бір ... түрлері маңызды болуы, ал
кейбіреулері үшін сол шығындар ескерілмеуі ... Шын ... ... ... ... бойынша жіктелуі мүмкін:
- шығындардың туындайтын (пайда болатын) орындары (өндірістер,
цехтар, учаскелер) ... ... ... ... ... ... бойынша,
ал олар шығындарды есепке алу мен жоспарлау кезінде ... ... ... етіп ... ... және өнім ... ... өндіріс
шығындары жекелеген өнім түрлерінің өзіндік құнына немесе бір тектес өнім
топтарына енеді;
— шығындар өнімнің өзіндік ... ену ... ... тікелей
өнімнің өзіндік құнына тікелей жатқызылатын, яғни жекелеген өнім түрлерін
өндірумен ... ... ... ... ... ... ... яғни бірнеше өнім түрлерін өндірумен байланысты болып бөлінеді:
Өндіріс шығындары өнімнің көлеміне қатысты екіге бөлінеді: Айнымалы
-шығарылған өнімнің ... ... ... да өсуі ... ... ... ... мен шикі заттың шығысы. Технологиялық энергия мен
отын, өндіріс жұмысшыларының жалақысы және т.б.); ...... ... ... ... ... ... шығындар (өндіріс ғимараттарын
жарықтандыру мен ... ... ... ... ... түрі ... (баптары және элементтері ... ... ... ... материалдық шығындар, еңбекақы
шығындары, еңбек ақыдан айдарылатын аударымдар, негізгі ... ... ... да шығыстар кіреді.
Шығындар басқару қызметі (функциясы) бойынша:
- өндірістік (өндіріс процесінің барысында пайда болады);
- коммерциялық (сатумен байланысты);
- әкімшілік ... ... ... және әкімшілік шығыстар кезең шығыстарына жатады, ал
олар өндірістік калькуляциялауды есептеудің ... ... ... ... ... ... етіп ... болады:
1 сурет Өндірістік өзіндік құны
Келтірілген сызбадан байқағанымыз өзіне активтердің азаюын енгізетін
шығындар (материалдар, ақша қаражаты және т.б.) ... ... ... кредиторлық қарыздар) әкелетін шығындар жаңа активтерді
жүзеге асырады, ал ол ресурс ... ... ... ... ... одан ... табыс алынатын болып күтіледі.
Өндіріс шығындарын есепке алу үшін ... ... ... Оған 8100 – ... өндіріс», 8300 – ... ... ...... ... », бөлімшелерінің шоттары кіреді.
Шығындарды және өнімнің шығарылуын ... ... ... ... ету үшін ... есеп ... ... бойынша шығындар» ведомосы, онда 8100,8300,8400 бөлімшелер
шоттары бойынша шығындар есепке алынады. 8100,8300,8400 ... ... ... олар ... ... машинограмм қолданылады. Ай
соңында бухгалтерия өндіріс шығындарын жинақтауды жүзеге асырады.
«Цехтар ... ... ... жазу үшін ... ... ... (жалақы) шығындарын бөлу (тарату) » кестесін әзірлеу, онда
шикізат, материалдар, сатып алынған ... және ... ... запастары көрсетіледі (8111– «материалдар » бөлімшесі
шоттарының кредиті ); өндіріс персоналдарын төлеген еңбек ақы ...... ... ... есеп ... шотының кредиті);
еңбек ақыдан аударылатын аударымдар (8213 – «басқа да» шоттың ... » ... ... ...... ... (тозуының) есебі»
кестесін әзірлеу, онда өндіріс шығындарына енгізілуге тиісті ... ... ... ... ... (2420 – «Негізгі құрал –
жабдықтардың тозуы »бөлімшесі шоттарының кредиті);
«Материалдық емес активтер амортизациясының ... ... ... ... ... ... жататын амортизацияның сомасы
көрсетіледі (2740-2746 – ... емес ... ... ... креиті );
«Көмекші (қызмет көрсетуші ) өндірістер мен шаруашылықтардың
көрсеткен ... ... ... әзірлеу онда өндірістер мен
шаруашылықтардың өнім ... ... және ... ... ... ... (8300 – ... өндірістер »
Өндіріс шығындарының бухгалтерлік есебін ұйымдастырудың схемасы
төменде келтірілген.
Өндіріске жұмсалған шығындарды олардың ... ... ... ... ... ... үшін есеп ... баптарын кодтайды және үстеме шығыстарын ажыратады. ал бұл ... ... ... ... береді.
Орташа және ірі кәсіпорындарда өндіріс шығындарын есепке алу және өнімнің
өзіндік ... ... үшін ... ... ... болып келетін екі бухгалтерия яғни ... және ... ... мүмкін.
2 сурет Өндіріс шығындарының бухгалтерлік есебін ұйымдастыру
Өндіріс шығындарының талдамалық (аналитикалық ) есебі ... ... және ... мен өндірістер бойынша шығын баптарының
белгіленген номенклатурасы бойынша ... (көп ... ... ведмостарда жүргізіледі.
Қаржылық бухгалтерия шоттардың бас жоспарын бөлімшелеріне енетін
шоттарын жүргізіп есептің бас кітабын ... ... және ... ... жасайды.
Басқару бухгалтериясы шоттардың бас жоспарының 8100 -бөлімшелеріне
енетін шоттарды пайдаланады. Ол өндіріс шығындары туралы ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... талдап және одардың орындалуын бақылайды, ... ... ... алады, есептің бүкіл көлемінің
нормативтік, жоспардың, және талдамалық ... ... ... ... ... ... келеді. Бұл өз билігінде қандай да
болмасын бір ... және ... ... озық ... ... өз ... өздерінен бұрын пайдаланып
кетпеуін қамтамасыз етеді.
Сондықтан басқару бухталтериясы ақпаратының сыртқы тұтынушылар үшін
ғана емес. Сонымен бірге осы ... ... үшін де ... ... және ... ... арасындағы өзара қарым-
қатынастар мына төмендегі 6-сызбада ... ... ... аяқталмаған өндірісті есептеу
үшін 8100 – «негізгі өндіріс», 1340 «Өзінде өндірілген шалафабрикаттары»
8300 - «Көмекші өндіріс» 8340 «Басқа да» ... ... ... ... ... болып табылады, онда бір-екі күнде
аякталмаған өндіріс қалдығы ... яғни ... ... соңында
өндірістік бухгалтериядан қаржылық бухгалтерияға беріледі ... ... ... ... ... креаиттеледі. Содан соң келесі
жылдың ... ... ... ... өндіріс
бухгалтериясына беріледі (демек, 8100,8300,8400 шоттары дебеттеліп, 1340 -
1340 шоттары кредиттеледі).
Сонымен, 1340 - шоттар «бір ... ... ... ... және ... осы шоттар бойынша кәсіпорынның қаржылық есеп беруіне енгізу
үшін арналған.
Құрал-жабдықтарды пайдалану мен күтіп-ұстауға кеткен ... ... ... Оның сол тиесілі бөлігіне жататын ақаудың өзіндік құнын
ескеру) керек.
Бұл ... ... ... құнына сметалық (нормативтік)
мөлшерлемені анықтаған кезде есептелінген нормативтік қатынас ... ... ... ... ... ... ... жұмысшының жалақысы 18 теңге болса, ал оның сметалық
нормативтік мөлшерлемесі 7,5 теңге құраған, бұл ... ... ... ... ... ... ... арқылы анықталған.
3 сурет Қаржылық және өндірістік (басқару) бухгалтериясының
арасындағы өзара қарым – қатынастары
Өндіріске кеткен шығындарды есептеуге арналған ... ... ... және ... «транзиттік » шоттардан тұрады, онда олардың
мазмұны, пайда болған орындары және басқада ... ... ... ... ... ... нақты жасалған шығындар
туралы белгілі бір ақпараттардың бөлігін көрсетеді, оны шолып (белгіленген
қағидалар мен ережелерді пайдалана отырып ), шығарылған өнімнің ... ... құны ... ... алуға болады, сондай –ақ өнім
бірлігі де есептелінеді. Әрбір бөлімше өз кезегі бойынша үш ... ... ... ... ... Шығындарға кеткен тікелей жұмыс күші;
- Үстеме шығындар.
Тікелей шығыстарға кеткен материалдар соңғы өнімнің құрамына (яғни,
оның ... ... да ... ... ... Мысалға. автомобиль
өндірісі, үшін болат немесе жиһаз өндірісі үшін ағаш негізгі ... ... ... ... ... ... бұл ... әзірлеуге тікеден
қатысқан өндіріс жұмысшыларына есептелген еңбек ақысы (еңбек ақыдан
аударылатын ... қоса ... ... ... ... ... ... істейтін оператордың немесе металл
өңдеуші станокта істейтін ... ... ... т.б. осы ... ... ... жатады.
Қызмет көрсететін цех жұмысшыларының еңбек ақысы тікелей еңбек ақы
болып табылмайды, ал олар үстеме шығысқа жатқызылады.
Үстеме ... ... ... ... ... ... ... материалдар шығындары мен өндіріс жұмысшыларының еңбек
ақысы) шегеріп тастағаннан шығады.
Одан басқа, үстеме шығыстардың қатарына: амортизация ... ... ... ... ... -үй ... ... және басқа да
себептердің салдарынан өндірістік ... ... ... ... ... ... өндіріс есебін төрт негізгі кезеңге бөлуге болады:
- өндіріс түрлері бойынша "транзиттік" шоттарда ... ... ... ... ... туралы ақпараттарға шолу жасалады
(негізгі, көмекіші т.б. өндірістері бойынша);
- «Үстеме шығыстардың» шоттары ... ... ... ... олардың жалпы деңгейі туралы ақпараттар беріледі;
- үстеме шығыстарын белгіленген тәсіл ... ... ... ... ... әдісі) бойынша негізгі, көмекші
өндірістерге таратады;
- «Транзиттік» шоттардағы жинақталған шығыстарды ... өнім ... ... ... ... ... өзіндік құны қалыптасады, сондай-ақ
аяқталмаған өндірістің де үлесі анықталып тиесілі ... ... ... ... ... көрсетумен және негізі және
көмекші цехтардың жұмыс ұйымдастыруымен байланысты шығыстары жатады, оларды
тікелей дайын өнім түрлеріне (бірлігіне) ... ... ... ... ... ... сипатқа ие болады:
- кешендік сипаты - шығыстар құрамында барлық зкономикалық элементтер
шығындары көрініс ... екі және одан да көп ... ... ... бұл шығыстарды тікелей
белгілі бір бұйымға жатқызу қиынға түседі, демек олар дайын өнімнің арасына
таратылады және аяқталмаған өндіріске де ... ... ... ... ... атауы ... ... ... ... ... ұстау шығыстары бойынша ... ... мен ... ... ... амортизациясы. |
|Жөндеу қорына қаржы бөлу ... ... ... ... ... ... ... шығындары ... ... ... ... ... шығындары ... мен ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... Үстеме шығыстары ... ... ... ... ... ... қоса алғанда ... ... және де ... ... ... |
|1 кестенің жалғасы ... ... ... ... ... жасау немесе оларды|
|жөндеу бойынша шығындары. ... ... ... күтіп ұстау шығындары ... ... ... ... ... ... ... өнер ... ... ... ... ... еңбегін қорғау: қауіпсіздік техникасын құралдарын |
|күтіп ұстау пайдалану және ағымдық жөндеу ... ... ... ... ... және ағымдық жөндеу жөніндегі шығындары; санитариялық |
|тұрмыстық құрылғыларды күтіп ұстауға ... ... ... киім мен ... ... ... ... еңбекті қорғау ... ... ... ... үстеме шығындары (өндіріс құралдары үшін жалға ақы төлеу, іссапар |
|шығыстары, берілген кепілдіктер үшін қызмет көрсету шығындары және өнім ... ... ... ... ... ... ... ... оның ... ішкі өндірістік себептері |
|бойынша тоқтап қалудан болған шығындар цехтарды сақтау кезінде ... ... ... ... ... кему ... ... |
|материалдық игіліктердің жетіспеуінен және аяқталмаған өндірістен болған |
|шығындары; басқада өнімсіз ... ... және т.б ... ... ... ... ... енгізілуі мүмкін.
Үстеме шығыстарды тарату тәсілі өндірістің ерекшелігіне және есептік
саясатына тәуелді болып келеді. Негізінен ол шаруашылықтың есеп ... ... ... өнніріс жұмысшыларының еңбекақысына пара-пар етіп (пролорииональды)
таратылады;
- тікелей материал шығыстарына пара-нар етіп ... ... өнім ... ... өнделген шикізаттын салмағына пара-
пар етіп (прогюрциональды) таратылады;
- цех құнына ... етіп ... ... ... ... ... құны шегерілген цехтың өзіндік құнына пара-
пар етіп (пропорциональды) (мысалға, жеңіл өнеркәсібі) таратылады;
- алдын-ала белгіленген шығындардың ... ... ... ... да ... базалары бойынша таратылады (құрал-жабдықтың жұмыс
сағатына және т.б.).
8400 – «Үстеме шығындар» бөлімшесі мынадай ... ... - ... ... онда ... әрі бір ... есепке алатын үстеме шығындар тұрады, оның кұрамындағы;
8411 – «Материалдар» - үстеме шығындардағы ... ... ... алу үшін ... - ... ... ... төлеу» - жабдықтарға
қызмет көрсетумен, оларды ... ... ... жұмысшыларға және
басқа жұмысшыларға сондай-ақ цех қызметшілеріне есептелген жалақыны есепке
алуға арналған;
8413 - ... ... ... — 8412 шотында
есептелген еңбекақыдан жасалатын аударымдарды есепке алуға арналған;
8414 - ... ... ... - өндіріс қызметінде пайдаланатын
негізгі құралдарды жөндеу бойынша жұмсалған нақты шығындарды көрсету үшін
арналған;
8415 - ... ... ... және ... емес ... ... қызметінде пайдаланатын материалдық емес
активтердің амортизациясының және неігзгі құралдардың ... ... ... үшін арналған;
8416 - "Тұрғын-үй қызметі" - тұрғын-үй қызметінің ... ... ... арналған, оған қызмет көмекші өндірістен немесе
сыртқы ұйымдардан да ... ... - ... — өндірісте пайдаланатын негізгі құралдарды
ағымдағы жалға беру бойынша жал ақысының сомасын көрсетуге арналған:
8418 - ... да" — ... ... (аясына) негізгі және көмекші
өндірістердің көрсеткен қызметінің шығысын көрсетуге арналған.
Үстеме шығыстың ... ... ... ... бап ... бойынша жүреді.
Мысалға, құрал-жабдықты пайдалану мен күтіп-ұстау шығыстары 2775360
теңге құраған (оның ішінде жөндеуге 1206000 теңге, ... ... ... - 1129360 ... ... күтіп-ұстауға, палайдалынған
материалдар құнына 440000 теңге шығындар жұмсалған).
Жалпы, үстеме шығыстар ... ... ... ... ... ол ... ... негізгі өдірісте жұмыс істейтін еңбеккерлердің жалақысы — 4929000
теңге: көмекші өндірісте ... ... ... ... ... жөндеумен шұғылданатын еңбеккерлердің жалақысы — 72ООтеңге.
Үстеме шығыстарының жалпы сомасы 3460700 ... ... ... ... ... тең; ... ... ... шығысының әрбір тарату объектісің
келетін сомасы:
негіігі өндіріске - 2099110 ... ... ... - ... ... ... ... бойынша шығысқа - 3067 теңге (7200x0,42586941).
Құрал-жабдықтарды пайдалану мен күтіп-ұстау шығыстарын ескере отырып
таратылған үстеме шығыстар:
негізгі өндіріске..4098448 теңге (20941 ... ... - 2131635 ... (1358523+7732);
ақауды жөндеу бойынша шығыстарға.5977 теңге (3067+2910).
Әрбір цехтың үстеме шығыстарын тек өзінде өндірілетін өнімнің өзіндік
құнына ғана ... ... ... ... ... ... асыратын болса,
онда үстеме шығыстарды тарату коэффиценті бойынша аяқталмаған құрылысқа да
жатқыза алады, ал ол 2930 - ... ... ... ... және ... ... ... көрініс табады.
Кәсіпорын шығындары және оның түрлері
Кәсіпорынның шығаратын тауарларының ... ... ... ... ... ... және сол тауарлардың рынокта сатылатын
бағаларына тікелей байланысты болады. Бұдан шығатын ... ... және оны ... ... ... білу кәсіпорынның шаруашылық
жүргізудегі тиімділігіне басты ... бірі ... ... – бұл ... ... өндіретін және коммерциялық қызметін
іске асыру үшін өндіріс факторларының ақшалай түріндегі ... ... ... шек ... ... және ... маңызы мен практикалық
қызметіндегі анықтайтын межесі болып табылады. Кәсіпорын шығындары
өндірістік ... ... 3 ... ... ... құн ... өнімдерді өндіру және сатуға кететін
шығындар. Бұл капиталдың ауыспалы айналымы арқылы ... ... ... ... ... ... Өндірісті ұлғайтуға және жаңартуға кететін шығындар. ... жаңа ... ... ... ... бір ... ірі ... қаржы
шығындары;
3) Өндірістің әлеуметтік- ... ... –үй, ... ... және ... ұқсас басқада мұқтаждарға ... ... ... ... ... бөлінетін арнаулы қорлардан қаржыландырылады.
Сонымен әдеттегідей тыс пайда беретін капиталдың салаға қойылуы ... ... ... ... ... ... табыстылықтың
құлдырауына жеткізеді және, ... ... ... ... ... ... ... сол саладағы өнімге деген өзгеріссіз сұраным
жағдайында пайдалылықтың жақсы деңгейіне дейін көтерілуіне ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... калкулация |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|Өнімнің өзіндік ... ... ... ... тыс |
|Өндірістік процестің рөлі ... ... емес ... ... жұмсау |Жоспарлы, ... ... ... ... ... ... |
|Өнімнің ... ... ... бір жолғы ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... шығындары |
Өндіріс шығындарының ... Кез ... ... ... негізінде
қойылған сұраққа қайтарылар жауап жатады: біздің мына бір немесе басқа
жобаға ... ... ... және жобаны жүзеге асыру нәтижесінде
өз шығынымыздан тысқары алатынымыз (біздің пайдамыз) қандай ара қатынаста
болуы ... ... ... ... ... өз ... ... пайда көргісі келеді. Пайда мөлшері екі фактормен анықталады:
– сұраным мен ұсыным нәтижесінде ... ... ... ... бұл фактор көбіне – көп ... ... ... тәуелді;
– фирманың өндіріс ресурстарын тиімді ... ... ... шығындарымен.
Экономикалық көзқарас тұрғысынан фирманың барлық ... ... ... емес деп екі ... ... ... ... шығындар – ол өндіріс факторларын және аралық бұйымдарды
жеткізушілерге (сырттан келетін жартылай дайын өнімдер) ... ... ... ... ... ... еңбекақы;
2) сатып алынатын немесе жалған алынған: станок, машина, құрал,
ғимарат, құрылыс шығындары мен төлемдері;
3) көлік ... ... ... ... ... ... ... қызметтеріне төлеу;
6) материальдық ресурстарды (шикізат, жартылай ... ... ... ... ... емес ... (имплиценттік шығындар) – ол ресурстарды
пайдаланудағы фирманың өзіне қарасты баламалы шығындар яғни ... ... ... ... қатысты ресурстарды тиімді пайдаланған жағдайда ала
алатын немесе “айырылып қалған ... ... ... ақшалай төлемі.
Айқын айырылып қалған мүмкіндіктер ... ...... ... ... ... тәсілдерінің ең қолайлысынан
түсетін ақшалай түсім. Мысалы, Жоғарғы Оқу ... ... ... ... ... сату бизнесіне” өтті делік, ондай жағдайда ол ... ... ... ... оқытушылық жалақысына қосуы керек.
Тағы бір мысал келтіруге болады. Кәсіпорын ешкімге ештеңе төлеместен
(сөйтіп экономика ... ... ... иесі құқығын жүзеге асыра отырып)
өзіне қарасты ғимаратты пайдаланады делік, бұл ретте ол ғимаратты ... ... одан ... ... ... мүмкіндігінен бас тартады. Бұл
шығындар айқын шығын төлем үшін міндетті болып контрактыда ... да ол ... қала ... ... ... еске алу – ... экономиканың
маңызды ерекшелігі;
2) жақсы табыс – кәсіпкерді өзі таңдаған сала қызметіне
құлшындыратын шағын марапат тәрізді.
Мысалы, кәсіпкер станок шығара отырып, жұмсалған ... 15% ... онда ол ... деп ... ... егер ... станок өндірушілер
көбейіп кетсе, сұраным азаяды да, түсер ... 7-9% ... ... ... бұл саладан кетуге бел байлайды. Пайдасыз саладан (егер сұраным
тұрақты болса) “капиталдардың ... өз ... оның ... ... ... ... көтереді.
Айқын (бухгалтерлік) шығындар плюс айқын емес ...... ... ... ... ... ғана ... сонымен
бірге өз ресурстарын аса қолайлы кәсіпкерлік салаға жұмсап, одан ... ... да ... ... ... анықтаудағы экономикалық ыңғайдың мәні
“айырылып қалған мүмкіндіктер шығыны ” тұжырымдамасымен беріледі.
3 сурет Экономикалық ... ... ... ... екі ... топқа бөлінеді: тұрақты және
айнымалы.
Тұрақты шығындар – ол ... ... ... ... ... ... ... (өсім), жылжымайтын мүліктерге салынатын салықтар,
негізгі капитал амортизациясы, үй – жайды жалға беру, әкімшілік шығындар,
зайымдар ... ... ... ... өндіріс көлеміне тікелей байланысты.
Оған: шикізаттың, ... ... ... және тез ... ... ... жұмысшыларының еңбекақылары, өндіріс жұмысшыларын
әлуметтік сақтандыруға аударылған ақша ... ... ... және ... ... қосындысы “өндірістік
шығындардың жиынтығын” құрайды.
Кез келген ... ... мол ... ... ... ... тырысады,
ал ол пайда біздің қазір ғана көргеніміздей, өндіріс табыстылығының ... ... ... шығарудың әртүрлі шығын түрлеріне анықтама береміз.
Жалпы шығын – бұл өнімнің бірлігін ... ... ... жиынтық
шығын. Сан жағынан олар өндіріс факторларының бағасы тауардың осы ... үшін ... ... ... осы ... ... ... тең болады.
Орташа шығындар – ол өндірілген тауардың ... ... ... жалпы шығындар мөлшерін емес, орташа шығындар мөлшерін
білген жөн, жалпы шығындар өсуінің тасасында орташа ... ... ... ... ... және ... ... тікелей байланысты.
3 кесте Бухгалтерлік шығындар құрлымы
|Бухгалтерлік шығындардың ... ... ... |
|баптары | ... ... ... ... ... шығындары |
|2. Еңбекақыға ... | ... | ... ... ... | ... ақша ... | ... Амортизация |Меншікті негізгі ... ... ... Тағы ... ... ... және ... айналым капитал |
| ... ... ... – Бұл ... ... ... өкімнің өзіндік
құнына қатысты айқын шығындар. Бұхгалтерлік шығындардың ... ... ... ... ... шығындар баптары болып келеді.
а) Материалдың шығындарға мыналардың құндары жатады:
1) кәсіпорындар алған шикі заттардың, материалдардың олар
өндірілетін өнімдердің негізгі компененттері болып ... ... ... ... қамтамасыз ету, буып түю,
сақтау үшін сатып алынатын материалдардың арзан бағалы және тез тозатын
заттардың ... ... ... ... ... жабдықтарын және
басқаларын арзан бағалы және тез тозатын заттарға жатқызу үшін ... ... ... ... ... ... сол кәсіпорында монтаждауға немесе одан әрі өңдеуге
жататын, басқа кәсіпорындардан сатып алынған жабдықтау бұйымдары ... ... ... ... ... жұмыстар мен қызыметтердің;
5) сатып алынған отынның және т.б.
б) Еңбекақыға жұмсалған шығындар;
1) іс жүзінде орындалған жұмысқа еңбекақы төлеу;
2) жұмысшыларға заттай төлеу ... ... ... ... ... төлемдер (қалыптық жағдайлардан тысқары
жұмыстарға, кәсіптерді қатар атқару, ... үшін ... ... ... ... ... және т.б.
в) заңменен белгіленген нормалар бойынша ... ақша ... ... ... ақша аударуға жатады. Жалпы шығын ... ... ... ... әлументтік сақтандыру қорына,
зейнетақы қорына (мемлекеттік және мемлекеттік емес, халықты жұмыспен қамту
қорына). Материалдың ... ... (I ... ... ... (II ... ... қажеттілікке аұша аудару да (III бөлім)
кәсіпорынның меншікті капитал айналымын пайдаланумен ... ... ... ... ... ... капиталын пайдаланумен
байланысты.
г) негізгі капиталдың амортизациясы - ол негізгі капиталдың құнын
оның тозуына қарай сол ... ... ... ... ... осы ... ... капиталды одан әрі ұдайы өндіру үшін пайдалану
процесі ... ... әр ... ... ... және ... да міндетті төлемдер
заңда белгіленген.
Өндірілетін өнімнің өзіндік құны.
Кәсіпорынның іс - әрекетіндегі басты көрсеткіштердің бірі - өнімнің
өзіндік құны. Бұл ... ... және оны ... ... ... ... жиынтығы. Сөйтіп, жалпы өндірістік тиімділігін
анықтайды.
Өзіндік құнның экономикалық мазмұны – жұмсалған ... ... және ... ... ... ... элементтердегі жай ұдайы
өндірісті, өндірістік қорларды және жұмыс күштерін қамтамасыз ету. ... ... ... ... маңызды элементтері: амортизация,
жұмсалған материалдық ресурстардың құны, еңбекақы – шығындардың ... ... ... бір уақытта басқа да шығындарды іске
асырады: өздерінің қызметкерлеріне ... ... ... ... ... ... ұстау, бюджеттен тыс қорларға аударым жарналарын
жасау – бұл шығындар ... ... ... құрайды.
Көмекші өндірістің шығындарының есебі
Негізгі өндіріс тұтынатын өнімді шығарып жұмыс жасайтын және ... ... ... ... деп ... Бұл ... электр
станциялары, сумен жабдықтау. Жөндеу –механикалық цехы, автотранспорт және
т.б. ... ... ... ... 8310 шоты ... және ... ... деп аталатын ведомоста жүргізіледі, онда ... ... үшін жеке ... шот ... ... ашылады.
Көмекші өндірістің шығындарын есепке алу үшін мына ... ... - ... ... (қорытушы шот)";
8311 - 'Материалдар":
8312 - "Қызметкерлердің еңбнгіне ақы төлеу";
8313 - "Еңбекақыдан қаржы бөлу";
Көмекші өндірістердің әрбір цехтары ... ... ... ... шығындары" деп аталатын ведомоста жүргізіледі. Ведомосқа жазбалар
талдамалық кестелерден немесе бастапқы құжаттардан алып жазылады.
Көмекші өндірістің ... ... ... ... ... ... (егер олар арқылы болса) және шығын баптары бойынша жүреді. Шығын
номенклатурасы өндірістің күрделігі мен ... ... ... келеді.
Әдетте, ол өзіне: негізгі материалдарды, ... ... ... және технологиялық шығыстарды, электр энергиясын, өндіріс
мақсаты үшін пайдаланатын буды және суды, негізгі және ... ... ... ... үстеме шығыстарды қосады.
Қосымша өндірістің күрделілігі, сондай-ақ шығарылатын ... ... ... көмекші өндірістің көрсеткен
қызметінің ... ... ... үшін әртүрлі өндірісті қолдануға мәжбүр
етеді.
Көмекші өндірістің есеп ... мен ... ... ... ... ... ... тығыз байланыста болады
және тұрақты түрде бір-біріне қызмет көрсетеді: жөндеу-механикалық цехы жүк
автомашина цехына ағымдағы жөндеу ... ... ... ал автотранспорт
цехы жөндеу-механикалық цехына жүкті тасымалдайды.
Автомашинаның ағымдағы жөндеуінің өзіндік құнын ... ... мен ... жүктің өзіндік құнын білу ... ... ... ... ... есептеу үшін ағымдағы жөндеудің өзіндік
құнын білу керек. Бұл жағдайда, өзіндік құны не ... не ... құны ... ... ... ... қызмет көрсетудің құны бойынша)
есептелінеді. Математикалық әдіс анық ... іс ... ... ... ... Көмекші өндірісте шығындар ай сайын таратылады.
сондықтан онда қалдық қалмайды.
Тек жөндеу-механикалық пен аспаптар жасайтын ... ... ... ай ... қалдықтары болуы мүмкін. Бұндай қалдықтарды есептік
кезеңнің ... ... ... ... қаржылық
бухгалтериясына беріледі ол кезде 1340 - "Көмекші өндіріс" шоты ... 8310 - ... ... шоты ... бұл операцияның көмегімен
аяқтамаған өндірістің қалдығы қаржылық есеп берудің көмекші ... ... ... ... ... бухгалтериядан өндірістік
(басқарушылық) бухгалтерияға беріледі, ол кезде 8310 - "Көмекші ... ... 1340 - ... өндіріс" шоты кредиттеледі.
Көмекші өндірістің көрсеткен қызметін және ... ... ... ... үшін ... өндірістің керсеткен қызметін
тарату" деп аталатын талдамалы кестесін жасайды. Онда әрбір ... ... ... ... ... саны көрсетіледі: су
қайнататын қазан цехы ... - ... ... ... ... ... куба метрі, электростанция киловатт/сағаты, автотранспорт —
тонно/километрі. Содан соң жұмыс пен қызметтің ... ... ... Өзіндік құнның бірлігін анықтаған соң, жұмыс пен қызметті
тұтынғандарға ... ... ... санын счетчиктердің көрсеткіштері бойынша
немесе шамамен (шартты жолымен) анықтайды.
"Көмекші өндіріс қызметін таратудың"талшдамалық кестесі үш бөлімнен
тұрады.
Бірінші бөлімше өнімнің, жұмыстардың, көрсетілген ... ... ... ... ... ... құндылықтардың іс
жүзіндегі өзіндік құны есептелініп шығарылады және олардың жоспарлы өзіндік
құны келтіріледі. Қабылданған және ... ... ... құны тек ... ... ... бөлімде алынған және көрсетілген
қызметтердің саны мен ... ... ... ... ... ... саны мен құны, материалдық шоттарға кіріске алынған
құндылықтардың құны көрсетіліп, ... ... мен ... бір ... ... құны анықталады.
Екінші бөлімнің деректері "Цех шығындарының" негізінде ведомосқа
жазылады, ... соң ... ... және ... ... шоттары
дебеттеледі де, 8310 шоты кредиттеледі.
Үшінші бөлімде көрсетілген қызметтің ... ... ... ... ... ... ... сипатына және шығаратын өнімнің жұмыстар мен
көрсетілетін қызметтердің біртектілігіне қарай қосымша өндіріс ... ... ... ... ... ... ... бірдей өнімдерді шығарады.
Оларда, әдетте, аяқталмаған өндіріс пен ... ... бу ... ... және оттегі станциялары, автомобиль
көлігі) болмайды.
Күрделі өндіріс алуан түрлі өнім түрлерін шығарады, оның аяқталмаған
өндірісі болады және ... ... ... және ... түрлері бойынша есеп жүргізуді талап етеді. Күрделі өндіріске
жөндеу, модельдік (үлгілік), ... ыдыс ... ... осы ... ... сәйкес біз бір мысал келтіріп көрейік.
Кәсіпорынның құрамында ... ... ... ... ... бу ... ... бар болсын делік, Олардың ішінен жөндеу-
механикалық цехы - күрделі цех ... ... ал ... екеуі қарапайым
цехтар қатарына жатады.
Бірінші әдіс кезінде жөндеу жұмыстарына, тапсырыстарға, не өнімнің
жекелеген түрлерін ... ... ... бойынша есептен шығарылады.
"Негізгі материалдар", "қосалқы материалдар", "Негізгі және қосымша
жалақы" және т.б. баптар ... ... ... ... ... ... табылады. Қосымша шығындар оларды бөлу ... ... ... ... ... айда жылыту үшін 14397тонна бу шығарылған енді ... ... ... ... ... ... кесте Ай ішінде көмекші өндіріске мынадай шығындар жатқызылды
|Шаруашылық операцияларының |Сома |Шоттар ... ... ... | |
| | ... ... ... өндіріс қажеттілігіне | | | ... ... | | | ... |1410000 |8310 ... |
|-автотранспорт цехына |350000 | | ... ... ... |793000 | | ... ... ... | | | |
| |273000 | | ... ... ... | | |3350 ... жалақысы |3190000 | | ... |165 0000 |8312 | |
|- ... ... ... | | |
| ... | | ... ... ... | | | ... механикалық цехынадағы | | | |
|1 ... ... | | | ... ... ... ... | ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... | |8310 |8311 ... ... | | | |
|- ... ... |7334545 |8310 |8312 |
|- ... ... |141 0000 |8310 |8313 |
|- ... ... |319 0000 |8310 |8314 ... |602910 | | |
|- ... шығыстары |2131635 | | ... ... ... | | | ... | | | ... цехы ... | | | ... ... цехы ... | | | ... механикалық цехы | | | ... |3414419 | | |
| |2610080 | | |
| |1310046 | | ... ... | | | ... ... есептен |1159810 | |8310 ... ... |253681 | ... ... |
|4 кестенің жалғасы | | | |
|- ... цехы ... |557869 | ... |
|-бу қазан цехы бойынша |348260 | | ... ... цехы | | | ... | | | ... ... ... |8494355 | | ... шығындар (барлығы) | | | ... ... | | | ... ... өзара көрсеткен |1159810 |8310 |8310 ... ... ... ... | | |суб ... |
|шығарылды. | | ... ... ... цехтары бойынша|114400 |1320 |8310 ... ... өнім | | | ... | | | ... ... көрсеткен |5058038 |8410 |8310 ... ... ... | | | |
|- ... цех үшін |1414650 | | |
|- ... цехы үшін | | | |
|- ... цехы үшін |1623758 | | |
|- Аяқ киім ... цехы үшін | | | |
| |166671 | | |
| |3252959 | | ... және ... |526237 |7210 |8310 ... үшін ... | | | ... мен ... | | | ... ... ... |1051092 |7110 |8310 ... ... | | | ... ... ... |584778 |7010 |8310 ... ... ... | | ... | | | ... |8494355 | | ... ... ... ... ... өнімнің,
қызметінің және жұмыстың өзіндік құнының бірлігі ықшамдалған тәсіл бойынша
калькуляцияланады: шығарылган өнімге, ... ... ... ... сол ... ... ... (өзара көрсеткен қызметтерін шегеріп
барып). Анықталған ... ... ... ... құны ... 8310 ... ... есептен шығарылады.
1. Бу қазан цехы. Бу қазан цехының таза өзінің шығыны 2610080 теңге
құраған. ал ... ... ... ... ... (кұрал-
жабдыктарды жөндеу бойынша) - 175150 теңге құраған, автотранспорт цехының
көрсеткен қызметі (есептің құны бойынша) — 382719 ... ... ... ... ... ... құны - 85 ... құраған (өткен айдағы нақты
шығындарының деңгейінен алынған).
Негізі тұтынушыларға көрсетілген ... ... ... құны ... ... (6 кестеге қараңыз): 2610080 + 175150 + 382719 - 1340 х ... ... құқы ... ... ... ... көрсеткен
қызметі). Негізгі тұтынушыларға көрсетілген ... ... ... ... 223.64 теңгеге тең болған (2920049 : 13057).
Негізгі; тұтынушыларға көрсстілген ... ... ... ... ... (223,64 ... және тұтынылған қызметтің саны туралы
ақпараттын негізінде бу қазанының шығындары ... ... ... ... ... ... Автотранспорт целының тасымалдаған жүгінің
саны 18957 ткм құраған (ағымдағы айдың жол парағының мәліметі бойынша). ... ... өзі ... ... 3414419 теңге құраған, қарама-
қарсы қабылданған қызметтің деңгейі - 25386І ... ... ... цехының көрсеткен қызметі, Өткен айдың нақты өзіндік құны
туралы мәлімет бойынша бір ... ... ... құны 193 ... ... өзіндік құн бойынша қарсы көрсетілген қызметін сомасы ... ... ... ... цехы ... — 382719 ... (1983 ... цехы бойынша — 100360 теңге (520 т/км.193).
Жоғарыда келтірілген мәліметтер бойынша негізгі ... ... ... ... ... ... 3185021 теңге құраған
(3414419+253681 382719-100360). ... ... ... ... 16454 т/км құраған (.18957-1983-520). Негізгі тұтынушылар бойынша
шығындардың жалпы ... ... ... тұтынушыларға көрсетілген
қызметтің көлеміне 16454) бөлеміз де. 1т/км нақты өзіндік құнын табамыз, ал
ол біздің мысалда — І9357 ... ... ... қазаны мен автотранспорт цехының жөндеу-механикалық цехына
көрсеткен ... ... ... ... ... кызметті нақты
өзіндік құны туралы мәліметтін негізінде анықталған ... құны ... бір т/км ... құны — 193 теңге:
- бір тонна будың өзіндік құны — 185 ... және ... ... ... ... қызметтін
өзідік құнын дұрыс есептеу үшін аяқталмаған өндірістің денгейін ... ... бар ... атай ... ... Нақтылап айтқанда. осы екі әдіс
бойынша. яғни: іс ... ... құны ... да, ... ... ... ... әдіс кезінде түгендеу деректері бойынша аяқталмаған ... саны және ... ... ... анықталады. Норма-
сағаттардың санын есептеп шығарып және бір ... ... ... ... ... ... өндірістегі жалақының үлесін табады. Материалдардық
құнын нормативтік калькуляцияның деректері бойынша, ал ... ... ... ... ... ... ... Осы баптар бойынша жасалған
шығындар сомасы аяқталмаған өндірістің құнын құрайды.
Күрделі көмекші өндірістердегі өнімнің, жұмыстармен ... іс ... ... құны әрбір талдамалық (аналитикалық) шот
(тапсырысы) бойынша анықталады. Бұл үшін, ... ... ... ... ... ... ... осы шоттың бір ай ... ... ... ... және айдың соңында аяқталмаған өндірістің сомасы
алынып тасталынады. Осыдан келіп шыққан айырмашылығы ... ... мен ... қызметтердің іс жүзіндегі өзіндік құнын құрайды.
Біздің мысалда айдың басына да, айдың соңына да ... ... ... ... ... көрсеткен қызметін тарату үшін "Көмекші өндірістің
қызметтерін тарату кестесі" ... ... ... жасаймыз (6 кесте;.
Көмекші өндіріс қызметін тарату кестесін жасаған кезде оның ... ... ... ... ... ... ... құны
анықталады, ( қарсы қызметтің өзіндік құны қосылып, ... ... ... құны ... ... алдымен негізгі тұтынушының тұтыну қызметін табады (ол
біздің мысалда: бу қазаны бойынша - 13057, ал автотранспорт цехы ... ... ... ... соң ... ... ... қызметінің нақты
өзіндік құнын (2920049; 3185021) сол тұтынушының тұтынған қызмет санына
бөледі ( 3057; 16454). Егер де біз ... ... ... өзіндік
құнының бірлігін (223.64) көмекші өндірістің көрсеткен қызметінің санына
кебейтсек (13057), нәтежесінде, негізгі тұтынушының ... ... ... ... сомасын аламыз. әрбір цех бойынша ... ... ... ... ... есебі
Өндіріс шығындарын есептеу үшін, 8110 - ... ... ... ... олар түрлі мақсаттарға арналған.
Өндіріске жұмсалған барлық шығыңдарды қорытындылап (шолу) үшін 8110-
"'Негізгі өндіріс" шоты арналған. Осы шоттың 8111 - ... 8112 ... ... ... 8113- ... ... ... 8114 "Үстеме шығыстары" жинақталады, содан соң жыл ... ... ... ... қорытындыланады.
Негізгі өндірістегі шығындар есебін ұйымдастыру 8 сызбада берілген.
8110 "Негізгі өндіріс" шоты бойынша, ... ... ... ... ... бойынша топтастырылып, әдетте, олар элементтерінің
кескіні бойынша есепке алынады.
Материалдар, Шикі ... мен ... - ... ... ... ... ... осы әзірлеу (дайындау) кезінде қажетті компоненттер
болып табылатын шикізат пен негізгі материалдарға жұмсалған шығындар. ... ... ... құны (су ... жүйесінен субъектінің
жинайтын, су үшін төлемі және де табиғи ... ... ... қорғауға, оларды пайдалану мен жанғыртуды ұйымдастыруға ... ... ... өтейтін басқа да төлемдері), арнайы
мамандандырылған ұйымдардың жүргізетін жер арттырудың шаралары көрсетіледі.
Лимиттік –алу ... және ... ... шикізат пен
негізгі материалдарды, сондай-ақ сатып алынған материалдарды өндірісте
есептен шығару үшін ... ... ... Осы ... ... ... калькуляция немесе есеп обьектілері бойынша "Материалдардың
шығыстарын ... деп ... ... ... ... және
"Цехтар бойынша шығындарының" ведомосы ... ... ... есеп
регистрлеріне (ведомостар, машимограммалар, карточкалар) жазылады.
Көмекші материалдар - ... ... ... қамтамасыз
ету үшін негізгі материалдарды ... ... ... ... ... ... мақсаттарға пайдаланған көмекші
материалдар). Бұндай көмекші материалдардың құны белгіленген ... ... ... өз ... және өз қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... ... шалафабрикаттар) шығындары да ... ... ... қосылады (еңбекақы төлеу шығындарына, жалақыдан аударылатын
аударымдар және т.б.).
Дайындау -көліктік шығыстарына (ДКШ) ... ... ... ... ұйымдарына төленетін үстемелері (наценкасы); жүкті тасығаны
үшін қосымша кіріс ақысы; субъектінің қоймасына материалдарды ... ... ... ... дайындау орындарында ұйымдастырылған агенттікті және
қоймаларды, ... ... ... ... ... дайындаумен
байланысты іс-сапар шығыстары т.б.
Технологиялық мақсатқа арналған энергия мен отындар. ... ... ... ... ... ... мен отындардың
шығындары.
Олардың шығысы есепте шикізаттар мен материалдардың шығысы сияқты
көрініс табады. Технологиялық мақсатқа отын ... ... ... ... құны да және ... ... ... алынған отындардың құны
да енгізіледі: мартен, домен пештерінде агрегаттарды балқыту үшін, металл-
прокаттық, ... ... ... және ... ... ... үшін,
бұйымдарға технологиялық процесспен белгіленген байқау (сынау) жұмыстарын
жүргізу үшін ... ... ... двигательдік және басқа да
өндірістік және ... ... ... ... алынған энергияның
барлық түрлері. Кәсіпорынның өзі шығарған энергияның электрлік жаңа ... ... ... ... - ақ ... ... ... оны тұтынатын
жерге дейін трансформациялау мен беруге жұмсалатын шығындар ... ... ... ... кему ... шегінде материалдық
игіліктердің кем шығуы мен бүлінуінен болған шығындар. Кәсіпорын көлігімен
материалдық ресурстарды жеткізіп ... ... ... ... қоса ... ... шығындарының тиісті элементтеріне
(еңбекақы төлеуге, ... ... ... жұмсалатын шығындар,
материалдық шығындар және т.б.), сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... бірге
алынған ыдыстың құны оның бағасына ... ... ... ... ... ... ... мен бумаларын сатып
алуға жұмсаған кәсіпорындардың шығындары да енгізіледі.
Өнімнің өзіндік құнына енгізілген материалдық шығындардан қайтымды
қалдықтардың құны ... ... ... ... қалдықтары деп
өнім өндіру процесінде пайда болған, ... ... ... ... немесе физикалық қасиеттерін) толық немесе ішінара жоғалтқан және
соның салдарынан көтерінкі ... (өз өнім ... ... ... негізгі мақсатқа мүлдем пайдаланбайтын шикізаттар,
материалдар, шалафабрикаттар, жылу таратуыштар және басқа да ... ... ... ... ... ... ... өндіру
үшін толық қанды материал ретінде белгіленген ... ... ... ... ... материалдық ресурстар қалдықтары
қайтарымды қалдықтарға жатпайды. Сондай-ақ солай ... ... ... ... ... ... өнімнің өзіндік құнын жоспарлау,
есепке алу және ... ... ... салалық әдістемелік
ұсыныстарында белгіленеді.
Еңбекақы. "Еңбекақы" бабына өндіріс нәтижелері үшін жұмысшылар мен
қызметшілердің сыйлық ... қоса ... ... ... ... ... ... жұмсалған шығындар,
ынталандырушы және ... ... ... ... ... ... негізгі қызметке жататын қызметкерлердің
жалақысына жұмсалатын шығындардың құрамына мыналар енгізіледі;
- кәсіпорында қабылданған еңбекақы төлеу жүйесімен және ... жеке ... ... ... ... лауазымды айлық ақысы және
тарифтік мөлшерлемесі, еңбекке кесімді ақы төлеу ... ... ... ... ... есептелінген жалақысы;
- ынталандыру сипатындағы төлемдер: өндірістік нәтижелер ... ... ... (заттай сыйлықақылардың құнын қоса алғанда),
кәсіптік шеберлігі, еңбектегі жоғары табыстары және т.б. ... ... ... ... мен ... ... қосылатын үстеме ақылары;
- жұмыс режимімен және еңбек ... ... ... ... оның ... ... ... жұмыс, мерзімнен тыс
жұмыс, көп ауысымды режимдегі жұмыс, демалыс және мереке күндеріндегі жұмыс
үшін, мамандықты ... ... ... ... ... аймақтарын
кеңейткені үшін, ауыр зиянды, ерекше зиянды еңбек жағдайларындағы және т.б.
жұмыстары үшін ... ... ... үшін ... ... ... қосылатын үстемақылар мен қосымша ақылар;
- қолданылып ... ... ... ... ... тегін көрсетілетін коммуналдық қызметтердің тамақтың азық-
түліктің құны, қолданылып жүрген заңдарға сәйкес ... ... ... үйге ақы ... жөніндегі шығындар (тұрғын үй, коммуналдық
қызметтер және т.б. ... ... үшін ... ... ... ... жүрген заңдарға сәйкес тегін берілетін, тұрақты әрі жеке
пайдалануында қалатын заттардың (арнайы киім –кешекті қоса алғанда) құны
немесе ... ... ... сатылуына байланысты жеңілдіктер сомасы);
- қолданылып жүрген зандарға сәйкес кезекті және ... ... ... мен ... үшін ... басқару есебінің мақсаты басқару шешімдерін, яғни
келешекке ... ... ... ... ішкі ... ... ... болып табылады. Күтілетін шығыстар мен кірістер туралы
түрлі мәліметтер ұсынылуы тиіс. Бұл үшін мынадай шығындар бөліп көрсетеді:
- ... ... ... ... ... ... көлемінің
өзгеруі әсеріне байланысты;
- Бағалауда есепке қабылданатын және қабылданбайтын шығындар;
- Қайтарымсыз шығындар ... ... ... ... ... (немесе кәсіпорынның пайдалана аламаған
пайдасы);
- Жоспараланатын және жоспарланбайтын шығындар;
- Өсетін және шекті шығындар мен кірістер.
Өзгермелі ... ... ... ... ... болады, оның
көлемі тура сайма сай өзгереді. Олар ұйымның іскерлік ... ... емес ... ... ... ... өнімнің өз құнын сипаттайды, өйткені
нарықты (тұтынушының) обьектінің құны емес, өнімнің құны мен оны ... ... ... қызықтырады. Материалдық шығындар, еңбекті өтеу
үшін ... ... ... өтеу үшін тікелей шығындар, қосалқы
материалдар мен ... ... ... ... ... ... шығындарға үлгі болады.
Өндірістік емес шығындарға мыналар жатады:
- Дайын ... ... тиеу үшін ... орау ... ... ... орынын толтырмайтын көлік шығыстары;
- Делдалға тауарды сатқаны үшін комиссиялық сыйақы.
Бұл шығындар тікелей сатылым көлеміне байланысты.
Өндірістік ... ... ... белсенділікке байланысты емес,
сондықтан тұрақты деп атайды. Бұл шығыстар-жарнамаға, ... ... ... ... және ... шығындар уақыттың белгілібір кезеңі ішіндегі ... ... әр ... ... үшін ... ... ... шығындар. Бұған тұрақтылар да, өзгермелі құрамдас
бөліктер де кіреді. Мысалы, материалдық-техникалық қамтамасыз ... ... ... ... жартылай өзгермелілерден
құрылады, олар өндіріс көлемін ... ... ... ... мен кез ... көлемінде жүзеге асады.
Шынайы өмірде тек тұрақты немесе өзгермелі ... ... ... ... және оларрмен байланысты шығындар мәні
жөнінен, едәуір күрделі, сондықтан көптеген жағдайларда ... ... ... ... да ... бөліктер болады. Бұл жағдайда
ұйымның іскерлік белсенділігінің ... де ... ... ... ... өзгермелі шығындарға қарағанда тәуелділік тікелей емес.
Өзгермелі шығындарды бейнелеу үшін ... ... ... Трз –шығындардың өсу қарқыны, %;
Трда –іскерлік белсенділіктің өсу ... ... ... ... ... ... үшін де ... болады.
Мысалы, бөлмені жалға алу құны сату көлемі 20% ұлғайғанда өзгермейді. КрЗ
мұнда:
(2)
Соған орай, егер КрЗ =0 ... біз ... ... ... ... ... ... өсетін сайма –сай
шығындар өзгермелі ... сан ... ... ... ... көлемі 20% ұлғайса, сайма - сай шығындар да сол үйлесімді өседі.
(3)
Осыған орай, егер КрЗ =1, ... ... - сай деп ... ... ... өсу ... ... қалған
өзгермелі шығындарды біртіндеп кемитін (дегресиялық) деп айырады.
(4)
Мысалға , өндіріс ... 20% ... ... 10% ... ... КрЗ1 ... ... прогрессивті болып табылады.
Шығындарды өзгермелі және тұрақты құрамдас ... ... ... ... ... ... ... тәртәбі жатады. Осындай бөлу негізінде шығындар, пайда ... ... ... ... ... Мұндайда өндіріс көлемі
өндірістік қуаттың көрсеткіші ретінде, яғни өндірістік ... ... ... ... ... ... ... қуатты төрт
түрге бөледі: ... ... ... ... ... және
нормативті.
Теориялық қуат – егер барлық машиналар мен ... ... ... ... ... ... ... немесе тұтастай ұйым жете
алатын ең көп шамада өнім шығару; ... ең мол ... ... үшін ... =1– ... ... ... (құрал - аспапты ауыстыру,
жөндеу қызмет көрсету үшін машиналардың іркілісі, жұмысшылар үшін ... ... ... ... қуат ... сияқты, ұйымдарда сирек
қолданылады, өйткені олар негізгі жабдықты ... ... ... ... ғана қолданылатын қосымша жабдық. Осыдан
кейін ұйым ... ... ... ... қуат – күтілетін сатылым талаптарын қанағаттандыру үшін
қажетті өндірістік қуаттың ... ... ... Бұл шама ... ... ... ... қуат – ұйым шығара алатын көлемі емес, ... ... ... ... ... ... тәртібін зерттегенде біз ұйымның
нақты қалыпты өндірістік қуатына сүйенеміз.
Сондай –ақ пайданы бағалағанда немесе өзіндік құнды ... ... және ... шығындарды ажыратады.
Шаруашылық қызыметі процесінде әрбір кәсіпорын кіріс түрінде түсетін
қолма - қол ақша өнімін алу үшін ... ... ... тырысады.
Болашақта ақшалай қолда бар түсімнің ең көп шамасын қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ... ... бір
тәртібін қолдануы тиіс. Қысқа мерзімді шешімдер үшін шамасы қабылданатын
шешімге байланысты шығыстар мен ... ... ... ... ... олар ... қаралатын, баламаға (альтернативаға) байланысты,
қолма-қол ақшаның өсу қозғалысын айқындайтын шығыстар мен кірістер ... деп ... ... ... ... ... емес
шығындар иррелевантты (орынсыз).
Мысалы, кәсіпорын 30000 теңге сомасына материалдар алады. Алайда, ... ... үшін ... ... ... Бірақ серіктестердің
бірі бұл материалдардан ... ... 500000 ... ... ... алайда кәсіпорынға мұндайда 350000 теңге сомасында қосымша шығыс
шығаруға тура келер еді. Мұндай тапсырысты қабылдаған жөн бе? ... ... ... ғана ... ... бар: ... қабылдамау
керек пе? немесе қабылдау керек пе?
300000 теңге сомасында материалдар алу бойынша өткен шығындар қандай
нұсқа таңдауға байланысты емес, шешім ... әсер ... яғни ... емес және ... ... ... кезінде ескерілмейді.
Өткізуден түскен түсім 500000 теңге, қосымша шығындар -350000 ... ... 150000 ... ... өз ... 300000-нан 150000 теңгеге дейін
кемітеді.
Қайтарылмайтын шығындар (өткен кезең шығындары) – бұрын қабылданған
шешім нәтижесінде ... ... ... ... ... және ... жаңа басқару шешімдермен өзгертуі мүмкін емес. Шешім ... ... ... мен ... ... шығыстар түсінігін
айыра білу керек.
Жүктелген, мойынға артылған шығыстар тек басқару ... ... ... есеп ... ... шығындарды «елестете» алмайды,
өйткені ол құжаттық ... ... ... сақтайды.
Жүктелген (оларды басқаша болжанған, баламалы деп те атайды)
шығындар – ... ... ... алдын ала қарастыру қажетті шығыстар,
бірақ олардың ... ... да ... ... ... ... ... ресурстар шектелген жағдайда ғана болады, егер ресурстар шектелмесе,
онда есептелінетін шығындар нөлге тең.
Жүктелген шығындар ... жолы ... ... ... бірі
екіншісіне бас тартуды талап еткенде, жоғалған немесе ... ... ... ... сипаттайды.
Мысалы, Кәсіпорын үшін ауысым бойы толық қуатымен жұмыс істеуде ... 5 млн ... ... ... ... ... алушы кәсіпорынға жаңа
айлық тапсырыс ұсынады, бұл 6 млн теңге қосымша өзгермелі ... ... ... ең аз ... ... болуға тиіс?
Тапсырыс қабылданған соң кәсіпорын бұрын алынатын 5 млн ... бас ... яғни шын ... 5 млн ... зиян шегеді. Бұл соманы
кәсіпорын шарт талаптарын талқылаған кезде ескеруге тиісті. Шарттың бағасы
11 млн ... (5+6) кем түсе ... ... 5 млн ... ... ... ... немесе кәсіпорынның пайдалана алмаған
пайдасы.
Шығындардың бұл ... ... ... ... ... келтірілген мысалда - өндірістік қуаттың толық іске қосылған
кезінде екенін есте ұстаған дұрыс. Егер кәсіпорын жете ... ... ... ... қалса, есептелеінетін шығындар жайлы сөз болмас еді.
Жоспраланатын шығындар – мөлшерлеу, норматив, лимиттеу және смета
негізінде белгілі бір өндіріс ... ... ... Олар ... ... ... жатады.
Жоспарланбайтындар – қосымша, жоспарлы өзіндік құн шегінен шығатын,
нормативтен тыс шығындар, яғни нақты шығындар. Олар ... ... ... ғана әсер етеді.
Өсетін және шекті шығындар мен табыстар - ... ... ... мен сату ... ... болған қосымша шығындар. Бұларға
тұрақты шығындар кіруі де, кірмеуі де ... Егер ... ... ... ... өзгерсе, онда олардың өсуі өсетін шығындар
ретінде қарастырлады, егер олар өзгермесе, онда өсетін шығындар ... ... Бұл ... басқару есебінде табыстарға да қолдануға болады.
Реттелетіндер – сомасы менеджер тарапынан болатын ықпалға байланысты,
жауапкершілік орталықтарында тіркелген ... ... ... ... ... реттеледі, бірақ нақтылы атқарушы барлық шығындарға әсер
ете алмайды. Егер атқарушы шығын деңгейін реттей ... ... әсер ... онда бұл ... осы ... реттей алатын болып белгіленеді.
Мысалы, кәсіпорын ... ... ... ... ... адамдарды
жұмысқа жалдауға және т.б. құқығы бар, ... ... ... мұндай
шығындарға ықпал етпейді.
5 кесте Кәсіпорында кестеде көрсетілген көрсеткіштер бар,
| ... ... ... ... ... ... түсім, мың теңге: |500 ... ... ... |500 ... бағасы, мың .теңге |1 ... ... мың. ... ... ... |130 ... шыққан шығыс |60 ... ... ... |40 ... ... ... |30 ... ... ... алу төлемі, мың. теңге |75 ... ... ... ... ... ... ... көлемі 100
бірлікті құрауы тиіс, өткізу бағасы өзгеріссіз ... ... ... тауар бірлігі үшін 800 теңгені құрайды. Сондықтан ... % - ... ... жарнамаға шығыстар -30;
- жаңа сауда бөлмелері үшін жал төлемі – 20;
- іс –сапарлық шығыстар – 10;
- жиынтық өзгермелі ...... ... ... ... ... мына ... көрсетілген.
|Шығын (табыс) баптары |Ағымдағы |Жорамалданатын |Өсетін |
| ... ... ... |
| ... |(табыстар) |(табыстар) |
|Өткізуден түскен түсім |500 |600 |100 ... | | | ... ... |205,8 |241,96 |36,16 ... ... | | | ... |60,0 |78,0 |18,0 ... ... ... |40,0 |40,0 | ... ... |30,0 |33,0 |3,0 ... ... |75,0 |90,0 |15,0 ... ... ... |0,8 |0,96 |0,16 ... ... мен ... ... ... ... қолданылады:
- реттелетін және реттелмейтін;
- тимді және тимді емес;
- мөлшер (норма) шегінде және мөлшерден ауытқулар;
- ... және ... ... ... ... шығындар мен табыс
жауапкершілік орталығының менеджерілермен реттелетін және реттелмейтіндер
болып жіктеледі.
Деңгейіне қызметкер елеулі ықпал ете ... ... осы ... ... белгіленеді. Көптеген шығындар толықтай жеке атқарушының
қарауында болмайды. Мәселе шығындарды кім бақылайтындығында емес, кім ... әсер ете ... ... екендігінде. Төменде шығын баптары мен
реттелетін және реттелмейтін деп бөлу келтірілген
6 кесте ... ... ... баптары ... ... ... ... үшін ... |Өнім өндіру цехының |
|(саны бойынша) |шикі затқа шығындар ... |
| ... ... шығындар |Цех мастері ... ... ... ... ... ... әкімі |
| ... ... | |
| ... фирмасы үшін мәліметтерді|Сауда фирмасының әкімі |
| ... мен ... ... | ... ... цехы материалды артық жұмсауға жол береді. Бұл
шығындар цех бастығы үшін реттелетін ... ... ма? ... бір ... ... жұмсау цехтағы еңбек немесе технологиялық тәртіпті бұзу
саларынан ... онда бұл ... ... ... ... Егер ... түскен материалдардың төмен сапасына ... ... ... емес ... цех бастығымен реттелмейтін болын қарастырылады
және жауапкершілік жабдықтау ... ... ...... өнім ... ... шығындар, өткізу
нәтижесінде табыс алынады.
Тиімсіздер - өнім өндірілмейтін ... ... ... ... ... ... ақаудан, ірілістерден, материалдарды
бүлдіруден және т.б. болған шығындар.
Шығындарды мөлшер (норма) шегіндегі және мөлшерден ауытқыған шығындар
деп бөлуді бөлімшенің жұмыс ... ... үшін ... ... ... ... ... жалғастыру жолымен қолданады..
Практикада ... ... ... талдау талап етілуі мүмкін. ... ... ... ... еңбегін де, жұмыс категориялары
бойынша негізгі ... да, ... ... әр түрлі типтерге ... ... ... жүгінген жөн.
Төменде жауапкершілік орталығы менеджеріне ұсынылуы мүмкін ... ... ... есептің үлгісі келтірілген.
7 кесте Жауапкершілік орталығының сметасын қолдану туралы есеп, ... ... ... |Сметадан |
| ... ... ... ... ... |16500 |15300 |1200 ... ... | | | ... ... ... еңбегі |21000 |22000 |(1000) ... ... ... |3000 |3200 |(200) ... | | | ... бос ... ... уақыт |500 | 400 | 100 ... - май |800 |1000 |(200) ... ... ... |400 | 500 |(100) ... тауарлары |300 | 280| 20 ... |42500 | 42680 |(180) ... ... | | | ... |14000 | 14000 |- ... |5000 | 000 |- ... |2000 |2200 |(200) ... |21000 | 21200 |(200) ... ... ... істейтін адамдар бақылайтын
шығындарды жатқызады. Олар құрамы бойынша реттелетіндерден айрықшаланады,
өйткені мақсатты ... бар және жеке ... ... ... ...... ... байланысты емес
шығындар. Мысалы, негізгі құрал – ... ... ... ... ... жабдық мөлшерін өзгерту, және т.б.
Тапсырыс қабылданған соң ... ... ... 5 млн ... бас ... яғни шын мәнінде 5 млн теңге зиян шегеді. Бұл соманы
кәсіпорын шарт талаптарын талқылаған кезде ескеруге тиісті. ... ... млн ... (5+6) кем түсе ... ... және ... ... айырма нормативті (сметикалық) шығындардан ауытқу деп аталады.
Мұндайда 5 млн ... ... ... ... ... ... ... алмаған пайдасы.
Шығындардың бұл категориясы ресурстар шектелген жағдайда ... ... ... - ... ... ... іске қосылған
кезінде екенін есте ұстаған дұрыс. Егер кәсіпорын жете жұмыс істемей және
бос ... ... ... ... ... сөз болмас еді.
Жоспраланатын шығындар – мөлшерлеу, норматив, ... және ... ... бір өндіріс көлеміне есептелген шығындар. Олар ... ... ... ...... жоспарлы өзіндік құн шегінен шығатын,
нормативтен тыс шығындар, яғни нақты шығындар. Олар ... ... ... ғана әсер ... және шекті шығындар мен табыстар - өнімнің қосымша партиясын
дайындау мен сату нәтижесінде пайда ... ... ... ... ... ... де, ... де мүмкін. Егер ... ... ... ... ... онда олардың өсуі өсетін шығындар
ретінде қарастырлады, егер олар өзгермесе, онда ... ... ... ... әдісті басқару есебінде табыстарға да қолдануға болады.
2 АҚМОЛА ҚАЛАСЫ ... ... ... АУЫЛЫНІҢ ӘКІМШІЛІГІНІҢ
ШЫҒЫНДАРЫН ТАЛДАУ
2.1 «Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің» қаржылық жағдайын есептеу және
талдау
Қазақстан республикасы, Астана қаласы, ... ... ... 16/1 – 25 ... ... Бұл мекенжай серіктестіктің нақты,
заңды, ресми мекенжайы болып саналады. Серіктестік тек ғана ... ... ... саналып қана қоймай, Қазақстан Республикасы заңдары,
нормативтік құқықтық актілеріне сәйкес, жұмыс жасайды Серіктестік құрылымы
төмендегідей бөлімдерден ... ... ... Әкімшілік офистік бөлім;
- Бухгалтерия;
Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің ... ... ... ... құн ... жеке ... салығын, көлік құралдар салығын,
мүлік салығын, әлеуметтік салық және ... ... ... ... ... қатынастар жағдайында кәсіпорынның ... ... ... өте зор. Бұл кәсіпорындағы тәуелсіздікке ... ... – ақ ... ... ... ... ... және де басқа контрагенттер алдында өзінің
өндірістік- кәсіпкерлік қызметінің нәтижелері үшін ... ... ... ... ... талдау жөніндегі сұрақтарды
қарастырмас бұрын, “Қаржылық жағдай” дегеніміз немесе “Қаржылық жай- ... не, соны ... ... жөн. ... ... шығарылған арнайы
әдебиеттерде бұл ұғым әртүрлі түсіндіріледі. Кәсіпорынның қаржылық жағдайы
кәсіпорынның қалыпты өндірістік, коммерциялық және басқа да ... ... ... ... ... қаматмасыз етілуімен және оларды мақсатқа
сай, тиімді ... және ... ... –ақ ... шаруашылық
субьектілерімен қаржылық қарым қатынаста болу, төлеу қабілеттілігі ... ... ... ... ... төлеу мүмкіндігі
оның қаржылық жағдайының жақсылығын көрсетеді. Шаруашылық субьектісінің
қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылық ; несие ... ... ... ... ... жазады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы – бұл бірқатар ... оның ... мен өмір сүру ... ... ... ... ... анықтамалар қарастырылып отырған ұғым мәнін жеткілікті
дәрежеде ашпайды, ... ... ... бұл ... ... ... беретін тұжырымдар бар. Бірқатар түрлі әдістермен есептелетін
бірыңғай көрсеткіштерге қарағанда ... ... ... ... ... және олардың жалпы бағалауға тигізетін әсерін зерттеу
негізінде анықталатыны анық . Қорыта келе ... ... ... ... өмір сүру қабілеті жоқ кәсіпорындарға аяусыз қарайтын ... ... ... ... ... ... тұрақтылығын
және келешегі барлығын куәландыруға ... ... ... ... ... жұмысының үздіксіздігін және оның ... ... Осы ... ... ... отырып, біз бұл
ұғымды былай анықтауды ұсынамыз;
Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның ... бір ... ... және оның өз ... ... ... ... өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етілуімен көрсетеді. Ал кәсіпорынның қаржылық ... ... Бұл ... ... ... ... ... Бір
авторлар қаржылықты тұрақтылықты “өз қаражаттарын шебер ... ... ... үздіксіздігін қамтамасыз ететінқаржының
жеткілікті болуы” деп түсіндіреді. Қаржылық тұрақтылық – меншікті және
қарыз ... ... деп ... Енді ... “өз ... ... (негізгі қорлар , материалдық емес активтер , ... ... ... жабатын , сондай-ақ өтелмеген
дебиторлық және ... жол ... және де ... ... ... шаруашылық субьектілері қаржылық
тұрақты болыптабылады ” деп ... Бұл ... А.Д. ... пен
Р.С.Сайфуллин өте ықшам түрде анықтайды. Олардың ... ... – бұл ... ... ... ... ... бір шоттар жағдайы».
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы – бұл ... ... ... төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... өсіру негізінде қаржыны ... мен ... ... ... көрсететін қаржы ресурстарының жағдайы.
Нарықтық экономика жағдайында ... ... ... ... ... ... ... болып табылады:
- қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп ... ... ... мен ... ... ... арасындағы сәйкестік,
оларды таратудағы рационалды және пайдаланудағы ... ... ... ... оның ... және ... ... анықтау;
- қаржы – есептік және несие ережесін сақтау;
- кәсіпорын активтері және оның ... ... ... ... ... есебі, оның ... ... және ... ... ... өтімділігін, кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының
және төлеу ... ... және ... анықтау;
- кәсіпорынның табыстылығын бағалау;
- кәсіпорын табысын ... ... ...... ... өзгеруіне әсер етуші факторларды есептеп
шығару;
- кәсіпорынның іскерлік ... ... ... ... ... ... ұзақ ... мерзімді болжау яғни оның ... ... ... ... ... ... ... қортындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол 3 ... ... ... және ... ... ... ... және қаржылық қызметті құрайды.
Кәсіпорынның қаржылық қызметі – бұл оның осы ... ... және ... ... көлемі мен құрамына
өзгеріс әкелетін қызметі ... ... ... ... ... шығындарын талдау
Экономикалық көзқарас тұрғысынан кәсіпорынның барлық шығындарын: айқын және
айқын емес деп екі топқа бөлуге ... ... – ол ... факторларын және аралық ... ... ... ... ... ... ақшалай төлемнің
формасын қабылдайтын баламалы шығындар. Олар:
- жұмысшыларға еңбек ақы;
- сатып алынатын немесе жалға ... ... ... құрал,
ғимарат, құрылыс шығындары мен төлемдері;
- көлік шығындарын төлеу;
- коммуналдық төлемдер;
- банктердің, сақтандыру компаниялардың қызметтеріне төлеу;
- материалдық ресурстарды (шикізат, ... ... ... бөлшектер) төлеу.
Айқын емес шығындар (имплиценттік шығындар) – ол ресурстарды
пайдаланудағы кәсіпорынның өзіне ... ... ... яғни ешкімге
ештеңе төлемейтін шығындар.
Айырылып қалған мүмкіндіктер шығындарының мөлшері- ол ... ... ... ... ең қолайлысынан түсетін ақшалай
түсім. Кәсіпорын ешкімге ештеңе төлеместен (экономика ... ... иесі ... жүзеге асыра отырып) өзіне қарасты ғимаратты пайдаланды
делік, бұл ретте ол бұл ғимаратты жалға беріп, одан алынатын ақшалай ... бас ... Бұл ... айқын төлем үшін міндетті болып
контрактыда көрсетілмеген, сондықтан да ол алынбай қала береді.
Экономикалық шығындар ... ... ғана ... сонымен
бірге өз ресурстарын аса қолайлы кәсіпкерлік салаға жұмсап, одан ... ... да ... ... ... ... ... ыңғайдың мәні “айырылып қалған ... ... ... Барлық экономикалық шығындар бірнеше топтарға
бөлінеді.
- тұрақты шығындар – ол мөлшерлі өндіріс ... ... ... ... ... ... ... мүліктерге салынатын салықтар,
негізгі капитал амортизациясы, үй – жайды жалға беру, әкімшілік шығындар,
зайемдар бойынша пайыздар;
- айнымалы ... - ... ... ... байланысты. Оған:
шикізаттың, материалдардың, арзан бағалы және тез ... ... ... ... ... ... ... сақтандыруға аударылған ақша шығындары кіреді.
Өндірістің тұрақты және айнымалы шығындарының қосындысы ... ... ... Кез келген кәсіпорын мейілінше мол жиынтық
(жалпы) пайда алуға тырысады, ал ол пайда, біздің ... ғана ... ... ... ... анықтауға байланысты. Өнім шығарудың
әртүрлі шығын түрлеріне ... ... ... – бұл ... бір ... ... өндірудегі шығын,
жиынтық шығын. Сан жағынан олар ... ... ... ... ... ... үшін қажет ететін өндірістің осы факторының бірліктер
санына көбейткенге тең ... ... – ол ... тауардың бірліктеріне есептегендегі
шығындар. Өндірушіге жалпы шығындар ... ... ... ... ... жөн, жалпы шығындар ... ... ... шығындардың
төмендеуі мүмкін.
Мөлшерлі шығындар – ол тауар өндірудің бір бірлігіне ұлғаюы ... ... ... ... ... ... ... әдетте, мөлшерлі
табыс мөлшерлі шығындарға тең келеді делінеді.
Мөлшерлік (шекті) шығындар дегеніміз - өндірісті одан әрі ... ... ... жоқ дегенді білдіреді. Өйткені келесі ... ... ол ... ... ... асып кетеді. Атап
айтқанда қосымша табыстың қосымша шығындармен теңесу сәтінде ... ... ... ... ... жалпы пайданың шыңына
шығады. Мөлшерлі (шекті) шығындар тұжырымдамасы шығындарды ... ... оның ... ... ... да ... ... маңызы болып саналады. Кәсіпорын мөлшерлі шығындардың
көмегімен өндірісті бір ... ... неге ... және ... бір бірлікке қысқартқан жағдайда ... ... ... дәл ... ... ... серіктестіктің шығындары
төмендегідей болады.
2006 жылғы жалпы шығыны 39993 млн теңге 2005 жылмен ... 1827 млн ... (15%) ... Шығын құрамындағы жоғары үлесті жалпы
әкімшілік шығындар құрайды, яғни 13445 млн ... ... ... 7000 ... ... ... шығындары 5000 млн теңге, негізгі қызыметтен шығыстары
4000 млн теңге. Жалпы 2006 ... ... ... 2005 жылға қарағанда
азайғандығын көреміз.
Өтімділікті талдау: Баланс өтімділігі ... ... ... ... ... бойынша ағымдық активтермен төлемді
жүргізетіндігі көрсетілген.
Өтімділікті талдау мына сұрақтарға жауап беруге ... ... ... ... ... ... қарызын жабуға мүмкіндігі бар;
ә) жабу кепілдігі деңгейі қандай;
б) қосымша қысқа мерзімді міндеттемелерді алу.
Өтімділікті бақылау үшін мынадай коэффициенттер қолданылады.
ЖӨК= ... ... ЖӨК – ... өтімділік коэффицентті;
АА – ағымды активтер;
АМ – ағымды міндеттемелер.
ЖӨК= ( АҚ ... ... ЖӨК ... ... ... – ақша құралдары;
ҚМҚС – қысқа мерзімді қаржылық салымдар;
ДҚ – дебиторлық ... ... ... ... ... АӨК – ... өтімділік коэффиенті;
АҚ – ақша құрал;
ҚМҚС – қысқа мерзімді қаржы салым;
АМ – ... ... ... ... ... жалпы көрінісін төменгі кестеден
көреміз.
|Коэффициент аты |2005 |2006 |2007 |2006ж – |2007ж – |
| | | | ... ... |
| | | | ... |қарағанда |
| | | | ... (-+) ... (-+) ... өтімділік |0,39 |1,07 |2,05 |0,68 |0,98 ... | | | | | ... ... |0,32 |0,97 |1,31 |0,65 |0,34 ... | | | | | ... |0,009 |0,007 |0,003 |-0,002 |-0,004 ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... 2006 жылы 2005 жылға қарағанда 0,68% ге
өсті, абсолютті өтімділік коэффициенті төмендеуі байқалады – 0,002 ге. ... жылы 2006 ... ... ... ... коэфициенті 0,98 % өскен,
абсолютті өтімділік коэффициенті төмендеуі байқалады – 0,004% ... ... ... ақша ... мен ... ... қаржылық
салымдардың деңгейінің төмендігін көрсетеді. Осының бәрі актив құрылымында
үлкен бөлікті дебиторлық қарыз ... ... ... ... Осылай ұйым дебиторларға қатысты қатаң объективті саясат жүргізу
керек деген қорытынды жасауға болады.
Қаржылық тұрақтылықты талдау. ... ... ... ... ... және қарыз капиталына тәуелділігін айқындайды.
ҚК=ЖҚ/ҚҚ
Бұл жерде: ҚК – қаржылық коэффицент;
ЖҚ – жеке ... - ... ... = ... ... ЖҚШК – жеке құралдардың шаралық коэффиценті;
ЖАҚ – жеке айналым ... – жеке ... ... ... ... 2006, 2007 ... осы коэффициенттер талдауынан кейін қаржылық
тұрақтылық мынадай болады.
10- кесте Қаржылық тұрақтылық
|Коэффициент аты |2005 |2006 |2007 |2006ж – |2007ж – |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | |(-+) |(-+) ... |1,5 |4,05 |5,07 |2,55 |1,02 ... | | | | | ... |0,6 |0,8 |0,9 |0,2 |0,1 ... | | | | | ... ... |0,05 |0,02 |0,01 |-0,03 |-0,01 ... ... | | | | ... ... 2007 жылы 2006 ... қарағанда 0,1 ге кемиді.
Автономдық коэффициенті 0,02-ге өсті, қаржыландыру коэффициенті ... яғни ... ... капиталына тәуелді емес, жеке құрадар өсуі
байқалады, бұл кәсіпорынның қаржысының тұрақты ... ... ... ... мен ... ... ...
кәсіпорынның барлық мүліктерінің және оның жекелеген түрлерінің ... ... арту ... кему ... ... мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің есептің мағызды элементі ... ... ... ... осы активтердің нақты қолда бары, құрамы, құрылымы ... ... ... зерттеледі.
Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың
рационалды таратылуын талқылауға мүмкіндік береді. ... өсуі ... ... дамуын көрсететін болғандықтан, ол осы кәсіпорын
жұмысының оң нәтижесін сипаттайды. Алайда, ... ... ... өсу
себептерін талдағанда, жоғары ... ... ... ... ... көрсеткіштерден айтарлықтай ... ... ... әсерін ескеру қажет.
Отандық тәжірибеде инфляцияны есепке алу тек негізгі құралдардың
баланстық құнын құру ... ... ... ...... ... қорлар, дайын өнім және тауарларды қайта бағалау
жүргізілмейді. Сондықтан да ... ... ... ... ... болатыны күмәнсіз. Баланс мәліметтері бойынша активтердің құрамы
мен олардың таратылуына талдау жасау үшін келесі 4 – ... ... ... ... ... ... ... жұмысты қамту
және кредиторлармен есеп айырысу мүмкіндігі де арта түседі. ... ... оның өсуі ... құрылымындағы жағымды өзгеріс болып
табылады – яғни мүлік әлде қайда мобилді (іске ... ... бұл ... ... және оны ... ... өскендігін
көрсетеді.
11- Кесте Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің ... ... мен ... |2005 |2006 |2007 |2006ж – |2007ж – ... ... | | | ... |2006жылға |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | |(-+) |(-+) ... ... ... |41957 |52584 |9406 |10627 ... ... | | | | | ... ... |18770 |20001 |23150 |1231 |3149 ... | | | | | ... ... ... |18642 |19497 |21051 |855 |1554 ... ... салымдар; |128 |504 |986 |376 |482 ... ... ... |13781 |21956 |30951 |8175 |8995 ... ... |20855 |21800 |712 |945 ... құны | | | | | ... мәліметтерінен активтердің нақты құнын көрсететін ... жылы – 2006 ... ... 9406 мың ... ге, ал 2007 жылы ... жылға қарағанда 10627 мың теңге ге жоғарлағанын көруге болады. Бұл
кәсіпорынның әрі ... ... ... оның ... ... ... Екіншіден кәсіпорынның өндірістік потенциалын
анықтайтын активтер құрамына ... ... ... және ... құны ... Бұл ... ... болып жатқан процесін
әлде қайда дәл сипаттайды. Екінші әдістеме бойынша ... ... құны біз ... жүргізіп отырған кәсіпорында 2006 жылы – ... ... 712 млн ... 2007 жылы – 2006 ... ... 945 млн
теңгеге өскен.
Осы көрсеткіштерден кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер
үлесін анықтау ... ... ... ... кәсіпорынның барлық
мүлкінің құнына қатынасымен анықталатын кәсіпорын активтерінің іске ... ... Ол ... ... арналған қаражат үлесін сипаттайды.
2.3 Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің баланысын талдау
Баланс активінің ... ... ... мен ... талдау жүргізушінің келесі әрекеті баланс активінің ... ... ... Бұл ... ... ... келіп түсуі, оны сатып
алу және оның құрылуы да, ... ... де, ... ... да ... ... мүмкін екендігін есте сақтау керек. Ал
меншікті ... ... ... капиталдың арасындағы қатынас оның
қаржылық тұрақтылығын көрсетеді.
Нарық қатынасы ... ... ... және оның ... өзін - өзі ... яғни меншіктң капиталдың көмегімен
жүзеге асырылады. Бұл ... қиын ... ... ... ... тәуелсіздік аса маңызды орын алады. ... ... ... ... ... ... ... шектеу керек. Оның ең аз
бөлігі өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... яғни қосымша
қажеттілік туғанда, ол ... ... ... ... ... ... жабылады.
Активтердің қорлану көздерін талдау ... ... ... капиталдың көрсетілген көлемі белгіленіп, есеп беру
кезеңіндегі олардың өзгеру ... ... ... баға беріледі. Бұл
кезде өз ... ... ... ... ... себебі өз
қаражаттарының қоры болуы оның ... ... ... көрсетеді.
Қаржылық есеп берудің активтерінің қалыптасу көздерінің құрылымын
зерттеу үшін келесідей талдау ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерін өтеу қабылеттілігі
ұғынылады. О.В.Ефимова тімділік деп – “кәсіпорынның өзінің қысқа мерзімді
міндеттемелері ... ... ... - деп жазады.
12 кесте Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің авансталған капиталының
құрамы мен құрылымы
|Көрсеткіштер |2005 |2006 |2007 |2006ж – |2007ж – |
| | | | ... ... |
| | | | ... ... |
| | | | ... (-+)|өзгеруі (-+) |
|Авансталған капитал | | | | | ... ... |32551 |41957 |52584 |9406 |10627 ... ... |27908 |32276 |41327 |4368 |9051 ... капитал |4643 | |14216 |5038 |4535 ... ... |- |9681 |- |- |- ... ... | | | | | ... ... |0,857 |0,769 |0,786 |-0,08 |0,01 ... коэфициент|6,011 |3,334 |4,691 |-2,677 |1,35 ... ... |0,166 |0,231 |0,341 |0,065 |0,111 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... есеп беру ... ... ... көзі
2006 жылы – 2005 жылға қарағанда 9406 мың теңгеге ... ал 2007 жылы ... ... ... 10627 мың теңгеге өскені көрініп тұр.
Бұл кезде тәуелсіздік коэфициенті 0,857 – ден өткен үш жыл ... – ға ... ... ... бұл кәсіпорынның қаржылық жағдайының
(тұрақтылығының) төмендегенін дәлелдемейді.
Бұны тәуелсіздік коэфициентіне кері ... ... ... ... ... ... ... үлес салмағы да
дәлелдейді. Оны тәуелділік коэфициенті деуге де болады. Ол мына формуламен
анықталады:
К = К:А ... К = 1 – К ... К – ... ... – қатыстырылған капитал;
А – авансталған капитал ... ...... ... ... авансталған капиталдың жалпы сомасындағы қарыздың
үлесін сипаттайды. Бұл үлес ... ... ... ... ... ... ... жоғарлайды.
Баланс өтімділігін талдау мәселесін қарастырар алдында ... ... және ... ... ... алу ... екі тұжырымдамасы белгілі.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша қаражаттарына айналу жылдамдығына
байланыты кәсіпорын ... ... ... ... Ең ... активтер. Әлемдік тәжірибеде бұларға кісңпорының ақша
қаражаттарының барлық баптарымен құнды қағаздары ... ... ... ... ... ал құнды қағаздар қолма – қол ақшаға тез ... Тез ... ... ... ... ... ... борыш
басқа да активтерді жатқызады. Дебиторлық борыш ... есеп ... ... бір ... ... ... ... өз міндеттемелерін төлеуге
жұмсалуы мүмкін.
Есеп айырысу құжаттары бойынша жіберілген, сатып ... ... ... ... ... уақыты ұзарып кеткен борыштардың
өтімділігі анағұрлым төмен, себебі төлемнің қашан ... ... ... ... ... ... ... істеп жатқан кәсіпорынның
өтімді қаражаттарын ... ақша ... ... ... ... қосады.
3) Баяу өткізілетін активтер. Баланс активінің II бөлімінің ... ... ... бабы және баланс активінің I ... ... ... ... Қиын ... активтер – баланс активінің I бөлімінің алдындағы
топтарға енгізілген баптарынан басқа ... ... I ... ... ... ... ... бабы бойынша соманың бір бөлігі ғана
алынып тасталынғандықтан, қиын өткізілетін ... ... ... жарғылық капиталға салған салымдары ғана есепке алынады.
Баланс активінің баптары ... ... ... бойынша топтағанда,
басты орынды ең өтімді және әр ... ... ... ...... есеп айырысу, валюта және ағымдағы шоттардағы ақша қаражаттары.
Бұдан кейін ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысулар тұрады.
Баланс пассивтері оларды қайтару, төлеу уақытының ... ... ... ... төленуге тиісті міндеттемелер – бұларға
уақытында төленбеген кредиторлақ борыш, қарыздар, ... да ... ... ... ... ... ... бойынша есеп айырысу
көлемінен аықан мөлшерде жұмыскерлерге берілген ... ... ... ... ...... мерзімді несиелер мен заемдер
және жұмыскерлерге арналған қарыздар.
3. Ұзақ ... ... – ұзақ ... ... ... Тұрақты міндеттемелер – пассивтің I бөлімінің “Меншікті капитал”
баптары. Актив пен ... ... ... үшін бұл ... жиыны баланс
активінің “Алдағы кезең шығындары” бабы бойынша сомағаа азайтылады.
Талданып отырған кәсіпорынның баланс баптарының осы ... ... ... ... ... және тез өткізілетін активтердің сомасы 18570 мың теңге, ал
тез қайтарылуға тиіс және қысқа мерзімді міндеттемелердің, яғни жалпы
ағымдағы активтер – 28075 мың ... ... ... ... ... ... ... болған.
13 кесте Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің баланс ... ... ... ... ... тобы
|Пассив |2005 |2006 |2007 |2006ж – |2007ж – |
| | | | ... ... |
| | | | ... |қарағанда |
| | | | ... (-+) ... (-+) ... ... |22352 |26564 |27562 |4212 |998 ... ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... мерзімді |5750 |2250 |2100 |-3500 |-150 ... | | | | | ... Ұзақ ... |735 |735 |735 |0 |0 ... | | | | | ... ... |61756 |58489 |59439 |-3267 |950 ... |90566 |88338 |89836 |-2228 |1498 ... ... ... ... мен пассиві баптарының I және II топтарын
салыстыру ағымдағы өтімділікті анықтауға мүмкіндік береді. Ол ... ... ... уақыттағы кәсіпорынның төлем қабылеттілігін
көрсетеді. Баланс ... мен ... ... салыстыру кісіпорынның
иеленушілері алдындағы міндеттемелерін жаба алу мүмкіндігін көрсетеді.
Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің төлем қабылеттілігін ... ... ... оның ... ... ... бірі және сондықтан онымен ... ... ... ... ... ... жағдайында оған көп көңіл бөлінеді.
“Төлем қабылеттілігін,- деп жазады олар, - компанияның ұзақ мерзімді
қарыздарын уақыты келген ... өтеу ... ... үшін бағалайды”.
Басқа авторлар төлем қабылеттілігі деп кәсіпорынның тек ... ... ... ... ... ... ... қызыметті
талдау” оқулығының авторлары
“Төлем қабылеттілігі, - деп жазады ол,- кәсіпорынның жедел өтеуді
талап ететін кредиторлық қарыздар бойынша есеп ... ... ... және ... ... болуы”.
Жоғарыда айтылғандарды қортындылай келе, кәсіпорынның төлем
қабылеттілігі деп, оның дер ... ... ... міндеттемелері бойынша
төлемдер жүргізуге дайындығын түсіну керек деп есептейміз. Қарыздарды өтеу
үшін құралдардың айналымы кезінде ақшаға айналуы ... ... ... құрал болып табылады.
Қарыздарды өтеу үшін құралдар сонымен бірге кәсіпорында бар тауарлар
... ... қоры бола ... Оны ... ... ақша
қаражатын алады. Өтімділіктің әр түрлі көрсеткіштері тек ... ... ... әр түрлі дәрежесінде кәсіпорынның қаржылық жағдайының
тұрақтылығын жан – ... ... қана ... сонымен бірге талдау
хабарламаларының әр ... ... ... ... ... ... үшін ... өтімділіктің төмен коэффициентінің
жалпы өтімділіктің жоғары коэффициентіне сай келуі тән екенін атап ... ... ... ... ... ... ... өнімнің
шектен тыс қорлары ... ... ... Бұл ... ... ақша ... жетіспеуіне әкеледі.
14 кесте Еркіншілік ауылынің Әкімшілігінің ағымдағы активтерінің
өтімділік көрсеткіштері.
|№ |Көрсеткіштер |2005 |2006 |2007 |2006ж – |2007ж – |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ... |
| | | | | ... ... (-+)|
|1. |Ағымдағы активтер |13781 |21956 |30170 |8175 |8214 |
| |Мың ... оның | | | | | |
| ... | | | | | ... қаражаттары |1463 |1425 |1376 |-38 |-49 |
| ... ... ... | | | | | |
| ... салымдар | | | | | ... ... |1165 |2914 |4516 |1749 |1602 |
| ... ... да | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |11153 |17617 |24116 |6464 |6499 |
| ... | | | | | |
| ... – | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... басқа | | | | | |
| ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... азайтылған| | | | | |
| ... | | | | | |
| ... және ұзақ | | | | | |
| ... ... | | | | | |
| ... | | | | | |
| | | | | | | |
| | | | | | | ... |Қысқа мерзімде |4643 |9681 |15970 |5038 |6289 |
| ... | | | | | |
| |Мың ... оның | | | | | |
| ... | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |
| ... мен заемдар| | | | | ... ... |4294 |8081 |12431 |3787 |4350 ... да ... |349 |1600 |4100 |1251 |2500 |
| ... | | | | | ... ... |- |- |- |- |- |
| ... | | | | | ... ... |0,147 |0,086 |-0,168 |-0,61 |
| ... | | | | | ... ... |0,566 |0,448 |0,368 |-0,188 |-0,08 |
| ... | | | | | ... өтімділік |2,968 |2,268 |1,879 |-0,700 |-0,389 |
| ... | | | | | |
14 – ... ... бойынша 2006 жылы – 2005 жылға қарағанда
өтімділік бір шама ... ... ... ... ... 1,168 ... ... ал 2007 жылы – 2006 жылға ... ... ... және ... ... 2006 ж – 2005 ... 0,700 ... ал 2007 жылы – 2006 ... ... 0,389 ... көреміз.
3 ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫНА ТӨМЕНДЕУІНІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ МЕН ҰСЫНЫЛАТЫН
ТӘЖІРИБЕЛЕЛІК ҰСЫНЫСТАР
3.1 Өндіріс ... ... ... ... ... ... ... – кәсіпорындардың жұмыс істеу
тиімділігін арттырудың негізгі ... ... ... ... ... ... ... қаржылай қолдау қағидаға
жатпайды.
Ұлттық ... ... ... ... ... мына төмендегі негізгі бағыттарын айтуға ... ...... ... жетістіктерін пайдалану;
2) өндіріс және еңбекті ... ... ... ... ... ...... прогрестің жетістіктерін іске асыру – бұл ... ... ... ... және ... оның ... отын –
энергия ресурстарын көп ... ал ... ... ... жаңа
машиналарды, жаңа технологиялық прогрестерді іске асыру.
Шығынның белгілі бір ... ... ... ету ... әр ... ... ... келгенде басты талап осы болып
отыр. Тек қанша өнім ... ғана ... оны ... қанша
еңбек жүмсалғандығының да маңызы зор.
Мәселенің бұлайша ... ... ... ... ... ... отырып немесе машиналар мен механизімдерді пайдалана
отырып, шикізаттардың әрбір бөлігін неғұрлым көп өнім алуға, әрбір ... ... ... ... ... ... бүйымдардың
өзіндік құнын төмендетіп, кәсіпорындардың пайдасын ... ... ... жету ... ... ... ішкі ... резервтерін тауып,
пайдалануының негізгі бағыттарын ... ... ... ... үш ... ... болады. Өндіріс тиімділігі, біріншіден, негізгі
өндіріс қорлардың пайдалануын ... ... ... ... ... тиімді пайдаланудың және ... ... ... ... ... ... және еңбекті ұйымдастыруды ... ... ... процесс ысырапты қысқарту есебімен шығындарды үнемдеумен ... да ... ... ... яғни ... ... ... кезде нақты еңбекті үнемдеудің экономикалық дамуы қоғамдық
еңбекті үнемдеумен салмақты ... ... ... таңда өндірісті
ұйымдастыруды жетілдірудің екі негізгі ...... ... ету, ... жағынан ынталандыру және
т.б. көптеген жүйелер.
Өндіріс шығындарын төмендетуде мемлекеттік ...... ... бағдарламалары мен мемлекеттік стандарттар елеулі
орын ... ... ... ... - еңбек өнімділігін арттырудың
шартқа айналған объективті ... ... заң ... ... осыған сәйкес өндірістік болып отырады. ... ... ... өндіргіш күштердің дамуына сәйкес өткен және
кәсіргі еңбектің ұнемделу дәрежесін ... ... ... ... ... ... ... денгейін көтеру;
2) өндірістің материал, отын энергия және еңбек сиымдылықтарын
төмендету;
3) басқару және еңбекті ... ... ... ... ... ... қорларды
пайдалануды жақсарту, т.б.
3.2 Өнімнің өзіндік ... ... ... ... әдіс ... ... есебі, есептің бір бөлігі ретінде, жіктеумен,
жазумен, таратумен, талдап қорытумен, ағымдағы және жорамалданған ... есеп ... ... ... ... ... салаға, сала
ішіндегі салаға, қызмет трлеріне, кәсіпорынға лайықтап ... ... және ... жұмыстар мен көрсетілетін қызметтердің өзіндік
құнын есептеп шығарудың жүйелі әдістерін талдап ... ... ... функционалдық бөлімшелер, жауапты адамдар, қызмет түрлері,
бұйымдар, кезеңдер және ... да ... ... ... алу және ... өзіндік құнын алдын ала ... ... ... Басқарушы есеп келесі кезеңдерге өнімнің ... ... ... өзі қалайтын өзіндік құнды болжайды, түрлі
кезеңдер ішіндегі элементер мен ... ... ... ... ... асырады және түрлі жағдайлардағы өнімнің өзіндік құн
бойынша бар ... ... ... ... ... ... құн ... деректер береді. Бұл деректер осы
органдар үшін ... және ... ... бақылауды жүзеге
асыру құралы ... ... ... басқарудың екі нұсқасын
кездестіруге болады.
Бірінші нұсқада тек есептік ... ... ... ... ... кеткен шығындарының есебін жүзеге асырады
және өнімнің, жұмыстың және ... ... ... ... ... ... таза ... функциямен қатар өндіріске
кеткен шығындардың ... ... ... – ақ ... пен ... ... асырады, яғни кәсіпорынның барлық нормативтік шаруашылығын
жүргізіп, жасалған шығындарды талдап, оларды ... ... ... ... ... ... жұмысын осылайша ұйымдастыру
кәсіпорынды басқару жүйесінің бір бөлігі болып ... ... тап ... нұсқа өте жиі кездеседі және ... есеп деп ... ... есеп ... есебін кеңейтеді және ... ... ішкі ... ... ... ... жерде қаржылық есеп есептік ... ... ... ... сәйкес ұйымдастырылса, басқарушы есеп іс жүзінде ондай
тәртіппен ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның әрбір саласында, сала ... ... ... ... ... ... оның үстіне, көптеген ... мен ... ... маневр жасауына мүмкіндік беретін көпсалалы ... ... ... жөн, ... ... есептің қатаң
тәртібін белгілеу іс жүзінде өте қиын іс ... ... – кост ... ... өндіріске кеткен шығындарды
есепке алу, Стандарт – кост ... ... ... ... ... ... ... есептің басқа жүйесінен дербес,
оқшауланған болып табылмайды. Шын ... ол ... ... жай және ... да ... шығындарын есептеу
және өнімнің өзіндік құнын ... ... ... табуды
көздейді. Негізінен алғанда, стандарт – кост ... ... ... қолдау үшін әзірленген. Алайда бұл ... ... да ... ... Одан басқа, стандарт – кост өнімді
сатудың, ... ... ... ... ... ... материалдық ресурстарды ... ... ... ... ... және өндірістік есебін салыстыру ... ... – кост ... негізгі ерекшелігі мынадай: өндіріске
жұмсалатын барлық шығындар өндірісте ... ... ... ... ... ... және құндық көрсеткіштер
пайдаланылады. Онда басқа, арнайы ... ... ... ... ... мен стандарттық өзіндік құнның арасындағы айырманы
көрсетеді.
13 Кесте Қаржылық және ... ... ... аясы ... ... ... ... |
|Ақпаратты ... ... тыс ... ... ... |
|негізгі тұтынушылар |ұйымдармен жеке ... ... |
| | ... ... есеп |Екі ... ... жүйесі |Екі жақты жазба |
|жүйесінің түрлері | ... ... |
| | ... ... ... |
| | |кез ... жүйесі |
| | ... ... ... ... есептің |Нормалар мен шектеулер |
| ... ... |жоқ ... бір ... |
| ... ... түрде|– жарамдылығы |
| ... алу | ... ... ... ... |Кез – келген лайықты |
| ... ... ... |ақшалай немесе |
| ... ... етіп ... ... адам |
| ... ақша бірлігінің |– сағаты, машина сағаты|
| ... ... ... т.б. Егер ... | ... ... онда |
| | ... іс ... |
| | ... ... құны |
| | ... мүмкін |
|Талдаудың негізгі |Шаруашылық бірлігі тұтас ... ... ... |алынған ... емес ... |
| | ... ... ... беру жиілігі |Тұрақты негізде, ... ... ... |
| ... бойынша ... емес ... |
| | ... ... ... ... ... талап ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... бірақ қажет |
| |мен ... ... дәл ... |
| ... ... табиғаты |
| | ... ... |
| | ... ... |
Сөйтіп, стандарт – кост жүйесі ... ... ... нормаларын әзірлеуді, бұйымдардың стандарттық калькуляциясын
жасауды және ... ... ... ... ... ... шығындарды есепке алуды көздейді. Стандарт – кост ... ... ... ... ... ... құралы болып
табылады.
Шетле ... ... ... ... ... ... – кост ... толық көлемінде пайдаланбайды: олар
аяқталмаған ... ... ... үшін ... есеп ... ... құны ... ... калькуляцияланбайды.
Көптеген фирмалар ... ... мен ... ... өнімнің негізгі номенклатурасы үшін ғана
әзірлейді. ... ... бұл ... ... тек натуралдық
өлшемдермен ғана белгіленеді.
Стандарт – кост жүйесінің жұмыс ... ... ... ... және ... ... ... өзгеріп ... ... ... ... ... үш ... бөлуге
болады:
- теориялық стандарттар – бұл кез – ... ... ... ... немесе жетілдірілген стандарты;
- ағымдағы стандарттар – стандарт белгіленген ... ... ... ... ... базистік стандарттар - өндіріс процесінде ... ... ... ... өзгермейтін стандарттар.
Материалдарға, энергия тарифтеріне, қызметтерге жасалған ... ... ... ... ол тек қана ... құнмен нақты құнның арасындағы ауытқуды анықтайды.
Шығыстар жатқызылатын ... ... ... ... ... ... ... технологиялық қызметі материалдардың
барлық тұрлері бойынша стандартын ... ... ... ... жұмытардың, материалдардың барлық түрлері ... ... ... - өндірістік ... ... ... ... ... ақы ... қызметті –
процесстер, ... ... ... ... ... еңбек ақының бағасын қояды және ... ... ... жолмен әзірленген жеке – дара стандарттар
өнімінңі, жұмыстар мен көрсетілген ... ... ... ... және ... ... талдауға септігін тигізеді. Бұйымның
картада анықталған стандарттық өзіндік құны технологиялық процессті,
еңбек ақы ... ... пен ... ... ... сондай – ақ өндірісі барысында жеткілікті денгейде негізделмеген
стандарттың орын алу мүмкіндігін де ... Жыл ... ... ... ... толығымен қайта қаралып, қайта бекітіледі.
Нормалардың қатаң ... ... цех ... ... ... техниктер, бақылаушылар. Бұл қызметкерлер өндіріс
барысында ауытқулардың пайда болуын ... ... және ... ... жол бермейді.
Нормалардың шын мәнінде атаң ... ... ... ... ... ... – жарақпен қамтамсыз етілген жағдайда
стандарт – кост ... ... ... ... де ... ауытқудың есебін құжатталған түрде ... ... онда бұл ... үшін арнайы синтетикалық ... – кост ... ... ... ... ... құнын жоспарлаумен тығыз байланыстырады, ... ол ... ... ... жасауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Директ – костинг жүйесі ... ... ... ... ... жылдары индустралды дамыған елдердің өнеркәсібінде ... ... деп ... ... кеткен шығындарды есепке алу жүйесі
кең ... ... бұл ... ... ... ... айналмалы, өндіріс көлеміне пропорцианалды өзгеретін шығындар
болып ... ... ... тек айналмалы шығындар енгізіледі.
Тұрақты шығынадар жеке ... ... ... нәтиженің
шоттарымен тікелей ...... ... пайдалану идеясы біз үшін жаңалық
емес. 30 – шы ... ... ... ... ... бұйымдарға кеткен шығындарды тек ... ... ақы ... және ... ... ... ... есепке
алынатын; үстеме ... сол ... ... ... ... ... ... соңында әрекет етіп тұрған ... ... ... ... ... де ... ауытқудың есебін құжатталған түрде жүргізетін
болып шешсе, онда бұл ... үшін ... ... ... – кост ... қолданатын жекелеген фирманың өнімінің
өзіндік құнын жоспарлаумен тығыз ... ... ол ... ... ... ... ... етуге бағытталған.
Шын мәнінде, ол бөлістік, тапсырыстық, бөлшектік жай ... да ... ... есептеу және өнімнің өзіндік құнын шығару
әдістерімен ұштастыруды табуды көздейді. ... ... ... кост ... ... жасау кәсіпорындарда қолдау үшін әзірленген.
Өндірісті және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіруге ... ... ... ... ... ... шығындарды үнемдеумен қатар
барлығы да тәжірибе жүзіндегідей болады, яғни нақты ... ... ... ... ... және басқа да |Цех ... ... | ... ... ... |Стандарттық |1 |2 |3 |4 | ... ... ... | | | | | |
| | ... | | | | | ... |8 |12,3 |98,4 | | | |98,4 ... |6 |13,7 |82,2 | | | |82,2 ... |14 |5,2 | |72,8 | | |72,8 ... |14 |2,1 | | |29,4 | |29,4 ... |14 |0,7 | | | |9,8 |9,8 ... | | |180,6 |72,8 |29,4 |9,8 |292,6 |
15 ... Жалақы
|Операция номері |Адам / |Бір |Цех ... ... ... ... | ... |
| ... ... | | |
| | ... ... | | |
| | | |1 |2 |3 |4 | ... |2,5 |4,8 |12 | | | |12,0 ... |13 |5,2 |67,6 | | | |67,6 ... |17 |3,4 | |57,8 | | |57,8 ... |5 |4,2 | | |21,0 | |21,0 ... |2 |4,7 | | | |9,4 |9,4 ... | | |79,6 |57,8 |21,0 |9,4 |167,8 |
16 ... Үстеме шығындар
|Стандарттық |Бір адам/сағаты үшін |Цех ... ... ... ... ақысы | ... |
| | |1 |2 |3 |4 | ... |2,3 |35,65 | | | |35,65 ... |1,6 | |27,2 | | |27,2 ... |1,4 | | | | |7,0 ... |1,5 | | |7,0 |3,0 |3,0 ... | |35,65 |27,2 |7,0 |3,0 |70,85 ... ... ... ... бірлігі, барлығы |531,25 ... ... ... ... ... ... арттыру
жөнінде ұсынылатын тәжірибелік нұсқаулар
Кәсіпорындардың өндірістік және коммерциялық қызметі ... ...... және ... капиталдарын пайдаланумен
байланысты болады. ... ... ... ... ... ... және ... өнімді жасаудағы қатысуының нысанымен
байланысты.
Кәсіпорындарда ... ...... ... ...... ... болып табылады. Нарықтық экономика
жағдайында өндірістік ...... ... ... ... ... ... ұдайы молайтылып отыруы қаржылардың тікелей
қатысуымен жүзеге асырылады, олардың көмегімен еңбек құралдарын ... ... және ... ... келтіруді жүзеге асыратын арнайы мақсаты ақша
қорлары ... ... ... ... ... ... ... айналым капиталдарының) тұрақты толық
айналымы болып отырады. Бұған ... ...... ...
еңбек құралдары мен еңбек заттарын сатып алу, көбейту немесе ... ... үшін ... ... ... ... ... Еңбек құралдары
мен еңбек заттарынан тұратын, құн ... ... ... ... ... негізгі және айналым капиталдары болып табылады.
Қазіргі жағдайда ұзақ ... ... тыс ... ... бірі – ... емес ... ... емес активтер –
жылдық жиынтық табыс алу үшін ұзақ ... (бір ... ... ... ... материалдық емес объектілер. Олар кәсіпорын активтерінің
құрамында пайда болуы нарықтық қатынастарға көшуге, шаруашылықты жүгізудің
дүниежүзілік ... ... ... ... ... өндіріс капиталдар мен материалдық емес ... ... ұзақ ... бойы ... және ... құнын біртіндеп, бөліп-
бөліп тозғанына ... жаңа ... ... ... Көшу ... көшірілген құнның үлесін амортизация нормасы, ал бұл үлестің
ақшалай көрінісін амортизациялық аудрымдар деп ... ... ... ... ... ... ... және
айналым капиталдарының орны өнімді (қызметтерді) сатқаннан кейін және ... ... ... ... Бұл ... ... аударымдар
нысанында тозған негізгі капиталдардың орнын толтыру үшін қаражаттар
қалыптастырылады. Жаңа ... құру ... ... ... кезінде
қаражаттардың едәуір бөлігі құрылтайшылардың жарналары, акцияларды ... ... ... ... ... қалыптасады, мемлекеттік
кәсіпорындар үшін – бұл бюджет пен мемлекеттік бюджеттен тыс ... ... ... ... көзі ... шетелдік
инвесторлардың қаражаттары кеңінен пайдаланылып келеді.
Жұмыс істеп тұрған кәсіпорындарда өндірістік капиталдардың өсімін
қаржыландырудың көзі кәсіпорынның ... ... және ... ... ... сондай – ақ қаржы қорлары - өндірісті дамыту қоры
(қорлану қоры), өндірістік және әлеуметтік даму ... ... ... басқа
инвестициялық қорлар арқылы жұмсалатын таза табыс (пайда) ... ... ... сонымен бірге банк кредиттері, негізгі ... үшін ... ... ... ... ... ... меншікті қаражаттарына
құрылтайшылардың алғашқы жарналары, амортизациялық аударымдар және ... ... ... ... да ... ... ... құрған
кезде де өндірістік капиталдарды, материалдық емес ... ... ... ... көзі ... капитал болып табылады. Оның
қаражаттары есебінен кәсіпкерлік қызметті ... ... үшін ... ... ... өндіріске жұмсалған инвестициялардың
бастапқы көзі қызметін бюджет қаражаттары мен орталықтандырылған бюджеттен
тыс ... ал ... емес ... ... капитал
атқарады. Өндіріс базасын одан әрі дамыту кәсіпорындардың ішкі ресурстары
мен тартылған қаражаттар ... ... ... ... ... акцияларды орналастырудан, еңбек ұжымы
мүшелерінің заңды және жеке ... ... ... ... ... ... нәтижесі арнайы қаржылық
көрсеткіштермен сипатталады және ... ... ... ... ... мен ұйымдардың қаржы – шаруашылық
қызметінің нәтижелері жеке ... ... ... ... қамтып
көрсетіледі. Бұдан басқа, ақша ... ... ... ... онда бұл қозғалыс үш бағыт бойынша көрсетіледі:
- операциялық қызметтен ... ... ... ... ... ... ... (ұзақ мерзімді активтердің құрамы мен
мөлшеріндегі ... ... ... ... (меншікті капиталмен қарыз қаражаттарының құрамы
мен мөлшеріндегі өзгерістерді тудыратын); бағыттардың әрқайсысы бойынша
ақша түсімдерінің нақтылы түрлері, тиісті ... ... ... ... ... немесе азаюы көрсетіледі.
Қаржы жүйесінің бастапқы ... ... ... жүргізуші
субъектілердің қаржысы базистік категория, яғни топ осындай ... ... ... ... ерекшеліктері бар объективті
экономикалық қатыннастардың жиынтығы болып табылады. Бірақ ақша ... ... бар, ... нақтылы мүдделері жөнінде
көрінетін кез келген ... ... ... ... ... ... ... олардың қозғалысын ретке келтіруді ... ... ... ... ... ... сапасымен, машығымен және
іскерлігімен жасалатын субъективті басқарушы іс - әрекеттері ... ... Бұл ... іс - ... ... менеджменті ұғымы –
тиімді пайдалану мақсатымен кәсіпорынның ақша ағымының, кәсіпорынның бүкіл
қаражаттарының қозғалыс механизмін ... ... ... ... бұл ... ... ... басқару қаржы
менеджменті деп аталады және кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... және ... ... ... – экономикалық процесстерді
басқарудың нысаны болып табылады. Кәсіпорындарда қаржы ... ... ... ... ... және жылжымалы мүлік,
мүліктік ... ... және ... ... ... қызметтің нәтижелер, материалдық емес игіліктер. Жалпы
қаржы менеджменті қаржыны басқарудың ілгері де баяндалған ... ол ... ... элементтерін – ақпаратты, жоспарлауды
(болжауды), ... ... ... ... менеджментін жүзеге асырудың шарты нарықтық ортаның болуы болып
табылады, бұл орта бағалардың еркін жүйесі, тауар мен қызметердің ... ... ... ... ... ... рыногының жұмыс істеуі,
кәсіпорындардың қызметін мемлекеттік реттеуді ... ... ... ... коммерциялық есенп негіздерінде жүргізуге
мүмкіндік ... ... ... мына кезеңдердің дәйекті ауысымы
ретінде елестетуге болады:
а) ақша қаражаттарын (капиталды) пайдаланудың міндетін қою ... ... ақша ... ... басқарудың қаржылық әдістерін,
тәсілдерін таңдау;
б) ... ... ... ... ... ... бизнес
жоспар немесе басқа ресімдеу ... іс ... ... ... ... ... ... барысына бақылау жасау және қажетті зерттеулер жасау;
д) қайта инвестициялаудың мақсаттары үшін жоба ... ... ... ... ... ... тәуекелділіктерімен, яғни
жобалаған нұсқамен салыстырғанда табысты кем алу немесе зиянның пайда болуы
ықтималдығымен кездесіп отырады. Қаржы менеджментінде ... ... ... – құн ... жаңғыртудың және қосылған құнды қалыптастырудың
экономикалық процесстерін ортақтастыратын қолма қол және ... қол ... ... ... ... ... ... ақша оның іс
- әрекетінің мезгілдік (уақытша) ... ... ... ... өзге ... санаға айналғанға дейін қаралады. Бұл
аспектіде ... ... ... ... ... алынады: мұндай сомада
бүгінгі ақшамен келешектегі ақшаның сатып алу күші бірдей ... ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жай – күйін талдау
болып табылады. Бұл кәсіпорынның ... ... ... ... ... өтеу ... оның рыноктағы жағдайын
(бәсекеге жарамдылығын) сипаттау үшін қажет.
Қаржы – ... ... ... ... ... ... ... басқаруға және бақылауға, бизнес –
жоспарға немесе дамыту жобасында берілген қаржы – ... ... дер ... ... ... ... ... менеджменті
кәсіпорынның қаржылық қамтамасыз етілуінің тактикасымен стратегиясы ретінде
қаржының ... іс - ... ... ... үшін оның ағымдарын
басқаруға мүмкіндік ... ... ... ақша ... басқару
жөніндегі қаржы менеджментінің стратегиялық нұсқамасы ұдайы өндірістік
процессті ... ... ... ... ақша қорларын
қалыптастыру, оларды нысаналы арналым бойынша пайдалануға болады. Қаржы
менеджментінің жалпы мақсатты ...... ... ішкі ... ... ... алу негізінде кәсіпорынның тең қаржы саясатын
жүзеге асыру. Сондықтан «Тепо - металист» ЖШС – нің ... ... ... ... ... ... қаржысы бірыңғай қаржы жүйесінің
құрамды бөлігі және ... ... ... ... ... ... құрайды, материалдық және материалдық емес
игіліктер жасалатын және ... ... ... ... бөлігі
қалыптасатын қоғамдық өндірістің басты буынынан қызмет көрсетеді. Елдегі
ақша ... аса ... ... атап ... ... ... ұлттық табысты және ұлттық байлықты, халықтың қажеттіліктерін,
өндірістік емес сферасының материалдық ... ... ... ... бөлуді қамтитындықтан бұл буынның қаржысы қаржылардың
негізгі, бастапқы бөлігі болып табылады.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер ... ... ... ... қоғам экономикасының іргетасын қалыптастырады, өйткені ... және ... емес ... ... Шаруашылық жүргізуші
субъектілер қаржысының сферасы шеңберінде материал, еңбек және ... ... ... ... бұл қоғамда ұлғаймалы ... ... ... етеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілер қаржысының болуы, жалпы мемлекеттің
қаржысы сияқты, тауар – ақша қатынастарының өмір сүруімен және экономикалық
заңдардың іс - ... ... ... ... ... ақша нысанында ұлғаймалы ұдайы өндіріс процессінің негізгі жақтарын
білдіреді және экономикалық заңдардың талаптарына сәйкес оны жүзеге асыруға
септігін тигізеді.
Кәсіпорынның ... ... оның ... ... ... бірі және ... онымен тығыз байланысты болады. Сол
себепті нарық экономикасы жағдайында оған көп ... ... ... талдау әдебиеттерінде төлем қабылеттілігін анықтау жөнінде әр ... көз – ... ... О.С. Ефимов төлем қабылеттілігі:
“кәсіпорынның ... ұзақ ... ... ... ... ... ... қабылданған”, - деп жазады.
“Төлем қабылеттілігін,- деп жазады олар, - компанияның ұзақ мерзімді
қарыздарын уақыты келген кезде өтеу қабылеттілігін анықтау үшін ... ... ... қабылеттілігі деп кәсіпорынның тек қысқа мерзімді
міндеттемелерін ... ... ... ... ... қызыметті
талдау” оқулығының авторлары
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.Қазақстан Республикасы Президентінің 1998.28.01. № 3838 ... ... ... есеп пен ... дамыту мен
жетілдірудің 1998 – 2000 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы.
2.Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... Республикасы Қаржы министірлігінің Бухгалтерлік әдістемесі және
әдістемелік ұсынымдары, - Алматы: ... ... ... В.К., ... В.В., Шмидт О.И. ... учет ... ... –Казахстан ,2002.-728с.
5.Радостовец В.К., Ғабдуллин Т.Ғ., Радостовец В.В., ... ... ... ... – Алматы, 2003. -655 бет.
6.Кеулімжаев Қ.К.,Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. Бухгалтерлік есеп
принциптері. – ... ... Қ.К., ... ... ... ... 2000.
8.Ілиясов Қ. Қ., Құлпыбаев С. С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2005. – 552 бет.
9.Шеденов Ө.Қ., ... Е.Н., ... Б.А., ... ... Б.И. Жалпы экономикалық теория. – Ақтөбе, 2004
10.Сабырбаев Б.Экономикалық терминдердің орысша - ... ... ... 1993. – 112 ... Е.Т., ... ... кәсіпорындағы
бухгалтерлік есеп, -Алматы, 1994.
12.Аяпова Ж.М., Арынов Е.М. Іскер ... ... - ... экономикалық
түсіндірме сөздігі.- Алматы:МВП Инкар,1993.-320 бет.
13.Әмірқанов Р.Ә.,Тұрғұлова А.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу ... ... К.Ш. ... ... положения предприятия. Учебное
пособие.-Алматы: Экономика, 1998.-184 с.
15.Бабич А.М., ... Л.Н. ... ... ... ... ... И.Т. Финансы. Учебное пособие.- Петербург:
2000. -192 с.
17.Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. ... ... ... С.И. Теория финансов.Учебное пособие. –Москва:Приор,2000.-256 с.
19.Дробозина Л.А. Финансы.Учебник для вузов.- М.:ЮНИТИ,2000.-527 с.
20.Елубаева Ж.М., ... ... ... ... ... практика
и направления развития. - Алматы: 2004-346 с.
21.Заяц Н.Е., Фисенко М.К., Бондарь Т.Е. и др. ... ... ... - ... ... ... А.Б. ... система: экономическое содержание и
механизм использования.- Алматы. Қаржы-қаражат.2000 с.
22.ҚұлпыбаевС. және басқалары. ... ... Оқу ... - ... ... Н.К., ... А.Н. и др. Государство и бизнес. В 4-х ... ... ... ... В.Д. ... курс финасов. Учебник.-Алматы:Институт
развития Казахстана, 2001.-285 с.
25.Алимова Б.Ж. Организация аудита ... на ... ... ... учет и ... ... Д.А. ... методов учета себестоимости услуг на
предприятиях. Журнал. ... учет и ... ... ... С.К. ... ... ... на производство и эволюция и ... ... ... ... учет и аудит.№8, 2004г.
А, ҚОСЫМША
А.1кесте Шығыс баптарының мазмұны
|Баптар ... ... ... ... | |
|1 |2 |
|1 ... персоналдарға жататын, қызметкерлердің еңбек ақысы |
|2 ... және ... ... ... ... |
| ... ақысы |
|3 ... ... ... ... қызмет көрсететін |
| |құрлымдық бөлімшелерін, материалдық – ... және |
| ... ... ... ұстау. Оның ішінде қызмет |
| ... ... ... ... ұстаудың шығысы және |
| ... бабы үшін жеке ... ... ... шығысын |
| |компенсациялау. |
|4 ... ... ... қағу ... ... ... |
| |және басқа да өндіріске ... ... ... ... |
| |шаруашылыққа ... ... ... ... ... |
| |ағымдық жөндеуге және ... ... ... және ... |
| ... ... ... |
|5 ... ... ... ... бойынша шығындары, егер |
| ... ... ... ... ... ... негізгі қор |
| ... ... ... |
|6 ... ... жатқан объектісін басқаруға кеткен шығыны,|
| |егерде олар болмаса, онда оның ... ... ... ... ... – ақ жаңадан салынған объектіні пайдалануға |
| ... ... |
|7 ... және ҚМЖ (СМР) ... қалпына келтіру бойынша|
| |шығыстары, сондай – ақ бақылау ... ... ... ... ... да шығындары |
|8 ... ... ... және құралын жетілдірумен байланысты|
| ... |
|9 ... ... ... ... ... |Басқа ұйымдардың жалпы шаруашылықты басқаруды жүзеге асыруға |
| ... ... үшін ... ... ... ... ... ондай |
| ... ... ... ... |Әкімшілік басқару персоналдарына жұмсалған іс сапар шығыстары |
|12 ... ... ...... және ... |
| ... ... ... ... ... |Қызмет көрсететін өндіріс пен шаруашылықтарды ұстау бойынша |
| ... ... ... ... қабылдауды ұйымдастыруға, мамандарды оқытуға, |
| ... ... ... ... шығындары |
|Баптар ... ... ... ... | |
|1 |2 ... ... ... арналымындағы негізгі құралдары жалғаға беру |
| |бойынша шығыстары ... ... ... ... ... ... ... ... қорғау, субъектіні|
| |қорғау, өртке қарсы қорғау шығыстары, салықтыру шығыстары, |
| ... ... ... ... және ... да ... |
| ... ... ... ... |Тауарлы – материалдық запастарының қоймада кем шығуын қалпына |
| ... ... ... тыс ... және ... да |
| ... емес ... ... ... ... деңгейінде, уақытша еңбекке жарамсыздығына |
| ... ақы ... ... |Басқару аппараттарының еңбек стажын төлеу, яғни бір жолғы |
| ... ... ... ... ... және ... ... қызметті төлеу ... ... ... ... ... ... дейінгі |
| ... ... ... ... үй ... ұстау шығыстары.|
|24 |Кәсіпорынды қайта құрудан босаған еңбеккерлерге, қысқарған |
| ... ... ... ... ... ... |
| |жасау. ... |Сот ... ... ... ... төленетін айыппұлдар мен өсімақылар. |
|27 ... ... ... ... ... тұлғалары |
| |табылмаған немесе дәлелденбеген жағдайда, оларды қалпына |
| ... ... ... және т.б. ... ... кесте Шаруашылық операцияларының мазмұны
|Қата|Шаруашылық операцияларының мазмұны |Сомасы ... ... | ... ... | | |ы |
| | | ... |кредит |
|1 |Материалдық емес активтер бойынша | | |2740 |
| ... ... |80,0 |8010 | |
|2 ... салуға байланысты, бірақ оның | | | |
| ... ... ... шығын- дар | | | |
| ... ... ... дая-рлау, | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... т.б.) |320,0 |8010 |2930 |
|3 ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... есептелінді.| | | |
| | |90,0 |8010 |2420 |
|4 ... және ... ... үшін | | ... ... мен ... ... |110,0 |8010 |50, |
| | | | |1310 |
|5 ... мұқтаждықтар үшін пайдаланған дайын| | | |
| ... ... ... т.б.) |20,0 |8010 |1320 |
|6 ... ... ... ... | | | |
| ... |190,0 |8010 |1290 |
|7 ... ... ... ... іс – | | | |
| ... және ... ... | | | |
| ... ... ... |70 |8010 | |
| | | | |2250 |
|8 ... кезеңдерінің шығындарының осы | | | |
| ... ... ... ... ... | | | |
| ... |60,0 |8010 ... |Әкімшілік және жалпы шаруашылық | | | |
| ... ... ... ... |296,0 |8010 |4120 ... |Жалпы және әкімшілік персоналдарының | | | |
| ... ... ... ... |55,9 |8010 |3190 |
| ... салық есептелінді (21%) | | | ... ... ... және ... | | | |
| ... ... ... газ және | | | |
| ... құны ... |82,3 |8010 |3190 ... ... ... ... ... да | | | |
| ... ... ... |83,0 |8010 |682 ... ... мазмұны |Сомасы | ... ... | ... ... ... | | |-сы |
| | | ... ... |
|13 |Қызметкерлер тұлғаларының еңбек ақысынан | | | |
| ... ... ... ... | | |634 |
| ... (21%) |15,7 |8010 | ... ... ... жөндеуге резервтер | | |686 |
| ... |149,0 |8010 | ... ... ... мен ... | | | |
| ... ... | | | |
| |- ... ... ... |140,0 |8010 |900 |
| |- ... ... ... |160,0 |8010 |920 |
| |- ... сала ... | | | |
| ... кір ... ... ... үй | | | |
| ... ... ... т.б.) | | | |
| | |30,0 |8010 |940 ... ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... мүлік салығы, жер салығы т.б.) |170,0 |8010 |634 ... ... ... ... ... | | ... ... ... ... |105,0 |8010 |, |
| | | | |333 ... ... ... алумен байланысты | | | |
| ... ... |205,0 |8010 |341 ... ... ... ... ... | ... ... |100,0 |8010 |, |
| | | | ... | | | |, |
| | | | |441 ... ... ... аяғында жалпы және | | | |
| ... ... ... қаржылық – | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... ... көшірліп | | | |
| ... |2602,9 |5610 |821 ... ... ... аударымдар
жалақы
Материалдар
Өндірістік өзіндік құнға қосылатын шығындар
Сатылатын жұмыстардың, қызметтердің өзіндік құны
Өндірістік активтер
Сатылатын өнімнің ... ... ... ... ... ... және ... өзіндік ққұнға қосылатын шығындар
Жұмыстарды атқарған, қызметтерді көрсеткен кезде
Өнімді өндірген кезінде
Материалдар мен жалақы шығындарын тарату кестесін әзірлеу, амортизатциясын
есептеу (есептеп шығыу), көмекші ... ... ... ... ... шығындарын көрсететін құжаттар
«Цехтар бойынша шығындар» ведомостары (8110,8111,8112,8113,8114 – шоттар
бөлімшесінің дебеті)
Ай ішіндегі ... ... ... ... шығындары туралы есеп беру
Экономикалық элементтер бойынша өндіріс шығындарының жиындығы
Бухгалтерлік баланс және басқа да есеп берудің ... ... ... есеп ... ... ... жасау, өндіріс
сатылары т.б бойынша)
Кәсіпорының орталық бухгалтериясы
өндірістік
(басқарушылық)
бухггалтериясы
( 8100 бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі)
Қаржылық бухгалтериясы ... ... ... ... ... ... өндірістің қалдықтары 1340 - шоттарда
есепке алынады
Есепті кезеңде өнімге жұмсалған, көрсетілген қызметке жұмсалған барлық
шығындарды беріледі.
Есепті кезеңде өндірістік өнімді, атқарылған жұмыстарды, ... ... ... өзі ... ... өткізу үшін беріледі
Есепті кезеңде өндірісте пайдаланбаған материалдарды өндіріс қалдықтарын,
ақуалдарын қайтарады.
Есепті кезең соңында 8100,8300,8400 – шоттары бойынша аяқталмаған
өндірістің өзіндік құны ... ... ... ... 1340 шоттарындағы есепке алынған аяқталмаған
өндірістің қалдықтары беріледі
ӨНДІРІС ШЫҒЫНДАРЫ
ЭКОНОМИКАЛЫҚ
БУХГАЛТЕРЛІК
БАЛАМАЛЫ
АЙҚЫН
АЙҚЫН ЕМЕС

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Семей былғары-мех комбинаты» ЖШС-дегі өндірістік шығындардың аудиті және талдауы66 бет
Шешім қабылдау және жоспарлау үшін өндірістік шығындарды топтастыру7 бет
Өнімнің өзіндік құнын калькуляциялау мен өндірістік шығындарды талдау95 бет
Өндірістік шығындарды есепке алу және өнімнің өзіндік құнын колькуляциялаудың нормативтік әдісі40 бет
Өндірістік шығындарды талдау және есепті жетілдіру жолдары6 бет
Өндірістік шығындардың есебі69 бет
Өндірістік шығындардың есебі мен аудиты80 бет
Аймақ экономикасы дамуының кластерлік принципі9 бет
Арман мұнай-газ кен орны80 бет
Ақау, ысырап және тауарлы-материалдық қор қалдықтарының есептері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь