Екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқарауды жетілдіру

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ЖАҒДАЙЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ ҚАРЖЫЛЫҚ РЕСУРСТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1
1.2 Банктің меншікті капиталы ұғымы және оның құрылымы ... ... ... ... ...
Қазақстандағы екінші деңгейлі банктердің түсінігі ... ... ... ... ... ... 5
14
1.3 Екінші деңгейлі банктердің ресурстарының құрамы мен құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
27

2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ МЕНШІКТІ КАПИТАЛЫН ТАЛДАУ
2.1 Екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталының серпіні мен құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
33
2.2 Банк капиталының жеткіліктігінің деңгейін бағалау ... ... ... ... ... . 41
2.3 Меншікті капиталдың банк жүйесінің тұрақтылығы мен өтімділігін қамтамасыз етудегі ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
52

3 ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙЛІ БАНКТЕРДІҢ МЕНШІКТІ КАПИТАЛЫН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ
3.1 Екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқарауды жетілдіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
61
3.2 Екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқару мәселерін шешу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
66
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 74

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 77
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыс тақырыбының өзектілігі. Қазақстанның экономикалық құрылымында ерекше роль атқаратын несие-банк жүйесінде екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқару мәселесі маңызды орын алады. Аталған мәселе әр түрлі авторлармен әдебиеттер мен жаппай ақпарат құралдарында талқыланып жатқаны бірінші жыл емес. Себебі меншікті капитал көлемі кез-келген банктің ірге тасы ғана емес, басты сипаттамасы болып табылады.
Осыған байланысты, диплом жұмысының өзектілігі -банктің меншікті капиталы - бұл банкке төлеу қабілетін , яғни банктің қажетті мерзімде және толық сомада өз міндеттемелері бойынша жауап беру қабілетін, сақтауға мүмкіндік беретін резервтік ресурстар болып табылатындығында. Меншікті капиталды басқару ең алдымен банктің неғұрлым нақты қаржылық сенімділігінің кепілі болып табылады.
Жұмыстың негізгі мақсаты - меншікті капиталдың Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктерінің мақсатты мәселелерінің бірі ретіндегі ролін көрсету.
Қойылған мақсатқа сәйкес авторға алдында келесі міндеттерді шешу қажет:
• екінші деңгейлі банктердің қаржылық ресурстарының қалып-тасуының теориялық негіздерін зерттеу;
• екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталының динамикасы мен кұрылымын қарастыру;
• екінші деңгейлі банктердің қаржылық сенімділігін қалыптас-тырудағы меншікті капиталдың ролін зерттеу;
• екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқарудың негізгі алғы шарттарын бағалау және анықтау:
• капиталды басқару мәселелерін шешудегі кемшіліктерді
айқындау;
• несие-банк жүйесінің жалпы дамуының шеңберіндегі
екінші деңгейлі банктер үшін меншікті капиталын басқару
мәселелерін шешу жөніндегі шаралардың оптималды
үйлестіру вариантын таңдау.
Ұсынылып отырған жұмыстың зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктері табылады. Зерттеудің заты - банк саласындағы белгілі мәселелермен қатар жүретін меншікті капиталды басқару.
Зерттеу процессінде статистикалық, талдау және синтез әдістері, сонымен қатар нормативтік-позитивтік тәсілдерді үйлестіру әдісі қолданған.
Қазақстанда мәселені зерттеу ҚР Үкіметінің, Қаржы министрлігінің қолдауымен ҚР Ұлттық Банкімен, «Амелин және партнерлар» банктік талдау тобымен, сонымен бірге Нұрсеит Н.А., Зиябекова Б., Каленова Р.А. сияқты бір қатар ғалым-экономистердің катысуымен жүргізілуде.
Бұрыңғы кезде және қазір өткізіліп жатқан зерттеулер меншікті капиталды
басқару, екінші деңгейлі банктердің іс-әрекетін, рентабелділігін реттеуді жетілдірудің негізгі мәселелеріне қатысты. Негізінде осы зерттеулердің барлығы батыс елдерінің несие-банк жүйесіндегі схемалар мен моделдерді көшіру есебінен өткізілуде. Сонымен, бұл салада ҚР территориясындағы банк ісінің дамуының тарихи ерекшеліктері ескерілмеген және зерттелмеген. Сонымен қатар аталмыш мәселені шешу әдістері екінші деңгейлі банктердің құрылымындағы өтіп жатқан процесстердің ерекшелігін ескермейді.
Диплом жұмысының бірінші бөлімінде екінші деңгейлі банктердің қаржы ресурстарының қалыптасуының теориялық аспектілері қарастырылады.
Екінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталының динамикасы мен құрылымы зерттеледі.
Үшінші бөлімде ҚР-да екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқару мәселелерін шешу әдістері ұсынылған.
Қорытындыда баяндалған жұмыстың барлык бөлімдері бойынша кысқаша нәтижелері шығарылған.
Зерттеудің пәні болып Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктердіндегі меншікті капиталды басқару саналады.
Зерттеу объектісі болып Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі банктері саналады.
Дипломдық жұмыстың теориялық және әдістемелік негізін зерттеу тақырыбына қатысты отандық және шетелдік авторлардың еңбектері, заңдар, Үкіметтің және ҚР Президентінің ресми құжаттары, заң және нормативті құжаттар, ҚР қаржы Министрлігінің нұсқаулары мен әдістемелік ұсыныстары, ғылыми мақалалар мен статистикалық материалдар құрайды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Мадиярова Д.М. Основы современного банковского дела: Учебное пособие / Д.М. Мадиярова, Марчевский В.С. – Алматы: Экономика, 1997. – 136 с.
2. Финансы, денежное обращение и кредит: Учебник / Под ред. В.К. Сенчагова, А.И. Архипова. – М.: «Проспект», 1999. – 496 с.
3. «Казахстан за годы независимости» Информационно-аналитический сборник. ҚР статитика Агенттілігі, 2006 жыл, 53 бет
4. 1995 жылдың 31 тамызында қабылданған «ҚР-дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР-ның заңы
5. Коробова Г.Г. Система государственных банков развития реального сектора экономики (проблемы формирования) / Г.Г. Коробова // Банковские услуги. – 2003. – № 4. – С. 16- 21.
6. Деньги, кредит, банки: Учебник для вузов/ Под ред. Г.С. Сейткасымов. – Алматы: «Экономика», 1999. – 364 с.
7. Масленников В.В. Методологические основы управления поведением банковской системы для повышения инвестиционной привлекательности национальной промышленности: Автореф. дисс. на соиск. степени д.э.н. / В.В. Масленников – С-Пб., 2002. – 32 с.
8. Сейтқасымов. Ақша, қаржы, банктер. Алматы, Экономика, 2001ж.
9. «Акционерлік қоғамдар туралы» және «Банк және банк іс-әрекеті туралы» Заңдарына
10. Смирнов К.А. Основы банковского дела. - М.: Международный
славянский университет им. Г.Р. Державина, 2000.
11. Основы банковской деятельности./Под редакцией д.э.н.Тагирбекова К.Р. - М.:Издательский дом,2002.
12. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под ред. О.И. Лаврушина. – 2-е изд., перераб. и доп. – М.: Финансы и статистика, 2000. – 464 с.
13. Финансовый менеджмент: Практикум: Учебное пособие / под
ред.Н.Ф. Самсонова. - М.:ЮНИТИ-ДАНА,2000.
14. Ольшаный А.Н. Банковское кредитование: Российский и
зарубежный опыт. - м.:Русская деловая литература,1997.
15. Абрахманова Г.Т., Нурсеитова Р.А. Тенденции и перспективы
развития финансового сектора в казахстане // Банки Казахстана,
2003.
16. 1995 жылдың 31 тамызында жарық көрген Заң күшіне ие Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасындағы банктер мен банктік іс-әрекет туралы» Үкімінде бекітілген
17. Иванов М.И. Депозитарные расписки: перспективы развития
рынка в казахстане // Рынок ценных бумаг Казахстана. - 2002.-№9.
18. Сборник трудов научно-практической конференции «Стратегия
Казахстан-2030: пути реализации в экономике регионов» , 12-15
мая, 1998. - ЮКГУ им.М.Ауезова, Шымкент.
19. Иванов М.И. Биржевой фондовый рынок Казахстана: итоги
четырех месяцев 2003 года: Общий обзор // Рынок ценных бумаг
Казахстана.-2003.-№10
20. Финансы, денежное обращение и кредит: Учебник / Под ред. В.К. Сенчагова, А.И. Архипова. – М.: «Проспект», 1999. – 496 с.
21. Президенттің Қазақстан халқына жолдауы. -Астана, 19.03.2004-
05-14. ҚР-ның әлеуметтік-экономикалық дамуы. ҚР-ның
статистика жөніндегі Агенттігі. - №1. - 2004.
22. Программа по развитию финансового сектора / рынок ценных
бумаг Казахстана.-№10.-2003.
23. Бельгибаева К.к. Финансовая и банковская статистика: Учебное
пособие / Каз. Гос. Академия управления . - Алматы: Экономика,
2000.
24. Соколов Б.И. Экономическая теория.-Спб.: Издательство Санкт-
Петербургского университета, 2000.
25. Финансовый менеджмент: Практикум: Учебное пособие / под
ред.Н.Ф. Самсонова. - М.:ЮНИТИ-ДАНА,2000.
26. Финансы Республики Казахстан: Ежегодный статистический
сборник 1999-2001 / под ред. А.А. Смаилова, Агетство РК по
статистике. - Алматы, 2002.
27. Финансы, деньги, кредит: Учебник / Под ред. О.В. Соколовой. -
М.: Юрист, 2001.
28. Капенова Г., Габбасова Г. О некоторых аспектах деятельности
регистраторов на рынке ценных бумаг РК: Инфраструктура //Рынок ценных бумаг.- 2000.- №1.
29. Кравченко П.ГТ. Финансовый рынок в рыночной экономике //
Финансовый менеджмент.- 2001.-№2.
30. Муртазина Р. Запуск казахстанских депозитарных расписок
считается наиболее перспективным инструментом в проекте по организации интегрированного рынка ценных бумаг России и Казахстана / Панорама.-2002.-5 июля.- №26.
31. Нормы деловой этики профессиональных участников и
квалифицированных специалистов рынка ценных бумаг РК // рынок и право.-2002.-№8.
32. Омарова А. Подготовка кадров для рынка ценных бумаг в
Казахстане // Рынок ценных бумаг Казахстана.-2000.-№8.
33. Правила выпуска, размещения, обращения, погашения и
обслуживания среднесрочных валютных государтсвенных
эмиссионных ценных бумаг местных исполнительных органов: Утвержден от 4 сентября 2001 года № 1139 // Собрание актов.- 2001. -№31.
34. Сайденов А. Инструмент высокого клас.са //Казахстанская
правда.-2002.-13 декабря.
35. Қаржы-несие сөздігі. —Алматы,2003
36. Хейне П. Экономический образ мышления в банковской практике-М.: Новости,1996
Ширинская Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный
        
        МАЗМҰНЫ
| |КІРІСПЕ..........................................................|3 |
| |................................. | |
| | | |
|1 ... ... ... ... ... ... ҚАРЖЫЛЫҚ| |
| |РЕСУРСТАРЫН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ | ... ... ... ... ... және оның |5 ... ... |14 |
| ... ... ... банктердің | |
| ... | ... ... ... ... ресурстарының құрамы мен | |
| ... |
| ... | |
| | | |
|2 ... ... ... ... БАНКТЕРДІҢ МЕНШІКТІ | |
| |КАПИТАЛЫН ТАЛДАУ | ... ... ... банктердің меншікті капиталының серпіні мен | |
| ... |33 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... деңгейін |41 |
| ... | ... ... ... банк жүйесінің тұрақтылығы мен өтімділігін | |
| ... ... |52 |
| ... | |
| | | |
|3 ... ... ... ... КАПИТАЛЫН БАСҚАРУДЫ ЖЕТІЛДІРУ| |
|3.1 |Екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқарауды | |
| ... |
| ... | ... ... деңгейлі банктердің меншікті капиталын басқару мәселерін | |
| ... |66 |
| ... |
| |...... | |
| | | |
| ... |
| ... | |
| ... ӘДЕБИЕТТЕР |77 |
| ... | ... ... ... ... Қазақстанның экономикалық
құрылымында ерекше роль атқаратын несие-банк ... ... ... ... капиталын басқару мәселесі маңызды орын алады. Аталған
мәселе әр түрлі авторлармен әдебиеттер мен жаппай ... ... ... ... жыл емес. Себебі меншікті капитал көлемі кез-
келген банктің ірге тасы ғана ... ... ... болып табылады.
Осыған байланысты, диплом жұмысының өзектілігі -банктің меншікті
капиталы - бұл банкке ... ... , яғни ... ... ... ... ... өз міндеттемелері бойынша жауап беру ... ... ... ... ... болып табылатындығында. Меншікті
капиталды басқару ең алдымен банктің неғұрлым нақты қаржылық сенімділігінің
кепілі ... ... ... ... - ... капиталдың Қазақстан
Республикасының екінші деңгейлі банктерінің мақсатты ... ... ... ... ... сәйкес авторға алдында келесі міндеттерді шешу қажет:
екінші ... ... ... ... ... ... ... деңгейлі банктердің меншікті капиталының динамикасы мен кұрылымын
қарастыру;
екінші деңгейлі ... ... ... ... меншікті
капиталдың ролін зерттеу;
екінші деңгейлі банктердің меншікті капиталын ... ... ... ... және анықтау:
капиталды басқару мәселелерін шешудегі кемшіліктерді
айқындау;
несие-банк жүйесінің жалпы дамуының шеңберіндегі
екінші деңгейлі банктер үшін меншікті капиталын ... шешу ... ... оптималды
үйлестіру вариантын таңдау.
Ұсынылып отырған жұмыстың зерттеу ... ... ... ... ... ... ... Зерттеудің заты - банк
саласындағы белгілі ... ... ... меншікті капиталды басқару.
Зерттеу процессінде статистикалық, талдау және синтез әдістері, сонымен
қатар нормативтік-позитивтік тәсілдерді үйлестіру әдісі ... ... ... ҚР Үкіметінің, Қаржы министрлігінің
қолдауымен ҚР ... ... ... және ... банктік
талдау тобымен, сонымен бірге Нұрсеит Н.А., Зиябекова Б., Каленова Р.А.
сияқты бір қатар ғалым-экономистердің катысуымен ... ... және ... ... жатқан зерттеулер меншікті капиталды
басқару, екінші деңгейлі ... ... ... ... ... ... қатысты. Негізінде осы
зерттеулердің барлығы батыс елдерінің несие-банк жүйесіндегі схемалар ... ... ... өткізілуде. Сонымен, бұл салада ҚР
территориясындағы банк ісінің дамуының ... ... ... ... ... ... аталмыш мәселені шешу әдістері екінші
деңгейлі банктердің құрылымындағы өтіп жатқан процесстердің ... ... ... ... ... ... банктердің қаржы
ресурстарының қалыптасуының теориялық аспектілері қарастырылады.
Екінші бөлімде Қазақстан Республикасындағы екінші ... ... ... динамикасы мен құрылымы зерттеледі.
Үшінші бөлімде ҚР-да екінші ... ... ... ... мәселелерін шешу әдістері ұсынылған.
Қорытындыда баяндалған жұмыстың барлык бөлімдері бойынша ... ... пәні ... Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі
банктердіндегі меншікті капиталды ... ... ... болып Қазақстан Республикасының екінші деңгейлі
банктері саналады.
Дипломдық жұмыстың ... және ... ... ... ... ... және ... авторлардың еңбектері, заңдар,
Үкіметтің және ҚР ... ... ... заң және ... ҚР ... Министрлігінің нұсқаулары мен әдістемелік ұсыныстары,
ғылыми мақалалар мен статистикалық материалдар құрайды.
1. НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА ... ... ... ... ... ... ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Банктің меншікті капиталы ұғымы және оның құрылымы
Банк ... ... ... ресурсына" қарағанда кең ұғымды
білдіреді. Банк ресурстары тек несиелеуге ғана емес, сол ... ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланылады
[4, б.12].
Жоспарлы экономиканы әкімшіл және ... ... ... ... ісін ... мемлекеттік монополия көрінісі байқалды. Барлық
кәсіпорындар, ұйымдар және ... ... ... ... ... ... ресурстарын міндетті түрде сақтауға тиіс болды.
Банкке кәсіпорындар мен мекемелердің ресурстары іс жүзінде ... ... ... ... ғана ... ... төленді. Осындай
жағдайларда жалпы мемлекеттік қарыз қоры деген экономикалық ... ... ... ... қоры ... ... несиелеу үшін
банк жүйесі арқылы мемлекеттің ықпалымен жинақталған қаражаттар жиынтығын
білдіреді. ... олар банк ... ... саналады. Несиелік қорды
орталықтан бөлу сипаты банк ... ... ... әсер ... ... банк ... меншікті және тартылған қаражаттарға
бөлінген. ... ... ... ... резервтік негізгі
құралдар, амортизациялық және банк ісін дамыту қорлары; ал ... ... ... ... ... ... ... және ағымдық шоттардағы қаражаттары және халықтың ақшалай жинақтары
жатты. ... ... банк ... ... ... ... қоры осы нарықтың бір бөлігін құрады [5, б.42].
Бүгінгі тандағы банк ресурстары ... ... ... бар ... болады. Екінші деңгейлі ... ... ... ең ... олардың баланстары өтімді болу керек ал оның
қамтамасыз етілуі, банктік ресурстар мен несиелік ... ... және ... ... тепе-тендіктің сақталуын талап етеді.
Банк ресурстары нарығының пайда болуымен қатар бағалы қағаздар нарығы
қалыптасады. ... ... жаңа ... ... ... ... қағаздармен,
факторинг, лизинг және басқа операциялармен тікелей ... ... ... яғни банк ресурстарының құрамына тек қана ақшалай қаражаттар емес, ... ... ... және ... ... ... дегенді
білдіреді. Ұлттың (орталық) банкіміз ... ... ... ... ... ... ресурстарының бір бөлігі сол
банктен алған ресурстардан да құралады [6, б.7].
Демек екінші деңгейлі банкгер ... бір ... ... ... ... ... ... нарығында ақшалай ресурстарды сатып
ала отырып, оны қажет ететін ... ... және ... сатып
отырады.
Банк ресурстары — бұл банктің пассивті операциялары ... және ... ... ... ... банк өтімділігін
қамтамасыз ету және ... табу ... ... ... ... және ... қаражаттарының жиынтығы болып табылады.
Нарықтық қатынастарға өту барысында банк ресурстарының құрылымында
біршама өзгерістер ... ... ... ... ... ... ... акционерлік капиталы, резервтік қоры, сол сияқты қосымша
қорлары кіреді. Тартылған қаражаттардың жаңа түріне: Ұлттық ... ... да ... ... алатын несиелер, басқа банктердің,
корреспонденттік ... ... ... ... ... түскен қаражаттар, лизингтік операцияларды жүзеге
асырғаны үшін алынған тауарлы-материалды құндылықтар жатады.
Екінші деңгейлі ... ... ... ... мамандануына,
әмбебаптығы мен қызметінің ерекшеліктеріне қарай ерекшеленеді.
Банк ресурстарының құрылымына мыналар жатады:
1) Банктің меншікті капиталы.
2) ... ... және ... ... [4, ... ресурстарнының құрамындағы меншікті капитал үлесі тартылған
қаражаттарға қарағанда өте ... ... ... ... ... 10 ... жуық бөлігі өтелсе, ал қалған бөлігі сырттан
тартылған ... ... ... деңгейлі банктердің меншікті капиталының рөлі мен шамасы, ... ... ... және ... ... өзіндік
ерекшеліктерге ие.
Банктің меншікті капиталы ... ... ... ... Банктің бастапқы құрылуы барысында меншікті капитал көмегімен банк
қызметіне байланысты алғашқы шығындар: жер, ғимарат, құрал-жабдық, жалақыға
жұмсалатын және т.б. шығындар ... ... ... ... банктің
қызметін бастау мүмкін емес. Осы меншікті капитал есебінен ... ... ... ... ... банктің меншікті капиталы ұзақ мерзімді
активтерге жұмсалымдардың басты көзі болып табылады.
Меншікті және ... ... ... банктің ресурстары Ұлттық
банкте ашылатын корреспонденттік шотта көрсетіледі. Бұл ... ... да ... ... ... ал ... бойынша несиелік
жұмсалымдар беріледі. Демеқ дебеттік қалдықтың шамасы банктің ... ... ... ... бос резервінің мөлшері активті
операцияларға жұмсалмаған оның ресурстарының шамасын ... Осы ... ... ... ... болса, банктің тұрақтылығы соғұрлым
жоғары, ... ... ... ... ... егер бос ... ... аз болса, онда тұрақтылығы төмен, пайдасы жоғары
келеді. Сондықтан да, әрбір екінші деңгейлі банк ... ... ... ... ... ұмтылады.
Банктің меншікті капиталы — банктің қаржылық тұрақтылығын, коммерциялық
және шаруашылық қызметін қамтамасыз ету үшін ... ... әр ... мен сол ... ... ... ... байланысты және өткен
жылдардағы бөлінбеген пайдасы болып табылады.
Банктің меншікті капиталының құрылымы бірдей ... ... ... ... әр ... факторларға, атап айтсақ, активтер ... ... ... ... ... ... ... және банк
саясатына байланысты жыл бойына өзгеріп отырады.
Сонымен, қазіргі екінші ... ... ... ... мынадай
баптар құрайды:
• жарғылық капитал;
• резервтік капитал;
• қосымша ... банк ... ... ... төмендету мақсатында құрылған
қорлар (резервтер);
• бөлінбеген банк пайдасы.
Банктің жарғылық капиталы банктің заңды тұлға ... ... ... және өмір ... экономикалық негізін құрайды. Жарғылық
капиталдың төменгі мөлшері қазақстан ... ... ... ... ... ... жарғылық капиталы, ... ... ... ... ... сомасынан тұрады.
Қазақстанда екінші деңгейлі банктер мынадай екі ... ... ... ... банк ... пай қосу ... яғни ... шектеулі серіктестік
нысанында.
Пай қосу ... ... ... ... капиталы құрылтайшылық
құжатта мөлшері анықталған пайшыларының жарнасынан құралып, олар қосқан
жарналары көлемінде жауапты болып ... ... ... ... ұлғайту, тек қана пай қосушылардың қосымша қосқан жарналары және
пай қосушылардың санының өсуі ... ... ... Алайда,
акционерлік банктер өздерінің жарғылық ... ... үшін ... ... сол сияқты бұрынғы шығарылған акцияларының бағасын
өсіреді [7, б.25].
Меншікті капиталдың құрамдас бөлігі — акционерлік капитал. Бағалы қағаз
(акция) шығару ... ... ... ... ... банктің
акционерлік капиталы деп атайды. Акционерлік капитал көлемі ...... ... ... құралады. Акционерлік банктің
акциясы — банктің жарғылық капиталына үлес қосқандығын ... ... және ... ... ... ... ... беретін бағалы
қағаз.
Акционерлік капиталдың құрылымы әр банктерде әр түрлі ... ... ... ... ... ... меншікті акционерлік капитал, яғни бұл жай және артықшылығы бар
акцияларды ... ... ... ... ... және бөлінбеген
пайдадан тұрады;
ә) банктік резервтер, яғни алдағы уақыттағы әр ... ... ... ... ... ... ... жабуға арналады;
б) банктің ұзақ мерзімді міндеттемесі (ұзақ мерзімді ... ... ... акциясы қолдан-қолға басқа да акционерлердің
келісімінсіз өтеді. Жабық типтегі банктің акциясы қатаң түрде ... ... ... ... ... бөлінеді.
Банктің жай акциясын иеленушілер, банктің таза табысынан дивиденд алып
отыруға, оның жойылуы барысында ... ... ие ... ... ... ... ... беруге құқылы.
Банктің артықшылығы бар акцияларын иеленушілер тұрақты сыйақы ... алып ... ... ... банктің жаңа акцияларын сатып алуға
және оның жойылуы барысында ... ... ... тиісті мүлкін алуға құқылы.
Сонымен қатар, банктер қаражат ... ... ... ... банктің акционерлік капиталының ... ... ... ... ... ... ... дайындау және оны
сараптамадан өткізу;
• бағалы қағаздар эмиссиясын тіркеу;
• эмитент-банктің бағалы қағаздарын тіркеу;
• шығарылатын және ... ... ... ... ... ... мынадай жағдайларда шығарылады:
• банкті акционерлік нысанда құру;
• банктің жарғылық қорын ұлғайту үшін қосымша акциялар шығару.
Банктің меншікті қаражатының түріне резервтік қор ... ... ... банк қызметінде пайда болуы мүмкін зияндардың орнын жабу мақсатында
құрылған қаражат ... ... қор ... ... ... ... қамтамасыз етеді.
Резервтік қордың шамасы заңды түрде жарғылық капиталға ... бір ... ... 25 % ... құрылатын болса, оның мөлшері жарғылық
қормен теңескен жағдайда жарғылық капиталға толығымен аударылады. Резервтік
қордың құралуының негізгі көзіне банк ... ... ... ... ... ... ... қор есебінен банктің артықшылығы бар акциялары
бойынша пайыздар төленеді.
Қосымша капиталдар - негізгі құралдардың тозуына ... ... ... және ... ... ... пайданы бөлу
нәтижесінде құрылатын қаражаттар.
Арнайы қорлар — негізгі қорларды қайта бағалау негізінде, валюталық
қаражаттарды ... ... ... яғни ... ... мен шетел валюталары
арасындағы айырма нәтижесінде ... ... ... ... қоры шетел валютасында жарғылық капиталды қалыптастыру барысында
маңызды болып келеді.
Келесі қорға жекелеген банк операциялары бойынша тәуекелді ... ... ... ... ... Мұндай резевтерге; несие
тәуекелін жабуға және бағалы қағаздардың құнсыздануына байланысты құрылған
резевтер жатады.
Бөлінбеген ...... ... ... төлегеннен кейін және
резевтік қорға аударғаннан қалған ... ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
банк пайдасы;
акциялар шығару;
құрылтайшылар және пай қосушылар санын ... ... ... ... ... дербестігін қамтамасыз ете отырып, оның
қаржылық тұрақтылығына ... ... және ... ... кешіретін әр алуан
тәуекелдерінің зардаптарын ретке келтіріп отыратын ... көз ... Осы ... ... ... ... мынадай қызметтер
атқарады:
1. қорғаныс қызметі;
2. шұғыл қызметі;
3. реттегіш қызметі;
4. айналым қызметі.
Банк капиталының қорғаныс қызметі — ... ... ... жәрдем ақы
төлеу мүмкіндігін ғана емес, сол сияқты ағымдағы табыс болмаған ... ... ... ... ... ... да, оның азаюы банктің
банкротқа ұшырауына жол береді. ... ...... капиталдың ең
басты қызметі болып келеді /9/.
Банк ... ... ... қорғаныс қызметіне қарағанда екінші
дәрежелік маңызға ие болып табылады. Оперативті қызметі жер, ғимарат, құрал-
жабдықтар ... ... ... қаражаттарды жұмылдыруды, сондай-ақ
көзге ... ... ... байланысты рөзервтер құруды
сипаттайды. Бұл қаржы ресурстарының көздері әсіресе, банк ... үшін ... ... бұл ... бір ... ұзақ ... және әр ... резервтерді құрауға жұмсалынады.
Қаржы және салым иелерінің ... ... ... басқа
банктердің меншікті капиталы реттегіш қызметті атқарады. Бұл қызмет
қоғамның ... сол ... банк ... ... ... ... ... және ережелерге тікелей байланысты. Банк
капиталының ... ... ... ... ... баға ... оны ... жүзеге асырады.
Банктің меншікті капиталына қатысты ережелер, оның ең төменгі
мөлшеріне ... ... ... байланысты
шектелуін және басқа банктен активтер сатып алу шартын қамтиды.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі бекіткен пруденциялдық
нормативтерде банктің меншікгі капиталының көлемі беріледі.
Сонымен қатар, ... ... ... және ... байланысты шектеу мақсатында капиталды
пайдаланады.
Айналым қызметі. Кез келген банк ... ... ... ... зияндардың орнын жабу үшін құрылмайды. ... ... ... ... ... ... ... Мұндай қызметтер тәуекелмен
байланысты болатындықтан, банк ... ... ... ... есепке алатын активті айналымды ... ... да, бұл ... ... ... ... ... деп атайды.
Бұл қызметті аткара отырып, өзінің айналым капиталын ... ... ... және ... операцияларға, бағалы қағаздар сатып
алуға, басқа да ғимарат, құрылғыларға және басқа да ... ... ... ... өз несие берушілерін зияндардан қорғайды.
Резервтік қызметі. Тәуекелдер тек ... ... ғана ... ... ... да ... ... келеді. Пассивті
операциялардан туындайтын тәуекелдерді болдырмау үшін банктер тартылатын
қаражаттар есебінен міндетті ... ... ... ... ... ... ... тапшылығына байланысты міндетті түрде кұрайтын
резервтер сияқты, активті операциялардан ... ... ... үшін ... ... құруға мәжбүр болады. Мұндай зияндар банк
капиталының ... ... ... ... ... ...
резервтік қызмет арқылы ғана қолдап отырады.
Банктің капиталының резервтік қызметі тәуекел активтердің болуына
байланысты ... банк ... ... ... ... ... етеді.
Банктің меншікті капиталының жеткіліктілігі ұзақ уақыт бойы ғылыми-
зерттеу объектісіне және ... мен оны ... ... ... айналып келеді.
Банктер өздерінің активтерін арттыру үшін капиталдың төменгі мөлшерде
болғанын қалайды. Ал банкті ... ... ... ... үшін ... ... мөлшерде болуын талап етеді. Банктердің
банкроттығы ондағы ... ... ... ... ... банкті
жақсы басқарса, ол төменгі капитал нормасында жұмыс жасай ... ... ... ... ... ... жалпы тұрақтылығын және
оның тәуекелге бару ... ... ... жеткіліктілігі — бұл
банк капиталының мөлшерінің тәуекел дәрежелері ескерілген банк ... ... ... ... ... деңгейлі банктер өз жұмыстарында
банк капиталын шамадан тыс ұлғайтуды теріс санайды. Өйткені, ол ... кері әсер етуі ... ... көбі ... ... ... тартуға ынтасыз болып келеді. Сондықтан банк жетекшілері бір
жағынан, қадағалау және бақылау ... ... ... банк ... мен
екінші деңгейлі банктердің басқа да қызметіндегі параметрлер арасындағы
қолайлы ... ... ... ресурсындағы меншікті капиталдың өте төменгі үлесінде болуы да
дұрыс емес. Себебі, ол банктің салым иелері ... ... беру ... ... ... ... ... ұлғайтуға негіз болатын мынадай ... ... ... ... кәсіпорын активтеріне қарағанда,
сыйақы мөлшерлемесінің өзгеруіне, қарыз алушының несиелік қабілетінің
нашарлауына байланысты, ... ... ... ... ... банк ... ... қысқа мерзімді қарыз көздеріне көңіл бөледі,
бірақ олардың көбі талап етілуіне байланысты қайтарылып алынуы мүмкін.
Сондықтан, кез ... ... ... экономикалық өмірдегі жағдайлар
банктердегі ресурстардың сыртқа ... ... ... ... ... ... активтерге қатысты шекті қатынасы 20 % ... ... оның ... 12 %-ды ... Бұл ... банк жүйесіндегі төлем
жасау қабілетсіздігі тәуекелдің уақыт өте келе арта ... ... банк ... банк ... ... әлі де ... ... төмен екендігін ескерсек, онда болашақта оның орнын жабатын
меншікті ... ... ... орын ... ... банк ... ... деңгейінің жеткіліктігі банк жүйесін
қолдайтын басқа шарттардың біріне жатады.
Банктердегі немесе жалпы банк жүйесіндегі капитал көлемін тура
анықтау қиын, ... ... ... ... үшін ... ... мен бақылаушы органдардың сенімі
үшін банк капиталы жеткілікті мөлшерде болуы қажет. Қажетті
капиталдың сомасы банктің ... ... ... ... ... егер ... ... несиелерінің тәуекел дәрежесі өте
жоғары болса, онда банкке көп ... ... ... тура ... ... ... ... анықтай отырып, банк өз
алдына мынадай міндеттерді ... ... ... өз капитал мөлшерін ұлғайту қажет пе немесе ... ... ... ... ... өз ... орналастыру тиімді ме?
Осындай жағдайда банк капиталы, оның активтер сапасына, ... ... ... және ... ... кешетін тәуекелдерге тәуелді ме
жоқ па деген балама сауалдар туындап отырады.
Банктің меншікті капиталын бағалау әдістемесі туралы ... ... ... ... ... қаржы ұйымдарында үлкен пікірталас
туғызған болатын. Сөйтіп, 1988 жылы ... ... ... шешімімен
"Халықаралық біртұтас капитал есебі және капитал стандарты туралы" келісім
шарт негізінде "Кук коэффициенті" деп аталатын ... ... із ... ... 1993 ... бастап күшіне енген бұл
коэффициент көптеген елдердің Орталық банктерінде, ... ... ... ... норматив қатарында пайдалануда .
Кук коэффициенті банк капиталы мен баланстан тыс активтері арасындағы
ең төменгі ... ... ... Мұндағы меншікті капитал екі
элементті қамтиды: негізгі және қосымша капитал. Олардың жеткіліктігіне
баға беру ... ... мен ... тыс ... өлшемі таңдап
алынған. Мұндай тәсіл баланстан тыс операциялардың іске ... ... ... ... ... ... қаражаттар жұмсауды
ынталандыра түседі.
Базель келісіміне сәйкес, банктің капиталы екі ... ... ... ... және II ... капитал.
I. деңгейлі капиталға: қарапайым акциялар, бөлінбеген пайда, сол
сияқты еншілес компаниялардың бақылаусыз ... ... емес ... капитал шамасы жатады.
II. деңгейлі (қосымша) капиталға: несиелер бойынша зияндарды
жабуға арналған резевтер, ... ... бар ... екінші дәрежелі қарыздар жатады.
Базель келісімінің бекіткен нормативтік коэффициентіне сәйкес, екінші
деңгейдегі банктердің қызметін реттеуде қолданылатын ... ... банк ... ... ... ... банк секторындағы меншікті капитал динамикасының
өзгерісін 1 кестеден көруте болады.
Ке сте 1 - ... ... ... ... млрд. тенге
| | | | ... ... | ... ... ... % |
|I ... ... |91,1 |110,6 |21,4 ... ... |76,8 |77,0 |0,3 ... капитал |8,7 |11,2 |28,7 ... ... |8,7 |15,0 |72,4 ... ... ... |36,0 |55,7 |54,7 ... ... |7,4 |20,6 |178,4 ... |15,3 |30,1 |96,7 ... | | | ... ... ... |161,2 |32,0 ... жылдың 1 қаңтарына екінші деңгейдегі банктердің меншікті капиталы
32,0 %-ға өсіп, 161,2 млрд теңгені (1 036 млн АҚШ ... ... ... капитал — 21,4 %-ға өсіп, 110,6 млрд теңгені, оның ... ... ... — 0,2 млрд ... өткен жылдардағы бөлінбеген
таза табыс — 6,3 млрд теңгеге, қосымша капитал 2,5 млрд ... ... ... ... 54,7 %-ға ... 55,7 млрд теңгені, оның ішінде:
ағымдағы тазатабыс — 13,2 млрд ... ... ... — 11,8 млрд ... ... ... капиталының жеткіліктігі жоғарғы деңгейде сақталған. Оның
ішінде: кі-дің мәні 2006 жыл ... ... ... ... ... мәні ... кем емес), к2-нің мәні 0,19-дан 0,17-ге (норматив мәні — 0,12 ... ... ... ... банк ... ... активтердің
өсуі банктердің капиталдану қарқынының ... ... ... ... ... құрылымында тартылған қаражаттар үлесі меншікті
қаражаттармен салыстырған өте жоғары, олардың есебінен ... ... ... ... ... асырылады.
Нарықтық қатынастардың дамуына байланысты, сондай-ақ ескі банктік ... ... бос ... ... ... дәстүрлі емес тәсілдерінің
болуы, тартылатын қаражаттар құрылымын толығымен өзгертті десе де болады.
Банктің депозиттік емес ... ... ... ... ... мақсатында тартылады. Оларға: банкаралық несиелер, Ұлттық банктің
несиелері, банктердің меншікті ... ... ... ... ... ... ... және шетелдік басқа да қаржы
нарығынан сатып алынған ресурстары жатады.
Банкаралық ... — бұл ... ... ... ... ... бұл ... ресурстармен салыстырғанда өте қымбат ресурс
болып табылады.
Банкаралық несиенің негізін банкаралық депозиттер құрайды. ... — бұл ... ... ... ... ... ... емес қаражаттардың бір түріне Ұлттық банктің екінші деңгейлі
банктерге қысқа мерзімді ... ... ... ... беріліп
отырған мынадай несиелерін жатқызуға болады: ... (бір ... ... ...... ұлттық банктегі корреспонденттік шотында дебеттік
қалдықтың пайда болуына байланысты бір түнге берілетін несиесі.
Мысалға, оны бүгін ... ... ... ... кешке қайтаруға тура
келеді. Кей жағдайда бұл несиені алу жұмыс аптасының соңғы күні немесе жұма
күнге түссе, онда ... ... ... ... күні ... ... заем — банктік жұмыс күні ішінде банктердін, ұлттық банкте
ашқан корреспонденттік шотында уақытша қаражат жоқтығына немесе ... ... ... мен төлемдер жасау мақсатында берілетін
несие.
Бұл аталған несиелер ... ... ... банк ... деңгейдегі
банктерге бүгінгі күні орта және ұзақ мерзімде несиелерді бермейді. Бағалы
қағаздарды қайта сатып алу ... сату ... ... ... ... ... қамтамасыз етілетін қысқа мерзімді заемның түрін
білдіреді.
Мұндағы қарыз алушының міндеттемесі, яғни ол келісілген күні және ... ... ... ... ... ... ... қайта сатып алуды
көздейді.
Ұлттық банктерде вексельдерді қайта есепке алу және ... ... бұл ... ... ... қажеттілікке байланысты екінші деңгейлі
банктердің "Ұлттық банкке өздерінің вексельдерін кепілге бере ... ... ... ... ... жаңа бір ... банктің вексельдерін
жатқызуға болады. Банктер тек ... ... ғана ... ... шығарудағы артықшылықтарға: біріншіден, вексельді тауарлар мен
көрсетілетін қызметтер үшін есеп айырысуда ... ... ... алу ... ... ... жүреді; үшіншіден,
вексельді жеке және заңды ... ... ... төртіншіден,
вексельдердің өтімділігі жоғары; бесіншіден, вексельдер бойынша дисконт
мөлшерлемесі жоғары; ... ... ... ... жеке ... ... шектеу болмайды; жетіншіден, вексельдің мерзімі әр түрлі болады
[8, б.74].
Екінші деңгейлі ... ... ... капиталы мен банктік
ресурстар ... ... ... облигация шығару арқылы қосымша
қаражат тартады. Облигацияларды отандық тәжірибеде көбіне ірі ... ... ... отыр. Мұндай қарыздық міндеттемелер түрлерін
шығару бір жағынан, банк капиталын, ... ... оның ... ... ... Бұл операцияларды ұйымдастырудың басты мақсаты
— банктің өтімділігін жақсарту болып табылады.
2. Қазақстандағы екінші ... ... мен ... ... ... ... Конституциясына және заңдарына сәйкес банк
емес несие мекемелері өзінің негізгі ... ... ... ... қабылдауға құқы жоқ. Сондай-ақ өзінің атауында, құжаттарында,
хабарландырулар мен ... ... ... ... ия ... ... ... банктік операциялар жүргізеді немесе банк ісіне
аудиторлық бақылау жүргізеді деген ұғым қалыптастыратын ... ... [1, ... ... ... өз қызметінде 1995 жылы 30 ... «ҚР ... ... және 1995 ... 30 ... қабылданған «ҚР-
дағы банктер және банктік қызмет туралы» ҚР заңдарын басшылыққа алады.
Коммерциялық банктер банктік жүйенің ... ... ... ... ресурстарды шоғырландыра отырып, заңды және жеке ... ... ... ... мен ... ... ... асырады.
Осылайша банк- ақшамен және құнды қағаздармен орперациялардың түрлерін
жүзеге ... ... ... азаматтар мен басқа ... ... ... ... ... ... ... [2, б.334].
Қазіргі коммерциялық банктер ... 1990 ... ... ... яғни ... ... ... небары 15 жылдық тарихы бар.
Коммерциялық банктердің соңғы төрт жылдағы сандық құрамы төменде 1 ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасының банк
жүйесі ТМД елдерінің арасында серпінді ... келе ... ... ... 34 екінші деңгейлі банк өз қызметтерін
атқаруда., оның ішінде «Қазақстанның Даму Банк» Ақ да бар. ... ... атап ... 28-і ... ... ... ... қатар банк
қызметіне қол ... ... ... ... ... ... ... жеті жыл ішінде филиалдардың саны 50-ге артты және 2006
жылдың 1 қаңтарына 418 -ді құрап ... ... мен ... 1312 ... бөлімшелер қызмет етуде, оның ішінде 206 бөлімше 2005 жылдың
ішінде ашылған.
Кесте 2 - ... ... ... құрамы.
| ... ... ... ... банктердің саны, |37 |35 |35 |34 ... ... | | | | |
|- ... ... ... |17 |16 |15 |14 |
|- ... ... ... |1 |2 |1 |1 ... ... | | | | ... ... банктердің |368 |355 |385 |418 ... саны | | | | ... ... ... |1020 |1023 |1106 |1312 ... ... саны | | | | ... ... ... |8 |10 |11 |17 ... ... саны | | | | ... ... |14 |20 |18 |18 ... ... саны | | | | ... за годы ... ... сборник. ҚР |
|статитика Агенттілігі, 2007 жыл [3, б. 53] ... ... ... ... ҚР ... банктің берген лицензиясы
негізінде қызмет етеді. Лицензияның ... ... ... бар ... ... ... айналысатын қызмет түрі жазылады. Қазақстанда
берілетін лицензияның дамыған шет елдерден айырмашылығы ... ... банк ... ... ... ... ... мысалыға, инвестициялық - ипотекалық қызметтерді ... және т.б. ... ... ... ... нарығына да тікелей
қатысуға толық құқылы.
Банктік операцияларды жүзеге асыруға алатын лицензиядан басқа ҚР Ұлттық
банктен валюталық операцияларды ... ... бас ... ... ... ... оларға, өз қызметін жүзеге асыруы үшін қажетті саналатын
банктер қатарымен корреспонденттік қатынастар орнатуға, сондай-ақ ... ... өз ... мен ... ... құқық береді.
Сонымен қатар, Қазақстандық коммерциялық банктерге бағалы металдармен
операцияларды жүзеге асыру үшін ҚР Ұлттық банкі лицензия береді.
1995 ... 31 ... ... ... ... және ... ... ҚР-ның заңына [4] сәйкес ҚР-да банкті ашу немесе оның
қызметін ұйымдастыру ... үш ... ... Банк ... ... ... рұхсат алу;
2. Әділет Минисрлігінде мемлекеттік тіркеуден өту;
3. Банк операцияларын ... ... ... ... ... заңға сәйкес банкті заңды және жеке тұлға ашуға құқылы.
Бірінші кезеңде, банк ашушы Ұлттық ... банк ашу үшін ... ... ... және оған қоса ... ... тапсырады:
- рұхсат алу үшін беретін өтініші;
- құрылтайшылық шарт (түпнұсқа);
- банктің жарғысы (түпнұсқа);
- банк ... ... және банк ... ... ... ... құрылтайшылар туралы мәліметтер;
- құрылтайшылардың соңғы екі есептік жылдағы бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... туралы аудиторлық қорытынды;
- егер бір немесе одан көп құрылтайшылары ҚР-ның резиденті болмаса,
ондай жағдайда сол ... ... ... ... қадағалау
органынан жазбаша келісімі;
- егер банк операцияларының жекелеген түрлерін жүзеге ... ... ... ... ... онда оның ... құрылтайшылық шарты, соңғы
есептік мерзімге жасалған бухгалтерлік ... ... ... ... аудиторлық қорытынды;
- банктің жетекшілік ... ... ... ... оның ... банк ... мен бас бухгалтерінің банк жүйесінде
кемінде - үш жыл, ал ... ... ... екі жыл, банк
филиалының бірініші жетекшісі мен бас ... ... - бір ... тәжірибесі болуы керек және т.с.с.
- жаңадан құрылатын банктің толық ұйымдастырылу ... ... ... ... ... жаңадан құрылатын банктің ішкі аудит қызметі туралы ережесі
(банктің өкілетті органдарымен бекітілуі ... ... ... ... несиелік комитеті туралы ережесі
(банктің өкілетті органдарымен бекітілуі ... ... ... ... бизнес-жоспары, оның ішінде болуы керек,
банк қызметінің стратегиясы, бағыттары мен ауқымы, ... ... ... ... ... ... ... үш жылға арналған пайда
және зиян туралы есебі, маркетинг ... ( банк ... ... ... ... ... ... тапсырылған бизнес-жоспарына сәйкес дайындық шаралары туралы
құрылтайшылардың ... ... ... ... ... атынан өтініш
беруге құзіретінің барлығын растайтын құжатты;
- басқа банктің жарғылық ... ... ... мәліметтері.
Банк ашу үшін рұхсат алуға берілген өтініш үш ай, әрі ... алты ... ... ... қаралады.
Ұлттық банк банк ашуға рұхсат алуға берілген өтініштердің ... ... ... ... банк ... банк ... ... күннен
бастап, бір ай ішінде Әділет министрлігінде ... ... ... ... ... банк ашуға берген рұхсатын және Ұлттық ... ... ... құжаттар тапсырылады.
Үшінші кезеңде банктік операцияларды жүзеге асыру үшін Ұлттық банктен
лицензия алады. Лицензия алу үшін ... ... ... ... бір жылға дейін мыналарды орындауға тиіс:
- ұйымдастырушылық - техникалық ... ... оның ... ... нормативті талаптарына сәйкес бөлмелерді және
құрал - жабдықтарды ... ... ... ... қабылдау;
- жарияланған жарғылық капиталды төлеу.
Лицензия алуға берген өтінішпен бірге жоғарыда ... ... ... ... беруге тиіс.
Өтінішті берген уақыттан бастап, бір ай ішінде Ұлттық банк қарайды.
Лицензияның ... ... және онда ... ... барлық
операциялар тізімі көрсетіледі.
Аталған заңның 30- бабына сәйкес банктік операцияларға мыналар жатады:
- заңды тұлғалардың депозиттерін қабылдау, банктік ... ... ... жеке ... ... қабылдау, банктік шоттарын ашу
және жүргізу;
- банктердің және банктік операциялардың ... ... ... ұйымдардың корреспонденттік шоттарын ашу және жүргізу;
- заңды және жеке тұлғалардың металдық ... ашу және ... ... ... ... мен монетаны қабылдау, беру,
қайта санау, айырбастау, ұсату, сорттау, қаптау және сақтау;
- ... ... ... және жеке ... ... ... тапсырмаларын орындау;
- есепке алу операциялары: заңды және жеке ... және өзге ... ... есепке алу;
- займдық операциялар: ақы төлеу, мерзімін белгілеу және қайтару
шартымен ақшалай формада несиелер беру;
- заңды және жеке ... оның ... ... тапсырмаларына байланысты. Олардың банктік шоттары
бойынша есеп айырысу операцияларын жүргізу;
- сенім операциялары: сенім білдірушінің тапсырмасы ... ... ... сай ақшасын, құйма бағалы металын және бағалы
қағаздарын басқару;
- клирингтік операциялар: төлемдерді жинау, ... және ... олар ... ... есепке алу операцияларын жүргізу
және клирингке қатысушылардың таза позициясын ... ... ... ... құжатты формада шығарылған
бағалы қағаздарын, құжаттарын және бағалы заттарын ... ... ... ... ... ... жалға беру;
- ломбардтық операциялар: тез іске асатын бағалы қағаздар мен
жылжитын мүліктерді ... ... ... ... ... ... ... карточкаларын шығару;
- банкнота мен монеталарды және бағалы заттарды инкассациялау және
жөнелту;
- шетел валютасымен айырбас операцияларын ұйымдастыру;
- төлем құжаттарын инкассоға ... чек ... ... ... ... ... ... қызмет;
- аккредитивті ашу, растау және ол бойынша міндеттемені орындау;
- ... ... ... ... ... ... беру;
- үшінші тұлғаның атынана ақшалай формада орындалуды көздейтін
банктік кепілдеме ... ... ... нарығында басқа да кәсіби қызмет түрлерін
жүзеге асыра алады. Оларға ... ... ... - ... ... қағаздарымен;
- дилерлік - мемлекеттің және өзге де бағалы қағаздарымен;
- кастодиандық;
- клирингтік.
Осы аталған қызмет түрлеріне Ұлттық банктен жекелеген және ... ... ... ҚР-ғы екінші деңгейдегі банктер өз қызметін жүзеге асыру
барысында филиалдарын, өкілдіктерін, жинақ кассаларын, сондай-ақ еншілес
банктерін аша ... ... - ... ... ... ... ... көрсетілген
банктік операцияларды жүзеге асыруға құқылы және өзінің дербес бухгалтерлік
балансы бар, ... ... ... ... ... ... ... банктер өздерінің филиалын ашу үшін ... ... ... ... Ол үшін мынандай құжаттарды тапсырады:
- филиал ашуға рұхсат алу өтініші;
- банк операцияларының тізімі көрсетілген банк филиалы туралы ... ... ... және бас ... ... кандитаттар туралы
мәліметтер.
Шетелдік банктердің ҚР аумағында филиалдарын ашуға ... ... ... - ... операцияларды жүзеге асырмайтын, яғни
банктің тапсырмасымен және оның атынана ... ... ... орналасқан
жерінен тыс орналасқан, заңды тұлға ... ... ... құрылымдық
бөлімшесі.
Банк өкілдігі Ұлттық банктің келісімімен ашылады. Шетелдік банктер
өкілдіктерін ашу үшін ... ... ... ... ... ашуға рұхсат алу өтініші;
-өтініш жасаушы банктің құрылтайшылық құжаттары;
-ҚР аумағында өкілдік ашу туралы өтініш жасаушы банктің шешімі;
-өтініш жасаушы банктің ... ... ... лицензиясының
барлығын растайтын сол мемлекеттегі банктік ... ... ... ұйым ... ... ... ... соңғы қаржылық
жылға жасалған жылдық есебі;
- өтініш жасаушы банктің ҚР аумағында өкілдігін ашуға қарсы ... сол ... ... қадағалау органының жазбаша
хабарламасы;
- өкілдікте жұмыс істейтін қызметкерлердің саны және жетекшісі ... банк - ... ... елу ... ... бас ... және ... дербес бухгалтерлік балансы бар заңды тұлға.
Есеп айырысу кассалық бөлімі - ҚР ... ... ... түрлерін орындайтын, филиал немесе өкілеттік мәртебесі жоқ, ... ... ... ... ... негізінде құрылатын банктің аумақтық
бөлімшесі.
ҚР Ұлттық банкі ... ... ... ашуға берген рұхсатын
мынандай негіздерге байланысты қайтарып алуы ... банк ... өз ... ... ... немесе таратылуы туралы
шешім қабылдау;
- банк қызметінің тоқтатылуы туралы сот шешімінің қабылдануы;
- мемлекеттік тіркеуге ... ... ... бір жыл ... банк
қызметіне байланысты жалған мәліметтердің болуы;
- мемлекеттік тіркеуге алған күннен бастап, бір жылдан астам уақытқа
дейін банк операцияларын ... ... ... ... банк ... сол сияқты жарғысында көрсетілмеген
операцияларды жүзеге асыруы;
- мемлекеттік тіркеуге алған күннен ... бір ... ... жарияланған
жарғылық қордың сомасын төлемеу.
Қазақстандық тәжірибеде басқа дамыған шетелдік тәжірибелер ... ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы банктік заңдарғы сәйкес банкті тіркеуге алу үшін
жарияланған ... ... 50 ... астам бөлігі акция, облигация,
ақшалай қаражат, бағалы металдар немесе басқа да ... ... ... Ал ... сомасы жыл бойы салынуға тиіс [5, б.17].
Жарияланған жарғылық қордың жартысының ақшалай түрдегі ... ... ... ... ... ал ... ... түрде бағалануына байланысты банкті құрушы акционерлердің жалпы
жиналысында акті бойынша қабылданады.
Банктің ұйымдастыру құрылымы негізгі екі ... ... ... құрылымымен және оның функционалды бөлімшелері мен қызметінің
құрылымымен.
Басқару органдарының негізгі тапсырмасы - ... ... ... асыру мақсатында оны тиімді, ұтымды және оперативті ... ... ... ... оның басқармамен және бағынушыларымен қарым
қатынасына барлық ... ... ... ... құрылымын анықтау басқару органына анықтауды, олардың
өкілеттілігін бекітуді, негізгі банк операцияларын ... ... мен ... ... ... ... ... тәсілі
мен басқару құрылымы банк заңдылығымен анықталады, ... ... ... сұрақтарын коммерциялық банк өзі шешуге құқылы.
Коммерциялық банктің ұйымдастыру және ... ... ... онда банкті басқару органдарының, олардың құрылымының, құрылу
және қызмет тәртібі көрсетіледі.
Акционерлік коммерциялық банктің жоғарғы органы ... ... шешу ... жыл сайын шақырылатын акционерлердің жалпы
жиналысы:
- жарғы мен жарғылық капитал көлемін өзгерту;
- банк ... ... ... ... ... банк ... ... банк филиалдарын құру және тарату және т.б.
Банк қызметін жалпы басқару ... ... ... ... және бақылау
органдарының жұмысын бақылау және қадағалау үшін акционерлер жиналысы
басқарманы ... ... 5 ... ... ... банктің мақсатын анықтайды және оның несие - есеп, инвестиция,
валюта және қызметтің басқа түрлері бойынша ... ... ... әлемдегі басқа ұйымдармен қызметін координациялайды және байланыс
орнатады.
Басқарма несие және инвестициялық саясаттың банк ... ... ... ... заңдылықтарына сәйкес келуіне ... Ол ... ... дайындау және пайдалану сұрақтарын шешеді.
Басқарма құрамындағы акционерлер ... банк ... ... үшін ... ... ... банк ... сайлайды. Ол банкті
өзінің орынбасарлары арқылы басқарады, ал олар банк ... ... ... ... бәрі ... құрамына енеді.
Ірі банктер көбінесе ... ... ... ... ... мен ... ... Олардың басшылары
осы бөлімшелердің бір қалыпты ... ... ... ... ... ... басқарма басшылары және олардың
орынбасарлары бөлімшелер мен ... ... ... ... ... мен ... анықтайды, олардың жұмыстарына
кеңес береді, қадағалайды және бағалайды.
Бөлімдер мен қызметтер тар шеңберде ... ... мен ... және ... ... ... ... мамандардан
тұрады. Көбіне бөлімдер төмендегідей болады: несиелеу, инвестициялау және
құнды қағаздар, депозиттік және кассалық операциялар, ... ... ... және т.б.
Несие беру және тексеру жұмыстары туралы нақты ... ... ... ... комитеті мен тексеру комиссиясы құрылады [6, б.21].
.
Сурет 1-Коммерциялық банктің жеңілдетілген сызбасы.
Банктың ұйымдастырушылық құрылымында ... ... ... ... ... ... ... асады. Оларға:
несиелеу, инвестициялау, сенім операциялары, халықаралық есеп айырысулар,
клиенттерді қабылдау және қызмет көрсету. ... саны ... ... ... ... банк ... ... мен күрделілігіне және
клиенттерге көрсетілетін қызметтер түрінің әр ... ... ... ... мен ... ... болуына байланысты
оның құрылымында филиалдар мен аймақтық ... ... ... және бақылайтын департаменттер мен
басқармалар болуы керек.
Банк қызметінің мәні ... бір ... ... белгілі
қызметтерді атқаруымен көрінеді. Банк қызметін банктың ... ... ... ... атқаруы арқылы сипаттауға болады. Кез келген банк
өнімінің негізінде қайсібір қажеттілікті қанағаттандыру жатыр.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... ... жатады. Қызметтердің пайыздарының арасындағы айырмашылықтан
коммерциялық банктер өздерінің пайдасының көп бөлігін алады. Бірақ осы ... ... да ... қызметтердің түрі сан алуан.
Республиканың коммерциялық банктері өздерінің клиенттерінің ... ... ... есеп ... және қаржы операцияларының барлық
түрлерімен айналысады.
Қазақстан Республикасының банк заңдылығына сәйкес коммерциялық банктер
келесі операцияларды орындайды:
- ақылы негізде ... ... ... мен ... есебін жүргізу және
кассалық қызмет көрсету;
- заңды және жеке тұлғаларға қайтару, мерзімді және ақылы негізде
қысқа және ұзақ ... ... ... ... ... ... ... бөлушілердің
нұсқауымен күрделі қаржыландыру;
- заңда қарастырылған негізде жеке құнды қағаздарын шығару;
- ... ... ... ... ... ... ... алу, сату
және сақтау немесе солармен байланысты басқа да операциялар;
- ақшалай формада орындалуын ... ... ... ... ... ... банк операциялары бойынша брокерлік қызмет көрсету;
- клиенттердің құжаттары мен құндылықтарын сақтау;
- банк қызметімен байланысты кеңес берушілік қызметі;
- ... ... ... асыру;
Ұлттық банктің арнайы лицензиясын ... банк ... ... ... ... ... оның ... шетелдік валютамен операцияларды жүзеге асыру;
- халықтан ақша салымдарын тарту;
- инкассация қызметі;
Коммерциялық банктің осы ... ... ... ... негізгі қызметтерін топтауға болады:
1. уақытша бос ақшалай қатажаттарды, жинақтар мен қордарды
аккумуляциялау ( ... ... ... мен ... ... ( ... несие ақшаларын шығару;
4. нақтысыз есеп айырысуды жүзеге асыру;
5. инвестициялық қызмет;
6. ... ... да ... ... және ... тұлғалардың уақытша бос ақшалай ... ... және ... ... айналдыра отырып, банктер ақшалай
кірістер мен салымдар түріндегі жинақтарды аккумуляциялайды.
Сонымен қатар ... ... ... яғни ... ... қамтамасыз
етеді және пайдалы негізде қарыз ... ... ... ... жинақтар ссудалық капиталға айналады. Қарыз алушылар қаражаттарды
өндірісті кеңейтуге, ... ... ... ... Ақырында
коммерциялық банктер көмегімен жинақтар капиталға айналады.
Банктердің ... ... ... ... ... ... жөніндегі жұмыстары депозитті операциялар деп аталады. Осы
депозит операциялары негізінде коммерциялық банктердің ... ... ... ... [7, ... ... ... деп банкпен оның қаржылық тұрақтылығын,
коммерциялық және шаруашылық іс-әрекетін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ағынды және алдыңғы жылдардағы іс-әрекет
нәтижелері бойынша алынған пайданы түсінеді.
Банктің ... ... ... ... ... бойынша біркелкі
емес және жыл бойында бір қатар факторларға байланысты, атап ... ... ... пайданы пайдалануға, банктің ... ... ... ету ... ... байланысты
өзгеріп тұрады. Келтірілген мәліметтер банктің меншікті кұралдары мақсатты
арналуы және қалыптасуынын, әр ... ... бар әр ... ... көрсетеді [8, б. 76].
Коммерциялық банктердің меншікті құралдарының ... ... ... ... ... төмендегілер құрайтындығын көрсетеді: жарғылық
капитал, меншікті капитал және банк қорлары - 2003 ... 1 ... және 2003 ... 1 ... - 94,9%. ... банктің таза пайдасынан
құралатын қорлар банктермен құрылған қорлардың жалпы сомасының 51,0 және
70,0% ... ал ... ... ең ... ... ... арнайы және
жинақтау қорлары - 45,3 және 59,6% . ... екі ... ... ... өз ... материалдық және әлеуметтік
қажеттіліктерін қанағаттандыруға, қайырымдылық жәрдемге және ... ... ... Сонымен, осы қорлар құралдарының ... ... ... ... қызмет етеді. Резервтік қордың
өсіміне пайда айтарлықтай аз жіберілгендігін жеке қорлар ... ... ... ... ... ... өсуінің және
клиенттердің төлеу қабілетінің төмендеуінің жағдайында пайданың ... ... ... ... ... және оның ... ... себеп тудырмады.
Банктің меншікті кұралдарының маңызды элементі болып ссудалар бойынша
мүмкін шығындарға, ... ... ... және ... да ... ... резервтер табылады.
Жарғылық капитал банктің заңды тұлға ретіндегі әрекет ... ... ... және ... ... міндетті шарты болып
табылады. Оның шамасы орталық банктердің ... ... ... сонымен бірге оның минималды шамасын 1989 жылы 5 млн ЭКЮ сомасында
бекіткен Европалық экономикалық бірлестіктің ... заты ... ... (қор) жарғылық капиталдың төлнеген сомасының 15%-нан
төмен емес көлемдегі таза ... ... және банк ... ... орнын жабу мен оның ... ... ... ... ... Бұл қор барлық банктермен «Акционерлік ... және ... және банк ... ... ... [9] сәйкес
құрылады.
Қорлардың екінші тобы банк карамағында ... таза ... ... бөлу ... ... калыптасады, сонымен қатар таза пайданың
белгілі мақсаттарға пайдаланылуының процесін көрсетеді.
Қорлардың «қосымша капитал» ... ... ... ... тобы
төмендегілерді қамтиды:
акцияларды олардың бірінші ұстаушыларына ... ... - ... табыс». Бұл құраладар банктің ... ... оның ... ... арттырады;
негізгі қорларды қайта ... ... ... ... ... өсімі. Бұл қордың шамасы ... ... ... ... ... ... оның іс- ... сапалық
сипаттамасы болып табылады. ... ... мәні ... ... ... ... ... тіркелген активтердін
(негізгі қорлардың) құнсыздануына ... ... деп ... ... мүліктің құны. Бұл қор құралдарының көлемі банктің
материалдық активтерінің ... ... ... ал оны ... ... шығындардың орнын толтыру) оны резервтік
қорлар тобына жатқызуға ... ... ... тобы жеке ... ... бойынша тәуекелді
жабу мақсатымен, сол арқылы жинақталған резервтердің есебінен шығындарды
сіңіру аркылы банк тұрақтылығын қамтамасыз ету мақсатымен ... ... ... ... және ... басқа да активтері бойынша резервтер
жатады. Бұл резервтердің шамасы, бір жағынан, банк активтерінің ... ... ... - банк ... қоры, әсіресе таза пайдадан
құрылған резервтік қорлар (мысалы, бірінші топ ссудалары бойынша ... ... ... ... ... ... ... және төртінші топ қорларының кұралдары олардың
мақсатты арналуына сәйкес өте қозғалымды болып келеді, себебі олар меншікті
техникалық базаның дамуымен байланысты ... ... ... ... ... ... ету үшін қолданылады (мысалы, сыйақы,
жәрдемақы төлеу, құрал-жабдық алу, ... ... тыс ... ... ... ... шығындарға жатқызу, қайырымдылық көмек
көрсету және т.б.), яғни бұл қорлардың кұралдарын пайдалану банк мүлкінің
азаюымен байланысты.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... банкте қалып,
басқа мақсаттарға қолданыла алмайды, яғни банк ... ... ... банк ... ... банктің меншікті құралдары мен меншікті
капиталының ұғымдарын бөледі. «»Банктің меншікті құралдары ұғымы - ... банк ... ... ... ... ... ... банктің жарғылық, резервтік және басқа да қорлары, сонымен бірге
өткен жылдардың ... ... мен ... жылдың пайдасы. Банктің
меншікті капиталы - бұл есептік жолмен ... ... Ол ... ... банк ... функцияларын орындай алатын ... ... ... ... кұралдардың негізгі элементтері,
яғни заңмен сәйкес ... ... ... ... және банк ... ... ішкі көздердің есебінен ... ... ... ... ... ... банк ... жатады:
1. тұрақтылық;
2. несиелеуші құқыктарына қатысты субординация;
табыстардың тіркелген ... ... ... меншікті капиталы деп оның ... ... ету, ... ... ... сіңіру үшін арналған
және оның әрекет етуінің ... ... ... ... болатын
арнайы құрылған қорлар мен резервтерді түсінеді. Банктің капиталы жарғылық,
резервтік ... ... ... жоқ ... ... ... алдыңғы жылдардың бөлінбеген пайдасын,әр түрлі тәуекелдерді жабуға
арналған резервтерді қамтиды және банк ... бір ... ... ... ... атқарылатын функциялар отандық және батыс
әдебиеттерінде бір мағыналы талқыланбайды. Үш ... ... ... оперативті және реттеуші. Банк активтерінін маңызды үлесі
салымшылармен несиеленгендіктен ... ... ... сомасы
бойынша шектеулі болып келетін меншікті капиталдың негізгі функциясы болып
табылады. Сонымен катар, банк ... банк ... ... ... функциясы банктің жойылуының жағдайында салымшыларға
компенсация төлеу мүмкіндігін, сонымен бірге банкке шығындар болу қауіпіне
қарамастан әрекет етуге ... ... ... ... ... ... ... сақтауды білдіреді. Бірақ, мұнда шығындардың үлкен ... ... ... ... ... ... есебінен жабылады деп
ұйғарылады. Кәсіпорындардың көпшілігімен салыстырғанда коммерциялық банктің
төлеу ... ... тек ... ... ... Әдетте, банк акционерлік капиталға қол тимеген
жағдайда, яғни активтер кұны ... ... ... сомасынан
(қамтамасыз етілмегендерін есептемегенде) және оның акционерлік капиталынан
төмен болмаған ... ... ... деп саналады. Капитал
ерекше корғау «жастығының» ... ... және ... ірі шығындардың
жағдайында операцияларды жалғастыруға мүмкіндік береді. Мұндай шығындарды
қаржыландыру үшін меншіктк капиталға қосылатын әр түрлі ... ... ... ал ... бойынша клиенттердің жаппай ... ... ... ... үшін акционерлік капиталдың бір
бөлігін пайдалану ... ... ... ... ... функциясы қорғау функциясына қарағанда
екінші кезектегі орынды алады. Ол жер, ... ... ... ... ... ... ... қаржы резервын құруға меншікті
кұралдардың пайдаланылуын камтиды. Қаржы ... бұл көзі банк ... ... ... ... ... ... бір қатар
шығындарды іске асырып жатқан кезде өте бағалы болып табылады. Банктің
дамуының ... ... ... ... ... ... бұл құралдардың бір бөлігі ұзак мерзімді активтерге, әр түрлі
резервтер құруға жұмсалады. ... ... ... шығындарды
жабудың негізгі көзі болып жинақталатын пайда табылғанымен, банктер ... ... ... ... ... ... бар ... өткізу
кезінде - филиал ашу, бірігу кезінде ұзақ мерзімді қарыздарды қолданады.
Капиталдың реттеуші функциясын орындау тек қана ... ... ... ... ... мүдделі болуымен байланысты. Банк капиталының
көрсеткішінің көмегімен мемлекеттк органдар банк ... ... ... іске асырады. Әдетте банктің меншікті капиталына жататын ... ... ... ... ... активтер бойынша шектеулерді
және басқа банк активтерін сатып алу шарттарын камтиды. ... ... ... ... ... ... меншікті капиталының
көлеміне байланысты болады. ... ... ... ... ... функцияға ссудалық ... ... ... ... ... пайдаланылуын да
жатқызады (банктің ссудалары мен капиталы бар ... ... ... [10, б. ... ... банк ... ... мақсаты - тәуекелді төмендету
екендігін мойындай отырып, келесі функцияларға негізделеді:
1. ... ... ... ... ... сақтай алатын
буфер болып табылады;
2. капитал қаржы ресурстарының нарықтарына қол ... ... ... ... қорғайды;
3. капитал тәуеклдің өсуін тежеп, шектетеді.
Капиталдың барлық осы функциялары тәукелдің төмендеуіне себеп тудырады.
Мұндай тәсілдің үлкен практикалык маңызы бар және ол ... ... ... ... ... ... шығындарға қарсы буфер ретіндегі ролі оны
ақшалай құралдардың қозғалысының процессінде карастырғанда айқын көрінеді.
Банк клиенттері ссудалар бойынша өз ... ... ... мен негізгі төлемдер бойынша ақша кұралдарының келуі бірден
тоқтайды. Құралдардың ... ... Банк ... ... ... ... болғанға дейін төлеуге қабілетті болын қалады. Мұнда да
капитал буфер болып қалады, себебі ол ... ... ... ... кұалдарды
азайтады.
Банк төлеуге қабілетсіз болып, акциялар бойынша дивидендтерді төлеуді
кейінге қалдыруы мүмкін. Жеткілікті капиталы бар банктер жоғалтқан ... ... ... ... үшін және ... ... ... уақыт ұтып алу үшін жаңа міндеттемелер немесе ... ... банк ... ... үлкен болса, соғұрлым банк
төлеуге ... ... ... ... ... ... көп және банк
тәуекелі төмен болады.
Тең банк капиталы қаржы ресурстарына еркін қол жеткізіп, операциялық
мәселелерді азайтады. Капитал ... ... ... ... ... ... алу ... береді. Үлкен меншікті капитал банктің
тұрақты абыройын, оған деген ... ... ... ... қарыз көмегімен қаржыландыру арқылы ала алатын жаңа ... ... ... және ... Бұл функция мемлекеттік
органдар бекітетін капиталдың активтерге қатынасының нормативімен тығыз
байланысты. Осылайша, егер банктер ссудалар ... ... ... ... ... ... олар ... акционерлік капиталды қосымша қаржыландыру
көмегімен колдап отыруы қажет. Бұл шара банк активтерінің спекулятивтік
өсімінің алдын алады, ... ... ... ... ... ... өз ... шеңберінде қалуы тиіс.
Банк капиталының аталған функциялары ... ... ... іс-әрекетінің негізі екендігін ... Ол ... ... ... және банк ... тәуекелдердің жағымсыз
салдарын түзетудің көзі болып табылады [11, б. 45].
1.3 Екінші деңгейлі банктердің ресурстарының ... мен ... ... ... ... басқа субъектілерінде
сияқты өз коммерциялык және ... ... ... ету ... ... ... ... болуы тиіс. Экономиканың дамуының
казіргі жағдайында ресурстарды қалыптастыру мәселесі бірінші ... тұр. Оның ... - ... ... ... өтумен, банк ісіне
мемлекет монополиясын жоюмен, екі ... банк ... ... ... ... маңызды өзгерістерге тап болуда. Бұл ... банк ... ... ... қоры ... ... ... колдану саласы банк жүйесінің бірінші звеносы - ... ... ... ... әр түрлі меншік формаларындағы кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ... орны мен әдісін өз ... ... бос ... ... жаңа ... ... ... ол ақшалай қатынастар жүйесіне ... ... ... ... ... ... ... активті операцияларының объектісімен анықталатын банктер
іс-әркетінің көлемдері олардың қарамағындағы, әсіресе қатыстырылған
ресурстар көлеміне ... ... ... ... ... ... ... үшін бәсекелік күресін күшейтеді.
Несиелік ресурстар нарығымен ... ... ... ... бағалы қағаздарды сатушы немесе сатып алушы болып табылатын
бағалы қағаздар нарығы әрекет ете ... ... ... және ... ... ... бар болуы несиелік ресурстар нарығындағы бәсекелік
күресті белсендендіреді және уақытша бос ... ... ... ... ... ... ресурстары немесе «банктік ресурстар» банк
қарамағында бар ... және ... ... іске ... үшін
қолданылатын меншікті және қатыстырылған құралдар жиынтығы болып табылады.
Пайда болу ... ... ... ... барлық ресурстары
меншікті және қарызға алынған (қатыстырылған), болып ... ... үщін ... ... ... көзі ... ... түрлері
табылады - талап еткенге дейінгі, жинақтық және шұғыл. Қаржылық ... ... ... ... барлық басқа көздеріне ұқсас. Ал
заңдылық көзқарастан депозиттер банкті жойылуының ... ... ... ... ... ... көздерімен
салыстырғанда артық орын алады. ... ... әр бір ... ... ... ... Федералдық корпорация (ҒВІС) есебінен 100
000$-ға дейінгі сомаға дейін кез-келген шығындардан сақтандырылады.
Банктер ағынды немесе чек есеп шоттары деп ... ... ... бір ... ... Олар ... ақша ... % бөлігінен
жоғарысын құрап, экономикада айырбас құралы ... ... ... ... ... ... - бұл ... есеп шоттағы ақшаны бірінші
талап етуі бойынша ала ... ... ... чек ... ... ... ... тұлғаға бере алатын ағынды есеп шот. Олар барлық салымдардың
20% құрайды. Талап ... ... ... жеке ... мекемелер мен компаниялардікі болуы мүмкін. Бірақ олар ешқандай
процент әкелмейді, сондықтан ... ... алу ... ... есеп ... ... [12, б. ... компаниялар мен мемлекеттік билік ... ... ... депозиттері негізіненәр түрлі қаржылық операцияларды өткізу үшін
ашылады. Мысалы, Ақш ... ... ... коммерциялық
банктерде ағынды есеп шоттары бар. Бұл есеп шоттары Казаначейлік салықтар
мен ссудалар бойынша алынған құралдарды ... ... ... жағдайда
болуы мүмкін резервтер шамасының кенет өзгерулерін болдырмауға ... ... ... ... ... депозиттері салықтар
мен ссудалар есеп шоты деп аталады. ... ... ірі ... ... ... еткенге дейінгі есеп шоттарында маңызды қалдықтары бар; бұл
қалдықтар корреспонденттік есеп шоттардағы қалдықтар деп ... ... ... ... ... ... беру жағдайында олардың бір
бөлігі қосымша ... алып келе ... ... ... ... ... үшін корреспондент-банктер коореспондент-
банктерге әр түрлі компенсациялар ұсынады. Мысалы, шағын ... ... ... клирингі, валюталық және траст операциялары мәселелері
бойынша кеңес ала алады.
1980 жылға дейін банктердің ... ... ... ... депозиттер
бойынша проценттік табыс төлей алмаған. Бұл ... ... және ... беру үшін пайдаланғандықтан банктер өз клиенттеріне
жеңілдетілген бағамен әр ... ... ... ... осы «ақысыз»
құралдардың алуын арттыруға тырысқан. Олаға чек кітапшаларын беру, ... ... ... қаржылық есеп жүргізу немесе жол чектрін
беру жөніндегі қызмет ... ... Бұл ... ... ... дейінгі есеп шот егелеріне проценттік төлемдердің жоқтығының орнын
толтыратын.
1972 жылы Конгресс эксперимент ... ... және ... ... ... НАУ (Кеоііа1 ог" АУҺҺсіга уаі ) деп
аталатын
Ағынды есеп шоттардың ... түрі ... ... табыс төлеуге
рұқсат берді. Мәні бойынша НАУ есеп шоттары талап еткенге. дейінгі, 5,25%
проценттік ... ... ... ... ... табыс
әкелетін есеп шоттар болып табылады. 1980 жылы депозиттік мекемелерді
реттеу және ... ... ... ... ... НАУ есеп ... ... барлық штаттардың депозиттік институттары алды. Бұл түрдегі есеп
шоттарды тек жеке ... ... ... және ... ... ашуы мүмкін. 5,25%-дык проценттік ставканың шекті мәні 1986 жылдың
1 қаңтарынан бастап жойылды. НАУ ... есеп ... ... ... ... 5% ... есеп шоттары жеке тұлғалармен және коммерциялық ... ... ... ... ... ... табылады. Шағын
банктер үшін олар ірі банктермен ... ... ... ... ... табылады. 1980 жылы басталған қаржы ... ... ... ... үшін бұл есеп ... ... ... себебі халық неғұрлым табысты және ыңғайлы чек ... ... ... ... ... ... жинақтық есеп шоттар
олаға кызмет көрсетуге аз ғана шығын ... ... ... ... ... ... ... түрде төмен болып табылады.
Жинақтық есеп ... ... ... - ... ... ... арқылы
және ақша нарығының депозиттік есебі.
Банктердің бүгінгі клиенттері квартал сайын өз есеп шотынан ... ... және ... ... өз ... ... ... жасай алады. Жинақтық есеп шоттар барлық депозиттердің 15% құрайды
және жиі ... жеке ... және ... емес ұйымдармен
ашылатын. Бірақ, 1975 жылдан бастап оларды пайдалану жеке ... үшін де ... ... Әрекеттегі заңдарға сәйкес жинақтық
салымнан ақша алу үшін ... 30 ... кеш емес ... ... ... Бұл ереже банктерге халықтың жаппай ақша құралдарын салымнан ... үшін 30-шы ... жиі ... ... ... ... уақытта банктер кұралдарды алу жөнінде алдын-ала ескертуді сирек
талап етеді, сондықтан салымшылардың көпшілігі оларды ... ... ... ала ... деп ... Сонымен қатар 1986 жылдың 1 ... ... есеп ... ... ... проценттік табыс бойынша
шектеулер жойылғандығын атап кеткен жөн [13, б. 64].
Әсіресе соңғы 15 жылдың ішінде ... ... ... ... ұсақ клиенттермен қолданылады. Олар шағын, қатардағы
тұтынушыларға ... ... үшін ... ... көзі ... ... сертификаттар номиналдық кұны, проценттік ставкасы және
өтеу мерзімі көрсету арқылы шығарылған банк ... ... ... ... ... ... ... жинақтық есеп
шоттардыкінен жоғары болады.
Өтімділіктің қажетті ... ... ... ... отырып банктер
заңмен қойылған талаптардан асатын резервтер құруы ... ... ... ... жетіспеушілігіне тап болған немесе олардың көлемін
арттырғысы келетін басқа банкке олардың бір бөлігін бере ... ... ... резервтерді сатып алу (қарызға алу) немесе сату (қарызға
ұсыну) ҚР ... ... ... деп ... ... алу туралы келісімдер банк алу үшін ... ... ... ... ... белгілі күнге немесе талап
ету бойынша қайта ... алу ... ... ... ... ... бағалы қағаздарды (әдетте мемлекеттік) ... ... ... ... ... қүралдары бар компания келесі күні қайта
сатып алу шартымен ... 7% ... ... үш ... казначейлік
векселдерді сатып алуға келісуі мүмкін. Мұндай келісімдердің компаниялар
үшін ... - ... ... ... ... ... ... табыстың төленуін қамтамасыз етеді. ... ... ... ... 1 млн. ... ... сомаға жасалынады, ал оларды
өтеу мерзімі үздіксіз ұзартылу мүмкіндігіне қарамастан, ... бір ... ... ... ... алу ... 30 ... дейінгі мерзімге
жасалынуы мүмкін.
АҚШ-тың шетелдік банктеріндегі ... ... ... ... мерзімді долларлық депозиттер евродоллар деп аталады.
Американдық банктер евродоллар нарығында жеке тұлғалардан ... ... ... ... ... ... алуы мүмкін. Евродоллар
нарығында американдық банктер ғана белсенді әрекет етеді [14, б.48].
Банктік ... ... ... ... үшін ... ... ... вексель
болып табылады. Аудармалы вексель оның ... ... ... ... ақша ... ... міндеттемесін білдіреді. ... ... ... ... - банк ... белгілі мерзімге
төленуіне кепілдеме беріп, оны алдын ала ... ... ... ... ... міндеттелген берілген вексель ... ... ... ... Банк ... акцептті өзінде ұстай ... ... бар ... қорын толықтыру үшін екінші ... ... ... банктік акцепттердің көпшілігі халыкаралық ... ... ... болады. Экспортерлар мен импортерлар аз
танымал компаниялардың банктік есеп шоттарына жазылғандарына ... ... ... ... ... ... векселдердің
пайдаланылуын сенімді деп санайды. Банктік акцепттер көбінесе ірі банктер
үшін құралдардың көзі ... ... ... ... ... ... банкте қысқа
мерзімге қарызға алуы ... ... ... ... болып банк
резервтерінің уақытша тапшылығының орнын жабу ... ... ... мерзімі әдетте 15 күнді құрайды, бірақ ол федералдық резервтік
банктің келісімімен ұзартылуы да мүмкін. Дисконттық терезе ... ... ... ... банк сәйкес өтінішпен федералдық коммерциялық банке
барып, оның келісімін алуы қажет. Әдетте, терезе ... ... ... ... сома ... ... ... емес және барлық банктерге
арналған құралдардың 1%-нан төменін құрайды.
Қажетті кұралдарды алу үшін ... ... ... ... ... Бірақ бірнеше жылдан бері кейбір коммерциялық
банктер құралдарды толықтыру көзі ретінде қысқа ... ... мен ... ... ... ... Ноталар мен облигациялар
коммерциялық ... ... ... ғана бөлігін құрайды.
Банктің меншікті капиталы оның акционерлері мен ... ... ... ... ... шығарылған бағалы қағаздар бойынша банк
міндеттемелерін орындамаған жағдайда олар осы ... ... ... ... ... ... мен ... көлемінің арасындағы ара
қатынас неғұрлым жоғары болса, соғұрлым банк салымшылары ... ... ... ... ... ... айналысатын
коипаниялармен салыстырғанда капитал есеп шоттарының деңгейі ... ... банк ... есеп ... ... ... ... шамамен 8% орналастырылған. Шағын банктер үшін меншікті капитал
ірілерге ... ... ... ... көзі ... ... ... капиталының үш негізгі типы бар: акционерлік
капитал, бөлінбеген пайда және ... ... есеп ... ... ... ... мен дамуына бағытталған инвестицияларды білдіреді;
бөлінбеген пайда акционерлерге дивиденд ... ... ... ... ... ... есеп шоттар ссудалар мен
инвестициялар ... ... ... ... ... жабу үшін ... банк ... негізгі көзі болып ... ... ... жуығын кұрайтын қатыстырылған құралдар табылады.
Банктердің меншікті құралдарының үлесі 22-ден 30%-ға ... ... ... ... банк ... ... құрылымға сәйкес келеді,
Банктің меншікті кұралдарының құрамындағы негізгі бөлігі әр түрлі қорларға
келеді. Меншікті құралдардың екінші бөлігі - ... ... ... ... 34].
Қазақстанның коммерциялық банктерінің қатыстырылған ресурстарының
құрылымына талап ... ... ... ... ... және ... есеп ... сақталынатын кұралдардың жоғары үлес салмағы тән болады.
Ресурстардың бұл ... үлес ... 64,3% ... ... ... 23,5% құрайды, ... ... ... ... мен ... салымдары - 5%,
банктердікі - 18%-дан жоғары.
Жеке коммерциялық банктер бойынша банк ... ... әр ... ... ... ... жеке ... бар.
Банктің меншікті капиталы анық көрінетін құқықтық ... ... ... бар бола тұрып, ол ... ... ... ... Банктің меншікті капиталының кәсіпкерлік іс-әрекеттің
басқа салаларымен салыстырғанда жалпы капиталдағы үлесі үлкен ... ... ... бос ... ... іске ... және қарызға
беретін мекеме ретіндегі банк іс-әрекетінің ерекшелігімен түсіндіріледі.
Сондықтан банк іс-әрекетінің меншікті ... ... ... ... ... ... ... табылады. Кәсіпкерліктің басқа
салаларында бұл төлеу қабілетін қамтамасыз ету және кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... ... капитал
ең алдымен салымшылардың мүдделерін қорғау (капиталдың қорғау ... ... ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ЕКІНШІ ДЕҢГЕЙДЕГІ БАНКТЕРДІҢ МЕНШІКТІ
КАПИТАЛЫН ТАЛДАУ
2.1 Екінші деңгейдегі банктердің ... ... ... мен
құрылымын талдау
1993 жылдың сәуір айында республиканың Жоғары Кеңесінің сессиясында
жаңа заңдарды - орталык банк ... және ... ... ... ... ... жүйесінің дамуын мемлекеттік реттеудің негіздерін қалады. Ең ... ... ... ... ... ... ... статусы
өзгертіліп, оның реттеуші және бақылаушы функциялары анықталды; екіншіден,
-Ұлттық Банкіге оның бақылау функцияларын орындау кезінде экономикалық және
әкімшіліктік ... ... ... ... ... ... берілген;
үшіншіден, - Ұлттық Банк пен коммерциялық банктердің функциялары, кұқыктары
және міндеттері анық бөлінген.
Жаңа заңға ... ... ... ... функцияларының шеңбері
кеңейтілді, банктік бақылау департаменті ... ... ете ... ... ... экономикалық нормативтер шеңбері
кеңейтілді, олардың жарғылық қорларының минималды ... ... ... ... бақылау саясатын күшейтудің нәтижесінде
банктер санына қатысты тенденциялар ... 1993 ... ... ... саны ... болса, 1994 жылдан бастап кері тенденция басым бола
бастады.
1993 жылдың өзінде банктердің ... ... ... көлемдеріне
қойылатын талаптар үлкейту жағына екі рет қарастырылды. Оның себептер ... ... ... ... ... ... ... елде
салымшылардың сеніміне ие болатын және өндірістің дұрыс ... ете ... ... ... ... банктерге еге
болуға ұмтылуы.
Банктердің құрылуы мен ә-іс-әрекетіне тым қатаң ... және ... ... ... ... ... кеңірек өкілеттіліктері 1995
жылдың 31 тамызында жарық көрген Заң күшіне ие ... ... ... ... ... мен ... іс-әрекет
туралы» Үкімінде бекітілген [16], оның негізіне халықаралық стандарттар
алынған.
Жаңа Заңның негізінде 1995 жылы ... Банк ... ... ... ... банк ... қайта құруын іске асыра бастады. Қазақстанның
банк жүйесін 1995 жылға ... ... ... 1995 ... ... ... Республикасы Президентінің қаулысымен ... ... ... ... ... ... ... ішкі және сыртқы нарықтағы өз бетінше қатыстырған құралдарға
сүйенетіндей етіп ... ... ... ... максималды қысқартуды камтыған. Қазақстан Республикасының
Үкіметімен банктердің ... ... ... үлесін сату
жөніндегі шаралар да қабылданған. Бұл ... ... бір ... Бір ... олар ... ... тартумен айналыспайтын
банктерді сұрыптауға себеп ... ... ... ... ... Ұлттық Банк құралдарының есебінен рефинанстауды мүлдем тоқтатуға
алып келді. Франция, ... ... ... ... ... механизмы
несиелік-ақшалай реттеудің негізгі механизмы ретінде ... бұл ... ... ресми ставкасын таза тұрақсыз
етті. Мемлекеттік банктердің саны 1997 ж. 5-тен 1998 ж. 1-ге ... ... ... ... ... ... ... ролі негізінен
қаржылық бақылаумен және инфляциялық таргеттеумен ... ... ... моделін артық көретінін көрсетті.
Активтер сапасын жақсарту үшін банк активтерін ... ... және олар ... ... деңгейлі банктер бойынша ... ... ... ... жетілдірілді. Мысалы, оффшорлы
аймақтарда орналасқан банк ... ... ... ... ... деңгейдегі капиталдың банктің жалпы активтеріне және ... ... ... ... өлшенген активтерге қатынасын білдіретін
меншікті құралдардың жеткіліктілігінің коэффициенттері ... ... және ... 0,12-ге дейін көтерілді. Бұл банк секторының
капиталдануының өсуіне ... ... ... одан әрі ... және арттыру мақсатында 1996 жылдың
соңында капитал жеткіліктілігінің, ... ... ... ... есейтің, ақпарат жүргізу және беру ... ... ... ... ... өтуінің Бағдарламасы
қабылданды. Бағдарламаның мақсаты - халықаралық ... ... ... ... ... ... ... тұрақты банк жүйесін
құру болды. Бағдарламаның ... ... ... ... ... капиталдың консолидациясына алып келді. Ал Бағдарлама
талаптарына жауап бермейтін немесе орындай ... ... өз ... ... ... ... ... серіктестіктерге айналуға мәжбүр болды.
Аталған шаралар 2000 жылы ... ... ... ... ... ... ету ... жүйесінің
еңгізілуімен толықтырылды. Ұлтты Банкпен қабылданған ... ... ... ... ... ... кепілдеме ету (сақтандыру) механизмы Халықаралық Валюта Қорымен
және ... ... ... ... депозиттерді сақтандырудың ең
жақсы әлемдік практикасына ... ... ... ... 34 жеке ... ... 21 (яғни барлық банктердің 61%) аталған жүйенің
мүшелері болып табылады, ал ... ... ... ... барлық банктік депозиттерінің 50% құрайды. Сонымен ... ... ... және ... банк ... ... ... белсендендіру үшін 2000 жылдың наурызында жеке тұлғалардың
депозиттік ... ... банк ... ... Заң ... ... да банк ... деген халықтың көзқарасына он ... ... ... ... ... үйғарылған халық табыстарының
өсуінің жағдайында бұл соңғы жылдары ... ... ... алып ... 1993 ... ... жарғылық капиталдың минималды
көлемі мемлекеттік банктер үшін - 10 млн. теңге, жеке және шетел ... - 1 ... ... ... жүргізуге лицензиялары бар банктер үшін
- 50 млн. ... жеке ... үшін -500 мың ... ... 1997 ... ... капиталдың минималды көлемі жаңадан ашылған банктер үшін -
300 млн. теңге, әрекеттегі банктер үшін - 100 млн. теңге ... ... 2002 жылы жаңа ... ... капиталының минималды көлемі - 2
млрд. теңге, меншікті капитал көлемі - 1 ... ... оның ... аймақтық
банктер үшін - 0,5 млрд. теңге деңгейінде бекітілді. ... ... ... және ... ... ... байланысты осындай
жұмысының нәтижелері мынадай болды: бір жағынан, банк жүйесінің нығаюы,
банктердің капиталдануы мен қаржылық ... ... ал ... ... олардың санының маңызды азаюы. 1993 жылы әрекет етіп ... 2004 ... ... ... тек 34 ғана ... яғни ... саны 5,4 есе азайды.
Ұлттық Банітің «бақылау жүгі» әсіресе отандық банктер үшін ауыр ... ... ... саны 197 ... ... ... ... 97% болса, қазіргі
кезде олардың 22, немесе банктердің жалпы санына 58% ... Ал ... бар және ... ... банктер үлесі осы уақытта 3%-дан 42%-ға
дейін өсті [17, б. 34].
Бұл тұста аталған ... ... ... ... да, ... де кезеңінде байқалған, яғни ел экономикасындағы
жағдаймен маңызды байланыссыз. Мысалы, 1999 жылдан 2000 жылға ... ... ... ... және, барлық ережелер бойынша банктердің жылдам өсуі
мен нығаюының процессі ... ... ... ... ... ... басқаша тенденцияны көрсетті. Бір банктердің маңызды тұрақтануымен
қатар басқаларының қаржылық жағдайының нашарлауы мен ... ... ... 1998 жылдың соңынан қазіргі кезге дейін екінші деңгейдегі
банктердің саны 33 бірлікке қысқарды (71-ден 38-ге ... ал 2006 ... ... -10 ... ... 34-ге ... байланысты біздегі банк бақылауында барлығы дұрыс па деген
сұрақ туындайды. ... ... өте ... ... ... да банктер
мен олардын филиалдарының саны маңызды азайып жатса, онда ішкі және ... ... ... не ... ... тенденцияның жалғасуы біздің
елдін 5-6 жылдан ... ... ... ... қалу ... ... мүмкін. Олардың саны соңғы 2 жылда айтарлықтай төмен ... Ал ... ... одан әрі ... ... арасындағы бәсекенің
әлсіздеуіне және олардың олигополистік мінез-құлыққа ауысуына алып келеді,
ал бұл тұтынушыларға, ... ... ... ... ... ... Мұндай нәрсені банктер, немесе олардың филиалдары мен
есептік-кассалық орталықтары жойылған аймақтардың кәсіпорындары мен халқы
сезіп те өтті. Мысалы, 1998 ... ... 2002 ... казанына дейін
аймақтарда орналасқан ... ... мен ... саны ... 90 және 267 ... ... Бұл ... халыққа банктік қызмет көрсету туралы айтуға болады? Ол, ... ... ... ... ... ... мен олардың филиалдарының саны
үлкен және олардың арасындағы клиенттер үшін бәсеке жоғары болатын Алматы
қаласындағыдай. ... үшін ... ... ... облыс және ірі аудан
орталықтарында байқалады. Мысалы, бүгінде 5 ... бір ... ... сақталған: Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Қостанай, Маңғыстау
облыстарында. Қазакстанның бес аймағында бір де бір ... ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстан және Солтүстік
Қазақстан облыстарында. Мұнда көбінесе ... ... ... етуде. Еліміздің басқа аудан орталықтарында банк аралық бәсеке және
клиенттерге кызмет ... ... да ... жоқ ... да ... ... кезеңде (1993-1998 жж.) банктерді ірілету саясаты өз оң
нәтижелерін берген. Оның нәтижесі - қаржылық әлсіз банктерден ... ... ... ... ... ... ... есебінен банк жүйесінің тұрақтылығының өсуі. Бұл елдін
банк жүйесіне ... ... ... сәтті бастан көшіруге
мүмкіндік берді. Банктер саны маңызды ... ... ... ... кезде - елдегі экономикалық даму жағдайында, банктердің
банкроттығымен қалыптасқан жағдайды дұрыс деп атауға болмайды. ... ... ... ... ... ... сиретуді»
экономикалық жағдайдың мүмкін нашарлауының жағдайына ... ... деп ... ... ... 15 жылдың ішінде біздің банктер сол
күйі жұмыс істеуді ... ме? Жоқ, ... іс ... ... ... деген қисынсыз саясатта. Бейнелеп айтқанда, оларды ... ... ... ... ... ... ... минималды
көлеміне қойылатын талаптарды күшейту арқылы «күштеп» ... ... ... ... ... Әрі ... айтарлықтай қатал:
минималды талаптарды немесе осы себеп бойынша пруденциалдық нормативтерді
орындамасаң - банк болмайсың. ... ... мәні - ... жарғылық
капиталға деген жаңа талаптарға шығу үшін банктер алынатын пайданың маңызды
үлесін рекапиталдауға мәжбүр болады. Бұл ... ... ... бойынша табыстылық деңгейін арттыруға мүмкіндік бермейтін және
инвесторларды шошытатын банктің ... ... ... ... ... ... тоқтату үшін кейбір ... ... ... ... ... баруға мәжбүр болады. Оларға
өндірісті ұзақ ... ... де ... ... ... Ал,
практикадан көрінгендей, бұл жиі ... ... ... айналады [18, б. 143].
Дегенмен, дамыған елдердегі банк ... ... ... ... ... ... ... экономиканың
белгілі бір сегментіне қызмет көрсетуге, атап айтқанда оның кысқа және орта
мерзімді несиелердегі қажеттіліктерін ... ... ... о ... тән емес ... орындауды - ұзақ мерзімді
инвестицияларды іске асыруды талап ету ... ... ... Мұндай
саясат тек банктердің жойылуына алып келеді, бірақ елдегі ұзақ мерзімді
несиелеумен қалыптасқан жағдайды маңызды ... ... ... ... ... ... ресурстық базасы ретінде көбінесе ... ұзақ ... ... бар ... пен ... депозиттері
болатындығымен байланысты. Сондықтан, әдеттегі банктерден өндірістің ұзақ
мерзімді несиелендіруін ... ету ... ... ... ... тең ... ... бұл жағдайда «қысқа» ресурстық базамен
«ұзын» несиелік портфель арасындағы дисбаланс ... ал бүл ... ... алып ... ... ... ... өсуші минималды
талаптарын орындау үшін барлық депозиттік ... ... ... емес,
әрине, олардың бір бөлігі кедейленеді. Ұлттық Банктің бастамалары Қазақстан
Банктерінің Ассоциациясымен ... ... ... ... есепке алынуы Ұлттық Банктің ерекше прерогативасы болып қалуда.
Экономиканы ұзақ мерзімді несиелеу үшін ... ... ... ... ... ... бұл ... базасы ретінде
мемлекеттік құралдар немесе ұзақ ... банк ... ... даму ... ... ... банктер.Біздің елде 2001
жылдың ортасынан бастап жоғарыда аталған ... ... ... даму ... ... ... қиындық - аталған банктің
аймақтық филиалдар жүйесі жоқ, ... оның ... ... ірі және орта ... ... ... Сондықтан, банк
бар сияқты болғанымен шын мәнінде жоқ ... ... оның ... нақты
пайдалана алмайды.
Дамыған елдерде орталық және аймақтық банктерге катысты әр түрлі
нормативтер ... ... Бұл ... ақталады, егер қызмет көрсету
контингенті мен ресурстық базалары өте ... ... ... ... ... ... ірі кәсіпорындарға қызмет көрсетіледі, ал
аймақтық банктерде -негізінен шағын және орта ... ... ... ... да, ... көздерге де сүйенеді, олар ерекшк
қиыншылықсыз капиталдың ... ... шыға ... Жергілікті
банктердің ресурстық базасында негізінен ішкі көздері қолданылады, ал
халықаралық рейтингтің жоқтығы оларға капиталдың ... ... ... ... ... ... бермейді. Бізде соңғы уақытқа
дейін мұндай айырмашылықтарға көңіл аз аударылған. Барлық банктерге олардың
жағдайы мен мүмкіндіктеріне байланыссыз бірыңғай тенестірушілік тәсіл ... Бұл ... ... ... дәлірек айтқанда адамдар сана-
сезіміндегі социализмнің ... ... ... егер капиталға қойылатын
минималды талаптар еңгізілген болса, олар ... ... үшін ... ... (басында айырмашылық тек меншік формалары ... ... және жаңа ... ... ... Пруденциалдық нормативтер
қолданса да - барлық банктер үшін бірдей. Заттар логикасы бойынша минималды
капиталға байланысты ... ... ірі ... Әлем Банкі мен шағын
провинциалдық банкке қою - бұл толық ... ... ... мен ... ... мүлдем әр түрлі.
Осыдан не шыққанын әбден күтуге болатын (кесте 2).
Кесте 3 – ҚР екінші деңгейлі банктердің меншікті ... ... ... мың тенге
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... |47,3 |69,0 |97,6 |121,1 |136,5 ... ... |564,4 |499,3 |675,4 |806,3 |891,6 ... ге ... |2,7 |3,4 |3,8 |3,7 |4,1 ... ... ... |46,7 |56,5 |77,3 |91,1 |102,2 ... ... |557,3 |408,8 |534,9 |606,5 |667,5 ... ... |41,5 |53,5 |68,5 |76,8 |78,3 ... ... |4,1 |4,3 |5,4 |8,7 |9,9 ... пайда |0,6 |-0,6 |6,6 |8,7 |8,4 ... ... ... |4,2 |17,0 |25,8 |36,0 |40,3 ... ... |50,1 |123,0 |178,5 |239,7 |263,2 ... ... |3,8 |9,5 |6,7 |7,4 |10,3 ... ... |0,3 |2,1 |10,1 |15,3 |24,7 ... 2003 ... ... жарғылық капиталға койылатын ... ... ... ... ... жүргізіле бастады, бірақ әлі
күнге дейін олардың банктің клиенттік базасының спецификасына байланысты
бөлінуі, яғни ірі, орта ... ... ... ... ... жоқ. Жаңа ... үшін капиталға қойылатын жоғары минималды
талаптарды бекіту ... ... ... бұл бір жағынан,
банк ... ... ... ... ... ... - жаңа
банктерді дискриминациялау, яғни ол олардың іс-әрекетінің неғұрлым жақсы
жағдайларымен ұйғарылмаған. Әрине, банктерді бақылау жаңа әлде ... ... ... ... басқа отандық және шетелдік ... бе әлде ... ... ... іске ... дұрыс болатын
еді. Бұл жағдайда аффилиирленген банктерге жоғарылау талаптарды бекіту үшін
негіздеме көз ... ... ... ... құру ... ... банктер
алдында анық бәсекелік артыкшылықтар береді және олар олардың меншікті ... ... ... ... ... Ал бұл әділ және ... көзқарасынан мүмкін емес [19].
Демек, банктердің банкроттығын қазіргі ... ... ... ... ... ... ... болмайды, себебі ол көбінесе
банктер «бір тарақпен» ... ... ... ескерусіз
қарастырылатын банк жүйесін мемлекеттік ... ... ... ... ... банктердің экономикалық өсу жағдайындағы
банкроттығының негізгі себептерінің бірі болып банктік реттеу мен бақылау
саласындағы Ұлттык ... ... емес ... ... ... ... пікірдің
негіздемесі жоқ деп айтуға болмайды. Қазіргі ... ... ... саясат векторының банктерді «күшпен» ірілендіруге итермелеу
режимінен банктерге олардың депозиттік немесе инвестициялық, орталық ... ... ... және олардың негізгі клиенттік базасының
ерекшелігіне ... ... анық ... ... ... ... ... 2002 жылы аймақтық банктерге қатысты жағылық
капиталға төмен ... ... ... олар Қазакстан
аймақтарының ... ... ... ... Негізінен аймактық банктер мен олардың ... ... ... банк ... ... мен ... ... қарастырайық.
Капитал. Екінші деңгейдегі банктердің жалпы меншікті капиталы ... ... 2007 ... ... ... ... ... 3,1 есе ұлғайып
136,5 млрд. теңгені құрады. (кесте 3).
Кесте- 4 ҚР екінші деңгейлі банктерінің меншікті капиталының ... ... %
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... |100 |100 |100 |100 |100 ... ... ... |98,7 |81,9 |79,2 |75,2 |74,9 ... ... |87,7 |77,5 |70,2 |63,4 |57,4 ... ... |8,7 |6,2 |5,5 |7,2 |7,3 ... ... |1,3 |-0,9 |6,8 |7,2 |6,2 ... деңгейлі капитал |8,9 |24,6 |26,4 |29,7 |29,5 ... ... |8,0 |13,8 |6,9 |6,1 |7,5 ... пайда |1,8 |3,0 |10,3 |12,6 |18,1 ... ... ... 102,2 ... теңгені, ал екінші деңгейдегі
капитал - 40,3 млрд. теңгені ... ... ... ең төмен
деңгейі 2004 жылы ... ... - ... 1,9% және 1,8%. ... ... банктердің меншікті капиталының өсуі байқалады, ол 2007
жылдың ортасында ... 4,1% ... да ... ... меншікті капиталдың өзгеруінің құрылымын өсу
қарқынымен көрсеткенде ... ... ... ... ... тұрғандай, 1-ші деңгейдегі капиталдың үлесі ... ... ... өсіп, 98,7%-ға жетті, ал содан кейін кайта төмендей
бастады және 2007 жылдың ... 74,9% ... Оның ... ... ... үлесінің өзгеруімен тікелей байланысты
Кесте 5- Банктердің меншікті капиталының сәйкестілігінің көрсеткіштері
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... ... ... |0,24 |0,17 |0,15 |0,11 |0,11 ... ... ... | | | | | ... (к1) | | | | | ... ... тәекел |0,3 |0,28 |0,28 |0,26 |0,19 ... ... ... | | | | | ... ... (к2) | | | | | ... ... жіктелген |0,7 |0,9 |1,57 |0,75 |0,76 ... ... | | | | | ... |4,76 |0,24 |0,20 |0,24 |0,3 ... ... | | | | | ... ... | | | | | ... ... ... |0,43 |0,41 |0,34 |0,24 |0,24 ... ... | | | | | ... ... ... |9,11 |7,56 |16,2 |11,2 |9,5 ... ... | | | | | ... ... |2,05 |0,1 |0,07 |0,06 |0,07 ... ... | | | | | ... ... ... - меншікті капиталдың қалыптасуындағы бөлінбеген
пайданың үлесінін 2004 жылдың соңынан қазіргі кезге дейін өсуі. Ол ... және 2007 ... ... ... ... ... 6,8%, 7,2% ... құраған. Бұл банктер капиталдану олардың қаржылық тұрақтығының негізі
екендігін түсініп, оның ... ... ... көрсетеді. Сондықтан
бұл процессті қамшылауға болмайды, бірақ реттеу кажет.
Ағынды пайданы қарастыратын болсақ, банктер үшін 2000 және 2001 ... ... ... ... қатар ел үшін дағдарыстық болған 2002 жыл банктер
үшін жаман жыл болмады. Бірақ, меншікті ... ... ең ... ... ... үлкен өсімі байқалған 2003-2005 жылдары емес,
валюта курсы девалвацияланған және мемлекет бюджет ... жабу ... ... ... ... ... 2001 жылы ... Бұл банктер үшін
өндірісті несиелеуге қарағанда дағдарыстық жылдарда өкіметті қаржыландыру
мен ... ... ... ... Оның ... ол ... өсуіне маңызды салым болып табылады.
Атап кететін тағы да бір жағдай - ... ... ... ... құрамындағы субординацияланған қарыздың өсуі. Мұндай құбылыс
банктердің жарғылық қордың талап ... ... ... талап етілетін
төмендетуісіз жылдам шығуына ұмтылуын ... Оған ... ... ... кор нарығында орналастыру аркылы жетеді. Сонымен
катар,меншікті капиталды мұндай тәсілмен арттыру банктердің ... ... алып ... ... ... ... бойынша табыс төлеу қажет болады.
Банктердің меншікті капиталының 1994 жылдың ... бері өсуі ... емес ... ... ... капиталдың ең үлкен өсімі 2003 жылы
байқалған ... 2004 жылы ... 2005 жылы ... 2006 жылы ... ... Банк ... жеткіліктілігінің деңгейін бағалау
Банк капиталының жеткіліктілігін анықтау мәселесі ұзақ ... ... ... мен банктер мен реттеуші органдар арасындағы ... заты ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерін көтеру үшін капиталдың ... ... ... ... ... ... үшін
үлкен капиталды талап етеді. Сонымен бірге банкроттық нашар ... ... ... ... ... капиталдың төмен нормаларымен де
әрекет ете алады деген пікірлерде айтылады.
«Капиталдың жеткіліктігі» термины банк сенімділігінің жалпы бағалануын,
оның тәуекелге ... ... ... ... ... ... ретіндегі анықтамасы капитал шамасымен ... ... ... кері ... ... ... ... ережесі шығады: меншікті капиталдың көлемі активтердің тәуекелінін
деңгейін ескергендегі олардың көлеміне сәйкес болуы қажет. ... ... ... өз ... ... ... тыс «капиталдануы»,
меншікті құралдардағы оптималды қажеттілікпен салыстырғанда ... ... ... ... болып табылмайтындығын ескереді. Ол банк ... ... кері ... ... ... ... акция
шығару арқылы шоғырландыру шеттен ... ... ... үшін ... және жиі ... ... сай емес ... әдісі
болып табылады. Сондықтан банк ... - бір ... және ... ... - екінші жағынан капитал шамасы мен коммерциялық банк іс-
әрекетінін ... ... ... ... ара ... ... Банк ресурстарындағы капиталдың төмен үлесі сынға түседі. ... - банк пен оның ... ... ... жайлы. Банк
жауапкершілігінің шамасы онын ... ... ал ... ... несиелеушілер банкке тапсырылған құралдардың ... ... ... ... ... ... банк капиталын ... бір ... ... ... банк ... ... кұны өнеркәсіптік кәсіпорындарға
карағанда өзгермелі болып табылады, -проценттік ставкаларының өзгеруімен,
қарыз ... ... ... нашарлауымен қатар өзгереді;
б) банктер көбісін талап бойынша алуға болатын қысқа мерзімді карыздың
тұрақсыз көздеріне көбірек сүйенеді. Сондықтан ... ... ... ... кұбылысы банк ресурстарының жаппай кетуіне алып баруы
мүмкін. ... ... ... ... катынасы банктер бойынша
орташа алғанда 20% құраған, ал бүгінде ол тек 8%-ға ... ... ... ... ... ... ... уақыт өткен сайын өсіп келеді,
өйткені ... ... ... кіші ... ... ... шамада
жақсарған жоқ.
Банк капиталының сәйкестілігі қоғамның нақты коммерциялық банкке және
жалпы банк жүйесіне деген сенімін анықтайды ... ... оны ... ... ... ... бір қатар көрсеткіштерге айналдырады.
Жалпы капиталдын жеткілікті деңгейін қолдау банк жүйесінің ... бірі ... ... [20, ... ... банк ... қарамағында болуы тиіс капитал ... ... ... ол ... ... ... ... мен бақылау
органдарының сенімін қамтамасыз ету үшін жеткілікті болуы қажет. Қажетті
капитал сомасы банк өзіне алатын тәуекелге ... ... ... ... ... ... ... тәуекелмен байланысты болса, капиталдық қорлар
көбірек қажет болады. ... ... ... ... ... банк
альтернатива алдында тұрады: өз капиталын тәуекел өскен сайын арттыру
немесе ... ... ... емес ... ... ... ... капиталының сәйкес әлде сәйкессіз больш табылуы оның ... ... ... ... және банк ... ... ... саясатқа байланысты болады. Ұзақ мерзім ... ... және ... ... немесе жалпы банк жүйесінің
капиталының жеткіліктілігінің деңгейін тексеру кезінде пайдалануға ... ... ... ... ұзақ ... көрсеткіштердің бірі - бұл капиталдың депозиттер
сомасына қатынасы. Ол АҚШ-да XX ғасырдың басында ақшалай айналымды бақылау
қызметімен кең ... ... ... ... 10% ... орны ... қажет екендігі анықталған. Банк ... ... ... кетуі басталған кезде олардың оныншы
бөлігін төлей алады. Бұл көрсеткіш айтарлықтай қарапайым, оның ... ... ... ... Осы ерекшелігі банктік қаржылық
қызметтерде оның әйгілілігін бүгінгі ... ... ... ... *
40-шы жылдарда оның орнына басқа көрсеткі ... ... ... ... Дәл банк ... ... мен сапасы банкроттықтың
негізгі себебі болып табылады деп саналатын; ... ... ... банк ... шығындарды активтердің жалпы шамасын
азайту түрінде көрсетуден ... ... Бұл ... банк ... ... қандай шығындарға шыдай алатындығын көрсететін және шамамен
8% құрайтын. Көрсеткішті жетілдіру капиталдың ... ... ... алып ... - ол ... ... қысқаруының
мөлшерін объективтік бағалауды ұсынады. Бұл коэффициент жалпы капиталдың
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... шығындар мүмкіндігін қамтиды. Сонымен қатар
артық капитал негізінде құрылған ... де ... ... ... ... ... ... капитал ), өйткені ол бірінші
кезекте шығындарды жабуға қолданылады.
Банк капиталын бағалау әдістемесінің мәселесі 80-шы ... ... ... ... ... (Халықаралық есеп айырысу Банкі)
талқылау затына айналған. Оның максаты - капиталдың ... ... ... 1988 ... ... ... ... реттеу және бақылау
жөніндегі базель комитетінің басшылығымен әдетте «Кук ... ... ... ... енгізген «Капиталды есептеу және капитал
стандарттары туралы Келісім» жасалды. Ол 1993 жылы ... ... ... ... ... мемлекеттердің орталық банктерімен ... ... ... Бұл ... ... - ол тек ... яғни шет елде филиалы, бірлескен банктері бар банктерге тарайды.
Кук коэффициенті банк капиталы мен жеке елдер бойынша ... ... ... ... ... ... ... оның баланстық және
баланстан тыс активтерінің ... ... ара ... ... ... белгілі логика сақталуы қажет. Коэффициент 8% деңгейінде
бекітілген (бірақ, мұнда ... ... осы ... кем ... ... ... ... капитал екі элементті камтиды: негізгі және қосымша.
Олардың жеткіліктілігінің деңгейін бағалау үшін ... және ... ... ... жалпы сомасын пайдалану емес) өлшеу таңдап
алынған. Мұндай тәсіл баланстан тыс операциялардың қосылуын ... және ... ... бар активтерге қаржы жұмсауды ынталандырады.
Мәні бойынша Базель келісімі несиелік және сақтандыру тәуекелдерінің
бағалануын стандарттады. ... ... ... ... ... ... бұл әдістеме шеңберінде 1997 ж. ... ... ... Қазіргі кезде Базель комитетімен ... және ... ... ... ... ... нормативын есептеу
жөніндегі ұсыныстар өңделген. Тәуекелді бағалауға байланысты активтерді
өлшеу іске асырылады. Бұл олардың әр ... ... ... және ... емес ... ... Әр бір ел тәуекелдерді түсіндіру мен
Базель келісімінің ұсыныстарын колдануда белгілі еркіндік танытады, сонымен
бірге бұл ... ... ... тыс ... конверсиялауды
талап етеді. Ол үшін арнайы конверсиялык коэффициент қолданылады. ... ... ... жағдайындағыдай өлшенеді. ¥л көптеген
банктерге жаңа қаржылық ... ... ... ... ... ... тысқа шығару практикасын колдануға мүмкіндік
береді. Сонымен ... ... ... ... ... ... ... іске асырылады. Базель жүйесі кең тараған. Осылайша, ЕБ
елдерінде Кук коэффициентіне ... ... ... ... ... ол тек ірі ... банктерге ғана емес, несиелік
институттардың бүкіл жүйесіне тарайды. ... ... ... ... ... ... Қазақстандық банк жүйесі үшін өте ... ... ... ... ... ... ... жаткан сәтсіз
конъюнктура жағдайында жұмыс жасауда. Банктердің банкроттығы мен ... ... ... сақтандырудың орталықтандырылған
жүйесінің жоқтығы коммерциялық банк ... ... ... үшін ... ... ... ... жүргізуді талап етеді.
Базель келісіміне сәйкес банк капиталы 1-ші деңгейдегі және 2-ші
деңгейдегі капитал ... ... 1-ші ... ... жәй ... ... ... жинақталуын қарастырмайтын мерзімсіз
артық дәрежелі акцияларды, сонымен бірге болмашы (материалдық емес) негізгі
капиталды шегеріп тастағандағы филиал-компаниялардың бақылынбайтын акциялар
пакетін ... ... ... немесе банктік емес фирманы нақты ақшаға
сатып алу кезінде пайда болатын болмашы негізгі капиталды өз ... ... ... Жаңа ... стандарттар банктің негізгі
капиталының минималды талап етілетін көлемін анықтау кезінде оның ... ... ... ... тасталыну керектілігін ұйғарады.
Екінші деңгейдегі капитал (қосымша) активтік операциялар бойынша жалпы
шығындарға, ссудалар бойынша ... ... ... ... ... ... ... акцияларды, субординацияланған қарызды
қамтиды.
Бірақ қосымша капиталдың бір де бір формасы негізгі капиталдың 50%-нан
жоғары бола алмайды. 1992 ... ... ... мен арендадан болған
шығындарды жабуға арналған резервтер жалпы (ерекше) резерв ... ... ... ... ... банк ... ... аспайтын жағдайда
қосымша капитал бөлігі болып саналады.
2-ші деңгейдегі капиталдың компоненттері Базель келісіміне кол ... ... ... реттеледі; мүнда 1-ші деңгейдегі капитал 2-щі
деңгейдегі капиталдың ... ... бола ... деңгейдегі капиталға кіретін резервтер ссудаларды кайтармау
жағдайына 1992 ... ... ... - ... ... өлшенген
активтердің 1,25%; ... ... мен өтеу ... ... ... орта мерзімді артық дәрежелі акциялардың қосынды
шамасы 1-ші деңгейдегі капиталдың 50%-нан аса ... 2-ші ... ... ... шектелмейді, ал ... ... тыс ... ... рұқсат етіледі,
бірақ ... ... ... жылдан бастап еңгізілуі тиіс капиталға қойылатын жаңа келісілген
талаптар төмендегідей ... ... ... ... ... ... активтер мен
баланстан тыс операцияларға қатынасы 4%-дан төмен болмауы қажет;
Жалпы ... ... 1-ші және 2-ші ... ... тәуекел бойынша өлшенген жалпы активтер мен
баланстан тыс ... ... ... ... ... ... сонымен бірге өтпелі кезеңді қарастырған (1990-1992жж.), оның
ішінде аталған көрсеткіштер сәйкесінше 3,65 және 7,25% ... ... ... ... ... ... Базель келісімімен
ұсынылған тәсілінің келесі негізгі артықшылықтары ... ... ... сипаттайды;
несиелік портфельдің көлеміне емес, оның сапасына артықшылық беріп, банк
стратегияларының кайта ... және ... ... несиелерді
өсіруден бас тартуға себеп тудырады;
банктің тәуекелді емес іс-әрекет үлесінің өсуіне себеп тудырады;
үкіметті банк ... ... ... ... ... ... реттелу элементтері көбірек қолданылады;
баланстан тыс операциялар ... ... ... алу
мүмкіндігін береді;
9. әр түрлі елдердің банк жүйелерін салыстыруға мүмкіндік береді.
Сонымен ... банк ... ... есептеудің ұсынылған
әдісінің артықшылықтарымен қатар бірнеше кемшіліктері бар екендігін атап
кеткен жөн:
1. жеке банктер тарапынан капиталға ... ... ... ... ... бойынша ... ... ... жеткілікті анықтылықтың жоқтығы;
2. тәуекел деңгейлері бойынша ... ... ... операциялардың жеке түрлері ... ... ... ... ... жеткіліктілігін бағалауға тек ... ... ... банк ... ... орын алатын ... ... ... ... ... тәуелділігінің жоқтығы.
Банк капиталының жеткіліктілігінің деңгейін проценттік және нарықтық
тәуекелді ескере ... ... ... ету ... 1997 жылдың
шілдесінде Келісімге капитал деңгейіне койылатын талаптар ... ... Осы ... ... ... бақылау
органдарымен бекітілген мерзімдерде банктер капиталды нарықтық тәуекелдерге
түзетіп, төлем ақыларын өлшеп, жасайды. Нарыктык тәуекел - бұл ... ... ... ... және ... тыс ... ... пайда болу тәуекелі.
Бұл талап тәуекелдердің келесі түрлеріне тарайды:
4. проценттік ставкаларға ... ... және ... портфеліндегі алаңдық құралдармен байланысты тәуекелдер;
5. банктің барлық операциялары бойынша валюталық және тауарлық тәуекел
(бағалы қағаздарды сату - ... ... ... жабу үшін ең ... 1-ші және 2-ші ... қолданыла алады. Ұлттық органдардың шешімі бойынша банктер қысқа
мерзімді (2 жылдан кем емес) ... ... ... ... капиталды пайдалана алады. Ол келесі шарттар орындалған кезде
мүмкін болады:
10. банктер 3-ші ... ... тек ... ... ... ... нарықтық тәуекелді қолдау үшін ... ... ... ... капиталдың жеткіліктілігі туралы келісім шарттары бойынша
несиелік тәуекелмен немесе контрагент тәуекелімен байланысты, оның ... жөне ... ... тұынды құралдарды пайдалану
кезінде пайда болатын контрагенттің ... ... ... ... ... кез-келген талаптар осы ... ... ... ... ... тек 1-ші және 2-ші деңгейдегі капиталдармен
жабылуы қажет);
11. нарықтық тәуекелді қолдау үшін қажетті 3-ші деңгейдегі ... ... ... ... ... ... ... қажет.
3-ші деңгейдегі капитал ретінде қысқа мерзімді субординацияланған қарыз
қолданылуы мүмкін. Оны ... ... ... ... ... ... соны ... еткенде банктің тұрақты капиталының бөлігі бола
алғанда және банктің төлеуге қабілетсіз болған жағдайында шығындарды жабу
үшін қолданғанда. ... ол кем ... ... ... тиіс:
6. қамтамасыз етілмеген, суординацияланған және толық ... кем ... 2 ... ... ... болуы қажет;
8. бақылау органдарымен рұқсат етілген жағдайлардағы ... ... ... өтелуі қажет.
Отандық практикада коммерциялық банктер үшін ... ... ... ... ҚР ... ... құжаттарымен бекітілген. Негізгі болып кейінгі өзгерістер мен
қосымшалар еңгізілген ҚР ¥ллтық ... №1 ... ... ... ... Нұсқаулары және «Несиелік ұйымдардың меншікті құралдарын
(капиталды) есептеу ... ... ... ... Ұлттық
Банкінің Ережесі. Аталған нормативтік құжаттармен жаңадан ... ... ... үшін ... ... ... мөлшері, әрекеттегі
несиелік ұйымдар үшін меншікті капиталдың минималды мөлшері, ... және ... ... ... ... тәртібі және оның
Базель комитетінің ұсыныстарымен сәйкес бөлінуі ... ... ... ... абсолюютік және салыстырмалы шамасын халықаралық
стандарттармен сәйкестендіре отырып, талаптарын ... ... ... жөн. ... ... жатқан несиелік ұйымдар үшін жарғылық
капиталдың минималды ... ... - 4,0 млн. ... эквивалентті
соманы, ал 01.07.2000ж. 5,0 млн. ЭКЮ құруы қажет болатын. Жарғылық капитал,
банк қорлары мен бөлінбеген пайда қосындысы ... ... ... ... минималды көлемі 2001 ж. 1 қаңтарынан бастап 5,0 млн.
евроға ... ... ... ... ... ... 1,0 ден
5,0 млн. евроға дейінгі эквивалентті сомалар шеңберіндегі болатын банктерге
жеке операцияларды орындауға шектеулер ... Атап ... ... ... ... тыс жердегі (физикалық және заңды
тұлғалардың ... ... есеп ... үшін ... емес ... есеп ... ашу және ... тыс) операцияларды,
қымбат металлдарды тарту және орналастыру ... ... ... шет ... ... мен ... аша ... несиелік ұйымдар
капиталында олардың капиталының 25%-нан асатын сомаға қатыса алмайды. Банк
капиталы жеткіліктілігінің нормативын есептеу келесі тәртіпте ... ... ... ... ... содан кейін тәуекел
деңгейі бойынша өлшенген активтер сомасы және активтік операциялар бойынша
мүмкін шығындарды ... ... ... ... ... есептелінеді.
Меншікті капиталдың абсолюттік шамасын есептеу кезінде келесі элементтер
қолданылады:
Баланстық есептер бойынша қалдықтар сомасы.
Банк қорлары: жарғылық капитал ... + ... + ... ... (106 е.ш.); ... ... 104 ... шот
бойынша қалдықтар (акционерлік емес ... ... ... ... ... ... жоғары емес жарғылық капитал сомасында
есепке алынады.
Банктің ағынды шығындарына азайтылған (702 е.ш.) ... ... (701 ... жеке ... бойынша теріс айырмаларын шегеріп ... ... ... оң ... ... ... ... (61305 е.ш. ... ... ... ... ... ... ... (купондық
табыс; 61306 е.ш. - ... ... ... ... ... е.ш. - ... ... қайта бағалау; 61308 е.ш. ... ... ... ... және ... жылдардың ... ... ... ... ... (есеп шоттар 703-704- 705).
5. ... 1-ші ... ... ... ... ... шығындарға ... ... ... ... ... бойынша).
6. Бағалы ... ... ... ... және ... ... ... акцияларына (е.ш. 60105);
қайта сату мен инвестициялау үшін ... ... ... (50804 е.ш. ... ... есеп ... да ... резидент емес банктердің акцияларына, және басқа ... ... ... (50904, 51004, 51104 е.ш. ... есеп ... капиталы келесі сомаларға азаяды:
акционерлік және ... емес ... ... ... мен үлестер (105 е.ш.);
бөлінген құралдар бойынша банк ... ... ... (60319 е.ш.);
банкпен есептелген, бірақ мерзімінде төленбеген проценттер (61401 е.ш.
бөлігі);
бір ... ... ... нормативтерімен
бекітілген лимиттерден тыс банкпен өз ... ... ... ... ... ... және ... өз ... ... ... кепілдердің максималды көлемі;
банк катысушылары мен ... ... ... мен ... ... резервтер сомасын алып
тастағандағы ... ... ... кұнсыздануы мен
ссудалар бойынша мүмкін шығындарға жасалып ... ... (ҚР ... ... ... ... ... есептік
шамасымен резервтердің нақты ... ... ... ж. 1 ... ... іске ... банк ... бағалау сомасынан асатын 10601 ... ... ... ... өсімі» есеп шоты бойынша қалдықтар;
сәйкес баланстық есеп шоттар бойынша есепке алыну мерзімінен ... 30 ... ... ... өтіп ... ... қарыз (дебиторлық
қарызды есепке алу есеп ... ... ... ... және ... емес активтерге салымдардың оларды
қаржыландыру көздерінен ... Банк ... ... ... ... есеп жүргізу қажет. Материалдык және материалдық емес
активтерді есепке алу ... есеп ... ... ... ... (А-П) +610) ... есеп шоттар бойынша
қалдықтардың қосындысымен салыстырылады (102+103 + ... 705). Егер ... ... және ... емес ... ... қосындысынан
жоғары болса, онда оң нәтиже есепке қабылданбайды. Егер материалдық және
материалдық емес ... ... ... асатын болса
(теріс нәтиже), онда банк ... тозу ... ... ... есеп ... ... дебеттік қалдықтардың бүкіл
сомасына азайтылады;
егер акциялар (қатысу) ... банк ... ... ... жарғылық капиталының 20%-нан асатын болса, инвестициялау
үшін ... ... ... мен ... ... ... ... емес несиелік ұйымдардың акцияларына ... ... есеп ... ... мәліметтері);
қайта сату үшін (50802 е.ш.) және ... үшін (50803) ... банк ... және тәуелді акционерлік ... ... ... ... ... салынған банк құралдары (60203 е.ш.).
Мұндай есептің нәтижесінде алынған шама банктің меншікті ... ... ... ... деңгейі бойынша өлшенген активтер сомасын есептеу кезінде олар
салымдар тәуекелінің деңгейі бойынша және құн ... ... ... бес ... бөлінеді. Активтерді өлшеу сәйкес баланстық есеп шоттағы
құралдардың қалдығын немесе олардың бөлігін ... ... ... (%) ... ... жасалады. Тәуекел деңгейі бойынша
өлшенген активтердің алынған сомасы бухгалтерлік есептің баланстан тыс ... ... ... ... тәуекел сомасына, шұғыл
келісімдер ... ... ... ... және ... ... ... Баланстан тыс есеп шоттарда көрсетілген құралдар ... ... ... үшін әр бір ... ... ... ... шамасы тәуекел коэффициентіне көбейтіледі.
Алынған сомаға тәуекелдік активтер арттырылады.
Шұғыл келісімдер бойынша (несиелік ... ... ... ... ... кіретін елдердің сауда алаңдарында жасалған
келісімдерден басқалары) несиелік тәуекелді есептеу үшін ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекел екі жақты
компенсациялық келісімдерге ... ... ... және ... ... ... ... кұнымен ... ... ... ... ... ... қосындысын
білдіреді.
Потенциалды несиелік тәуекел заңды түрде дайындалған екі ... ... мен ... келісімдерге жатпайтын мәмілелер
бойынша тәуекелдің қосындысы ретінде анықталады.
Шұғыл келісімдер бойынша тәуекелдің жалпы шамасы (КР ... ... ... ... ... да дұрыс болып көрінеді. ... ... жүйе ... ... ... ... ... көлемдерде
капиталды өсіру міндеттерін шешуге ешқандай мүмкіндік ... жөн. Оған қоса ... ... ... ... бір ... ... мен тенденциялар айқындалды. Халықтын банктерге деген
сенімін қайта орнату ... ... ... есеп ... қалдықтарының динамикасымен салыстырғанда ... ... ... бұл ... ... ... қымбаттауына және соның
салдарынан болашақта пайда динамикасының нашарлауына алып келеді.
Дивидендтерді шектеу және ... ... ... ... ... ... банктік іс-әрекеттің төмен рентабельділігі
банктердің капиталдарьіна инвесторларды тарту мүмкіндіктерін шектетеді. ... ... банк ... ... ... ... алмайды, мұнда,
аталғандай, жалпы мемлекеттік шешімдер деңгейіндегі күш ... ... ... ... ... ... мәселенің жалпы
экономикалық және жалпы мемлекеттік маңыздылығына көңіл ... ... ... қолдауымен банктердің капиталдық базасының жеделдетілген
өсуінің негізіндегі елдің банк ... ... ... ... ... ... қажет болып көрінеді. /32/
Мұндай бағдарламаның негізгі мазмұны ... іске ... ... механизмдерді, шарттарды және ... ... ... ... ... елде үйымдастырылған күрылымдардан тыс жүздеген
миллиард теңгемен есептелетін нақты теңгелік ақшалай ... ... ... зор ... саны ... ... ... банктерден тыс жеке
жинақтарда долларлар мен басқа валюталык ресурстардың ондаған миллиардтары
бар.
Маңызды құралдар кәсіпорындардың, оның ... ... ... есеп
шоттары мен кассаларында тұрып қалады. Барлық осы айтарлықтай ... ... ... банктер капиталының өсуінің маңызды көзі болуға
тиіс. Банктердің акционерлік ... ... ... ... ... абсолюттік және салыстырмалы түрде де өте ... ... ... оны ... күш жүмсау қажет. /26/
Халықтың, бірінші ... ... ... ... жеке ... ... жөніндегі шаралар жиынтығын өңдеу қажет.
Шамасы, мүмкін варианттарды ... ... ... банктің акцияларын сатып
алуға жіберілген құралдарды салық салынатын базадан шығарып тастау. Сонымен
қатар, бір мезгілде банктердің өздеріне өз ... ... ... кең ... ... ... ... бастау қажет (әзірше мұндай
акциялар мүлдем байқалмайды).
Сурет 4 - ЕДБ ... ... ... қаржылық жағдайының бүкіл шиеленісуінде
олардың аз емес бөлігі жетерліктей ... ... ... ... ... ... жетеді және банктердің ... ... ... көзі ... ... ... ... бос ақша қүралдарына
еге болады (ол банктердің корреспонденттік есеп шоттарындағы құралдардың
өсуші ... ... ... ... болғандай экономикалық республицистикада тұрақты
және мүлдем негізделген түрде пайдаға ... ... ... ... жеңілдікті қайта орнату мәселесі талқыланады. ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді. /20/
Жақын арада мүмкін бюджеттік шиеленісулердің себебінен отандық экспорт
тауарларына әлемдік бағалардың төмендеуінің жағдайында бұл жеңілдікті ... ... ... кем ... бұл ... ... капиталына
салынатын инвестицияларға қолдану қажет, ... ... ... ... ... ... ... салынатын салықтан
толық босатуға мүмкіндік беріп, оны кеңейту қажет болар (мүмкін, ... тек ... ... ... ... ... төмен емесін
құрайтын банктер бойынша ғана). ... ... ... ... ... ... ... ала болжауға болады.
Бірақ, барлық мүмкін ресурстарды ... ... ... ... батыл, стандартты емес шешімдерді қабылдау арқылы жоюға
болатын өсуші технологиялық және ғылыми-техникалық қалып кеткен жағдайдың
ерекше ... ... ... Ал оған ... ... ... бар ... жету мүмкін емес.
Сонымен, мұндағы сөз елдің дамының стратегиялық көкжиектері жайлы, және
мұнда ағынды ... ... ... ... ... ... одан ... болашақта бүл бюджет үшін маңызды ұтыспен айналады. Ресурстардың тағы
да бір көзін қарастырайық.
Барлығына ... ... ... ... ... ... халық пен
бизнестің ресурстары үшін бәсекелестері болатын және ... ... ... зейнетақылық және
инвестициялық компаниялар мен қорлардың интенсивті өсуі байқалуда.
Бірақ, дәл банктер құралдарды ... ... ... ... сол арқылы өнімділікті капиталдың қозғалысын ... ... бүл ... ... ... айналымға, оның ішінде
акционерлік капиталға ... қосу ... ... жүйесін өңдеу
қажет. Және, ең соңғысы, ресурстардың ең ірі мүмкін көзі, іске асыру үшін
ең мәселелік болып табылатын - ... ... ... ... ... ... капиталдың үлесін жетерліктей шамалы бағалап
отырған талдаушылармен келісу қажеттілігі ... Ең ... ... ... ... ... негізінде елде тартымды инвестициялық климат
жасауға дейін ... ... ... миллиард доллардың ондаған
миллиардқа ғана өтімді формадағы ... ... ... ... ... бүл ресурстар да, жоғарыда сипатталған ішкі ... ... ... ... ... шешу үшін жеткілікті
болатын еді. Мұнда ұрандар мен қорқыту емес, тек ... ... ... да анық. Мұндай шешімдердің ... ... ... ... ... ... ... капиталына
жіберу кезінде толығымен (оның ішінде салықтық та) амнистиялау ... ... ... ... ... ... және даусыз деп
қарастыруға болмайды. Банктік және ... ... ... ... ... ... ... Бір-ак нәрсе даусыз: баяндалған
мәселе ел экономикасының болашағы үшін шын мәнінде ерекше ... ... және ... ... ... ... дамудың тұрақтануының жағдайында екінші деңгейдегі банктер
іс-әрекетінің қаржылық сенімділігі меншікті капиталдың басқарылуына жоғары
талаптар ... ... ... ... ... ... ... мәселелері Қазақстанның экономикалық құрылымындағы ерекше
рольді атқаратын несиелік-банктік ... ... орын ... ... ... ... банктің меншікті капиталының
құрылымын, сипаттамасын және түсінігі қарастыра отырып меншікті капиталдың
қазіргі кездегі үғымына бір катар ... ... тән ... жөнінде
қорытынды жасауға болады -ол банктердің акционерлік меншікті капиталының
және жарғылық қордың ... ... ... ... ... ... ... банктердің қаржылық ресурстарын құру теориясын
баяндауда қалыптасқан стереотиптердің бір ... ... ... ... ... ... бағалау туралы айтқанда ол соңғысының
іс-әрекетінің қаржылық сенімділігін ... ... атап ... ... қазіргі экономикалық кеңістіктегі, атап айтқанда несиелік-
банктік жүйедегі, меншікті капиталдың теориялық аспектілерінің өзектілігін
практикаға, яғни ҚР-ның банктік жүйесінде болып ... ... ... жақындату үшін қайта қарастыру қажет.
Екінші деңгейдегі банктердің меншікті капиталының динамикасы мен
құрылымын ... ... ... ... ... ... ... 1994 жылдың соңынан казіргі мерзімге дейін нақты өлшемде 4 есе
өскендігі ... ... ... ... оған ... ... ... жақсаруы себеп болды. Меншікті ... ... ... ... мен ... ... ... ескере отырып, банктердің құрылуы мен ... ... ... ... қатар банктік іс-әрекетті реттеу жөніндегі
Ұлттык Банктің неғұрлым кең ... ... банк ... ... оның ... ... ... Өзінің казіргі жағдайында банк ... ... ... ... үшін ... максималды мүмкін болатын көлемін
шоғырландыру мүддесінде өзінің басты қаржылық делделдык ... ... ... ... атап кеткен маңызды.
2004 жылдың 1 шілдесінде екінші деңгейдегі банктермен, ресми мәліметтер
бойынша, 116 млрд. долл ... ... таза ... ... ал 2003 жылдың
1 шілдесінде - 110,3 млрд долл.
Ағынды жылдың бірінші жарты жылдығың нәтижелері бойынша үш ... ... ... ... және ... активтері маңызды
өскен. Бұл лидерлер үштігі. Сәйкесінше, пайда көлемдері де оларда ... ... ... орын алған республиканың қаржылық
организміндегі температуралардың ауысуы банктік ... кері ... Ал ... процессі мен жеке банктік бизнестің дамуы нарыққа
позитивтік әсерін тигізді. Бұл мағынада Ұлттық Банктің тәжірибесі көрнекті
болып табылады.
Мемлекеттік қазыналық міндеттемелер, банкаралық ... ... ... бойынша пайыздық мөлшерлемелер сауда мәніне сай келеді.
Банктерге берілетін несиенің көлемін реттеу ... ... ... ... төлей алмау тәуекелін төмендету және банктердің
акционерлері мен ... ... ... ... ... ... ... механизмін қолданады.
Банк резервтерінің шамадан тыс өсуіне байланысты (ұлттық ... ... ... ... ... ... қана ... сонымен қатар, резервтеудің ... ... ... пайда болды. Яғни экономикалық нормативтерді орындайтын
банктердің корреспонденттік шоттағы ... ... ... кем ... ... еді.
Ұлттық банк орташа айлық қалдыққа ... ... ... шоты бойынша төлейді (резервтік талаптан ... ... ... ... резервтік талаптардың жоғары болу
жағдайында несиелер және тартылған депозиттер бойынша банктердің ... ... ... ... ... ... Жоғарыда
аталған мәселелердің барлығы Қазақстан Респуликасының ақша-несие саясатын
жүзеге асыруының одан әрі жетілдіре түсуі қажеттілігін айқындайды.Ұлттык
банк ... ... ... ... ... деңгейдегі банктердің
рентабелділігін арттыру жоспарында оң тенденциялар байқалғаны ... ... ... ... бұл банктер активтерді, таза пайданы
және капиталды арттыру мәселесіне аударатын ынталы көңілінің есебінен пайда
болды. ... ... ... ... ... ... ... бөле отырып, бүл мәселені шешу үшін экономикалық-күқықтық
механизмдерді өңдеуді өзі жеткілікті екендігін атап кету ... ... ... ... ... капиталдың отандық банктердің
акционерлік ... ... ... ... амнистициялау болуы
мүмкін.
Сонымен қатар банктік ... ... ... ... ал мәнісінде 90-шы жылдардың аталмыш терең реформаларының
елдің бүкіл ... және ... ... ... ... елде ... ... терең жалпы экономикалық және
технологиялық дағдарысты жеңіп шығу ... ... ел ... ... жалпы жағдайы канағаттанарлық деп санала
алмайды.
Еңгізілген ұсыныстарды толық қамтыған және даусыз деп ... ... және ... ... ... ... ... ұсына алады. Бір-ақ нәрсе даусыз: баяндалған ... ... ... үшін шын ... ерекше маңызды болып табылады және
кейінге қалдырылмай қарастырылуы тиіс.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... Д.М. ... современного банковского дела: Учебное пособие /
Д.М. Мадиярова, Марчевский В.С. – Алматы: Экономика, 1997. – 136 ... ... ... ... и ... Учебник / Под ред. В.К. Сенчагова,
А.И. Архипова. – М.: «Проспект», 1999. – 496 ... ... за годы ... ... сборник.
ҚР статитика Агенттілігі, 2006 жыл, 53 бет
4. 1995 жылдың 31 тамызында ... ... ... және ... ... ... ... Коробова Г.Г. Система государственных банков развития реального ... ... ... / Г.Г. ... // ... ... 2003. – № 4. – С. 16- 21.
6. Деньги, кредит, банки: Учебник для вузов/ Под ред. Г.С. ... ... ... 1999. – 364 ... Масленников В.В. Методологические основы управления поведением
банковской ... для ... ... привлекательности
национальной промышленности: Автореф. дисс. на соиск. степени д.э.н. /
В.В. Масленников – С-Пб., 2002. – 32 ... ... ... ... банктер. Алматы, Экономика, 2001ж.
9. «Акционерлік қоғамдар туралы» және «Банк және банк іс-әрекеті туралы»
Заңдарына
10. Смирнов К.А. ... ... ... - М.: ... ... им. Г.Р. Державина, 2000.
11. Основы банковской ... ... ... - М.:Издательский дом,2002.
12. Деньги, кредит, банки: Учебник / Под ред. О.И. ... – 2-е ... и доп. – М.: ... и ... 2000. – 464 ... ... ... Практикум: Учебное пособие / под
ред.Н.Ф. Самсонова. - М.:ЮНИТИ-ДАНА,2000.
14. Ольшаный А.Н. ... ... ... ... - ... ... ... Абрахманова Г.Т., Нурсеитова Р.А. Тенденции и перспективы
развития финансового сектора в казахстане // ... ... 1995 ... 31 тамызында жарық көрген Заң күшіне ие ... ... ... ... банктер мен
банктік іс-әрекет туралы» Үкімінде бекітілген
17. Иванов М.И. ... ... ... ... в ... // ... ценных бумаг Казахстана. - 2002.-№9.
18. Сборник трудов научно-практической конференции «Стратегия
Казахстан-2030: пути реализации в экономике регионов» , ... 1998. - ЮКГУ ... ... ... М.И. ... ... ... Казахстана: итоги
четырех месяцев 2003 года: Общий обзор // ... ... ... ... денежное обращение и кредит: Учебник / Под ред. ... А.И. ... – М.: ... 1999. – 496 ... ... ... халқына жолдауы. -Астана, ... ... ... ... ... ... Агенттігі. - №1. - 2004.
22. Программа по ... ... ... / ... ценных
бумаг Казахстана.-№10.-2003.
23. Бельгибаева К.к. Финансовая и банковская статистика: Учебное
пособие / Каз. Гос. ... ... . - ... ... ... Б.И. ... ... Издательство Санкт-
Петербургского университета, 2000.
25. Финансовый менеджмент: Практикум: ... ... / ... Самсонова. - М.:ЮНИТИ-ДАНА,2000.
26. Финансы Республики Казахстан: ... ... ... / под ред. А.А. ... Агетство РК
по
статистике. - Алматы, 2002.
27. Финансы, деньги, кредит: Учебник / Под ред. О.В. ... ... ... 2001.
28. Капенова Г., Габбасова Г. О некоторых ... ... на ... ... ... РК: ... ... бумаг.- 2000.- №1.
29. Кравченко П.ГТ. ... ... в ... ... ... ... ... Муртазина Р. Запуск казахстанских депозитарных расписок
считается наиболее ... ... в ... по
организации интегрированного рынка ценных бумаг ... ... / ... ... №26.
31. Нормы деловой ... ... ... ... ... рынка ценных бумаг РК //
рынок и ... ... А. ... ... для ... ... бумаг в
Казахстане // ... ... ... ... ... выпуска, размещения, ... ... ... среднесрочных валютных ... ... ... ... ... ... от 4 сентября 2001 года № 1139 // Собрание актов.- 2001.
-№31.
34. Сайденов А. ... ... ... //Казахстанская
правда.-2002.-13 декабря.
35. Қаржы-несие сөздігі. —Алматы,2003
36. Хейне П. Экономический ... ... в ... ... ... Е.Б. Операции коммерческих банков и зарубежный
опыт-М.: Финансы и статистика,1998
38. С.И. Ожегов. ... ... ...... ... К.Маркс, Ф.Энгельс. Таң. шығ. 23 т. 188 б.
40. Қазақстанның тәуелсіздік алған он жыл ... банк ... ... ... 2003
41. А..Г. Мельников "О ... ... ... ... "/ Деньги и кредит, 2004
42. ОҚО Ұлттық банк ... ... ... ... ... жиналысы
Тексеру комиссиясы
Бақылаушы кеңесі
Басшылық (кеңес)
Төраға (президент)
Департаменттер
Басқарма
Бөлімдер, қызметтер
Экономиалық-құқықтық шешімдер
Халықтың жеке құралдарын банктің акционерлік ... ... ... ... ... ... процедурасын жеңілдету
Капитал консолидациясы
Өкімет (салықтық жеңілдіктер ұсыну)
Банктердегі капиталға бағыттайтын пайда
Сыртқы
Ішкі
Көздері
Капиталдың өсуіне арналған ресурстар

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік меншікті басқару21 бет
Коммерциялық банктің меншікті капиталын басқару30 бет
Коммерциялық банктердің меншікті капиталдары65 бет
"Dala Group" компаниясының қарыз капиталын тарту саясатын талдау 60 бет
"Меншікті капиталдың есебі."23 бет
2 деңгейлі алдын-ала су тастау қондырғысын автоматтандыру44 бет
Turbo Pascal - жоғары деңгейлі программалау жүйесі22 бет
«Алматы газ тармағы» жшс-нің жарғылық капиталын қалыптастыру мен есебін ұйымдастыру18 бет
«Екінші деңгейлі банктер қызметтеріне бақылау және қадағалау»66 бет
«компания капиталының құрылымын оңтайландыру»140 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь