Негізгі құралдардың есебі мен аудиті

Мазмұны

КІРІСПЕ 4

I Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ТЕХНИКА.ЭКОНОМИКАЛЫҚ
СИПАТТАМАСЫ
1.1 Кәсіпорынның жалпы экономикалық сипаттамасы 6
1.2. Кәсіпорынның есеп саясаты 18
1.3. Негізгі құралдардың түсінігі, кәсіпорындағы оның
маңыздылығы 26

II Бөлім. НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАР ЕСЕБІ
2.1. Негізгі құралдарды жіктеу және бағалау 32
2.2 Негізгі құралдардың түсу есебі 46
2.3 Негізгі құралдарды есептен шығару есебі 52

III Бөлім.НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ АУДИТІ
3.1. Негізгі құралдардың есебінің ішкі бақылауын ұйымдастыру 59
3.2 Негізгі құралдар есебінің аудиті 67

ҚОРЫТЫНДЫ 74

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР 76
КІРІСПЕ
Қазіргі танда кез келген кәсіпорынды басқару жүйесінде бухгалтерлік есеп маңызды роль атқарады. Ол кәсіпорынның қаржылық жағдайын сипаттап және басқарушылық шешімді қабылдау үшін негіз бола отырып, тұтынуды, таратуды, айналысты және басқа да өндіріс процесін шынайы көрсетіп береді. Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есебі бухгалтерлік есеп Стандарттарында және субъектілердің қаржылық-шаруашылық қызметіндегі бухгалтерлік есеп шоттарының жоспарында бекітілген жалпы қағидалары мен ережелерінің негізінде құрылды және ол бүкіл алынған ақпараттарды пайдаланушылардың талабына, қызметтің құрылымына, ұйымның нысанына, айрықша ерекшелігіне есептің сәйкес келуін қамтамасыз етеді.
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында кәсіпорындардың күрделі экономикалық тетігін нақты, жақсы жолға қоймайынша, сондай-ақ толық, сенімді ақпаратсыз басқару жүйесін іс жүзінде жүзеге асыру мүмкін емес.
Экономиканың барлық саласындағы кәсіпорындардың иелері мен еңбек ұжымдары шикізат пен материалдарды ұқыпты жұмсауға, өндіріс қалдықтарын азайтуға, ысырапты жоюға, бәсекеге жарамды өнімдерін өндіруге (ұлғайтуға), оның сапасын көтеруге, өнімнің өзіндік құнын төмендетуге, қоршаған ортаны сақтауға мүдделі. Бұл орайда, шаруаға қырсыздыққа, кәсіпорынның материалдық құндылықтарын, ақша қаражаттарын және басқа да ресурстарын заңсыз және тиімсіз жұмсауға және тонауға қарсы күресте бухгалтерлік есептің маңызы мен мәнін бағаламай кетпеуге болмайды.
Есепке алынған ақпараттардың көмегімен кәсіпорынның және олардың құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел басқару үшін, экономикалық болжамдар мен ағымдық жоспарлар жасау үшін, сөйтіп, ел экономикасының даму зандылықтарын зерделеу және зерттеу экономикалық тетіктің бірі ретінде пайдалынады.

Экономиканың саласындағы мамандар, оның ішінде, бірінші кезекте, бухгалтерия қызметкерлері есепке алудың және есеп берудің жүйесін жақсы білулері, оларды оңайлатуды қарастыру қажет, кәсіпорын қызметін бухгалтерлік және салықтық есепке алуды ұйымдастырудың ережелерін, нұсқауларын және басқа нормативтік актілерін, қатаң сақтаулары керек.
Дипломдық жұмыстың негізгі мақсаты — негізгі құралдар түсінігі, кәсіпорындағы оның маңыздылығы, есебі, аудит жүргізу және есебін жетілдіру жолдарын зерттеу.
Қарастырылып отырған жұмыстың негізгі обьектісі ЖШС "Арай" ұйымы болып табылады.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытынды, қосымшалар және қолданылған әдебиеттерден тұрады. Бірінші бөлімде зерттеліп отырған кәсіпорынның негізгі техникалық-экономикалық көрсеткіштері, есеп саясаты сипатталады; екінші бөлімде - негізгі құралдардың есебінің ерекшеліктері көрсетіледі, ал үшінші бөлімде кәсіпорынның негізгі құралдарын түгендеу есебі мен бағалау есебі, оған аудит жүргізу тәсілдері және жетілдіру жолдары қарастырылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. "Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы" 2007-
жылдың 28-ші ақпанындағы № 234-ІП Қазақстан Республикасының
Заңы,
2. "Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы" Заңы
1998- жылғы 20-қараша (2006 ж. 5-мамырдағы өзгертулер мен
толықтырулармен № 139-1),
3. Бухгалтерлік есеп стандарттары және әдістемелік ұсынымдар
Қазақстан Республикасының бухгалтерлік есеп жөніндегі ¥лттық
комиссиясы бекіткен 13.11.1996 №3 (өзгерістер мен толықтырулармен)
4. Қазақстан Республикасының "Салық және бюджетке төленетін
басқа да міндетті төлемдер туралы" Салық Кодексі 12.06.2001 жыл
№209-11 (өзгерістер мен толықтырулармен),
5. Бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары 18.09.2002 ж. №438
(№372 21.10.2003 ж. өзгертулермен),
6. "Аудит", под редакцией доктора экономических наук , профессора М. Юнити,ВИ.Подольского 2000г-560с,
7. Андреев В.Д. Практически аудит, М. Экономика 1994г-500с.
8. З.Н.Ажибаев , Аудит.Учебник, Алматы, Экономика, 2005.
9. Әбдіқалықов Т.Ә, Сәтмурзаев А.А Шағын кәсіпорындарда
бухгалтерлік есепті ұйымдастыру, А.,ҚазМБА. 1996.
10. З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева Аудит, Оқулық,
А. 2006.
11. Байдәулетов М, Байдәулетов С.М. Аудит, А., Қазақ
университеті.2004-226 бет.
12. Баймұханова С.Б. Бухгалтерлік есеп, Маркет, А. 2005,
13. Дюсембаев К.Ш. Аудит и анализ в системе управления
финансами,А., Экономика. 2000ж-320 бет.


14. Дюсембаев К.Ш ,Егембердиев С.К, Дюсембаев З.К, Аудит и анализ
финансовой Отчетности, А, Каржы - каражат. 1998ж.
15. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., Жұмағалиев Ж.Г. Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау, А., Экономика. 200ІЖ-378 бет.
16. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. Жантаева
Қаржылық есеп, А., Экономика. 200ІЖ-400 бет.
17. Ержанов М.С., Аудит-1. (Базовый учебник). Алматы, Бастау. 2005г.
18. Коволев В.В, Волкова О.Н, Анализ хозяиственной деятельности
предпрятия, М., Сервис. 2000г-450с.
19. Козлова Г.Н, Бухгалтерский учет в организациях, М., Дело. 1999г-
520
20. Кондраков Н. П, Краснова Л.П, Принципы бухгалтерского
учета,ФБК-Пресс.1997г-450 с.
21. Кутер М.П, Краснова Л.П, Принципы бухгалтерского учета , М.,
Финансы и статистика. 2000г-543 с.
22. Назарова В.Л, Шаруашылық жүргізуші субъектілердегі
бухгалтерлік есеп. Оқулық. Алматы. Экономика 2005ж.
23. Родостовец В.К, Ғабдулин Т.Ғ, Родостовец В.В, Шмидт О.И,
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп, Қазақстан- орталық аудиті тәуелсіз
аудиторлық компаниясы А., 2003ж-410 б.
24. Родостовец В.К, Шмидт О.Н, Теория и отраслевые особенности
бухгалтерского учета А., Центр аудит Казахстан. 2000г-310 с.
25. Сатмурзаев А.А, Укашев Б.Е, Аудиттің теориясы, А., ¥лағат
университеті. 1998ж
26. Төлегенов Ә.Т, Бухгалтерлік ақпарат жүйелері, А., Экономика.
2001ж-200б.
27. Тасмағамбетов Т.А, Омаров А.Ш, Әлібеков Б.А, Рабатов О. Ж,
Байболтаев Н.Ә, Родостовец В. К, Қаржы есебі, А., Дәуір 1998ж-390 б.
28. Укашев Б.Е, Әжібаев З.Ы, Бухгалтерлік есеп теориясы А., Ұлағат
университеті 1999ж-220 б.


29. Хорнгрен Ч.Т, Фостер Дж.Бухгалтерский учет: управленческий
аспект: Пер. с англ. Под. Ред. Я.В. Соколова, М.,Финансы и
статистика. 2000г-416 с.
30. Бюллетень бухгалтера.№18(196), 2006 ж.
31. Библиотека бухгалтера и предпринимаетеля № 14 (139), январь
2006г.
32. Бухгалтер бюллетені, №10,12,15, қаңтар, 2006 ж. БИКО.
33. Әкономика и жизнь №12,14,15- 2006 г.
        
        диплом жұмысы
тақырыбы: «Негізгі құралдардың есебі мен аудиті»
Мазмұны
КІРІСПЕ 4
I Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ... ... ... ... ... 6
2. Кәсіпорынның есеп саясаты 18
3. Негізгі құралдардың түсінігі, кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ЕСЕБІ
2.1. Негізгі құралдарды жіктеу және бағалау 32
2.2 Негізгі құралдардың түсу ... ... ... құралдарды есептен шығару есебі 52
III Бөлім.НЕГІЗГІ ҚҰРАЛДАРДЫҢ АУДИТІ
3.1. Негізгі құралдардың есебінің ішкі бақылауын ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР 76
КІРІСПЕ
Қазіргі танда кез келген кәсіпорынды басқару жүйесінде ... ... роль ... Ол ... ... ... ... және
басқарушылық шешімді қабылдау үшін негіз бола отырып, тұтынуды, таратуды,
айналысты және ... да ... ... шынайы көрсетіп береді. Қазақстан
Республикасының бухгалтерлік есебі бухгалтерлік есеп Стандарттарында ... ... ... ... ... ... бекітілген жалпы қағидалары мен ... ... және ол ... ... ... ... ... құрылымына, ұйымның нысанына, айрықша ерекшелігіне
есептің сәйкес келуін қамтамасыз етеді.
Шаруашылық жүргізудің қазіргі жағдайында ... ... ... ... жақсы жолға қоймайынша, ... ... ... ... ... іс жүзінде жүзеге асыру мүмкін емес.
Экономиканың барлық саласындағы кәсіпорындардың иелері мен ... ... пен ... ... ... ... қалдықтарын
азайтуға, ысырапты жоюға, бәсекеге жарамды өнімдерін өндіруге (ұлғайтуға),
оның сапасын көтеруге, өнімнің өзіндік құнын ... ... ... мүдделі. Бұл орайда, шаруаға қырсыздыққа, кәсіпорынның материалдық
құндылықтарын, ақша қаражаттарын және ... да ... ... және
тиімсіз жұмсауға және тонауға қарсы күресте бухгалтерлік есептің маңызы мен
мәнін бағаламай кетпеуге болмайды.
Есепке ... ... ... ... және ... ... қызметін жедел басқару үшін, экономикалық
болжамдар мен ағымдық ... ... ... ... ел ... ... ... және зерттеу экономикалық тетіктің бірі ... ... ... оның ... ... кезекте,
бухгалтерия қызметкерлері есепке алудың және есеп берудің ... ... ... ... ... ... кәсіпорын қызметін
бухгалтерлік және салықтық ... ... ... ... және ... ... актілерін, қатаң сақтаулары керек.
Дипломдық жұмыстың негізгі ...... ... ... оның ... ... аудит жүргізу және есебін жетілдіру
жолдарын зерттеу.
Қарастырылып отырған жұмыстың негізгі обьектісі ЖШС "Арай" ұйымы болып
табылады.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш ... ... ... ... ... ... Бірінші бөлімде зерттеліп отырған
кәсіпорынның негізгі техникалық-экономикалық ... есеп ... ... ... - негізгі құралдардың есебінің ерекшеліктері
көрсетіледі, ал ... ... ... ... ... ... мен бағалау есебі, оған аудит жүргізу тәсілдері және жетілдіру
жолдары қарастырылады.
I Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ... ... ... ... ... сипаттамасы
ЖШС «Арай» Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына ағымдағы
жылдың аяғына қарай ... ... ... ... жүргізіліп келе
жатқан бухгалтерлік есеп жүйесі автоматтандырылған түрде 1С:Бухгалтерия 7.7-
ші бағдарламасы арқылы жүргізілуде. Ал осы жылы ... ... көшу ... Жаңа ... ... жаңа стандарттарға өту
қолайлы болып келетіні сөзсіз. Дегенмен, ... ... ... көшу кәсіпорын үшін тиімді болатынына күмәнім жоқ. Оның қыр-
сырына теріңірек тоқталып кетейін.
Қазақстанның бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... таза активтерінің нақты түрдегі бағалануын
қамтамасыз етуге ... ... ... ... кіру ... кәсіпорындарға деген инвесторлардың
сенімділігінің деңгейін жоғарлату үшін бірден-бір ... ... ... ... ... ... туралы ақпаратты
оның мүліктері мен міндеттемелерінің нақты бейнесін алуға мүмкіндік
береді. Ал бұл, өз кезегінде, қазақстандық ... ... оңды ... ... ... ... бір кәсіпорынға салған салымдарының
мүмкін болатын тәуекелі туралы толық түрде көрініс беретін ақпаратты алуға
қызығушылық танытады. ... ... ... ... ... Есептеменің халықаралық стандарттарына көшу инвесторлардың-
сенімділігін арттырады.
Бірақ бұл ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар бірінші кезекте Қаржылық есептеменің
халықаралық стандарттарына ... ... ... ... ... ... ... халықаралық қаржы нарығында
қаражат алуды көздеп отырған немесе сол нарық ... ... ... ... ... ... отырған кәсіпорындар көшу керек.
Капиталдың шетелдік нарығына шығуға бел буған қазақстандық кәсіпорындар
тартылатын қарыздар бойынша ... ... ... ... ... ... шетелдік қарыз берушілер қазақстандық қарызгерлердің
қаржылық ... ... ... ... туындайтын қосымша
тәуекелдерден аулақ болуды қалайды. Ал Қаржылық есептеменің халықаралық
стандарттарына сәйкес құрылған ... ... ... ... және ... ... береді. Сонымен, бұл шығындардың
азаюы мен бәсеке қабілеттілікті ... алып ... ... ... ... ... береді.
Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына шетелдік инвесторы бар
немесе акциялары Қазақстаннан шеткей жатқан ... ... ... ғана ... ... есептеменің халықаралық стандарттарына сәйкес құру
керек деп шешкен ... ... ең ... ... әсер ... ... белсенділікті жақсартуға деген талпыныс (24%);
о нарықтың жаңа талаптарына сәйкес келу қажеттігі (18%);
о ... ... ... шығудың мүмкіндігі (18%).
Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына ... ... ... ... қызметінің құны орташа есеппен алғанда
қазақстандық стандарттар ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттары бойынша аудиторлық-
консультациялық қызмет көрсетіп жүрген компаниялардың саны ... ... жаңа ... ... құра ... саны да ... ... көшу барысында есептің электронды түрде жүргізіліп
келе жатқан жүйесін түгелдей қайта құрудың қажеттігі туындайды. Халықаралық
есептеме ақпараттың үлкен ... ... әрі оны ... ... ... ... есептемесін Қаржылық есептеменің халықаралық
стандарттарына ... ... ... ... ... шығындарды (қаржылық және ... ... ... ... ... ... ... халықаралық стандарттарына көшу
барысында ең басты мәселеге арнайы ... ... ... ... ... ... тек бухгалтерлік есеп
ережелерін ғана емес, сонымен қатар арнайы қағидаларды меңгеруі қажет.
Халықаралық ... көшу ... ... ... ... ... деңгейімен қамтамасыз етілуі
керек. Осыған байланысты Қазақстанның білікті ... ... ... ... ... ... ... негізгі мақсаты
кәсіпорындарға халықаралық стандарттарға жауап беретін қаржылық есептемені
дайындауға ... ... ... ... ... ... ... құрылған
жұмысшы шоттар жоспарын айғақтауға бет бұрайын:
о жұмысшы шоттар жоспарындағы бухгалтерлік есептің топтамалық ... ... ... ... ... ... жоспарындағы шоттардың нөмірі төрт таңбалы ... сан ... ... ... ... сан өтімділіктің
төмендеуіне байланысты орналасқан бөлімшелерге қатысын білдіреді.
Үшінші сан топтамалық шоттардың тобына ... ... Ал ... ... ... ... ... орналасу тәртібін орнату
арқылы кәсіпорын өзі белгілейді.
Менің пікірімше, ЖШС ... ... ... ... көшуі оның қаржылық-шаруашылық кызметін, жалпы
қаржылық ... ... ... ... ... Сонымен қатар
Қаржылық есептеменің халықаралық стандарттарына бойынша құрылған ... ... ... ... болып келетіні сөзсіз.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестік - кәсіпорын «Арай» Қазақстан
Республикасының ... 1995 ... бері ... ... келе ... ірі ... кәсіпорын болып табылады. Негізгі
қызметі дәрі-дәрмектердің көтерме және бөлшек ... ... ... ... ... 114 ... және 100 отандық өндірушілерімен
және жабдықтаушыларымен іскерлік қарым-қатынас орнатып ... ... ... ... ... 13.09.1994жылы Қазақстан Республикасының
Заң министрлігі берген №28465-1910-ЖШС занды тұлғаның мемлекеттік тіркеуден
өткенін көздейтін куәлік арқылы тіркелген.
ЖШС «Арай» міндетті лицензиялаудан өткен. Сол себептен ЖШС 2002 ... ... ... ... ... Республикасының Агенттігі
фармацевтикалық қызметпен айналысуға берген мерзімі ... ие ... ... ... ... әрі Бас ... Шолпан Ковкенқызы.
ЖШС «Арай» занды тұлға болып табылатындықтан өзінің қызметін Қазақстан
Республикасының Азаматтық Кодексінің, ... ... ... күші бар ... Республикасының Президентінің Жарлығының, басқа
да заңнамалық және нормативтік актілердің, Жарғының және ... ... ... іске ... ЖШС «Арай» өзінің жеке меншігін, балансын,
«Тұран ... ... ... банкілерінде есеп айырысу шоттары мен
валюталық шоттарын, ... ... ... мөрі мен ... да
деректемелерді иемденуге құқығы бар.
ЖШС «Арай» өзінің қызметін толық шаруашылық есептің негізінде
жүзеге асырады. Қазақстан Республикасында ... өз ... ... ... ... жылы ... оның ... капиталы 600
мың теңге көлемінде бекітілді. Үлес ... өз ... ... ... ... мөлшерде қосқан:
о ЖШС «Арай» Бас ... ... Ш.К. ... ... ... 90% ... 500 мың ... мүлкі және ақша
қаражаттары;
о ГФР-ның азаматы Герберт Д. үлесі: жарғылық ... 10% ... мың ... ... ашып ... ... ... құжат болып
Шетелден дәрі-дәрмектерді сатып алу ... ... ... көлемінің 10%
құрайды) табылады.
ЖШС «Арай» қызметі Алматы, Астана қалаларын және Қазақстанның ... мен ... ... Кәсіпорынның Астана, Ақтөбе, Атырау,
Петропавл, Семей, Павлодар, ... ... ... ... 9 ... бар. Филиалдармен және аймақтармен бірге орнатылған
тығыз байланыс қысқа ... ... ... ... ... жеткізуге мүмкіндік береді.
Кәсіпорынның қызметінің басты мақсаты болып пайда табу ... ...... мен ... ... ... және
оларды Қазақстанның ішкі нарығында өткізу. Сонымен, ... ... ... қызметі төмендегідей сипатқа ие:
* фармацевтикалық қызмет;
* сыртқы экономикалық қызмет;
* дәріханалар ... ... ... ... ... ... және жарнамалық қызмет;
* көтерме-бөлшек сауда желісін ұйымдастыру;
* көліктік қызмет көрсету;
* заңмен шек ... ... ... да ... ... ... емес ... сектордың барлық саласын
қамтиды:
* кеден қоймалары мен ... ... ... Республиканың барлық облыстары бойынша дәрі-дәрмектің ірі
және ұсақ көтерме саудасын;
* өзінің бөлшек саудасын, оның құрамына Алматы қаласында
орналасқан 9 ... ... ... ... ... үшін ... 2001 жылы ... кұрылған ауданы 5000 шаршы метр болып келетін ... ... ... ... 9 ... ... филиалдары, маркетинг
бөлімі, сертификаттау бөлімі, әкімшілік-басқарушылық және тағы да ... ... ... ... - ... ... елдер:
Швейцария, Германия Федеративтік Республикасы, Франция, Үндістан, Түркия,
Литва, Белоруссия, Ресей және тағы да ... ... ... ... ... өндіруші кәсіпорындар; «Химфарм» АҚ, ... ЖШС ... және тағы да ... ... ... жалпы көлемінің 75%-ын импортталған дәрі-дәрмектер және тек 25%-
ын ғана ішкі ... ... ... ... ... ... Қазақстандағы фармацевтикалық өнеркәсіптің дамымағанына
байланысты. Сонда да, дәрі-дәрмектерге деген сұраныс өте жоғарғы деңгейде
тұр. Дәрі-дәрмектерді, негізінен, ... ... ... ... және жеке кәсіпкерлер сатып алады.
Жауапкершілігі шектеулі серіктестіктің қызметінің нәтижелілігін
жоғарлатудың басты мәселесі ... ... ... ... қызметкерлер
табылады. Яғни, кәсіпорынның жеңісі оның қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... жүргізуге бел буған. Кәсіпорынның барлық
қызметкерлері әкімшілік-басқарушылық, шаруа жөнінен қызмет көрсетушілік,
фармацевтикалық және көмекші топтарға бөлінеді.
Дәріханалардың ... және ... ... саны
провизорлық қызметкерлер, орта фармацевтикалық және көмекші қызметкерлер
үшін жеке түрде бекітілген штаттық нормативтер арқылы ... ... ... құрамына провизор-технологтар,
провизор-талдамашылар, аға ... ... ... ... Орта фармацевтикалық қызметкерлердің құрамына провизорлар,
провизор-талдамашылар, ... ... ... ... кіреді.
3. Көмекші ... жүк ... ... ... ... жүргізушілер.
Жұмысшы күшінің ресурстарының құрылымы мен ұйымдастырылуын жете түсіну
үшін 1 -кестені қарастырайық.
Жұмысшы күшінің ресурстарының құрылымыңда 2006 жылы ... ... ... ... ... қызметкерлер (50%) алған. Бұл
кәсіпорынның фармацевтикалық қызмет көрсету нарығының ... ... ... ... ... ... «Арайдың» еңбек ресурстарының құрылымың талдау (адам).
|Еңбек ресурстары |2006 ж. |2007 ж. ... ... |
| | | ... көлеміндегі үлес |
| | | ... (%) |
| | | |2006 ж. |2007 ж. ... |1 |1 | | ... Бас ... | | | | ... ... |1 |1 | | ... директор |1 |4 | | ... ... |1 |1 | | ... |3 |3 | | ... |7 |12 | | ... ... ... |1 |2 | | ... |1 |1 | | ... |6 |6 | | ... |11 |15 | | ... |2 |5 | | ... |34 |51 |50,0 |36,7 ... |1 |1 | | ... Бөлім | | | | ... ... | | | | ... ... |3 |6 | | ... |1 |4 | | ... провизор |1 |17 | | ... |6 |4 | | ... |2 |6 | | ... ... | | | | ... |14 |38 |20,6 |27,3 ... ... қызмет |2 |15 | | ... ... | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... жұмыскер |2 |4 | | ... ... ... |5 |8 | | ... ... ... |6 |14 | | ... ... |5 |9 | | ... |20 |50 |29,4 |36,0 ... |68 |139 |100 |100 ... барлығы: | | | | ... ... ... ... кәсіпорынның
өкілдіктерінің саны көбейді. Жұмысшы күшінің ... осы ... ... ... сату көлемінің ұлғаюынан және сәйкесінше,
фармацевтикалық және шаруа жағынан қызмет көрсету ... ... ... ... орын алды.
ЖШС «Арай» негізгі күш болып фармацевтикалық қызметкерлер саналады.
Сондықтан осы санаттың ... ... ... қызметкерлерінің
жалпы санындағы өзгерісін міндеті түрде зерттеу қажет. Үлес салмағының өсуі
(2007жылғы 20,6%-дан 2007 жылғы 27,3%-ға ... яғни ... ... ... және ... ... белгісі болып табылады.
Шаруа жағынан қызмет көрсету қызметкерлерінің үлес салмағы да ... ... ... ... дейін, яғни 6,6%-ға). Бұл жаңа
сауда ... ... және сату ... ... ... ... ... асыру үрдісі тауарлы-материалдық
қорларсыз ... ... ... ... ... да ... ... Тауарлы-материалдық қорлардың құрамына төмендегілер кіреді.
1. Ыдыс және ыдыстық заттар. Қолданылуының сипатына қарай ... ... ... ... ... Бірнеше рет тауарды сақтау және тасымалдау ... ... бұл ... ... ... ... бөтелкелер), ағаштан жасалғандар (жәшіктер, дүңгіршектер),
металдан жасалғандар ... ... және қап ... ... ... ... ыдыстар. Дәріхана ішінде шаруа ыдысы ретінде
қолданылатындықтан ... және ... Бұл ... ... ... үшін ... ... құрамына бидондар, балондар, металдан жасалған бөшкелер
кіреді.
- Бірайналымды ыдыс немесе қаптағыш материал. Тауарларды бір
рет қаптау үшін арналған. Сатуға немесе қайтаруға арналмағандықтан
актінің ... ... ... Оның ... ... жәшіктер мен қорабтар, өрілген кәрзеңкелер, қаптар кіреді.
2. ... ... ... ... ... реттеуде әр түрлі көмекші
материалдар
қолданылады. ... ... ... ... қағаздан
жасалған капсулалар, жіптер, рәзеңкеден жасалған қолғаптар, клей және
тағы да ... ... ... ... ... жұмысына санитарлық киімді
жуу, еденді жуу, ыдыс-аяқтарды залалсыздандыру және тағы ... ... Осы ... ... ... кір ... ... нашатыр спирті және басқа да тауарлар пайдаланылады.
Кесте 2
ЖШС «Арай» тауарлы-материалдық қорлармен қамтамасыз етілуі
(мың теңгемен).
|ТМҚ атауы |2006 ж. |2007 ж. ... (+,-) ... үшін ... тауарлар |96 724,9 |139356,2 |42631,3 ... ... ... ... |18,2 |5,8 ... |96 737,3 |139 374,4 |42 637,1 ... ... ... ... ... ... қорлардың өскенін (2006жылмен салыстырғанда 2007жылы
42637,1 мың теңгеге) байқауға болады. ТМҚ-
14
ды өсірудің тенденциясы байқалуда. Бұл ... ... ... ... ... ... өткізу жұмысын жеткілікті деңгейде жүргізу үшін ... ... ... туындайды. Дәріханаларға қатысы бар негізгі
құралдар натуралдық-заттық сипаты жағынан келесідей топтарға жіктеледі:
1. ... мен ... ... өндірістік және өндірістік емес
құрылыстар.
2. Машиналар мен жабдықтар — тоңазытқыштар, механикалық
машиналар, зертханалық жабдықтар, кассалық аппараттар және тағы да
басқалары.
3. Өндірістік және шаруаға ... ...... ... және тағы да ... ... құралдары — автокөліктер және тағы да ... ... ... құралдар жеке меншік және жалға алынған
болып бөлінеді. Ал қолданылуына қарай қолданыстағы, қосымша қорда
тұрған және қолданысқа енгізілмеген болып бөлінеді.
1.01.2006 жылы ... ... ... ... жеке
меншігінде тұрған негізгі құралдарын иемденеді. Олардың ... ... жүк ... және жеңіл көліктер, компьютерлер, жер, ... және тағы да ... ... ... 3).
Кесте 3.
ЖШС «Арай» негізгі құралдармен қамтамасыз етілуі (мың
теңгемен).
|Негізгі құралдардың түрлері |2006 ж. |2007 ж. ... ... ... емес ... | | | ... Бастапқы құны |57,5 |160,9 |103,4 |
|1 .2. ... тозу |22,0 |66,7 |44,7 ... ... |35,5 |94,2 |58,7 ... ... ... | | | ... Бастапқы құны |3314,3 |4613,2 |1 298,9 ... ... тозу |194,3 |526,1 |331,8 ... Қалдық құны |3 120,0 |4 087,1 |967,1 |
3 ... ... ... негізгі құралдардың көлемінің едәуір
түрде ... ... (2006 ... салыстырғанда 2007жылы 1 298,9 мың
теңгеге). 2006 жылы ... ... ... ... ... деңгейде болған жоқ, оған қоса, олар әбден тозған болатын.
Мұндай жағдай, әсіресе, машиналар мен жабдықтар ... ... ... теріс нұқсанын келтірер еді.
Кез келген кәсіпорынның коммерциялық қызметінің мақсаты — ... ... сол ... ... ... ... ЖШС «Арай» ... ... ... көрсеткіштері 4 кестеде келтірілген.
Кесте 4.
2006-2007жылдар аралығындағы ЖШС «Арай» қаржылық-шаруашылық
қызметінің көрсеткіштерін талдау.
|№ |# ... |2006 ж. |2007 ... |% |
| | | | |і | |
|1 |2 |3 |4 |5 |6 |
|2 ... ... ... |534 |286 382,9 ... ... (мың теңге) | |946,0 | | |
|3 ... ... ... ... |448 |231 393,6 |106,35|
| ... (мың ... | |979,2 | | |
|4 ... ... ... (мың|30 977,5 |85 |54 989,3 |177,5 |
| ... | |966,8 | | |
|5 ... ... (мың теңге) |24610,5 |85 |60 579,9 |246,15|
| | | |190,4 | | |
|6 ... ... |6 367,0 |776,4 |-5 590,6 |-87,8 |
| ... ... (мың ... | | | | |
|7 ... ... ... (мың |1910,1 |232,9 |-1 677,2 |-87,8 |
| ... | | | | |
|8 ... табыс (мың теңге) |4 456,9 |543,5 |-3913,4 |-87,8 |
|9 ... ... ... |1 965,0 |3 686,0|1 721,0 |84,73 |
| ... құны (мың ... | | | | ... ... ... ... құны ... |201 ... |116,3 |
| ... | |722,8 | | ... ... ... ... |4 303,3 ... ... ... көлемі (мың теңге) | | | | ... ... ... ... ... |3919,4 |18 |14 190,0 ... ... (мың ... | |109,4 | | ... ... орташа жылдық көлемі |53 085,6 |118063,|64 977,9 |122,4 |
| |(мың ... | |5 | | ... ... ... орташа |29012,0 |/39 |10590,4 |36,5 |
| ... ... (мың ... | |602,4 | | ... ... ... ... |9180,9 |40 |31 189,9 ... ... ... (мың ... | |370,8 | | ... ... ... орташа |102630,2 |165215,|625 585,3 |61 |
| ... ... (мың ... | |5 | | ... |Орташа тізімдік жұмыс істейтін |23 |48 |25 |108,7 |
| ... саны ... | | | | ... |Қор ... (мың ... |126,5 |148,5 |22,0 |17,4 ... көрініп тұрғандай ... ... ... ... ... ... болды:
• Жарғылық капитал — 600 мың теңге.
Кредиторлық борыш — 201 357 мың ... ... ... - 228 737 ... ... есеп саясаты
Есепке алуды және қайта есептеуді жүргізеді: мемлекеттік және жергілікті
бюджетке және ... тыс ... ... ... жалақыны,
сондай-ақ басқа да қажетті төлемдерді, ... ... ... ... ... негізінде бухгалтерлік есепті дер кезінде
жасауды, оны белгіленген ... ... және ... ... ... ... Ақшаны және тауар-материалдық құндылықтарды ... ... ... және шаруашылық заңнамасын бұзу жөніндегі
шараларды қабылдайды. Ішкі шаруашылық резевтерді анықтау, жоғалтулар ... емес ... жою ... ... есеп және есеп беру
мәліметтері бойынша қаржы-шаруашылық ... ... ... ... ҚР ... еңбек заңнамасына қайшы операциялар
бойынша құжаттардың ... және ... ... ... қабылдауды жүргізеді.
Нарықтық экономиканың қалыптасу жағдайларында
кәсіпорындарындағы ... ... ... ... ... оның Есеп пен есеп ... халықаралық стандарттарға қарай бағыт алуы
болып табылады.
Есепті халықаралық ... ... ... ... ... мен
тиімділігін едәуір арттыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... оның ерекшеліктерін, спецификасын,
өндірісті, еңбекті және басқаруды ұйымдастырудағы техника мен технологиясын
көрсету арқылы пайдалануына ... бір ... ... ... ... ... 1996 жылғы 12 қарашадағы ... ... ... ... ... ... ... түріне қарамастан Бухгалтерлік есептің ... ... ... ... кәсіпорынның жаңа есеп саясатын әзірлеуді қажет етті.
Есеп саясаты - бұл ... ... ... ... ... есеп ... ... сондай-ақ
белгіленген нормалардың ... және ... ... орай ... ... ... мен ұйымдастырудың
техникасының нысандарын таңдау.
Яғни, зерттеліп отырған ... есеп ... ... ... бір ... ... негізделеді. Мұның өзі нарық
экономикасы жағдайында бухгалтерлік есептің ролі мен мәнін арттыруда аса
маңызды ... ... ... ... ... ... көбін
негізгі құралдар құрайды. Кәсіпорынның ... ... және ... ... ... негізгі құралдардың құрылымы мен көлемі
туралы ақпараттың аса маңызы бар. 2400 ... ... кіші ... құралдарды есепке алуға арналған және мынадай шоттардың топтарын
қамтиды:
2410 - ... ... - ... ... ... ... ... - материалдық активтер, оларды ұйым өндірісте
пайдалану немесе ... ... ... ... ... ... ... жалға беру немесе әкімшілік мақсаттар үшін ұстап
тұрады және бір кезеңнен көп пайдалану болжанады.
Негізгі ... ... ... бөлінеді. Негізгі құралдардың түрі
дегеніміз - сипаты және ... ... ... ... ... бірлестігі. Мыналар:
• жер;
19
* үй және ғимараттар;
* машиналық құралдар;
* кемелер;
* ұшақтар;
* автокөліктік құралдар;
* жылжымайтын мүлікпен біріктірілген ... бен ... ... ... ... ... ... мысалдары болып табылады.
Негізгі құралдарды бірнеше түрлерге бөлуге байланысты синтетикалық
шоттар ашылады.
Актив ретінде бастапқы ... ... ... ... ... ... және құнсызданудан пайда болған барлық
жинақталған шығындарды қоспай, оның өзіндік құны ... ... ... амортизацияны және құнсызданудан пайда болған кейінгі
жинақталған шығындарды қоспай ... ... ... ... құны болып
табылатын қайта бағаланған құны бойынша есепке алынады.
Құнсызданудан ... ... ... мен шығындарды шоғырландыруға
2420 «Негізгі құралдардың амортизациясы» шоттар тобы арналған. Халықаралық
қаржылық есептіліктің стандарттары (ХҚЕС) -кәсіпорынның ... ... ... ... ... әділ және шын ақпарат ұсынуды қамтамасыз
ететін ... ... ... ... ... ... ... ЖШС «Арай» компаниясының басшылығы пайдаланушыларға
қаржылық есептерді сапалы, ... және ... ... ... мақсатында
ХҚЕС-на сай дайындалған алғашқы қаржылық есептілік жасау үшін іс-шаралар
жоспарын жүргізу туралы шешім қабылдады.
«ХҚЕС бойынша ... ... ... ... оның ... ... сөзсіз сай келетіні және әрбір қолданылатын ... ... ... ... ... және оған түсіндірме ... ... ... ... ... ... үшін ЖШС «Арай» компаниясының кең
20
көлемде алдын ала жұмыс жүргізу қажет болады.
ЖШС ... ... ... кезеңдерін негізгі құралдарды есепке алу
мысалымен қарастырайық, өйткені негізгі құралдарды есепке алу бухгалтерлік
есептің аса күрделі бөлімдерінің бірі болып табылады.
ЖШС «Арай» ... ... ... ... ала жұмыс жүргізеді:
-негізгі құралдарды есепке алуға қатысты компания қолданатын есепке алу
принциптеріне талдау және ... ... және ... ХҚЕС-ндағы
принциптерге сәйкестігі тестен өткізілді;
-жүргізілген талдау нәтижелерінің негізінде ЖШС «Арай» компаниясының
Есеп саясатын халықаралық ... ... ... ережелеріне
сәйкес келтіру үшін белгілі бір оқиғаларға, ... және ... ... ... қал ... ... ... пайымдаулар ескеріле отырып, компанияның ХҚЕС-
дағы тиісті принциптерге сай келетін Есеп ... ... ... ... іс жүзінде әрбір ... ... ... ... ... айта ... келеді.
Бухгалтерлік есептің әдіскерлері шаруашылық жағжайын сипаттау үшін және
шын ... ... ... ... үшін ол ... ... бухгалтердің
әділ айтқан пайдалы пікірін «кәсіби пайымдау» деп түсінген жөн.
ЖШС ... ... ... ... есепке алуға қатысты
қолданылатын ... алу ... ... ... және ... ... сәйкестестен өткізді.
Бүгінгі күні Республикада ХҚЕС-ның ... ... ... жоқ
екендігін ескере отырып, біз Қазақстан Републикасы Қаржы ... есеп және ... ... ... ... кеңесі
әзірленген және ұсынған халықаралық бухгалтерлік есеп стандартын қолдану
21
жөніндегі Әдістемелік ұсынымдарды бағдарға алатын боламыз. Жоғарыда ... ... ... Әдістемелік ұсынымдар бухгалтерлерге іс жүзінде
көмек ... үшін ... ... айта ... олар шын ... ... дэл өзі болып табылмайды және ... ... ... ... мәтінін сіз 2006 жылғы «Справочник
бухгалтера» анықтамалығының ... таба ... ... құралдар
объектілерін ХБЕС-на сәйкес есепке алудың және ... ... ... ... ... ... ... кетуге
тырысамың.
Негізгі құралдар ЖШС "Арайдың" барлық активтерінің едәуір бөлігін
құрайды, сондықтан негізгі құралдарды ... ... ... және ... принциптерін сақтау кәсіпорынның қаржылық жай-күйі туралы сенімді
ақпарат ұсынуға айтарлықтай ... ... ... құралдарға
мынадай анықтама беріледі: «Негізгі құралдар - бұл:
* компания тауарлар өндіру немесе жеткізу және қызмет ... ... ... ... беру ... ... ... және оір кезеңнен астам ... ... ... ... ... ... сәйкес, негізгі кұралдардың объектісі, компанияның активке
байланысты болашақ экономикалық пайдалар алуы ықтималдықтың көп ... ... ... ... танылуы тиіс.
Болашақ экономикалық пайдалар алу компанияның:
-активке байланысты байлық алуына;
-өзіне ... ... ... ... айқындаманы білдіреді.
Егер актив экономикалық пайда әкелмесе, онда оны сатып алуға ... ... ... шығыстарына есептен шығарылады.
16 ХҚЕС-да активті пайдаланудан болашақ экономикалық пайдалар алуға
көңіл аударады, сондықтан да 6 ... ... ... алу» ... негізгі құралдар объектілерін тану ... ... ... ... ... ... ... шарты оның құнын сенімді бағалау, яғни
активті сатып алуға жұмсалған нақты шығынды сенімді ... ... қоса ... ... ... ... ... өзіндік
құнын сенімді бағалау үшін тәуелсіз сарапшылар таратылуы мүмкін, өйткені
үшінші тараптың пікірі жұмсалған шығынның сенімді ... ... ... ... түсіну үшін мынадай мысалды қарастырайық:
Қызметкерлердің жұмыс істеуіне және демалуына ыңғайлы ... ... ... ... тоңазытқыш, ауыз суымен бірге диспенсер, теледидар, гүлдер,
суреттер сатып алды. ... ... ... ... объектілерді негізгі
құралдар ретінде тануға бола ма?
Жоғарыда аталған объектілерді жіктеу кезінде компанияның бухгалтерлік
қызмет бөлімінде ... ... ... ... қонымды, өйткені оларды
пайдаланудан болашақта экономикалық пайда алу ... ... ... ... ... ... кетемін, экономикалық пайда алу үшін негізгі құралдар
объектісі мынадай операциялар ... ... ... ұйым ... ... өндірісі мен қызмет көрсетуде бөлек, сол
сияқты басқа ... ... ... ... ... ... активке ауыстырылуы;
* міндеттемелер бойынша есеп айырысу шотына берілуі;
* ұйымның меншік иелері арасында ... ... ... біріншіден, тоңазытқыш, ауыз суымен бірге диспенсер,
теледидар, гүлдер, суреттер сатып алу ... ... ... үшін,
атап айтқанда, активтердің туындауына ... ... ... ғана әкеп ... ма, соны ... қажет.
Мүнда алдыңғы жоспарда біз басында айтып кеткен кәсіби пайымдау тұрады.
Бухгалтердің активтерге енгізілген ... ... ... компанияға
келіп түсу ықтималдығының бар екенін айқындаған жөн.
ЖШС "Арай" ... ... ... ... ауыз суымен бірге
диспенсер, теледидар, гүлдер, суреттердің фирма қызметкерлеріне ... ... ... үшін ғана ... алнғанын және алдағы уақытта
компания басшыларында ... ... ... ... ... ... түсіндірді. Атап айтқанда: кәсіпорын тауарлар шығарғанда, жұмысты
орындағанда, қызмет көрсеткенде оларды жеке, сол сияқты ... ... те ... ... ... ... сату ... басқа
активке айырбастау, міндеттемелер бойынша есеп айрысу шотына беру, ұйымның
меншік ... ... бөлу ... ... ... ... қосқым келеді, кәсіпорындар негізгі
құралдарды, әдетте пайдалану үшін емес, оған салынған капиталдан пайда ... ... ... Сондықтан негізгі құралдардың бағалылығы олардың пайда
әкелуінде ... ... Егер ... ... ... болса, онда оларды
кәсіпорынның есептілігінде негізгі құралдар ретінде көрсетудің мәні жоқ.
Осылайша, ЖШС "Арай" ыңғайлы еңбек жағдайын жасау үшін ... ... тек қана ... ... ... ... ... ХҚЕС-ның мына ережесін қолданған
жөн: егер актив экономикалық пайда әкелмесе, онда оған жұмсалған шығындар
есептік ... ... ... ... бұл ... ... мынадай сауал туындайды: Осындай
объектілерді кәсіпорын ұзақ уақыт пайдалануды болжайтын болса, ... ... ... және ... ... ... ұйымдастырған жөн.
Дегенмен, объектілерді есепке алу және сақталуын бақылау мақсаттары үшін
компаниялардың:
-осындай объектілердің баланстан кейінгі есебін ... ... ... адамдардың есептілігіне қоюы;
-ішкі бақылаудың жұмыс істейтін жүйесін растау үшін ... ... ... ... ... ... ... қосалқы бөлшектер мен жабдықтардың
көпшілігі әдетте тауарлы-материалдық қүндылықтар ретінде есепке алынып,
олардың пайдалануына қарай шығыстарға есептен шығарылатыны ... егер ... ірі ... ... мен ... ... бір
кезеңнен астам уақыт ішінде пайдалануға ниеттенетін болса, компанияның
басшылығы олардың негізгі құралдар ретінде жіктеу қажет ... ... ... ... көрсетілген 16 ХҚЕС ережесіне
түсініктеме беретін барынша көрсеткіш мысал келтірілген: үй және ... ... ... ... ету мерзімі әр түрлі болғандықтан, бөлек
амортизацияланатын активтер ретінде ... ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде сатып
алынған активті дұрыс жіктеу үшін тағы бір негізде алынатын факторды ... ... ол осы ... ... мерзімін айқындау.
ХБЕС-на сәйкес негізгі құралдар объектісі тану кезінде сатып алуға
жұмсалған нақты шығындар ... ... ... ... ... алаңды дайындауға жұмсалған шығындар,
жеткізу және ... ... ... ... ... ... құны болып
табылады.
Осылайша негізгі құралдардың нақты құнына ол пайдалануға дайын болған
кезде активті қалпына келтіруге дейін пайда болған ... ... ... ... ... негізгі құралдардың құны активтерді сатып ... ... ... айқындалады. Жоғарыда, барлық ... ... ... ... есепке алу» ХҚЕС бойынша активті тану
шартын негізгі өлшемдері бойынша ХБЕС-ның ережелеріне қайшы келмейді ... ... ... ... түсінігі, кәсіпорындағы оның
маңыздылығы
Бухгалтерлік есептің 16 «Негізгі ... деп ... ... ... ... ... дегеніміз - кәсіпорында өнім өндіру,
тауарларды тасымалдау немесе қызмет көрсету ... ... ... ... үшін немесе әкімшілік мақсаттар үшін пайдаланылатын және бір кезеңнен
артық мерзім ішінде пайдаланылады деп болжанатын материалдық активтер.
Негізгі құралдарға: ... ... жер ... ... мен
ғимараттар, өткізгіш тетіктер, машиналар мен жабдықтар, өлшеу және ... мен ... ... машиналары мен техникалары және олардың
бағдарламалық құралдары, көлік ... ... ... ... ... ... өнім және ... малдары, көп жылдық екпе
ағаштар, шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалары жатқызылады.
Негізгі құралдар объектісі төмендегі шарттарға сай ... ғана ... ... ... егер кәсіпорынның активпен байланысты келешек ... ... аса ... ... сендіру мүмкін болса;
ә) егер кәсіпорын үшін активтің өзіндік құнын сенімді ... ... ... ... есебін ойдағыдай жүргізу үшін алдымен оларды жүйелеп
топтастыру қажет. Бұл жүйелеп топтастырудың экономиканық ... ... ... ... ... құралдар өздерінің өндіріске қатысуына қарай өндірістік
және ... емес ... екі ... ... ... ... құралдар
-деп өндірісте қызмет ететін,яғни пайдаланылатын негізгі ... ... ... жер ... ... мен ... ... машиналар мен жабдықтар, өлшеу және реттеу аспаптары
мен қондырғылар, ... ... мен ... және ... ... ... ... құралдары, аспаптар, өндірістік
және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және жұмыс малдары, көп ... ... ... ішкі ... тағы да ... ... ... негізгі құралдардың қатарына шаруашы-лықтың өндірістен басқа
салаларында пайдаланылатын ... ... ... ... үй-
жай шаруашылығында, денсаулық сақтау, әлеуметтік қамсыздандыру, ... ... ... ... ... ... ... салаларына және істейтін қызметтерінің түрлеріне
қарай барлық негізгі құралдар: өнеркәсіп, ауыл ... ... ... ... ... материалдық-техникалық
жабдықтау және сату-өткізу ... ... ... ... әлеуметтік сақтандыру, ғылым және білім беру, ... ... және тағы да ... ... ... ... ... экономикалық салаларына қарай топтастырған кезде
олардың қатысуымен шығарылған ... ... ... ... ... шаруашылықтың қай түріне жататындығы негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі негізгі құралдардың бәрі тек ... ... ... ... ғана ... ... ... ол субъектідегі негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол шаруашылық
субъектінің атқаратын қызметі саласындағы топқа ... ... ... ... процесіне тікелей байланысты
негізгі құралдардың барлығы өнеркәсіп саласына жатқызылады.
Егер кәсіпорынның балансында оның негізгі қызметінен басқа ... ... ... мен ... ... онда осы бөлімшелер мен
өндірістің атқаратын қызметтерінің сипатына сәйкес келетін экономика саласы
қызметі түрінде топқа жатқызылады.
Негізгі ... ... ... және ... ... ... ... топтарға бөлінеді:
-Жер (кәсіпорында пайдаланылатын барлық жер);
-Өндірістік ғимараттар мен ... мен ... ... ... ... негізгі құралдар.
Негізгі құралдар кімнің меншігінде, иелігінде екендігіне қарай меншікті,
яғни кәсіпорынның өзіне тиісті және уақытша ... ... ... ... ... ... пайдалану барысына қарай негізгі құралдар жұмыс
істейтін, жұмыс істемейтін және сақтауда тұрған - деп үш ... ... ... өндіріс процесіндегі, яғни қолданыстағы негізгі
құралдар жатады.
Жұмыс істемейтіннегізгі ... ... ... ... ... ... ... берілмеген басы артық жабдықтар
жатқызылады.
Сақтауда тұрған негізгі құралдардың қатарына ... яғни ... ... немесе басқа да жағдайларға байланысты есептен шығатын
негізгі ... ... ... арналған құрал-жабдықтар
жатқызылады.
Бухгалтерлік есептің 16 ... ... деп ... халықаралық
стандартына сәйкес актив ретінде танылуы мүмкін негізгі құралдар объектісі
ең алғаш өзіндік құны бойынша бағалануы тиіс.
Негізгі құралдар ... ... ... сатып алу бағасы, оның
ішінде импорттық алым, сатып алуға байланысты орны толтырылмайтын ... ... ... бір ... ... үшін оны ... ... жеткізуге байланысты тікелей шығындар кіреді; сатып алу бағасын
анықтау кезінде кез келген сауда жеңілдіктері алынып тасталынады.
Тікелей ... ... ... ... алаңды (құрылыс жүргізуге ... ... ... және ... ... бастапқы шығындар;
* орнатуға байланысты шығындар;
• архитекторлардың және инжинерлердің жұмыстары сияқты ... ... ... өзінде шығарылған негізгі құралдардың құны активтерді сатып
алу кезіндегі принциптердің ... ... Егер ... тура
сондай активтерді өзінің шаруашылық қызметі барысында сатып-өткізу ... ... онда ... ... ... оның ... құнына тең
болады. Сөйтіп, кез-келген ішкі таза ... ... ... ... құнын
есептеу кезінде есепке алынбайды.
Кәсіпорын өздерінің негізгі құралдарының ... ... яғни мына ... ... жүргізіледі:
2411-шот —жер;
2412-шот - үйлер мен ғимараттар;
2413-шот - машиналар мен жабдықтар;
2414-шот - ... ... - ... ... ... және ... өңдеу
жөніндегі жабдық;
2416-шот - кеңсе жиьазы;
2417-шот-өндірістік құрал саймандар мен ... ... ... ... ... ... құралдарының кірісі, яғни
көбеюі, ал кредитінде негізгі құралдардың азаюы, яғни ... ... ... ... есебі шаруашылық субъектісінің орталық
бухгалтериясында жүргізіледі. Олардың аналитикалық есебі әрбір ... ... ... ... ... объект -деп өзінің
құрамына кіретін, яғни өзіне тиісті ... ... ... ... ... ... ... жабдықтарды, салынып біткен
жеке ... ... ... ... немесе бірімен бірі құрылымы бойынша біріктірілген, ... бір зат ... ... ... бір ... ... ... негізгі құралдардың есебін дұрыс жүргізу үшін және ... ... ... ... ету үшін ... ... ... номер беріледі. Ол тұрақты түрде белгіленеді.
Негізгі құралдар тозуына, бұзылуына, басқа ... мен ... ... тағы да ... жағдайларға байланысты есептен
шығарылғанда оның инвентарлық номері ... ... ... ... ... құралдарына берілмейді. Инвентарлық номер ... ... ... ... ... ... ... жазылады.
Инвентарлық объектілерді реттік сериялық жүйесі мен номерлеу ұсынылады.
Мүндай жағдайда әрбір жіктеу ... ... ... ... бөлек
сетиялық реттік номерлер белгіленеді, ол сериялық реттік номерді негізгі
құралдардың ... ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдарға бастапқыда берілген инвентарлық
номері оның инвентарлық карточкасында және бір ... ... ... ... үшін ... алғашқы құжаттарда көрсетілуі тиіс.
Кәсіпорында инвентарлық карточкалар және инвентарлық кітапшалармен қатар
ірі машиналар мен механизмдерге, жабдықтар мен көліктерге арнайы техникалық
төлқұжат ... ... ... техникалық сипаттамасы және істейтін
жұмыстарының ... тағы да ... ... ... ... ... ... міндеті:
-Расталған есептік мәліметтердің, техникалық паспорттардың, басқа да
құжаттар мен түгендеу журналдарының негізінде еңбек ... ... ... ... бақылауды ұйымдастыру;
-Негізгі құралдардың келіп түсуін, шығарылуын, қозалысын есепте уақытылы
және дұрыс көрсетілуін ... ... ... ... ... есептелуіне және тиімді пайдалануына
бақылауды ұйымдастыру және қор қайтарымдылығын арттыру жөніндегі шараларды
жүзеге асыру;
-Негізгі құралдарға ... және ... ... ... ... ... және ... көрсетуді жүзеге асыру;
-Моральды және физикалық тұрғыдан ескірген негізгі құралдарды жедел
айқындау;
-Негізгі құралдар бойынша дұрыс есептеме ... үшін ... ... ... ... және дұрыс қалыптастыру.
Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана ... ... ... ... және ... құралдары болып бөлінеді. Бұл арада еңбек
құралдарының құрамы сыртқы белгісімен ... ... ... процесінде
атқаратын роліне қарап анықталады. Негізгі құралдар материалдық өндіріс
саласында да, өндірістік емес салада да ұзақ ... бойы ... ... ... ... ҚҰРАЛДАР ЕСЕБІ 2.1. Негізгі
құралдарды жіктеу және бағалау
Кез келген өндіріс өз ... ... ... ғана жүреді, ал
ол еңбек заттары және еңбек ... ... ... Бұл ... ... құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс процесінде
атқаратын роліне қарап анықталады.
Негізгі құралдар ... ... ... да, ... ... да ұзақ ... бойы ... етеді.
Оларға: қозғалмайтын мүлік, жер учаскелері, ... мен ... ... машиналар мен жабдықтар, өлшеу және реттеу аспаптары мен
қондырғылар, есептеу машиналары мен техникалары және олардың бағдарламалық
құралдары, көлік тасымалдау ... ... ... және ... өнім және ... малдары, көп жылдық екпе ағаштар,
шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалары ... ... ... есебі №6 БЕС сәйкес ұйымдастырылады. Осы
стандарт негізгі қү-ралдардың есебін жүргізудің, субъектіге жататын ... ... пен ... ... ... анықтайды.
Инвентарлық объектілер негізгі құралдардың есеп бірлігі болып табылады.
Инвентарлық объект күрделі әрі жай болып келеді. Негізгі құралдардың ... ... ... ... оны жіктеу болып табылады.
Негізгі өндіріс құралдарына өндіріс процесіне ... ... ... ... ... ... әзірлеген кезде еңбек
материалдық жағдайын жасайды. Негізгі өндірістік құралдардың пайдалануын
сипаттайтын ... ... ... қорқайтарымы болып табылады, ол
негізгі құралдардың бір ... ... ... заттай немесе
ақшалай түріндегі өнімді көрсетеді.
Өндірістік емес негізгі ... ... ... арналған құрал
жабдықтар. Олар ұжымның мәдени тұрмыстық қажеттіліктерін ұзақ мерзім бойы
өтеуге арналған.
Иелігіне қарай негізгі ... ... және ... ... ... ... - ... тиесілі және оның балансында көрініс
табатын ... ... ... ... шарт ... басқа
субъектіден алынған негізгі ... ... ... ... ... Оларды жалға берушінің балансында есептейді.
Өндірістік
процеске қатысу сипатына қарай
Заттық
құрамына
қарай
Өндірістік
Өндірістік емес
Пайдалану
сипатына
қарай
Істеп тұрған
Істемей тұрған
Қор ретінде тұрған
1 сызба. Негізгі құралдардың ... ... ... істеп тұрған негізгі құралдар, әрекет етіп тұрғандар
болып саналады. Жұмыс істемей ... - бұл ... ... ... ... ... уақытша
пайдаланбайтын негізгі құрал жабдықтар. Қорда тұрғандар ... ... ... ... ... жоспарлы түрде олардың запас бөлшектерін ауыстыру
үшін тоқтатылған объектілер есептеледі.
Мүлікке көрінісі бар, яғни ... және ... ... ... ... ... жер, ... алқабы, су ресурстары жатады.
Әр субъектіде негізгі құралдар ... ... және ... ... ... ... бөлінеді: Жер, үйлер, ғимараттар,
өткізгіштер, машиналар және құрал жабдықтар күш ... ... ... ... ... ... және ... аспаптары және қондырғылар
мен лабораториялық жабдықтар, есептеу техникасы, басқа машиналар мен ... ... ... құрал сайман, өндірістік мөлік және жабдықтар,
шаруашылық мүлкі, жұмысшы және өнім беретін мал, көп жылдық екпе ... ... ... ... ... басқадай негізгі құралдар.
Келтірілген негізгі құралдардың әрқайсысының кұрамына енетіндер:
Жер - субъект меншігіне сатып алған жердің көлемімен құны. Жерге меншік
құқығы бар ... онда олар ... ... мен ... ... ... ... болса, ондай жер учаскілері мүліктік объекті болып ... - ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуге
жағдай жасауға және материалдық құндылықтарды сақтауға ... ... ... Әр бір ... үй ... ... болып табылады.
Ғимараттар - еңбек заттарын өзгертуге қатысы жоқ белгелі бір қызметтерді
орындау жолдымен өндіріс процессін жүзеге ... ... ... ... ... ... бар әрбір жеке ғимарат мүліктік
объект болып табылады.
Қондырғылар - ... жылу ... ... ... ... ... желілері бойынша, мысалы, электр станциясы бөлу
қондырғыларының ... ... ... клемаларынан
бөлу
қондырғыларына ... ... ... және ... жайына
дейін мүліктік объекті бола алады.
Машиналар мен жабдықтар - күш беретін машиналар және жабдықтар, жұмысшы
машиналар және жабдықтар, өлшеу және ... ... және ... мен
лабораториялық жабдықтар, әрбір машина, егер ол басқа ... ... ... оған ... ... құралдарды, соған тиісті
заттарды, аспаптарды, қоршауды, фундаменті қоса алғанда, ... ... ... ... ... бұл тобы бес топтан тұрады:
Күш беретін машиналар және жабдықтар - жылу және ... ... ... ... ... ... ... энергияға, яғни
қозғалыс энергиясына айналдыратын двигатель машиналары.
Жұмыс машиналары мен жабдықтар - еңбек өнімдерін жасау ... ... ... жылу және ... әсер ... ... ... және құрал жабдық.
Өлшеу және реттеу приборлары, қондырғылар және лабораториялық жабдықтар
- өлшеуге, ... ... ... ... ... ... сондай-ақ лабораторияларда пайдаланылатын приборлар мен
аппаратуралар.
Есептеу техникасы - ... ... және ... ... қондырғылар, аспапта.
Басқадай машиналармен жабдықтар - машиналар, аппараттар және басқа құрал
жабдық.
Көлік құралдары - ... мен ... ... ... ... ... ... өзіне тиісті барлық беімдегіш құралдары мен
заттарын қоса алғанда ... ... ... ... - қол ... ... немесе
механикаландырылмаған құралдары немесе металдарды, ағашты және т.б. өндеу
үшін машиналарға бекітілген кесетін, соғатын және ... ... ... ... ... объектінің құрамына кірмейтін заттар ғана
мүліктік объект болып табылады.
Өндірістік мүлік және ... ... ... - ... ... ... жеңілдету үшін қызмет ететін ... ... ... ... жабдықтар; сұйық, сусымиалы және басқа ... ... ... ... ... ... бар ... да заттар.
Басқа мүліктік объектінің бөлшегі болып табылмайтын және дербес мәні бар
заттарда мүліктік объекті бола ... ... - ... және ... ... ... шкафтар, кілемдер. Дербес мәні бар әрбір объект - ... бола ... ... өнім ... мал - ат, ... түйе және ... пайдаланыатын малдар; өнім беретін мал - мүйізді ірі қара мал; асыл
тұқымды айғырлар мен биелер, буралар мен інгендер; ... ... ... мен ... ... саулық қой мен қошқарлар. Әрбір ересек
малмүліктік объект болып табылады;
Көп жылдық өсімдіктер - қолдан егілген, көп ... ... ... даму ... ... ... ... бөлек есепке алынады;
Жерді жақсартуға байланысты күрделі шығындар - ауыл ... ... үшін ауыл ... ... үшін жер қыртысын жақсартудың
шараларына жұмсалған мүліктік емес ... да ... ... - ... ... спорт мүлкі және басқа
да салымдар.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі ... ... ... ... орын ... және ... ... құжаттық
рәсімделуін және бухгалтерлік есепке уақытылы көрсетілуін, ... ... ... ... және ... мен ... ... негізгі құралдарды есептелген амортизациясы мен
тозу самасының ... ... ... ... ... амортизация
сомасының есепте дұрыс көрсетілуін, негізгі құралдардың қор
қайтарымың анықтауды, жаңа техниканың және оны ... жаңа ... ... құралдарды жөндеу бойынша шығындардың сенімі есебін;
негізгі ұралдарды түгелдеуді және ... ... ... ... ... ... есепке көрсетілуін; негізгі құралдарды сату және олардың
басқаша шығу ... ... ... ... ... етуі ... негізгі құралдар - деп өндірісте ұзақ уақыт бойы пайдаланылатын,
өзінің бастапқы заттай нысанын сақтай отырып, құнын ... ... ... ... ... ... бөліп есептелген
амортизациялық аударым мөлшерінде ауыстыратын еңбек құралдарын, яғни
материалдық ... ... ... ... ... ... №6 ... қорлар есебі» - деп ... ... ... ... жүргізіледі.
«Негізгі құралдарға» - қозғалмайтын мүлік, жер учаскілері, үйлер мен
ғимараттар, өткізгіш ... ... мен ... ... ... аспаптары мен құрлдары, есептеуіш машиналар мен техникалары және
олардың ... ... ... ... ... және шаруашылық құрал-саймандары, өнім және жұмыс малдары, көп
жылдық көшеттер, шаруашылықтың ішкі жолы тағы да ... ... ... ... бағасының азды көптілігіне қарамастан
пайдалану мерзімі бір жылдан аспайтын өндіріс құралдары негізгі ... ... ... ... негізгі құралдардың құрамына шаруашылық
субъектісінің қоймаларындағы дайын бұйымдар болып ... ... ... ... ... ... ... монтаждауды қажет ететін
жабдықтар, жасалып біткен, бірақ әлі пайдалануға берілмей ... ... ... ... ... жұмысының өзіндік құнының құрамыңда
қаралған қосымша шығындардың есебінен ... ... ... ... мен ... ... ... жас малдар, яғни мал төлдері де
жатпайды.
«Негізгі ... ... ... ... ... ... олардың қатысуымен шығарылған өнімдердің, болмаса орындалған жұмыстар
мен қызметтердің шаруашылықтың қай түріне жататындығы негізге ... ... ... ... ... бәрі тек қана
субъектінің негізгі шаруашылығының түріне ғана қызмет істейтін болса, онда
бұл субъектідегі ... ... ... ... сол шаруашылық
субъектінің атқаратын қызметі саласындағы топқа жатады.
Негізгі құралдар кімнің меншігінде, ... ... ... яғни ... субъектінің өзіне тиісті және уақытша жалға
алынған болып екіге бөлінеді. Шаруашылық субъектісі ... ... ... ... баланс сыртындағы
Материалдық активтер сатылып алыну мақсатына қарай төмендегідей үш
топқа бөлініп есептелінеді:
а) ... ... ... қорлар;
б) қаржылық инвестициялар.
Мысалы: субъектінің ... ... ... ... ... ... ... пайдалануы мақсатында сатып алынған көлік құралы негізгі
құралдар құрамыңда есептелінсе, ал сату үшін сатып алынған көлік құралдары
тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... ... ... ... ... шарты оларды
бағалаудың қабылданған принципі болып табылады. Негізгі ... ... ... олардың көлемін, құрылымын, тозуын анықтап, қайта өндіруді
жоспарлауға ... ... №6 БЕС ... ... ... баланстық
қүндарды, сату құнын және жою құнын ажыратуға болады.
Кәсіпорында негізгі құралдардың есебін ... ... үшін ... принципі үлкен роль атқарады.
Бухгалтерлік есептің жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... 8 кестеде көрсетілген.
8 кесте
Негізгі құралдарды бағалаудың түрлері
|№ |Атауы ... ... ... ... құн ... ақша ... |
| | ... ақша қаражаттарының |
| | ... не ... ... | ... алу ... салу ... ... | ... ... ... |
| | ... ... ... |
|2. |Амортизацияланушы (тозушы) құн|Жойылу ... алып ... |
| | ... ... ... құны |
| | ... ... ... орнына |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |Жойылу құны ... ... ... ... | |ету ... ... оны |
| | ... шығаруға байланысты |
| | ... ... алып |
| | ... кейінгі алынады деп |
| | ... таза ... ... ... (сатып-өткізу) құн |Бір-бірінен жақсы хабардар |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... құн ... тозу мен ... | ... ... ... | ... ... ... актив |
| | ... ... |
| | ... ... алынатын сома. |
Негізгі құралдар бухгалтерлік есепте бастапқы құны бойынша кіріске алу
сәтінде көрсетіледі. Оған барлық қажетті нақты ... ... ... орнату және сатып алу шығындары, соның ішінде:
-Сатып алу кезінде төленген өтелмейтін салықтар мен алымдар;
-Жеткізу, монтаждау, орнату, пайдалануға қосу ... ... ... ... ... үшін ... жұмыс жағдайына келтіруге байланысты басқа да шығындар жатады.
Жер учаскесінің бастапқы қү-нына мыналар ... ... сату ... ... ... агенттерге комиссиялық сыйақы; ----
Сатып алу-сату қркаттарын рәсімдеу бойынша заңгердің көрсеткен қызметін
төлеу;
-Салықтар мен алымдар;
-Жерді мақсатты пайдалануға әзірлеу жөніндегі шығындар. Үйлер ... ... ... ... ... құрылыс жөніндегі мынадай
шығындардың барлығы қосылады:
-Материалдар;
-Еңбекақы төлеу;
-Үстеме шығындардың тиісті үлесі;
-Сәулетшінің, заңгердің қызметін төлеу;
-Құрылыс кезеңіндегі ... ... ... ... ... проценттер.
Негізгі табынға қосылған жас малдардың бастапқы құны жануарды төлетудің
нақты өзіндік құнынан құралады. Негізгі табынды ... үшін ... ... ... ... ... ... қоса алғанда сатып алу
шығындарынан және сатып алумен байланысты өзге де шығындардан құралады.
Жас өсімдіктердің ... құны егу, ... ... тазалау жөніндегі
нақты шығындардан құралады.
Негізгі құралдардың келіп түсуі негізгі құралдарды ... ... ... рәсімделеді. Ол жекелеген объектілерді негізгі
құралдардың құрамыңда есептеу үшін, олардың пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... рәсімдеу үшін,
негізгі құралдарды қоймадан пайдалануға беру ... ... ... беру ... НҚ ... ... ... үшін пайдаланылады.
Негізгі құралдарды қабылдауды рәсімдеген кезде басшы тағайындаған қабылдау
комиссиясы ... жеке ... бір дана акт ... НҚ ... ... ... ... актіні жасауға шаруашылық
бұйымдарын, құрал-саймандарын, жабдықтарын есепке алған ... егер ... ... ... ... ... ... және бір күнтізбелік айда
қабылданса, рұқсат етіледі. Акт рәсімделгеннен кейін осы объектіге ... ... мен ... ... беріледі. Оған бас бухгалтер
қол қояды және оны субъект басшысы ... ... ... адам ... НҚ
ішкі қозғалысын рәсімдеген кезде акт екі ... ... НҚ ... ... ... акт үш ... жасалады, оның екеуі өткізуші
субъектіде қалады, ... НҚ ... ... ... ... ... мен ... «жас өсімдіктер» тобына есептеуді, сондай-
ақ өсімдіктерді «пайдаланудағы өсімдіктер» тобына ... ... ... және ... беру ... рәсімделеді. Акт
бекітілгеннен кейін техникалық құжаттарымен ... ... ... ... жолақтарын кіріске алу қорғаныс орман
өсімдіктерін пайдалануға қабылдау актісімен жүргізіледі. Ол ... ... ... толығымен шығып біткеннен кейін қорғаныс орман
өсімдіктерін егу және ... беру ... ... ... ... төлдерін негізгі табынға ауыстыру ... ... ... күні ... меңгерушісі жасаған топқа ауыстыру актісімен
рәсімделеді. Егер негізгі ... ірі қара ... ... ... ... ... онда актіде әрбір жануардың инвентарлық
номері, туған уақыты, ... ... ... және ... ... ... жазылады. Ешкі, қой және басқа үсақ жануарлардың төлдері
негізгі табынға ауыстырылған барлық малдарға тән ... ... ... ... жазады.
Негізгі құралдардың есебі активтік 2400 шоттарында жүргізіледі, оларда
субшоттар бастапқы бағасымен немесе ... ... ... ... ... ... алуға пассивтік 2420 шоттары арналған.
Негізгі құралдардың есебін ұйымдастыруда оларды бағалаудың маңызы зор
болып табылады. Негізгі ... ... ... баланстық құнмен,
ағымдағы құнымен, қалдық құнымен және келісілген құнымен ... ... ... құны - ол ... ... ... алуға,
әкеліп жеткізуге, орнатуға кеткен шығындардан, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... салу кезінде алынған несие
үшін төленген пайыз сомалары мен бұл құралды белгілі мақсатқа пайдалану
үшін ... ... ... мен ... ... кез ... шығындардың
жиын тығынан тұрады. Негізгі құралдарды тасымалдау кезінде болған ... ... және ... да ... ... ... ... активтің
бастапқы құнына кіргізілмей, ол ағымдағы кезеңнің шығыны ретіде ... ... ... әр түрі ... оның ... ... ... кіргізіледі:
а) жер учаскесінің бастапқы құны:
Жерді сатып алу бағасы, ... ... ... ... ... ... алу-сату жөнінде келісім шартты
рәсімдеу үшін заңгердің қызметіне төленетін төлем және ол үшін ... мен ... ... ... ... ... әзірлеуге кеткен
шығындар енгізіледі.
ә) құрал-жабдықтардың бастапқы құнына:
Құрал-жабдықты сатып алу құны, оны тасымалдауға, әкелуге, тиеп түсіруге
кеткен шығындар оның ... ... ... ... ... құрал-
жабдықтардың пайдалануға жарамдылығын тексеру мақсатында кеткен шығындар,
тағы да басқалар еңгізіледі.
Алайда, құрал-жабдықтарды монтаждау, тасымалдау ... ... ... ... үшін кеткен сомалар ағымдағы шығындарға жатады. Егер
негізгі құралдар несиеге алынған болса, ол үшін ... ... ... да
ағымдағы шығын қатарына жатады және де негізгі құралдың бастапқы құнына
қосылмайды.
Кәсіпорынның өзі салған үйлер мен ... ... ... ... салу үшін ... ... материалдар, жұмысшы қызметкерлерге
төленген еңбеқақы сомалар, еңбеқақы бойынша бюджетке жасалған аударым,
алынған ... үшін ... ... ... зәңгерлерге
архитекторларға төленген төлемдер, құрылысты салу үшін рұқсат алу ... мен ... да ... шығындар енгізіледі.
Кәсіпорын жерді және сол жерге салынған үйлер мен ғимараттарды бір
тұтас ретінде пайдалануға сатып алса, онда осы ... ... ... ... әрбір объекті бойынша бөліп көрсету керек. Себебі үйлер
мен ғимараттардың пайдалану ... шек жоқ, яғни ... ... ... ... ... Егер бұл жағдайда
жер учаскесі ғана пайдалануға алынып, ал үйлер мен ... ... ... ... онда ... ... ... объектінің бойынша
жекеленіп бөлінбейді. Бұл жағдайда тек қана жер сатылып алынған ... Және оның ... құны бұл ... сатып алу құнымен үйлер мен
ғимараттарды бұзуға кеткен барлық объектілердің шығынның
қосындысынан, ... ... ... ... ... арқылы
анықталады.
Мысалы: Кәсіпорындарда жер учаскесін және сол жерде орналасқан үй мен
бірге 500000 теңгеге сатып алды ... Бұл ... ... үй ... Субъектінің оларды сатып алу барысында ... ... ... Үйді ... ... ... 40000 ... Бұзғаннан алынған
материалдарды сатудан түскен табыс 20000 теңге.Жерді тазлау мен ... ... 15000 ... Осы ... ... ... ... жердің бастапқы құны 560000 теңгені құрайды. Кәсіпорында негізгі
құралдың бастапқы құны былайша анықталады:
* Үлес қосушылар мен құрылтайшылар ... ... ... ... үлесі ретінде салса, онда олардың құны құрылтайшылармен
арадағы келісім бойынша.
* Кәсіпорын негігі құралдарды өзі дайындап, яғни жасап ... ... ... ... ... ... нақты сомасы бойынша.
* Кәсіпорын негізгі құралдарды басқа ... ... ... жеке
адамдардан тегін алған кезде қабылдау-өткізу актісінің мәліметтері бойынша
немесе әексепттік ... ... ... құны - бұл ... ... бір
уақыттағы, яғни бүгінгі күнгі негізгі құралы нарықтың бағасы ... ... ... құны - бұл ... бухгалтерлік
есебінде немесе қаржылық есеп беру ... ... ... ... ... ... тозу ... алып тастағандағы
қалған құны болып табылады.
Негізгі құралдардың қалдық құны - ... ... ... ... кейін оны бұзу, жоюдан алынған іске жарамды бөлшектерінің
құнынан объектіні есептен ... ... ... ... алып ... арқылы анықталады.
Негізгі құралдардың келісілген құны - бұл кез келген екі жақтың, яғни
негізгі құралдарды сатушымен алушының арасындағы ... құн ... ... есептелген негізгі құралдарды бастапқы құндары
тек мына жағдайларға ғана өзгертіледі:
1. Негізгі ... ... ... ... ... ... қысқартатындай оның жалпы жағдайына әсер ететіндей
қосымша күрделі қаржы жұмсалғанда немесе ішінара бұзғанда, жойғанда
және бөлшектгенде.
2. ҚР ... ... ... ... ... қайта
бағалағанда.
Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебі: негізгі ... ... ... ішінде орын ауыстыруын және шығуын, дұрыс құжаттық
рәсімделуін және ... ... ... ... ... жауапты адамдарға бекітілуін және ... мен ... ... ... ... ... ... мен
тозу самасының есепие дұрыс көрсетілуін, сондай-ақ ... ... ... ... ... негізгі құралдардың қор қайтарымың
анықтауды, жаңа техниканың және оны ... жаңа ... ... ... ... ... шығындардың сенімі есебін;
негізгі ұралдарды түгелдеуді және қайта бағалауды мезгіліне ... ... ... ... ... ... құралдарды сату және олардың
басқаша шығу нәтижелерін есепке ... ... ... етуі ... ... ... ... бөлек объекті бойынша бүтін сомада
жүргізіледі. Сол сияқты пайдалануға берген ... оның ... ... ... құны тең болады, себебі пайдалануға берген уақытымен оны
қайта бағалау уақытының арасында айырмашылық жоқ.
Уақыт өткен ... ... ... өндіруге, салуға жұмсалынатын
материалдың бағасы және ол ушін ... ... ... еңбек ақысы - жалпы негізгі құралды өндіру, салу жағдайы
белгілі бір себептермен өзгеріп отырады. Негізгі ... ... ... құны сол ... ... ... өндіруге, салуға қажет болатын,
жұмсалатын қоғамдық қажетті ... ... ... ... ... уақыт өте қайтадан бағалап тұрады. Негізгі құралдарды қайта
бағалау ұкіметтің ... ... ... ... ... бір ... мезгілде жүргізіледі.
Негізгі құралдарды қайтадан бағалау кезінде оның осы ... ... ... ... құны ... Бұл негізгі құралдардың қалпына
келтіру құны деп аталады. Кәсіпорында негізгі құралдарды тиісті түрде ... ... ... ... ... ... ... есептейді.
Негізгі құралдардың бастапқы бағасын белгілі бір күндегі ... ... ... ... ... ... ... бағалау
жүргізіледі. Қайта бағалау жүргізілген кезінде кәсіпорындағы негізгі
құралдарға есептелінген тозу ... ... ... ... қарай
түзетіледі. Қайта бағалау сомасы негізгі ... ... ... ... ... ... ... сомасын есептеу әдісіне
сәкес анықталған мөлшерде бөлінбеген табысқа ... ... ... ... ... ... актив есептен шығарылған ... ... ... құралдардың түсу есебі
Негізгі құралдар негізінен өндірістік ғимараттарды және тұрғын үйлерді,
құрылғыларды ... ... ... ... құралдарын сатып алудан;
өз күшімен құрал-саймандар дайындаудан; малдардың төлдерін ... ... жас ... көп жылдық өсімдіктерге өткеннен; басқа
субъектілер мен жеке тұлғалардан ақысыз алынған негізгі ... ... ... ұзақ ... жалға алудан; жарғылық қорға қосқан
үлес нәтижесінде келіп ... ... ... құралдардың түсуі
мынадай құжаттармен рәсімделеді.
Негізгі құралдарды қабылдау-тапсыру актісі негізгі құралдар құрамына
жекелеген объектілерді ... ... ... ... ... ... ... ерекше тәртіппен рәсімделуге тиіс жағдайлардан басқасы, оларды
пайдалануға ... ... ... негізгі құрал-жабдықтардың бір цехтан
екіншісіне орын ауыстыруын рәсімдеу үшін; ... ... ... ... рәсімдеу үшін, сондай-ақ ... да ... ... оларды негізгі құралдардың құрамынан шығару үшін
қолданылады.
Негізгі құралдарды қабылдауды ... ... ... ... ... қабылдау комиссиясы әрбір жекелеген объектіге бір
данадан акт жасайды. Негізгі ... ... ... ... ... ... тек шаруашылық мүлкінің, құрал-сайманның,
жабдықтардың және тағы ... ... ... жүргізген кезде, егер бұл
объектілер бір типті болса, құңдары бірдей болып, бір календарлық ай ішінде
қабылданса ғана жол ... ... ... осы ... ... ... қоса ... акт бухгалтерияға беріледі, бас
бухгалтер қол ... ... ... ... ... ... адамдар
бекітеді.
Алыс-беріс актісінде, міндетті реквизиттермен қоса, комиссия қызмет ету
мерзімі және болжамдық жою құнын көрсетеді. Қызмет ету ... ... ... ... ... алады, яғни ол негізгі құралдың техникалық
жағдайынан, нормасынан және басқа да көрсеткіштерінен ... ... жою құны ... ... есептік саясатында көрініс
табуы керек, болмаса оны қабылдау комиссиясы көп жағдайда көзбен анықтайды,
не ... ... ... ... 2.0% ... ... ... құралдардың кәсіпорын ішіндегі орын ауыстыруын рәсімдеу үшін
актіні екі дана етіп ... цех ... ... ... ... қолдары қойылған бірінші ... ... ал ... ... ... қалады.
Негізгі құралдарды ақысыз беру кезінде акт екі дана етіп жасалады.
Негізгі құралдарды ... ... сату ... ... үш данасы
жазылады: алғашқы екеуі өткізуші субъектіде ... ... дана ... ... ... ... құралдар бірдей өндірістік немесе шаруашылық жұмыстарға
арналған, ... ... және құны ... ... мүліктің бір
типті заттарымен, құрал-сайманнан тұрса, олар бухгалтерияда бір мүліктік
карточкада жүргізіледі.
Бухгалтерия келіп ... ... ... ... ... бекітіп
мүліктік карточка ашады, объектіге мүліктік тізімдеу ... ... ... тізімге алады, негізгі құралдарды алу туралы жазбасы жасалады.
Негізгі құралдар келіп ... ... мына ... ... жасалынады (9 кесте):
Кесте 9
Негізгі құралдарды кіріске алу операциялары бойынша шоттар
корреспонденциясы
|№ ... ... ... мың ... | ... |мазмүлы ... ... |
| | | ... |Кредит |
|1. ... ... ... өз |200000 |2410 |2410 |
| ... орын ... | | | ... ... құралдар басқа заңды немесе | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... шарттық құнына |150000 |2410 |3310 |
| |ҚҚС ... |24000 |1420 |3310 ... ... ... |600000 |2410 |5020 |
| ... ... негізгі құралдар | | | ... ... ... ... |250000 40000|2410 1420|6160 |
| ... және ... |100000 |2410 |2420 2420 |
| ... ... | | | |
| |1. ... ... | | | |
| |2. ҚҚС ... (13%) | | | |
| |3. ... ... ... | | | |
| ... сомасы) | | | |
| ... ... ... |350000 |X |X ... ... ... ... ... |132000 ... ... |
| ... | | |2420 |
| |1. ... ... | | | |
| |2. ... ... ... | | | |
| ... тозу ... | | | |
| ... ... ... |160000 |X |X ... |Түгендеу барысында |64000 18000 |2410 ... |
| ... ... ... | | |2420 |
| ... | | | |
| ... | | | |
| |1. ... құралдардың | | | |
| ... | | | |
| ... ... ... құнына 2. | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... анықталған, бірақ есепке | | | |
| ... тозу ... | | | |
| ... |82000 |X |X ... |Кәсіпорынның өзі дайындалған негізгі|300000 |2410 2410|8110 8310 |
| ... |200000 | | |
| |1. ... ... ... | | | |
| |2. ... ... ... | | | |
| ... |500000 |X |X ... ... ... ... ... ... құралдың актілері,
техникалық төлқұжаттары және басқа ... ... ... ... және ... ... ... элементтерінің
қысқаша техникалық сипаттамасы беріледі, бірақ сол техникалық құжаттамадағы
мәліметтері қайталанбайды. ... ... ... ... тапсыру кезінде
негізгі құралдардың шығуы туралы белгі ... ... ... ... ... ... орын аустыруы кезінде «Негізгі құралдарды
қабылдау-тапсыру актісі», ескіру және тозу ... ... ... ... ... ... ... объектілерін есептен шығару
актісі» негіз бола ... ... ... ... ... жөндеу жұмыстары біткен объектілері туралы жазбаларды
карточкаға жазу үшін ... ... ... және ... объектілерді
қабылдау-тапсыру актілері» негізінде жазылады.
Халық шаруашылығының қай саласында болмасын өндірістік ... ... ... құралдардың өсуі мен олардың сапасына байланысты болады.
Сондықтан шаруашылық ... ... ... құралдарын жаңартып,
оларды сапасы және өнімділігі жоғарыларымен ауыстырып отырғаны дұрыс.
Кәсіпорындарға негізгі құралдарды сатып алу, ... ... ... ... ұйымдардың және адамдардың сыйға, яғни тегін беруі,
сондай-ақ жоғарғы ... ... ... тағы да ... ... ... түседі. Бұл келіп түскен , кіріске алынған негізгі ... ... түрі НҚ-1 ... ... ... ... ... пайдаланатын бір түрлі, құны бірдей құрал-саймандарының немесе
жабдықтардың бірнешеуі бір уақытта келіп түссе, яғни кіріске алынса, ... ... ... ... бір ... ғана ... Салынып біткен, яғни аяқталған құрылыстар үшін ол
азүута татаиътащалтан лссллиссия ... ... іске ... ... Қабылдау актісі бухгалтерлік алғашқы құжат ... Бұл ... ... ... көрсетілуі тиіс:
- объектінің аты;
* объект қабылдап алушы мен ... ... ... салынып біткен құрылыстың қабылданған кездегі жағдайы;
* құрылыстың салынып біткен уақыты;
* амортизациялық аударым мөлшері;
- бастапқы ... ... да ... ... ... салынып біткен аса ірі объектілеріне ұйымдағы бас
механикалық бөлім төлқркат ... ... ... ... толтыру
олардың есебін дұрыс ұйымдастырудың негізгі шарттарының бірі ... ... ... ... ... ... пайдалануға
берілген уақыты, техникалық сипаттамасы, тағы да басқа ... Осы ... ... ... ... өздеріндегі негізгі
құралдарға түгендеу жүргізіп және олардың іске жарамдылығын ... ... ... ... ... ... ... тапсырылуы тиіс. Актімен бірге ... ... да ... ... бұл құжаттардың негізінде тиісті
түгендеу ... мен ... ... ... ... ... кейіннен бұл құжаттар кәсіпорынның тиісті бөлімдеріне
табыс етіледі. ... ... ... ... ... ... үйлер мен ғимараттарға, ... ... ... ... ... ... ... өсіретін қосымша салынған құрылыста,
орындалған жұмыстар қабылдау актісі бойынша негізгі құралдардың құрамына
өзіндік құны бойынша ... ... ... ... алғанда ұйымның
бухгалтериясында мынадай бухгалтерлік жазулар жазылады:
Д-т: Негізгі құралдар - шоты
К-т: Ақшалар - шоты;
Еншілес серіктестіктерге ... - ... ... есеп ... - ... капитал - шоты;
Үкімет органдарының субъсидиялары - шоты;
деп аталатын шоттардың тиістілері.
Егер ... ... ... яғни кіріске алынған негізгі құралдар
бұрын пайдаланылып және ... тозу ... ... ... ... тозу ... ... бухгалтерлік жазулар жазылады:
Д-т: Негізгі құрал - шоты
К-т: Негізгі құралдың тозуы - шоты
Негізгі құралдарды қабылдауды ... ... ... жетекшісінің
өкімімен тағайындалған қабылдау комиссиясы әрбір жекелеген объектіге бір
данадан акт ... ... ... ... ... ... актісін жасауға тек шаруашылық мүлкінің, құрал-сайманның,
жабдықтардың және тағы басқа объектілердің ... ... ... егр бұл
объектілер бір типті болса, құндары бірдей болып, бір ... ай ... ғана жол ... Рәсімделгеннен кейін осы объектіге қатысты
техникалық құжаттама қоса тіркеліп акт ... ... ... қол ... ... жетекші немесе соған ... ... ... құралдарды есептен шығару есебі
Кәсіпорын қолданылып жүрган заңдарға сәйкес, өзіне тиісті ... ... ... ... мен ... ... ... айырбастауға, жалға беруге, уақытша тегін
пайдалануға беруге, сондай-ақ баланстан шығарып тастауына болады.
Негізгі құрал-жабдықтарды есептен шығару: табиғи және ... ... жою ... ... құрылыс жүргізгенде; кәсіпорында,
цехтарда немесе басқа объектілерді техникалық жағынан қайта ... ... ... ... ... деп ... ... мен апатардың нәтижесінде пайдаланудың қалыпты жағдайлары
өзгергенде; баланстан тегін бергенде; сыйлағанда; ... ... ... ... ... ... ... және
айырбастағанда жүзеге асады.
Объектілер толық немесе ішінара жойылады. Кәсіпорын балансынан ... ... ... ... ... ... зіл-залалының және
апаттардың нәтижесінде өзінің өндірістік мәнін жойған, ... ... ... жағынан тиімсіз немесе мүмкін болмаған жағдайда және
оларды іске асыруға немесе басқа кәсіпорынға ... ... ... ... ... құрал-жабдықтар, сондай-ақ басқа да тозығы жеткен
мүліктер шығарылып тасталынады.
Негізгі құрал-жабдықтардың жарамсыздығын анықтау ... ... ... ... үшін ... ... комиссия құрамы
тағайындалады, оның құрамыңда бас инженер немесе субъект ... бас ... ... оның ... ... ... ... иесінің өкілі, мемлекеттік көлік инспекциясының өкілі бар
тұрақты жұмыс істейтін ... ... ... ... түрлері баланстан шығарғанда комиссияға арнайы салалық мамандар да
қатыстырылады. Айталық, ... ... ... ... ... ... мал дәрігерлері,
мал шаруашылығы мамандары және тағы басқа мамандар.
Тұрақты ... ... ... есептен шығарылатын қажетті
объектілер мен тікелей танысып, оларды қайта қалыпқа келтіру ... ... ... ... ... ... себептері, қажетті жағдайда
объектілердің уақытынан бұрын есептен шығаруға кінәлі тұлғаларын; ... ... мен ... ... және олардың бағасын анықтайды; негізгі құрал-жабдықтардың
есептен шығару актілерін ... ... ... ... ... әтаптық жоспарларын, ақау белгілерінің тізімін, машиналадың
апатқа ұшырауы ... ... және ... да бар ... мен ғимараттар негізгі құрастырушы бөлшектері тозғанда, қайта
қалпына келтіріп ... ... ... ... ... ... болғанда,
тракторлар, автомобильдер, өздігінен жүретін машиналар - тек ... ... мен ... ... ... шыққанда; көп жылғы
ағаштар - биологиялық ... ... ... мәнін толық
жоғалтқанда, сонай-ақ оларды пайдаланудың экономикалық тиімсіздігіне көз
жеткізгенде есептен ... Бұл ... ... үйлерді,
ғимараттарды, машиналарды, құрал-жабдықтарды, көлік құралдарын және ... ... ... ... ... дейін ұстайды, апаттар мен
табиғи ... ... ... ... ... ғана ... ... толық және ... ... ... ... құрал-жабдықтарды жою туралы Акт арқылы жүзеге
асады. Актіні ... ... ... ... немесе соған
уәкілетті адам екі дана етіп дайындайды. Актінің ... ... ... де, екіншісі негізгі құрал-жабдықтарды сақталуына
жауапты тұлғада ... және ол ... ... ... ... қосалқы
бөлшектерді, материалдарды, металл сынықтарын және тағы басқаларын ... ... ... ... есептен шығарған кезде, оған қысқаша сипаттама беріледі және
оның есептен шығу себептері, негізгі ... ... ... және ... ... ... да айтылады. Егер де ... ... ... және тағы ... да ... ... ... шығарылса, онда актіге қоса тиісті құжаттары да
бірге ... ... ... ... ... ... объектіні жоюға кіріседі. Жоюдан алынған запас бөлшектері
пайдалануы мүмкін болатын бағасы бойынша құндылықтар тиісті шоттар бойынша
кірістеледі.
Негізгі ... ... ... ... ... ... жою ... алынған материалдық құндылықтарға жауапсыздықпен
қарау анықталса, онда оған кінәлі лауазымды адамдар белгіленген тәртіпте
жауапқатартылады.
Басы ... ... ... ... ... құрал-саймандарды, мүлікті, жұмысқа пайдаланатын және ... ... ... немесе жеке тұлғаларға сатуга болады.Негізгі құрал-
жабдықтарды бір кәсіпорыннан екіншісіне беру кезінде екі дана етіп ... Акт ... ... түгендеу карточкалары мен негізгі құрал-
жабдықтардың мүліктік түгендеу ... ... ... ... ... ... белгі соғады.
Негізгі құралдар кәсіпорынның өз ішінде орын аустыру кезінде, орын
ауыстыру актісімен рәсімделеді. Оның ... ... ... ... ... ... ... туралы объектілердің түрған жеріндегі
мүліктік түгендеу тізімдеріне және мүліктік түгендеу карточкаларына белгі
соғады. ... ... ... ... орын ... 2400 «Негізгі
құралдар» бөлімшесі шоттарының дебеті мен кредиті бойынша бухгалтерлік
жазулар жазылады.
Негізгі ... жою ... ... актілер бухгалтерияға
тде, талдамалық есеп тізімдемесіне жазылады.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... 11 кестеде қарастырайық .
Кесте 11
Негізгі құралдардың есептен шығарылуы жөніндегі шоттардың
корреспонденциясы
| |Шаруашылық операцияның ... ... |
| ... |ы, ... |корреспонденциясы |
| | | ... ... |
| |2 |3 |4 |5 |
| ... ... есептен | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... шығарылды: |349860 |2420 |2410 |
| ... ... | | | |
| ... есептелген тозу |5140 |7410 |2410 |
| ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... | | | |
| ... |355000 |- |- |
| ... ... үшін | | | ... ... ... қоса ... | | | |
| ... ... | | | |
| ... ... ақы |13700 |7410 |3350 |
| ... |2590 |6210 |3150 |
| ... ... салық | | | |
| ... үшін |5500 |6210 |3310 ... ... шаруашылығының | | | |
| ... ... | | | |
| ... құралды жоюдан |18000 |1310 |6210 ... ... ... ... | | | |
| ... | | | |
|. ... құралдар бір цехтан |300000 |2410 |2410 |
| ... ... | | | ... ... жою ... ... ... бухгалтерияға келіп
түседі, және ол талдамалы есеп тізімдемесіне жазу үшін негіз болады, ал ... ... ... ... кредиті бойынша жүргізіледі.
Кәсіпорын өздерінің пайдалаунындағы, яғни меншігіндегі ... ... ... ... басқа субъектілерге, заңды тұлғаларға,
адамдарға тегін бергенде, сатқанда, ү-рланғанда, табиғи апат, ... ... ... ... қатар өздеріндегі меншігіндегі
негізгі құралдары басқаларға ... ... ұзақ ... жалға
берген кезде де шаруашылық субъектілері өздерінің ... ... ... ... ... құралдарды есептен шығару № 6 БЕС-да қаралған тәртіп бойынша
жүрізіледі. Шаруашылық субъектілерінде негізгі ... ... ... ... түрі НҚ -3 «Негізгі құралдарды есептен ... ... ... түрі НҚ-4 ... ... ... ... актісі» толтырылады.
Бұл жоғары да айтылған актілерде негізгі құралдарды сипаттайтын мынадай
деректер көрсетіледі:
— объектінің салынып біткен уақыты;
— шаруашылық субъектісіне келіп ... ... ... ... ... берілген уақыты;
— объектіні бастапқы құны;
— бухгалтерлік есептің деректері бойынша ... тозу ... ... ... ... құралын есептен шығарарда, сонымен қатар көліктің жүрген жолы
көрсетіледі;
— негізгі құралдардың ... ... ... оның ... ... ... ... байланысты есептен шығарылған негізгі
құралдарға жасалған актіге, болған аварияға ... ... ... ... осы ... құралдардың істен шығуына
жауапты ... ... ... іс ... ... негізгі негізгі құралдарды сатқаннан, бұзғаннан ... ... ... ... ... ... сату және бұзуға
байланысты шығындарды алып тастағандағы қалған қалдығы субъектінің өзінде
қалады.
Кәсіпорында есептен шығарылған негізгі құралдардың құны 7410 ... сату ... ... ... ... 2410-«Негізгі құралдар»
бас шотының тиісті бөлімше ... ... ... Ал ... ... шығарылған күнге дейінгі жинақталған тозу сомасына 2420-
«Негізгі құралдардың тозуы» бас шотының ... ... ... ... ... бас шотының тиісті бөлімше шоттары
кредиттелінеді.
Есептен шығарылған негізгі ... ... іске ... мен ... ... ... ... бас шотының
тиісті бөлімше шоттарының дебетіне, 6210-«Негізгі құралдарды сатудан
алынатын табыс» шотының кредитіне ... ... ... ... ... ... ... және де басқа да активтер» - деп аталалын 3 - бөлім және ... - деп ... 4 - ... ... ... дебетіне, «Негізгі
құралдарды сатудан алынатын табыс» шотының кредитіне жазылады. Негізгі
құралдарды есептен шығару операциясының соңында одан ... ... ... ... ... табыс» шотына апарылады.
Басқа кәсіпорында, заңды тұлғаларға тегін берілетін негізгі ... түрі НҚ - 1 ... ... ету ... екі дана ... ... беруеі негізгі құралдарды берушіде қалдырылып, ал екінші данасы
негізгі құралдарды алушыға ... ... Осы ... ... ... субъектісіне немесе заңды ... ... ... инвентарлық карточкасына тиісті мәліметтер толтырылып, ол
карточка актімен бірге негізгі құралды ... ... ... ... оның ... ... басқа субъектіге немесе заңды ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған жері бойынша жасалған
инвентарлық ... ... ... ... ... ... беруші шаруашылық субъектісі оны тегін алушыға
берілген негізгі құралдарын бастапқы құны мен тозу ... ... ... ... Бұл хат, яғни ... төрт дана етіліп толтырылады. Негізгі
құралдарды ... ... ... заңды тұлғанын бухгалтериясы негізгі
құралды алғандығын білдіріп, авизоның екі данасына қол ... және ... ... ... ... берушіге қайтарып береді.
Сонымен басқа шаруашылық субъектілерге, заңды ... ... ... құралдар баланстан қабылдау - табыс ету актісімен оны алушының
дәлелдейтін хатына негізделініп шығарылады.
КәсіпорАндарда негізгі куралдарды ... ... ... ... жазу негізгі құралдарды басқадай жолмен есептен шығаруға
жазылатын ... мен ... ... ... ... Қ¥РАЛДАРДЫҢ АУДИТІ
3.1. Негізгі құралдардың есебінің ішкі бақылауын
ұйымдастыру
Негізгі құралдардың нақты бар жоғын анықтау және олардың ... ... ... ... ... басшылары нормативтерді, заңдарды
және басқада актілерді, сондай-ақ есеп саясатын ... ала ... ... мүліктік түгелдеу жүргізіп отырады.
Бухгалтерлік есептің 24 «Бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жүргізіші субъект өз
бетінше жұйелі түрде түгелдеу жұмысын ... ... ... ... ... ... жылдық қаржылық есеп беру мен
баланстарды жасау ... ... ең аз ... бір рет, ... айында
жүргізіледі. Үйлерді, ғимараттарды және басқа жылжымайтын ... ... бір рет; өнім ... және ... пайдаланатын малды тоқсан сайын
және жылдық есепті ... ... ... ... ... міндетіне негізгі құралдардың нақты барлығы ... ... дәл, ... мәліметтерді алу мен қатар бухгалтерлік есепке
алу мәліметтер мен салыстыру шаралары да жатады. ... ... ... жоғы және ... ... ... ... «Негізгі құрал
жабдықтарды мүліктік ... ... ... ... ... ... субъектінің бухгалтериясына ... ... ... аты ... ... техникалық сипаттамалары
беріліуі тиіс. Жалға берілген немесе алынған, ... ... ... берілген негізгі құралдар бойынша келісімдердің, басқа
қүжаттардың нақты бар жоғы және ... ... ... ... ... ... тізімдерін жасамастан бүрын мүліктік карточкалардың
мүліктік ... бар ... және ... ... күйде екенін; техникалық
паспорттарымен басқа техникалық құжаттарың бар
жоғын және ... ... ... екендігін; жалға немесе сақтауға берілген
немесе ... ... ... ... тексеру қажет. Егерде
құжаттары жоқ болса, оларды алдыртудв және ... ... ... ... есепке алу үшін регистрлердің және техникалық құжаттардың ... ... ... құралдарды мүлікткі түгелдеу кезінде комиссия ... ... ... ... толық атын, міндетін, мүліктік түгелдеу
тізімін, ретін және ... ... және ... ... ... ... ... Үйлерді, ғимараттарды және басқа ... ... ... ... ... ... ... тиісті екендігін растайтын бар-жоғын тексереді.
Сондай-ақ, субъектінің жер ... су ... және ... ... ... ... ... құжаттардың да бар-жоғы тексеріледі.
Есепке алынбаған объектілер, сондай-ақ бухгалтерлік ... ... ... ... ... айқындалса, комиссия
мүліктік түгелдеу тізіміне және ... ... ... ... ... ... болған, сондай-ақ дұрыс мәліметтер мен
техникалық көрсеткіштерді енгізуі тиіс. Мысалы, үйлер ... - ... ... ... және сол ... көлемін, көлемі,
қабаттар саны салынған жылы; каналдардың ұзындығы, ... және ... ... түбі мен ... ... ... көпірдің тұрған
жерін, негізгі материалдардың түрі мен мөлшері; жолдар бойынша - жолдардың
түрлері, қашықтығы, төселген материалдар, ... ені т.б. ... ... ... ... ... кезінде бағалау әрекет
етіп түрған баға мен ұдайы өндіріс ... ... ... ... ... алынбаған объектілердің қашан ... ... ... ... ... көзін мүліктік түгелдеу комиссиясы
белгілеп, оны хаттамада көрсетуі керек.
Негізгі құралдар ... ... ... сай мүліктік
түгелдеу
тізімдеріне тіркеледі. Егер объект ... ... ... ... ... жарақтандырылып, өз қолдану мқсатын өзгертсе, онда
ол жаңадан белгіленген мақсатына сай ... ... ... ... мен жұмыс көліктері мүліктік ... ... ... ... тұқымы, қондылығы, тірідей салмағы және
алғашқы құны ... ... ... ... ... қарап
анықтайды. Ірі қара мал, жұмыс көлігі, шошқа және асыл ... қой ... мал ... ... ... жазылады. Негізгі табындағы мал топтық
ретімен есепке алынып, тізімге жасы мен жанысына қарай ... әр ... ... ... мен мал басы ... ... де ... күрделі сипаттағы жұмыстар немесе ішінара құрылыстар
мен құрылымдардың жойылуы бухгалтерлік есепте көрсетілмеген ... ... ... ... ... объектінің баланстық құнының өсу немесе кему
сомасын анықтап, тізімге өзгерістерді енгізуі тиіс. Сонымен қатар, ... ... ... өзгертілген анықтап, олардың себептері мен
кінәлі тұлғаларын тауып және бухгалтерлік ... ... ... етуі ... ... мен ... ... мүліктік түгелдеу
тізімінде заводтардың, дайындаушы кәсіпорындардың ... ... ... және т.б. көрсеткіштерді жеке көрсетіледі.
Бір тектес шаруашылық заттарының, саймандардың, станоктардың құндары
бірдей болса, бір ... ... ... ... бөліміне бір уақытта
түссе, мүліктік түгелдеу тізімдеріне осы заттардың атауы мен саны бойынша
көрсетіледі.
Негізгі құралдардың мүліктік ... ... ... ... өзгермеуге тиіс. Нөмірлерді өзгерту объектілерді байАрай негізі
құралдардың басқа тобына, яғни техникалық-өндірістік ... сай ... ... ... ... ... ... ғана жүзеге асырылады.
Мүліктік түгелдеу кезінде кәсіпорыннан тыс жерде тұрған немесе негізгі
құралдар кәсіпорыннан ... сырт ... ... ... ... өтеді.
Пайдалануға жарамайтын және жөндеуге келемейтін негізгі құрал-жабдықтар
мүліктік түгелдеу тізімдерінде еңзілмейді. Мүліктік түгелдеу комиссиясы бұл
объектілердің пайдалануға ... ... мен ... ... ... ... ... тізім жасайды.
Өз меншігіндегі құралдарды мүліктік түгелдеу кезінде жалға немесе
жауапты сақтауға ... ... ... да ... Бұл ... ... ... сақтауға алынғандығын растайтын құжаттарға сілтеме
жасалады. Ол тізімдерде расталған мәліметтерден басқа ... ... ... ... ... ... ... тізімнің бір данасы
кәсіпорындарға жіберіледі.
Мүліктік түгелдеу кезінде ... ... ... ... ... ... Бұл объектілердің тозуын нақта техникалық
жағдайына қарап ... ... ... ... ... ... құнына
2400 «Негізгі құралдар» бөлімінің шоттары дебеттеледі де, 6210 «активтердің
шығуынан түсетін табыс» шоты ... тозу ... 2410 ... және ... құралдардың амортизациясы» бөлімінедегі 2420
шоттары кредиттеледі.
Негізгі құралдардың кем ... ... ... ... ... түгелдеу нәтижелері сол мүліктік түгелдеу аяқталған айдың ... ... ... ... негізгі құралдарға жаңа мүліктік түгелдеу
карточкалары толтырылады; кем шыққан негізгі құралдарбаланстан есептен
шығарылады, ал оның карточкасы «Мұражай» ... ... ... ... ... құралдарың мүліктік түгелдеу нәтижелерінің
салыстыру тізімдемелеріне» енгізіледі, бірақ тек есепке ... ... ... ... Салыстыру ведомосы төменлде
келтірілген.
Кем немесе артық шыққандардың кінәлілері және ... ... ... ... ... болашақта жағымсыз
құбылыстардың алдын алу және ... ... ... ... ... ... түгелдеу комиссиясының жасаған хаттамасы - ең ... ... ... ... ... мен ... есеп ... сәйкес
кәсіпорындар мен ұйымдар нақтылы қолда бар негізгі құралдарды анықтау және
оның дұрыс сақталуын бақылау мақсатында ... ... ... ... қызметті ұйымдастыру» (БЕС-24) бухгалтерлік
есеп стандартына сәйкес ... ... ... ... өзі ... есеп пен есеп беру ... дұрыстығын қамтамасыз ету
мақсатында шаруашылық субъектісі жылына кем дегенде бір рет ... ... ... ... ... НҚ ... ... міндеті
болып табылатындар:
-Есепте тіркелмеген объектілерді қоса алғанда, НҚ нақты ... ... ... ... ... есеп ... салыстыру арқылы НҚ
сақталуын бақылау;
-Жиынтығы бұзылған және күйреудің, тозудың және ... ... ... әрі пайдалану жарамсыз НҚ объектілерін анықтау;
-НҚ артық немесе пайдаланылмайтын объектілері қайтадан бөлінуге ... ... ... ... ... ... және ... объектілерін ұстау және пайдалану тәртіптерін пайдалануды тексеру.
Есепті жылдағы түтендеудің санын, ... ... ... ... тексерілген мүліктердің тізілімін, түгендеу жүргізу міндетті
болған жағдайларды қоспағанда, шаруашылық субъектісі белгілейді.
Түгендеуді:
-жылдық бухгалтерлік есептемені ... ... ... есепті жылдың
бірінші қарашасынан кешіктірместен;
-кәсіпорын мүлкін жалға бергенде, өтемін төлеп алғанда, сатқанда,
сондай-ақ шаруашылық ... ... ... ... ... ... оларды сипаттайтын деректер
бухгалтерлік есептің ... жоқ ... ... ... ... жағдайда, комиссия жетіспейтін, сондай-ақ осы объектілер
бойынша дұрыс мәліметтер мен техникалық ... ... және ... ... қосады.
Ескерілмеген объектілерді түгендеу кезінде анықталған ... ... мен ... жағдайлары ескеріліп, жүргізілуге
тиіс.Түгендеу комиссиясы осы объектілердің қашан салынғанын немесе сатып
алынғанын, ... ... ... ... ... оны ... тиіс. Негізгі құралдар объектінің ... ... ... ... ... ... ... субъектілерінде негізгі құралдарға ... ... ... ... ... ... объектілерге басқа жаққа жібермей
тұрып, алдын ала тексеріп түгендеу тізіміне енгізу керек. ... ... және күш беру ... түгендеу тізіміне инвентарлық номері,
зауыттық номері тағы басқа көрсеткіштері көрсетіліп тіркеледі.
Түгендеу комиссиясы отырысының хаттамасының шаруашылық субъектісінің
басшысы ... ... ... 10 ... ... ... есепте түгендеу аяқталган айда ескерілуге тиіс. Түгендеу ... ... ... ... ... ... ... |Шаруашылық операцияның мазмұны ... |
| | ... |
| | |сы |
| | ... |кредит |
|1. ... ... ... НҚ ... | | |
| ... | | ... ... ... |2400 |2420 ... ... ... |2400 |6160 ... ... ... тозудың сомасына; |2420 |2400 ... ... ... ... ... |3520 |2400 ... ... ... адам ... ... сот өтеп |7210 |3520 |
| ... бас тартса; | | ... ... ... адам ... ... сот ... | | |
| ... кінәлі болып танылса: | | ... ... НҚ ... нарықтық және |2400 |3520 |
| ... ... ... ... | | ... ... жоғарыда көрсетіліп жазылған мерзімдерден бұрын,
яғни жиі түгендеу ... ... ... ... ... ... адам қызметінен ауысқанда;
— негізгі құралдар ұрланған, жоғалған ... өрт ... ... да ... болған табиғи апат жағдайларына
байланысты;
— шаруашылық субъектісі бір бағынышты органнан екінші орган
құрамына ауыстырылғанда,т. б. жағдайларда.
Шаруашылық субъектілерінде негізгі құралдарға түгендеу жұмысын ... ... ... жұмыс жүргізуден бұрын мыналарды толық тексеріп
алулары қажет:
— инвентарлық каточкалардың, ... ... ... бар ... ... және ... ... құралдардың төлқұжаттарыныңнемесе техникалық
құжаттарының бар немесе жоқтығын және олардың жағдайын;
- ... ... ... берілген, уақытша пайдалануға және
сақтауға берілген немесе алынған негізгі ... ... ... немесе жоқтығын.
Егер ондай тиісті ... ... ... ... ... ол ... табуын талап ету қажет. Егер бухгалтерлік есептің
регисторларында немесе ... ... ... ... онда ... анықтап құжаттарға тиісті өзгерістер енгізу ... ... ... ... ... ... ... түрде ьобъектілерді
мұқият қарап шығып түгендеу тізіміне олардың толық атын, қандай ... ... ... мен ... ... ... құны мен тозу ... тағы да бақа керекті мәліметтерді енгізіп
жазулары ... ... ... шаруашылық субъектісінің балансына бұрын
есепке алынбаған, сондай-ақ есеп регисторларында сипаттайтын мәліметтері
дұрыс көрсетілмеген ... ... ... ... ... табылған
жағдайда түгендеу тізіміне олар жайлы жетіспейтін мәліметтер дұрыс және
толықтырылып толтырылуы керек. Бұрын ... ... ... ... ... ал ... тозу құны ол негізгі құралдың сол күнгі ... ... ... ... ... ... ... Бұл
объектіге қойылған нарықтық бағасы мен тозу құны тиісті түгендеу актісінде
көрсетілуі қажет. Егер құрылыстың, үйдің, ... ... ... ... оларға қосымша істелген қосымша жұмыстар түгендеуге ... ... ... ... тиісті қүжаттар бойынша объектінің бастапқы
құнының өсуінің ... ... ... ... ... ... түгендеу
тізіміне енгізу керек. Түгендеу нәтижесі бухгалтерлік есепте ... ... ... яғни ... ... ... ... құралдардың
кіріске алынуына 2400 «Негізгі құралдар» бас шотының тиісті бөлімше шоттары
дебеттелініп, 6160 ... емес ... ... басқадай
табыстар» шоты кредиттелінеді. ... ... тозу құны ... тиістілерінің кредитіне жазылады.
Түгендеу барысында, жоғалған, бұлінген негізгі құралдарға жауапты адам
табылып және ол адам төлейтін ... ... ... сома ... мен басқа да тұлғалардың борышы» шотының дебетіне, 2400 ... ... ... ... кредитіне жазылады.
3.2 Негізгі құралдар есебінің аудиті
Негізгі құралдар аудитінің мақсаты- негізгі құралдың сақталу ... ішкі және ... ... ... ... ... ету
мерзіміне негізілген өзгерістерінің дер кезінде бухгалтерлік есепте дұрыс
көрсетілгендігін және ... ... ... ... ... болып табылады. Аудиттер алдына қойған ... жету ... ... ... ... ... ... алуға тиіс.
Негізгі құралдардың сақтау, ... алу және ... ... ... міндеті:
— негізі құралдардың нақты қолда барлығына және ... ... ... еңбек құралдарының негізгі құралдарға дұрыс жатқызылғандығын, олардың
жіктелуі, меншікті қатынасы және өндіріс үрдісін қатысу сипаты бойынша
топталандығын;
- ... ... ... дұрыс болғандығын;
есепте негізгі құралдардың ... және ... ... ... құжатталғандығын;
есепте негізгі құралдарға тозудың және жөндеудің дұрыс есптеліп
қ үжаттал ған дығын:
* негізгі құралдардың дұрыс және тиімді пайдаланғанын;
1. бухгалтерлік есеп пен ... ... ... ... бар ... және ... қозғалысы туралы мәліметтердің
дұрыс көрсетілгендігін тексеру болып табылады.
Аудитордың тексеру бағыдарламасы бухгалтерлік есеп ... ... ... - ... ... ... анықтауға анықтауға
сондай - ақ қаржылық қорытынды есеп мәліметтерінің ақиқаттығын растауға
бағытталған. Аудитор бағыдарламада ... ... ... ауқымың
кеңейтіп, қаралатын мәселелерді толық қамтитын және ішкі бақылаудың
ұйымдастырылу дәрежесін тексеру үшін ... ... ... ... ... ... ... мақсаты шаруашылықтың басшыларынан, мамандарынан
және басқа да мүдделі жақтарнан қойылған сұрақтарға анық түсінікті ... үшін ... және ... ... ... Тест жүйесі ішкі бақылау
жүйесінің жағдайы ... ... ... алу үшін өте тиімді әдіс қана
емес, сонымен қатар ... ... ... техникалық турып
талдап, бухгалтерлік есеп және қортындылар қаржылық есеп мәліметтерінің
тест ... ... ... ... дұрыстығын анықтап, ішкі
бақылау жүйесіне баға беру болып таблады.
Кесте 13
Негізгі құралдардың аудиті ең бірінші бағдарлама ... ... ... ... ... |Ақпараттар көзі ... |
| | | |дау |
| | | ... |
| | | |мі |
|1 ... ... бас ... бас ... | |
| ... сәйкестігін тексеру | | |
|2 ... ... ... және |Бас ... №12 және №10 | |
| ... ... ... ордерлер,негізгі | |
| |жүргізудін дұрыстығын тексеру ... ... және ... |
| | ... ... ... | |
| | ... жасалған | |
| | ... ... ... | |
|3 ... ... ... және ... жұмыс істейтін | |
| ... ... ... ... ... және | |
| ... ... ... ... ... | |
| ... етуді тексеру ... ... ... | |
| | ... және ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... жасаған шарт, | |
| | ... ... және | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... есебінің | |
| | ... ... | |
| | ... ... ... |
| | ... ... орны | |
| | ... ... | |
| | ... т.б. | |
|4 ... ... ... |Қабылдау, тапсыру актісі (ОС| |
| ... ... ... |1) жөнделген, | |
| ... ... ... ... және | |
| | ... ... | |
| | ... тапсыру актісі (ОС | |
| | |2), ... ... | |
| | ... ... ... (ОС | |
| | |3), ... ... | |
| | ... ... (ОС 4) | |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... есебі бойынша | |
| | ... ... | |
| | ... алу (ОС 10), ... |
| | ... ... | |
| | ... карточкасы (ОС 12) | |
| | ... ұзақ ... | |
| | ... ... есебінің| |
| | ... (ОС 12-а) ... |
| | ... түгендеу тізімі,| |
| | ... ... ... | |
| | ... 13) | |
|5 ... ... ... ... ... | |
| |жүзеге асырудың ... ... ... | |
| ... ... т.б. | |
|6 ... құралдардың бағалаудың |Келісім бағалаудың | |
| ... ... ... дұрыстығын |хаттамасы, сатып алу, сату | |
| ... ... ... ... | |
| |• ... қайта бағалауды | |
| | ... ... ОСІ, ОС2, | |
| | |ОС6 т.б. | |
|7 ... ... ... ... ... ОСІ,| |
| |енгізулуінің дұрыстығын тексеру. |ОС2, ОС6 т.б. №12 ... | |
| | ... бас ... | |
|8 ... ... тозу ... ... ... ... | |
| ... және көрсетудің ... ... ... | |
| ... ... ... ... ... | |
| | ... кестелер | |
| | ... ... №10 | |
| | ... ... бас ... | |
|9 ... құралдарды жөндеу |Есеп ... ... | |
| ... ... және ... жобалық сметалық | |
| ... ... есеп ... ... | |
| ... ... дұрыстығын |ведомосі, сметалар т.б.) | |
| ... ... ... қабылдау| |
| | ... ... | |
| | ... мен ... | |
| | ... да ... құжаттар, | |
| | ... да ... | |
| | ... 686 шот ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... ... ... | |
| | ... 934 және 945 ... | |
| | ... деректері. | ... ... және ... ... ... ... жалданған | |
| ... ... ... |"Ұзақ мерзімге жалданған" | |
| ... ... ... ... ... |
| ... тексеру ... ОС 12-а | ... ... ... ... |ОС 1, ОС 3, ОС 4, ОС 6, | |
| ... ... дұрыстығын |шарттар ағымдағы түгендеу | |
| ... ... №12 ... | |
| | ... бас ... | ... ... құралдарға қатысты |Есептеу, төменгі | |
| ... ... және ... ... жөніндегі| |
| |есептелуінің дұрыстығын ... ... №5 және №8 | |
| | ... 331, 633 ... | |
| | ... бас кітап | ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын тұрақты жұмыс істейтін комиссия құру
туралы бұйрығымен және қабылдау комиссиясы құрамымен ... ... ... кіріске алыну көздерін анықтау тиіс. ... ... ... ... кіріске алынған негізгі құралдарды
жаңартып және толықтырып отыру ... ... ... ... ерекше назар аударуы тиіс:
- күрделі қаржы салымына (жаңа ғимараттар, құрылымдар жен
беріліс өткізгіш құрылғыларды салу, жаңа жабдықтарды сатып алу ... ... және жеке ... жаңа және ... ... ... құралдар нысандарының сатып алу ерекшеліктерінің сақталғандығына;
* тауарлы - ... ... ... ... алынған негізгі құралдарға;
* занды және жеке тұлғалардан төлем ақысыз тегін алынған жаңа
және бұрын пайдалануда ... ... ... құрылтайшыларының жарғылық капиталға қосқан үлесі ретінде
алынған негізгі құралдарға;
* түгендеу кезінде анықталған есепте жоқ (артық) негізгі құралдарға;
- ұзақ мерзімге ... алу ... ... ... ... негізгі құралдардың келіп түсу кездеріне қарай дер кезінде
кіріске алу ... ... ... көз ... ... ... ... алуды жүзеге асыратын шаруашылықтың
басшысының бұйрығымен немесе өкімімен тағайындалған тұрақты жұмыс ... ... ... ... оның ... әр ... ... бас
мамандары мен механиктердің, құрылыс мамандарының, ... ... ... ... мамандарының бухгалтерлердің ж.б.
мамандық иелерінің қатыстырылғандығын анықтау қажет.
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... сипаттайтын көрсеткіштерін
(тозу, жарамдылық, шығысқа шығару, жаңарту коэффициенттерін) және олардың
тиімді пайдаланылғандығын тындаумен аяқтау қажет.
Негізгі құралдардың тиімді пайдаланылғандығын ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіштердің
зерттелгендігін, қор қайтымдылығы-жоғарылатуға бағытталған ... ... және оның ... асырылғандығын тексеруі тиіс. Сондай-ақ, аудитор
негізгі құралдарды пайдаланудың тәртібін бұзушылыққа және ... ... ... ... үшін ... ... шаруашылық мүліктерін
және басқа да мүліктерді шаруашылықтың жұмыскерлеріне заңсыз жеке ... ... ... орын ... ... ... ... кездескен жағдайда мүліктерді пайдаланған тұлғалардан төлем ... ... ... ... ... ... бөлігін пайдаланудын, тиімділігін
әкстенсивті жолмен де, интенсивті (екпінді) жолмен де көтеру арқылы жететін
талдауға ерекше назар аударуға міндетті.
ҚОРЫТЫНДЫ
Дипломдық жұмысты ... ... ... экономикасында болып
жатқан түбегейлі өзгерістер қатарына бухгалтерлік ... алу ... ... ... де ... Оның ішінде еліміздің бухгалтерлік
есепке алу жүйесі - халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына ... ... ... ... ... ... ... заңдарды пайдалану шараларын дұрыс белгілеу үшін ... ... ... ... ... ... әкономика жүйесінде бухгалтерлік есепке қойылатын талаптар мен
міндеттер күрделірек болып отыр. ... ... есеп ... ... мен ... іскерлік, экономикадағы саясат пен
шешім, стратегия мен тактиканы қабылдау ісіне мәліметтерді ... ... ... табылады.
Осыған байланысты біз ең алдымен бухгалтерлік есеп жүргізу тәсілдерімен
танысып, оны үйренуімізге мүмкіндік аламыз. ... ... ... үшін алдымен бухгалтерлік есепте қолданылатын әдістерді білуіміз
керек. Оның ішінде ... ... ... ... екі жақты жазуды,
бухгалтерлік балансты тағы басқаларды жақсы білуіміз керек. Сонымен қатар
негізгі ... ... ... ... ... де
білуіміз керек.
Негізінен негізгі құралдар айналымнан тыс активтерден ... ... ... ... болған фактілерді, кәсіпорын
мүліктерінің, меншікті және сырт капиталдарының ... ... ... ... Бұл ... шаруашылық процестерін
жүзеге асыру барысында кәсіпорынның жұмыс істеу негізін құрайды.
Шаруашылық процесті жалпы бір-бірімен тығыз байланысты еңбек ... ... ... көруге болады.
Мұндағы еңбек құралдары үйлер мен құрылыстар, жүк тартатын және ... ... және ... да ... ... ... өнім
дайындалады, белгілі бір жұмыс атқарылады. Олар өндіріс ... ... ... өзгертпейді. Жаңадан жасалынған өнімге немесе атқарылған
жұмысқа өз ... ... ... ... сіңіріп
отырады. Шаруашылықта олар өндірітің көптеген циклдары бойына, яғни бірнеше
жыл бойы пайдаланылады.
Негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... ... орын ауыстыруын және шығуын, дұрыс құжаттық
рәсімделуін және ... ... ... ... ... ... ... бекітілуін және сақталуы мен ұтымды
пайдаланылуын бақылайды; негізгі ... ... ... ... ... есепте дұрыс көрсетілуін, негізгі құралдардың қор қайтарымың
анықтауды, жаңа техниканың және оны ... жаңа ... ... құралдарды түгелдеуді және қайта бағалауды мезгілінде
жасауын және ... ... ... ... ... ... сату
және олардың басқаша шығу нәтижелерін есепте нақты ... ... ... ... ... ... ... көрінеді:
* кәсіпорынның есеп саясаты;
* методикалық және мекемелік ... ... ... ... ... ... мен ... ұйымдастыру;
* негізгі құралдар есебі;
- кәсіпорындағы негізгі құралдарды есептен шығару есебі мен аудитін
ұйымдастыру көрінеді.
Пайдаланатын есеп ... ... ... мен негізгі арналымы
-кәсіпорынның қызметін барынша пара-пар ... іс ... үшін ... ... ... ... толық, обьективті және ... ... ету ... ... ... ... есеп және қаржылық есеп беру туралы" 2007-
жылдың 28-ші ... № 234-ІП ... ... Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы" Заңы
1998- жылғы 20-қараша (2006 ж. ... ...... есеп ... және ... ... ... бухгалтерлік есеп жөніндегі
¥лттық
комиссиясы бекіткен 13.11.1996 №3 (өзгерістер мен ... ... ... және ... ... да ... ... туралы" Салық Кодексі 12.06.2001
жыл
№209-11 (өзгерістер мен толықтырулармен),
Бухгалтерлік есеп шоттарының типтік жоспары ... ж. ... ... ж. ... под ... ... экономических наук , профессора М.
Юнити,ВИ.Подольского 2000г-560с,
7. Андреев В.Д. Практически аудит, М. Экономика 1994г-500с.
8. З.Н.Ажибаев , ... ... ... ... Т.Ә, ... А.А ... ... есепті ұйымдастыру, А.,ҚазМБА. 1996.
З.Н. Әжібаева, Н.Ә. Байболтаева, Ж.Ғ. Жұмағалиева Аудит, Оқулық,
А. 2006.
Байдәулетов М, ... С.М. ... А., ... ... ... С.Б. Бухгалтерлік есеп, Маркет, А. 2005,
Дюсембаев К.Ш. ... и ... в ... ... ... ... ... Дюсембаев К.Ш ,Егембердиев С.К, Дюсембаев З.К, Аудит и анализ
финансовой Отчетности, А, Каржы - каражат. 1998ж.
15. Дюсембаев К.Ш., Төлегенов Ә.Т., ... Ж.Г. ... ... ... А., ... ... бет.
16. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаев З.Н., Құдайбергенов Н.А. ... ... А., ... ... бет.
17. Ержанов М.С., Аудит-1. (Базовый учебник). Алматы, Бастау. 2005г.
18. Коволев В.В, Волкова О.Н, ... ... ... М., ... ... ... Г.Н, ... учет в организациях, М., Дело. 1999г-
520
20. Кондраков Н. П, Краснова Л.П, ... ... ... ... М.П, ... Л.П, ... ... учета , М.,
Финансы и статистика. 2000г-543 с.
22. Назарова В.Л, ... ... ... есеп. Оқулық. Алматы. Экономика 2005ж.
23. Родостовец В.К, Ғабдулин Т.Ғ, ... В.В, ... ... ... есеп, Қазақстан- орталық аудиті тәуелсіз
аудиторлық компаниясы А., 2003ж-410 б.
24. Родостовец В.К, Шмидт О.Н, ... и ... ... ... А., ... ... Казахстан. 2000г-310 с.
25. Сатмурзаев А.А, Укашев Б.Е, Аудиттің теориясы, А., ... ... ... Ә.Т, Бухгалтерлік ақпарат жүйелері, А., Экономика.
2001ж-200б.
27. ... Т.А, ... А.Ш, ... Б.А, ... О. ... Н.Ә, ... В. К, Қаржы есебі, А., Дәуір 1998ж-390 б.
28. Укашев Б.Е, ... З.Ы, ... есеп ... А., ... ... б.
29. Хорнгрен Ч.Т, Фостер ... ... ... Пер. с англ. Под. Ред. Я.В. Соколова, М.,Финансы ... ... ... ... бухгалтера.№18(196), 2006 ж.
31. Библиотека бухгалтера и предпринимаетеля № 14 (139), ... ... ... ... ... 2006 ж. ... Әкономика и жизнь №12,14,15- 2006 г.

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 75 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның негізгі құралдардың келіп түсуі мен шығуының есебі мен аудитінің ерекшеліктері23 бет
Негізгі құралдардың аудиті35 бет
Негізгі құралдардың есебі мен аудиті туралы11 бет
Негізгі құралдардың есебімен аудиті92 бет
Негізгі құралдардың есебінің аудиті79 бет
Негізгі құралдардың қозғалысының есебі және аудиті30 бет
"JPK Corporation” ЖШС22 бет
"Ай Ер Нур" Жауапкершілігі шектеулі серіктестігін бойынша өндірістік іс-тәжірибе есебі37 бет
"Бухгалтерлік есеп."31 бет
«TASTOBE RESOURCES» ЖШС42 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь