Түрік қағанаты туралы түсінік


Түрік қағанаты.
1, В.Гумилевтің зерттеуінше
2. Металлургияны дамыту түрік хандары
В.Гумилевтің зерттеуінше түріктер алғашқы кезде жужандардың езгісінде болған. 545 жылы Қытай импероторы достық қатынас жасау үшін түрік сұлтаны Бумынға елші жібереді.
Түріктерге 545 жылы келген елші қуанышпен қарсы алынады. Ордадағылар:»бүгін бізге ұлы мемлекеттен елші келді,ұзамай біздің мемлекетіміз де өрге өрлейді – деп бірін бірі құттықтай бастайды». Осынау елеусіз фактінің өзі жужандар өктемдігі түріктерге ауыр тигені, бостандық жолындағы қашса – құтылмайтын соғыстан олардың тайсалмайтыны айқын көрінеді.
Халқының көңіл күйіне бейімделген Бумын өз алдияры – Жужан ханына адал еместігін танытып, Батыс Вей астанасы Чаньанға жауап ретінде көп тату таралғымен елшілер аттандырады, сөйтіп өз мырзасының жауымен одақ құрады. Алайда бұдан жужандармен ара қатынас үзілмейді: тегі, келіссөз аса құпия жағдайда жүргізілгенге ұқсайды.
Батыс теле рулары жужан құлдығынан зар иледі. Ақырында олардың төзімі таусылады олар көтеріліске шығып, жужандардың жүрегінен дәл соғу үшін Батыс Жоңғариядан Халхаға аттанады. Жорықтың нашар ұйымдастырылып, уақыт есебінің нашар жүргізілгені сондай, оны жоспарлы ұйымдастырылған соғыстан гөрі, халықтың ашу-ызасының еркінен тыс бұрқ етіп көрінуі деп болжаған дұрыс тәрізді. Тарих тіпті көтеріліс көсемдерінің аттарында сақтамаған. Телелер жарты жолға жеткен кезде, Гоби Алтйының шатқалдарынан үстеріне көк сауыт киген, қарағай найзаларын ұстаған жарау атты түрік сарбаздары сап түзеп,қатар-қатарымен шыға береді. Телелер соққы бір бүйірден беріледі деп ойламаған және өздерінен өмірде жамандық көрмеген түріктермен емес жексұрын жужандармен соғысқысы келген. Сол себепті де олар дереу Бумынға мойынсұнатынын білдіреді, ал анау бұларды қабылдап, осы арқылы Жужанға екінші рет онша адал емес екенін көрсетеді. Телелер тек бір-ақ нәрсеге – жужандардың көзін құртуға ынтызар болатын, ал Бумын оларды ордасына қабылдаған кезде мұны жақсы білген. Мұндай іңкәр тілек өз руластарының көкейінде де бар, ендеше соғыс болмай қалмайды. Өз бодандарының есілдертін ханда қолдайды, сол себепті де оқиға да заулап ала жөнелді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі:  Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге
Таңдаулыға:   
Тегін:  Антиплагиат

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Түрік қағанаты.

В.Гумилевтің зерттеуінше түріктер алғашқы кезде жужандардың
езгісінде болған. 545 жылы Қытай импероторы достық қатынас жасау үшін түрік
сұлтаны Бумынға елші жібереді.
Түріктерге 545 жылы келген елші қуанышпен қарсы алынады.
Ордадағылар:бүгін бізге ұлы мемлекеттен елші келді,ұзамай біздің
мемлекетіміз де өрге өрлейді – деп бірін бірі құттықтай бастайды. Осынау
елеусіз фактінің өзі жужандар өктемдігі түріктерге ауыр тигені, бостандық
жолындағы қашса – құтылмайтын соғыстан олардың тайсалмайтыны айқын
көрінеді.
Халқының көңіл күйіне бейімделген Бумын өз алдияры – Жужан ханына
адал еместігін танытып, Батыс Вей астанасы Чаньанға жауап ретінде көп тату
таралғымен елшілер аттандырады, сөйтіп өз мырзасының жауымен одақ құрады.
Алайда бұдан жужандармен ара қатынас үзілмейді: тегі, келіссөз аса құпия
жағдайда жүргізілгенге ұқсайды.
Батыс теле рулары жужан құлдығынан зар иледі. Ақырында олардың төзімі
таусылады олар көтеріліске шығып, жужандардың жүрегінен дәл соғу үшін Батыс
Жоңғариядан Халхаға аттанады. Жорықтың нашар ұйымдастырылып, уақыт есебінің
нашар жүргізілгені сондай, оны жоспарлы ұйымдастырылған соғыстан гөрі,
халықтың ашу-ызасының еркінен тыс бұрқ етіп көрінуі деп болжаған дұрыс
тәрізді. Тарих тіпті көтеріліс көсемдерінің аттарында сақтамаған. Телелер
жарты жолға жеткен кезде, Гоби Алтйының шатқалдарынан үстеріне көк сауыт
киген, қарағай найзаларын ұстаған жарау атты түрік сарбаздары сап
түзеп,қатар-қатарымен шыға береді. Телелер соққы бір бүйірден беріледі деп
ойламаған және өздерінен өмірде жамандық көрмеген түріктермен емес жексұрын
жужандармен соғысқысы келген. Сол себепті де олар дереу Бумынға
мойынсұнатынын білдіреді, ал анау бұларды қабылдап, осы арқылы Жужанға
екінші рет онша адал емес екенін көрсетеді. Телелер тек бір-ақ нәрсеге –
жужандардың көзін құртуға ынтызар болатын, ал Бумын оларды ордасына
қабылдаған кезде мұны жақсы білген. Мұндай іңкәр тілек өз руластарының
көкейінде де бар, ендеше соғыс болмай қалмайды. Өз бодандарының есілдертін
ханда қолдайды, сол себепті де оқиға да заулап ала жөнелді.
Жужандармен арада жанжал тудыру үшін және сонымен бірге бұл
тартыстың айыпкері болып көрінбеу үшін, Бумын арандату әрекетін жасады. Ол
жужан ханы Анахуаның қызына үйленбекші болып ханға сөз салады. Хан бұған
келісімін бермейді. Ымыраға келу жолын кесіп тастау үшін жужан елшісін
жазалауға әмір етеді, енді осы арада оған Батыс Веймен жасаған одағы бірден
кәдеге асады.Бумын 552 жылдың қысында жорыққа шығады да жужандарды
толығынан жеңіп шығады. Анахуан өзін-өзі өлтіреді.
Бумын Ильхан лауазымын алады, бірақ 552 жылдың аяғында қайтыс
болады.
Түріктердің жалпы тарих сахнасына ала шыққан мамандығы темір өндіру
мамандығы болатын. Олардың арғы атасы Ашин теріскейге қашып келіп,
жужандарға темір өндіреді. 546 жылы жужан қағаны Анахуан түріктер
көсемін:Менің темір қорытатын тұтқыным деп, түріктердің басты кәсәбін
айрықша атайды.
Жоғары сапалы темірден алтайлық ұсталар бір жүзді пышақ,балта
шоттар,үзеңгілермен ауыздықтар,семсерлер мен наркескендер,найза мен жебе
ұштарын,сол сияқты қазанның екі түрін – аспалы және тағамды қазандар
жасайтын болған.Металдарды өндіріп,өңдеу ісі со заманда қазіргі Тува
жерінде де жүргіділген,сонда тек темір ғана емес,алтын мен күмісте, қалайы
мен мыста өнірілген.
Металлургияны дамыту түрік хандарының қалың әскерін қайта қаруландырып,
сауытты салтаттылардан таңдаулы да пәрменді бөлімдер – қытай бастау
дерегінде айтылатын фулилерді құрған.
Түріктердің діні туралы қытайдың Вэйшужәне Суйшу атты шежірелерінде
жазылған. Вэйшу түрік дінінің салтын атап өтеді:1.Күн шығыс елін
қастерлейтін болғаны үшінде ордасына шығыстан кіреді;2.ата-бабалар үңгіріне
барып, құрбан шалады.
Ал Суйшу жоғарыдағы мәліметтерді келтірмейді, мұның орнына онда:
Шайтандар мен аруақтарды құрметтейді және дуақанттарға сенеді – деп
айтылған.
Түріктер әртүрлі тайпалардан тек V-VI ғ ғана құрылған, сол себепті де
олардың өз дәуіріне жататын сенім-нанымы, сол уақыттың өзге де діни
жүйелері сияқты дамып жетілген болатын. Жеке тайпалар өсіп, халық болып
құраладыда, өздерінің діни жүйелерін енгізеді, діни сенім нанымының
элементтері ұқсас болғанымен,олардың бір-бірімен үйлесуі әрқилы
болады.Түріктердің діні де сондай болған.
Вэйшу сөзі VI ғ. жатады,ол кезде мұндай бөліну айдан анық
болған,сондықтанда бастау хат асыл тектілермен қара халықтың дінге нанымы
арасындағы айырмашылықты атап өтеді,сосын ол айырмашылық Суйшуден түсіп
қалға. Суйшу қытайлардың, сайын далада зауалды 630 ж дейін өктемдігін
жүргізіп тұрған түрік тектілермен ғана істес болғандәуірін көрсетеді. Көк
тәңірісіне табыну сол сияқты Орхон жазуларында да бәдізделген: Бйіекте көк
тәңірі, төменде қара жер жаралғанда, екеуінің арасында адам баласы
жаралған. Еуразия құрлығының ұлы даласын мекен еткен Түркі өркениеті әлем
мәдениетінің ажырамас құндылығына айналғаны қашан.Тарихи түркология
саласында көптеген деректер бар.Олар халқымыхдың ұлы қазынасының
санаттарына жатады. Атап айтсақ, руникалық жазулар, археологиялық деректер
және тарихи жазбаша деректер. Әрқайсысының тарихымызда өзіндік ерекше орны
бар. Руникалық жазбалар ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Түрік қағанаты туралы
Түрік қағанаты туралы қысқаша шолу
Түрік қағанаты
Түрік қағанаты немесе Түрік қағандығы
Батыс Түрік қағанаты
Түрік қағанаты (552-756 жж.)
Түрік қағанаты – 551-603 жылдар
Түрік қағанаты. шаруашылығы мен жағдайы
Көне және батыс түрік қағанаты
Түрік қағанаты (551–603 жж.)
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь