Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың теориялық негізі

Мазмұны

Кіріспе

Тарау І. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың теориялық негізі
1.1. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың маңызы мен қажеттілігі. Клиент туралы ақпарат көздерін алу.
1.2. Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау
1.3. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың әдістері
1.4. Клиенттің несиелік қабілетін бағалаудың шетелдік тәжірибелері.

Тарау ІІ. Коммерциялық банктердегі қарыз алушының несиелік қабілетін талдау тәжірибесі («ЦентрКредитБанкі» АҚ мысалдарына негіздей отырып)
2.1. Несие алуға деген өтінішті және несиелік құжаттар пакетін талдау
2.2. Қарыз алушы жеке тұлғаның несиелік қабілетін талдау
2.3. Қарыз алушы заңды тұлғаның несиелік қабілетін талдау

Тарау ІІІ. Несиелік бюро . қарыз алушының несиелік қабілетін талдаудың мейлінше жетілдіру инструменті ретінде
3.1. Несиелік бюроларды құрудың ролі мен шетелдік тәжірибелері
3.2. Қазақстан Республикасында несиелік бюроларды құрудың ерекшеліктері

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазіргі кезде коммерциялық банктер несиелеу процесінде, нарық қатынастарының қалыптасуына, қоғамдық өндірістің тиімділігін көтеруге, Қазақстан Республикасы егеменді мемлекеттің экономикасы мен қаржыларын нығайтуға, айналымда ақша массасының негізсіз өсуін шектеуге, инфляция процестерінболдырмауға және ұлттық валютаның (теңге) нығаюына ықпал етуге міндетті.
Коммерциялық банктер несиелерді өндірістің тиімділігін, оның ғылыми-техникалық деңгейін көтеруге, өнімнің жаңа жоғары тиімді түрлерін шығаруға ынталандыруға, тұрғындарға әр түрлі қызмет көрсетуге, тауарларды халық үшін және экспортқа өндіруге байланысты мақсаттар мен шаралар үшін береді.
Несие – бұл белгілі мерзімге пайызбен қоса қайтару шартымен ақшалай қаржы беру, несиенің өтеу мерзімін ұзарту және қарыз алушының несие міндеттемесі сатып алу түрінде беріледі.
Банк несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң сақтау, несиелрді мақсатты пайдалану мен заңда қарастырылған және екі жақпен келісілген жағдайда коммерциялық негізде береді. Кез келген банктің қызметінің табыстылығы банктің берген несиелерінің сапасына, яғни оның қайтарымдылық дәрежесіне тікелей байланысты. Неиенің уақытылы қайтарылмауы банктің зиян шегуіне итермелейді. Сондықтан да банктер несиелік тәуекелді басқару шараларымен уақытылы айналысып отыруға тиіс.
Несиелік тәуекел – қарыз алушының банктен алған несиесі бойынша қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара алмауына байланысты банктің зиян шегуін сипаттайды. Сондықтан да банк қарыз алушыларға несиені бермес бұрын, оның несие қабілетін анықтап алу қажет. Қарыз алушылардың несие қабілетін анықтау ол әр банктің өзінің несиелік саясатына және банктің клиентурасына байланысты болып келеді.
Қарыз алушының несие қабілеті – қарыз алушының алған несиесі бойынша қарызды уақытылы және толық көлемде қайтару қабілетін бағалаумен сипатталады. Несиені қайтара алмау тәуекелі көптеген факторлардың әсерінен болуы мүмкін, сондықтан да банк клиентке несие беруге шешім қабылдаудан бұрын оның несиелік қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банк өтімділігіне ықпал етеді.
Қарыз алушының несие қабілетіне талдау жасау барысында мынандай факторлар есепке алынады:1
1. Несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз алушыға несиені бере отырып, қарыз алушының атынан шығатын тұлғаның құқықтық қуатын анықтайтын Жарғысы және нұсқауымен танысуға тиіс;
2. Қарыз алушының іскерлік беделі. Несиелік мәмілеге тиісті беделі деп қарыз алушының қайтаруға дайындығын ғана түсінбейді, сондай-ақ келісімшартқа байланысты міндеттемелерді орындауы түсіндіріледі;
3. Табыс алу қабілет. Банк қарыз алушының несиені қайтаруға жеткілікті қаражатты табу қабілетіне баға беруі қажет.
Жоғарыда айтылғаннан соң, берілген тақырыптың актуальдылығы болып банктердің негізгі қызметтерінің бірі несиелік операция болып табылатындықтан, ал несиелік ресурстарға қазіргі кезде сұраныс қатты өскендіктен, банктерге несиелік тәуекелдерден сақтану және төмендету мақсатында міндетті түрде қарыз алушының несие қабілетінің әдістемелерін жаңарту қажет.
Берілген тақырыптың зерттеу мақсаты болып қарыз алушының несие қабілетін талдаудың теориялық және тәжірибелік негізін оқып үйрену болып табылады.
Қойылған мақсатқа байланысты мәселелерді келесі кезеңдермен шешу қажет:
1. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың қажетті және маңызды сұрақтарды қарастыру;
2. Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдаудың әдістерін зерттеу;
3. Қазақстан Республикасында және шетелдерде пайдаланылатын қарыз алушының несие қабілетін бағалау әдістерін қарастыру;
4. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау бойынша жобаларды қарастыру;
5. Шетелдердегі несие бюроларын құру әдістерін зерттеу және оның Қазақстан Республикасында бейімделу мүмкіндігі.
Қарыз алушының несие қабілетін талдау бойынша зертеу объектісі болып «ЦентрКредит» Банк АҚ қызметі болып табылады.
Диплом жұмысын жазудың методологиялық негізі болып – Қазақстан Республикасының заңдары, Қазақстан Республикасы Ұлттық банкісінің нормативтік нұсқаулары, «ЦентрКредит» Банк АҚ несиелік саясаты мен ережелері, Қазақстан Республикасының статистика бойынша агенттіктің мәліметтері болып табылады.
Теориялық негіз болып – несиелендіруді ұйымдастыру сұрақтары бойынша шетелдік және отандық ғалымдардың ғылыми еңбектері табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Қазақстан Республикасының заңдық нормативтік- құқықтық актілері:
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім).
2. «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңы № 281 – 1 10.06.98 ж.
3. «Банкроттық туралы» ҚР Заңы № 67-1 21.01.97 ж.
4. «Банктер және банк қызметі туралы» ҚР Президентінің Заң күші бар Жарлығы 1995 жылғы 31 тамыздағы № 2444.
5. «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы» Ұлттық банк басқармасының № 213 қаулысы 03.06.02 ж.
6. «Жауапкершілігі қосымша және шектеулі серіктестіктер туралы» ҚР Заңы № 220-1 22.04.98 ж.
7. «Жеке кәсіпкерлік туралы» ҚР Заңы № 135-1 19.06.97 ж.
8. «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу туралы « ҚР Президентінің Жарлығы № 2198 17.04.95 ж.
9. «Кіші кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» ҚР Заңы №131-1 19.06.97ж.
10. «қозғалатын мүлікті кепілдікке тіркеу туралы» ҚР Заңы №254 300.06.98
11. «Қозғалмайтын мүлік келісім шартының мемлекеттік тіркеу туралы» ҚР Призентінің Жарлығы №2727 25.12.97 ж.
12. «Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы» ҚР Призентінің Жарлығы№ 2723 23.12.95 ж.
13. «Салықтар және басқа да бюжетке төленетін міндетті төлемдер туралы» ҚР Заңы №2223 24.04.95 ж. (өзгертілген және толықтырылған ).
14. «Ұлттық банкі туралы» ҚР Презинтінің Заң күші бар Жарлығы 1995 жылғы 30 наурыздағы № 2155.
15. «Кредиттік бюролар және кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» ҚР Заңы №15 шілде 2004 ж.

Арнайы әдебиеттер:
16.Банковское дело / Под ред. Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.Н. – СПб.:Питер, 2002.
17. Банковское дело / Под ред.Колесникова В.И. - М.:Финансы и статистика, 2000.
18. Банковское дело / Под ред. Коробовой Г.Г. – М.:Финансы и статистика, 2000.
19. Банковское дело / Под ред.Лаврушина О.И. – М.:Финансы и статистика, 2000.
20. Банковское дело / Под ред.Сейтқасымова Г.С. – Алматы: Қаржы-Қаражат, 1998.
21. Банки и банковские опарции / под ред. Жукова Е.Ф. – М., 1997.
22.Банковское днло: страгетические руководство / Под ред. Платонова В., Хиггниса М.- М.: Консалтбанкир, 1998.
23. «Бизнес- план» / Под. Ред.маниловского Р.Г. – М.: Финансы и статистика, 1996.
24. Давлетов М.Т. «Кредитная деятельность банков в Казахстане». А.: Экономика, 2001.
25. Дүйсенбаев К.Ш., Төрегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау». А.: Экономика, 2001 ж.
26. Калиева Г.Т. «Кредитная деятельность банков в Казахстане» А.: Каржы-Каражат, 2000.
27. Көшенова Б.А. Ақша, Несие, Банктер, Валюта қатынастары. – А.: Экономика, 2000.
28. Мақыш С.Б. Коммерциялық банктер операциялары. – А.: ИздатМаркет, 2004.
29. Панова Г.С. Кредитная политика коммерческого банка. – М.: ИКЦ ДИС, 1997.
30. Питер С. Роуз. Банковский менеджмент / Перевод с английского со 2- го изд. – М.: Дело, 1997.
31. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша- қазақша сөздік. – А.: Сөздік- Словарь, 1999.
32. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк: управление и операции. – М.: Антидор, 1998.

Журналдардан, газеттерден және интернет сайттарынан алынған әдебиеттер:
33. Афанасьева О.Н. Краткосрочное кредитование предпрятий: проблемы и возможные пути рещения. // Банковское дело, № 4.
34. Воронин Д.В. Устойчивость банковской системы, роль кредитных бюро. // Банковское дело, № 10, 2003 г.
35. Даулетбеков Б. Экономико- математические модели оценки кредитоспособности предприятий АПК. // Банки Казахстана, № 9, 2003 г.
36. Задорожная Н.П. Актуальные вопросы кредитования предприятий банками. // Деньги и кредит, № 8, 2001г.
37. Зиябеков Б. Кредитное бюро- инструмент выявления рисков. // Банки Казахстана, № 3, 2002 г.
38. Калакабаева Г.М. Методы обоснования графиков погашения банковских ссуд. // Банки Казахстана, № 11, 2001 г.
39. Карпов М.В. Правовые вопросы определения кредитоспособности заемщика. // Деньги и кредит, № 11, 2000 г.
40. Куштуев А.А. Использование показателей финансовой устойчивости при анализе кредитоспособности клиентов банка. // Деньги и кредит, № 1, 2002 г.
41. Напольских М.А. Скоринговый метод оценки кредитоспасобности частных лиц. // Банки Казахстана, № 4, 2003 г.
42. Павлова И.В. Процесс офрормления ипотечных жилищных кредитов в банке. // Банковское дело, № 4, 2004 г.
43. Рамазанов С. Скоринговое кредитование в Казахстане. // Банки Казахстана, № 5 , 2005г.
44. Система кредитного бюро в Казахстане. Расширение доступа в кредитным ресурсам – успех сбалансированного подхода. // Банки Казахстана, № 9, 2003 г.
45. АО «Банк ЦентрКредит» финансирует производство. // Exlusive, 2002 г.
46. Жизнь кредитом не испортишь. // Новое поколение, 11 апреля 2006 г., с.7
47. Кредитная политика АО «Банк ЦентрКредит».
48. www.centercredit.kz
        
        Мазмұны
Кіріспе
Тарау І. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың теориялық негізі
1.1. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың маңызы мен қажеттілігі.
Клиент туралы ақпарат ... ... ... ... ... ... ... Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың әдістері
1.4. Клиенттің несиелік қабілетін бағалаудың шетелдік тәжірибелері.
Тарау ІІ. Коммерциялық ... ... ... несиелік қабілетін талдау
тәжірибесі («ЦентрКредитБанкі» АҚ мысалдарына негіздей отырып)
2.1. Несие алуға деген өтінішті және ... ... ... ... ... алушы жеке тұлғаның несиелік қабілетін талдау
2.3. Қарыз алушы заңды тұлғаның несиелік қабілетін талдау
Тарау ІІІ. Несиелік бюро – ... ... ... ... ... жетілдіру инструменті ретінде
3.1. Несиелік бюроларды құрудың ролі мен ... ... ... ... несиелік бюроларды құрудың ерекшеліктері
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Қазіргі кезде ... ... ... ... нарық
қатынастарының қалыптасуына, қоғамдық өндірістің тиімділігін ... ... ... мемлекеттің экономикасы мен қаржыларын
нығайтуға, айналымда ақша ... ... ... ... ... және ұлттық валютаның (теңге) нығаюына ықпал етуге
міндетті.
Коммерциялық банктер несиелерді өндірістің тиімділігін, оның ... ... ... ... жаңа ... ... ... шығаруға
ынталандыруға, тұрғындарға әр түрлі қызмет көрсетуге, тауарларды халық үшін
және экспортқа өндіруге байланысты мақсаттар мен ... үшін ... – бұл ... ... ... қоса ... шартымен ақшалай
қаржы беру, несиенің өтеу мерзімін ұзарту және ... ... ... ... алу ... ... несиелерді қайтарымдылық, жеделдік, тиімділік принциптерін қатаң
сақтау, несиелрді мақсатты пайдалану мен заңда ... және ... ... жағдайда коммерциялық негізде береді. Кез келген банктің
қызметінің табыстылығы банктің ... ... ... яғни ... дәрежесіне тікелей байланысты. Неиенің уақытылы қайтарылмауы
банктің зиян ... ... ... да ... ... ... ... уақытылы айналысып отыруға тиіс.
Несиелік тәуекел – қарыз ... ... ... ... бойынша
қарызын немесе оған есептелінген сыйақысын өз уақытында қайтара ... ... зиян ... ... Сондықтан да банк қарыз
алушыларға несиені бермес бұрын, оның ... ... ... алу қажет.
Қарыз алушылардың несие қабілетін анықтау ол әр банктің өзінің несиелік
саясатына және ... ... ... ... ... ... ... қабілеті – қарыз алушының алған несиесі бойынша
қарызды ... және ... ... қайтару қабілетін бағалаумен
сипатталады. Несиені қайтара алмау тәуекелі ... ... ... ... ... да банк клиентке несие беруге ... ... оның ... қабілетін талдайды. Бұл көрсеткіш банк өтімділігіне
ықпал ... ... ... ... ... ... барысында мынандай
факторлар есепке алынады:1
1. Несиеге қатысты қабілеттілігі. Қарыз алушыға несиені бере отырып,
қарыз алушының ... ... ... құқықтық қуатын анықтайтын
Жарғысы және нұсқауымен танысуға тиіс;
2. Қарыз алушының іскерлік ... ... ... тиісті беделі деп
қарыз алушының қайтаруға дайындығын ғана түсінбейді, сондай-ақ
келісімшартқа ... ... ... ... ... алу қабілет. Банк қарыз алушының несиені қайтаруға ... табу ... баға ... қажет.
Жоғарыда айтылғаннан соң, берілген тақырыптың ... ... ... қызметтерінің бірі несиелік операция болып
табылатындықтан, ал ... ... ... ... ... ... ... несиелік тәуекелдерден сақтану және төмендету
мақсатында міндетті түрде қарыз алушының ... ... ... ... ... ... ... болып қарыз алушының несие
қабілетін талдаудың теориялық және ... ... оқып ... болып
табылады.
Қойылған мақсатқа байланысты мәселелерді келесі кезеңдермен шешу
қажет:
1. Қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... және ... ... ... ... қаржылық жағдайын талдаудың әдістерін зерттеу;
3. Қазақстан Республикасында және ... ... ... ... ... ... ... қарастыру;
4. Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау бойынша жобаларды қарастыру;
5. Шетелдердегі несие ... құру ... ... және оның
Қазақстан Республикасында бейімделу мүмкіндігі.
Қарыз алушының несие ... ... ... ... ... ... Банк АҚ ... болып табылады.
Диплом жұмысын жазудың методологиялық негізі болып – Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... ... «ЦентрКредит» Банк АҚ ... ... ... ... ... ... ... агенттіктің
мәліметтері болып табылады.
Теориялық негіз болып – несиелендіруді ұйымдастыру сұрақтары бойынша
шетелдік және ... ... ... ... ... Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудың теориялық негізі
1.1. Қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... мен ... ... ақпарат көздерін алу
Қазіргі несиелеу жүйесі қарыз алушының несиелік ... ... де ... Айта кету ... қарыз алушының несиелік
қабілеті – бұл ... банк ... ... ... ... болып
табылады.
Несиелеу процесі белгіленген мерзімде сауданың ... ... ... ... факторлардың іс әрекетімен байланысты болып
келеді. Сондықтан да, банк ... ... ... ала ... ... ... жағдай жасайды.
Қалыз алушының несиелік қабілеті – бұл қарыз алушының өзінің қарыздық
міндеттемесі ... ... және ... есеп айырысу қабілеті.
Қарыз алушының несиелік қабілетінің, оның төлем қабілетінен ... – онда ... ... немесе қандайда бір ... ... ... ал жықын перспективадағы қарызды ... ... ... уақыттардағы қарыз ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалау барысында
иек ең бір ... ... ... ... Егер де ... ... ... қарызы болып, ал балансы өтімді және меншікті капиталдың
мөлшері жеткілікті болса, онда банкке өткен ... ... бір ... ... несиелік қабілетсіздігі туралы қорытынды үшін негіз
болып табылмайды. Несиелік қабілеті бар клиенттер банкке, жабдықтаушыларға,
бюджетке ұзақ төлемсіздіктің ... ... ... қабілетінің деңгейі, банктің нақты қарыз алушыға
беретін нақты несиесімен байланысты ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын объективті бағалау және несиелік
операцияларға байланысты мүмкін болар тәуекелдерді ... алу ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік береді.
Әлемдік және отандық банктік тәжірибеде қарыз алушының несиелік
қабілетінің мынандай ... ... ... ... ... ... қарызға алу қабілеті; ағымдағы қызметі барысында
қарызды өтеу үшін қажетті қаражатты табу ... ... ... ... қамтамасыз етілуі, несиелік мәміле жасалатын жағдай,
бақылыу (қарыз алушының қызметінің ... ... банк ... ... ... несиенің сипатының дәл келуі).
Қарыз алушының мінездемесі деп оның заңды тұлға ретіндегі беделі және
менеджерлерінің беделі, қарызды ... ... және ... ... несиелік саясатына сай келуі түсіндіріледі.
Қарыз алушының заңды тұлға ретіндегі беделі оның сол аяда ұзақ уақыт
қызмет етуінен, экономикалық көрсеткіштерінің ... ... ... ... оның ... ... оның серіктестерінің
(жабдықтаушылары, сатып алушылары, несие берушілері) іскерлік әлеміндегі
беделінен тұрады. ... ... ... ... ... жұмыс тәжірибесі), моральдық сапасына, жеке ... ... ... оның ... ... мен банк ... ... нәтижесіне байланысты негізделеді.
Қаражатты қарызға алу қабілеті қарыз ... ... ... ... ... қол ... немесе келіссөздер жүргізуге құқығының
болуын, яғни кәсіпорынның немесе фирманың ... ... ... ... ... ... ... қабілетінің ең негізгі критерийлерінің бірі –
оның қарыз өтеу үшін ағымдағы қызметінің жүргізілу ... ... ... табылады.
Қарыз алушының капиталы оның несиелік қабілетінің біршама маңызды
критерийі ... ... Оны ... мынадай екі шарттың маңызы зор:2
1. Оның жеткіліктілігі, яғни ... ... ... ... ... ... ең ... мөлшеріне қойылатын талабы және
қаржы ... ... ... талданады;
2. Несиеленетін операцияларға меншікті капиталды жұмсау дәрежесі, яғни ол
банк пен қарыз алушының ... ... ... ... меншікті капитал жұмсалымы көбірек болса, сол ғұрлым қарыз
алушының несиелік тәуекеліне ықпал ... ... ... мүмкіндік туады.
Несиенің қамтамасыз етілуі - қарыз алушының ақтивтерінің құны ... ... ... ... ... ... қосымша көздердің
(кепіл, кепілхат, кепілдеме, сақтандыру қағаздарының) ... ... ... ... ... ... қаржылық қиындықтар туу барысында,
олардың банк алдындағы міндеттемелерін уақытылы орындауына кепілдік береді.
Кетілдік сапасы, кепілхат беруші, ... мен ... ... ... ... ақшалай қаражатының жеткіліксіздігі жағдайында аса
маңызды.
Несиелік операциялар жасалатын жағдайларға ... ... ... немесе болжанған экономикалық жағдай, саяси факторлар
жатады. Бұл жағдай банктің сыртқы тәуекел дәрежесін анықтайды.
Соңғы критерий – ... бұл ... ... ... қарыз
алушының қазмет етуі және несиелік шаралардың жүзеге асырылуы үшін заңды
және нормативтік ... бар ма? ... ... өзгерістер (мысалы:
салық заңы) қарыз алушының қызметінің нәтижесіне қалай әсер етеді? Несиелік
өтініште көрсетілген қарыз алушы және ... ... ... ... саясаты туралы құжатта белгіленген ... ... ... ... ... ... отырып, банктік қадағалау
ұйымдарының стандарттарына қаншалықты сәйкес келеді?
Аталып өткен, банк клиентінің несиелік қабілетін ... ... ... бағалау тәсілдерінің мазмұнын анықтайды. Ондай тәсілдер
қатарына жататындар:
• Іскерлік тәуекелді бағалау;
• Менеджментті бағалау;
... ... ... ... ... ... коэффициенттерді бағалау;
• Ақша ағынын талдау;
• Қарыз алушы туралы ақпарат ... ... ... бару ... ... ... жұмысын қадағалап отыру.
Солардың ішіндегі ең негізгілеріне тоқталып өтейік:
Іскерлік тәуекел – бұл қарыз алушының ... ... ... ... және ... ... емес аяқталуына байланысты туындалатын
тәуекел. Іскерлік тәуекелдің факторлары көптеген себептерге, яғни жекелеген
сатыларда ауыспалы ... ... ... ... ... ... ... факторларын ауыспалы айналым сатылары
негізінде топтауға болады.
І сатысы – босалқы ... ... ... саны және ... сенімділігі;
• Қойма жайларының сапасы және қуаттылығы;
• Тасымалдау тәсілдерінің ... ... сай ... ... ... ... бағасына және оны тасымалдауға қол жетуі;
• Сатып алушылар мен шикізатты және басқа материалдық құндылықтарды
өндірушілер арасындағы ... ... ... алшақтығы;
• Экономикалық факторлар;
• Шикізатты және басқа да құндылықтарды сатып алу модасы;
• Валюталық тәуекелдің факторлары;
• Импорттық шикізаттарды ... ... және ... ... ... ... ... – өндіріс сатысы:
• Жұмыс күшінің болуы және классификациясы;
• Құрал-жабдықтардың жасы және ... ... ... ... үй ... ... сатысы – өткізу сатысы:
• Сатып алушылардың саны және олардың төлем қабілеттілігі;
• Дебиторлардың ... ... ... төлемсіздігінен қорғау деңгейі;
• Қарыз алушының негізгі дайын өнім ... ... ... ... ... деңгейі;
• Қоғамдық дәстүрлеріндегі дайын өнімді ... ... ... және ... жағдайларға ықпалы;
• Берілген өнім нарығында артық мәселелерінің болуы;
• Демографиялық ... ... ... ... Елімізден өнімдерді шығару және басқа елге әкелу шектеулерін енгізу
мүмкіндіктері.
Сонымен ... ... ... факторлық тәуеклдер бірінше және
екінші сатысындағы ... де ... ... ... ... тәуекел босалқы қорды құру және ... ... ... ... өте ... ... ... жағдайында несие беру кезінде ... ... ... бұл ... несие қабілетін бағалауын
қаржылық коэффициенттер арқылы, яғни ... ... ... ішіндегі нақты
орташа мәліметтер негізінде одан әрі толықтырады.
Коммерциялық банктің іскерлік тәуекелді ... ... ... және ... ... бұл ... ... іскерлік
тәуекелінің факторы балдық негізінде бағаланады. Бұны ... ... ... ... балдық негіздегі көрсеткіші ... ... ... ... ... |
|1 ... саны | |
| |- ... көп |10 |
| |- екеу |5 |
| |- ... |1 |
|2 ... ... | |
| |- ... ... ... ... |5 |
| |- ... ... бөлігі іскерлі серіктес ретінде |3 |
| ... |0 |
| |- ... ... бөлігі берік емес | |
|3 ... ... | |
| |- ... тыс, сақтандыру полисі бар, тасымалдау түрі тауарға|10 |
| ... ... ... | |
| |- ... ... ... алыс ... сақтандыру полисі|8 |
| |бар, тасымалдау тауарға сай болып ... | |
| |- ... ... ... алыс орналасқан, тасымалдау |6 |
| ... бір ... ... және оның ... | |
| ... алып ... ... ... бар | |
| |- ... ... тыс орналасқан, тасымалдау жүкке сай |4 |
| ... ... ... жоқ және т.б. | |
|4 ... ... | |
| |- ... алушы өзінің жеке қоймасы бар сапаның |5 |
| ... ... ... үй жайы ... емес | |
| |- ... үй ... жалға беріледі |3 |
| |- ... үй жайы ... ... бірақ нақты уақытта |0 |
| ... ... ... кезінде жоқ болуы және т.б. | ... ... ... шотына келіп түсетін ақшалар мен клиент
шотынан аударылатын ... ... ... ақша ... жалпы
мөлшерін анықтайды. Міне, көріп отырғанымыздай келтірілген тізіміндегі ақша
қаражаттарының клиент шотына ... ... мен ... ... ... қор ... ... дебиторлық және кредиторлық қарыздардың,
басқа да активтер мен пассивтердің, негізгі қорлардың ... ақша ... ... ... Бұл ықпалды анықтау үшін кезеңнің басына және аяғына
босалқы қорлар ... ... ... және ... ... Босалқы қор қалдықтарының өсімі, дебиторлық және басқа да
активтердің кезең аралығында ... ... ... ... және есеп ... ... «-» ... көрсетеді, ал төмендеуі
қаражаттардың клиент шотына келіп түсуін, яғни «+» таңбасымен тіркеледі.
Кредиторлардың және ... да ... ... ... ... ... («+»), ал ... аудырылуы негізінді («-») қарастырады.
Қаражаттардың клиент шотына келіп түсуін және клиент ... ... ... ... ... ... үшін өзіндік
ерекшелектері бар. Кезең ішіндегі олардың қалдық құнының төмендеуі немесе
өсуі ғана ... ... ... ... ... ... ... бір
бөлігін өткізу нәтижелері де ... ... ... ... ... болған жағдайда қаражаттардың клиент шотына келіп түсуін,
ал кері жағдайда қаражаттардың жылыстауын көрсетеді. Қаражаттардың клиент
шотына ... ... ... ... ... негізгі қорлар бағасының
өзгеруіне байланысты = кезең соңындағы негізгі ... ...... негізгі қорлардың бағасы + кезең аралығындағы ... ... ... ... талдау моделі кәсіпорынның басқару салаларына байланысты
ақша қаражаттарының клиент шотына келіп түсуі және клиент шотынан аударылуы
элементтерінің топтары ... ... Ақша ... ... ... бұл ... ... блоктар сәйкес болуы мүмкін:
• Кәсіпорынның пайдасын басқару;
• Босалқы қорлар мен есептемелерді басқару;
• Қаржылық міндеттемелерді басқару;
• Салықтар мен инвестицияларды басқару;
• Меншікті ... ... ... ... ... ... талдау үшін кемінде өткен үш жылдың мәліметтері алынады.
Егер клиент ... ... ... ... ... ... шотынан
аударылуынан орнықты болса, онда бұл оның қаржылық орнықтылығын, яғни несие
қабілеттілігін куәландырады. Ақша ағынының ... ... ... бірге қысқа мерзімдегі қаражаттардың клиент шотынан аударылуы
клиент шотына келіп ... ... бұл ... ... қабілетінің деңгейі
бойынша рейтингтің өте төмендігін көрсетеді. Ақырында, қаражаттардың клиент
шотынан аударылуы клиент шотына келіп түсуінен жүйелі ... ... ... бұл клиенттің несиеге қабілетсіз екендігін сипаттайды. ... ... ... оң ... ... (қаражаттардың келуі кетуінен
артылса) жаңа несиелерді беру шегі ретінде пайдалану ... ... ... ... ішінде ұзақ мерзімді міндеттемелерін ... өтей ... ... ... ақша ... мен ұзақ ... ара ... негізінде клиенттің несие қабілетінің класы
анықталады: бұл арақатынастың нормативтік деңгейі: І ... – 0,75; ... – 0,30; ІІІ ... –0,25; ІV класс-0,2; V класс – 0,2; VІ класс ... ... ... ... ... ... жақтарын шығару
туралы мүмкіндік береді. Мысалы, қаражаттардың ... ... ... есеп айырысумен (дебиторлар мен кредиторлар), ... ... ... ... ... болады.
Менеджменттің әлсіз жақтарын табу несиелендіру шарттарын өңдеу үшін, ... ... ... ... ... Мысалы, егер қаражаттар
клиент шотынан аударылуының негізгі факторы ретінде есеп ... ... ... ... ал ... ... “оң” шарты
болып несиені пайдаланудың барлық мерзімі аралығында және берілген деңгейде
дебиторлық қарыздардың айналымын ... ... ... ... ... ... ... капитал мөлшерінің жеткіліксіздігі,
несиелендіру шарттары негізінде қаржылық ... ... ... ... ... арқылы пайдалануға болады.
1.2 Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдау.
Отандық банктік тәжірибеде ... ... ... ... басты факторға оның қаржылық жағдайы жатады. Ол қарыз алушының
қызметін көрсететін көрсеткіш ретінде қызмет ете ... ... ... ... ... және ... құрылымдарымен, сондай- ақ
пайданы алу, бөлу және тиімді пайдаланумен сипатталады.
Қарыз алушының кәсіпорынның несиелік қабілетін бағалау оның ... баға ... ... ... ... баға ... клиенттің
қаржылық құжаттары қолданылады.
Қарыз алушының кәсіпорынның қаржылық жағдайы оның мынадай ... ... ... ... ... төлем талаптарын уақытылы қанағаттандыру;
2) несиені қайтару;
3) жұмыскерлер мен қызметкерлерге жалақы төлеу;
4) бюджетке төлемдерді және салықтарды төлеу.
Қарыз алушының несиелік қабілетін ... ... ... және ... ... ... алушының несиелік қабілетін талдау үшін ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік беретін көрсеткіштер жүйесін ұсынатын ... ... ҚР ... ... ... ... ... дайындап,
ҚР Ұлттық банк Директоратының 27 қыркүйек 1994 ж.мәжілісінде №26 қаулы
бойынша бекітілген “Қарыз алушының ... ... ... ... ... ... сондай-ақ АҚШ-та және басқа да елдерде
пайдаланатын әдістемелер де біршама танымал.
Кәсіпорынның қаржы-экономикалық жағдайын талдау үшін ... ... ... ... ... мынадай жылдық бухгалтерлік есеп
формалары қызмет етеді: ... ... (№1 ... ... ... ... ... туралы есебі” (№2 форма); Кәсіпорын балансын қосымша
бет (№ 3 форма); сондай –ақ ҚР статистикалық есеп ... ... ... ... негізгі көрсеткіштері туралы есебі” (№ 1 – Ф
...... ... және ... ... мекеменің)
өнімінің (жұмыстар, қызмет) кеткен шығындары туралы есебі” (№ 5-з ......... ... және ... банктік тәжірибеде клиенттің несие
қабілетін бағалау үшін әр түрлі ... ... ... Оларды
таңдау үшін біріншіден, банк клиентурасының ... ... ... ... мүмкіндігін, үшіншіден, банктің несиелік
саясатын анықтаумен байланысты болып келеді. ... ... бес ... ... ... - өтімділік коэффициенті;
ІІ – тиімділік немесе айналымдылық коэффициенті;
ІІІ – қаржы левередж коэффициенті;
IV – пайдалылық коэффициенті;
V- борышты өтеу қызмет көрсету ... ... ... ... ... көрсеткіштері алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Мысал
ретінде келесі жүйені келтіруге болады.
2- кесте
Несие қабілеттілігінің көрсеткіштері
|Көрсеткіштер ... |
| ... ... ... | ... ... коэффициенті | ... ... ... |2,0 – 1,25 ... ... ... ... | ... қорлардың айналымдылығы | ... ... ... | ... ... | ... ... левередж коэффициенті: | ... ... ... мен ... ... және | ... мерзімді) активтердің ара қатынасы. | ... ... ... мен ... ... |0,26- 0,6 ... қатынасы |0,66- 2,0 ... ... ... мен ... ... | ... ... | ... ... ... мен ... акционерлік | |
|капиталдың ара қатынасы (акционерлік ...... |0,5- 1,5 ... ... | ... ... ... мен ... ... ... ара | ... | ... ... мен ... ара қатынасы | ... ... ... мен ... ... ара | ... | ... ... ... |7,0 –2,0 ... ... ... | ... ... | ... ... ... ... | ... ... ... қызмет көрсету коэффициенті | ... жабу ... | ... ... жабу ... | ... ... коэффициенті (Ка.ө.) ағымдағы активтердің (баланс
активінің бөлімі) ағымдағы міндеттемелерге (алдағы кезең ... ... ... пассивінің 3 бөлімі) қатынасымен анықталады. Ағымдағы
өтімділік коэффициенті кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... ... ... жабу үшін ... қаражаттарымен жалпы
қамтамасыз етілуін сипаттайды.
Ағымдық активтердің қанша есе ... ... ... ... ... және кәсіпорынның тек дебиторларымен уақытылы
есеп айырысу мен дайын өнімді өткізуде ғана ... ... ... ... жағдайда материалдық айналым қаражаттарын сату ... ... ... Ол ... ... ағымдық міндеттемелерді
жабатындығын анықтауға мүмкіндік береді, сол ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар, кәсіпорынның ... ... тез есеп ... қабілетін көрсетеді.
| | ... ... |
| | | |
| | | ... |= | |
| | ... ... ... (оперативті) өнімділік коэффициенті (Кш.ө.) - ... ... ... тек қана сол бөлігін, қайсысы қарызды
өтеу үшін ... ... қол ... тез ... ... ... көрсетеді.
Өтімділік активтерге әлемдік банктік тәжірибеде ақшалай ... ... ... ... ... ал Қазақстанда да жылдам
өткізілетін босалқы қор бөлігін жатқызуға ... | ... ... |
| | | |
| | | ... |= | |
| | ... ... ... ... ... ... – бұл несие алушы қабілетін
болжауға және оның айналымдағы ... банк ... өз ... үшін ... ... шығаруды білдіреді.
Тиімділік (айналымдылық) коэффициенті – бұл бірінші коэффициенттер
тобын,яғни ... ... ... және неғұрлым дәлелді
қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Мысалы, егер өтімділік көрсеткіштерінің
өсуі дебиторлық қарыздың ... ... ... және ... ... құны
бір уақытта баяуласа, онда қарыз алушының несие ... ... ... ... ... ... ... босалқы қордың айналымы:
а) Кезең ішіндегі босалқы қордың орташа қалдықтары / Бір күндік
өткізуден ... ... = ... күнінің ұзақтығы;
б) Кезең ішіндегі өткізуден түскен түсім / кезең ішіндегі босалқы
қордың ... ... = ... ... ... саны;
• Күндік дебиторлық қарыздың айналымдылығы:
Кезең ішіндегі қарыздың орташа қалдықтары / Бір күндік өткізуден түскен
түсім;
... ... ... ... ... ... ... / Кезең ішіндегі қорлардың орташа қалдық құны;
• Активтердің айналымдылығы:
Өткізуден түскен түсім / ... ... ... ... ... ... ... негізінде талданып, сонымен қатар
бәсекелесуші ... ... және ... ... ... ... көрсеткіштері қарыз алушының меншікті ... ету ... ... ... ... ... коэффициенттердің есеп
айырысуы үлгілерінің әр түрлі болуы мүмкін, бірақ ... ... ол ... ... ... және ... тартылған ресурстарға
бағыныштылық деңгейін бағалау. Өтімділік коэффициенттеріне ... ... ... есеп айырысудың айырмашылығы банк клиентінің
мерзіміне ... ... ұзақ ... міндеттемелері ескеріледі.
Неғұрлым тартылған ақшалай қаражаттардың үлесі жоғары және ... ... аз ... онда клиенттің несие қабілетінің класы төмен
болады. ... ... ... пайдалық коэффициентінің динамикасын
талдаған кезде жасалынады.
Пайдалылық коэффициенті; барлық ... ... ... ... бөлігін қоса пайдаланудың тиімділігін ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті:
а) Пайызбен салықты төлеуге дейінгі жалпы пайда / ... ... Таза ... ... (пайызды төлегеннен кейін, бірақ салыққа
дейінгі пайда) / ... ... ... ... ... ... кейінгі таза пайда / Өткізуден түскен
түсім;
• рентабельділік коэффициенті:
а) Пайызбен салықты төлегенге ... ... / ... ... ... ... төлегеннен кейінгі, бірақ салыққа дейінгі ... ... ... меншікті капитал;
в) Таза пайда (пайызбен салықты төлегеннен кейінгі пайда) / Активтер
немесе меншікті капитал;
Үш ... ... ... салыстыру арқылы, салық пен
пайыздың фирманың рентабельділігінің деңгейіне әсерін көрсетеді.
• Акция пайдасының нормалық коэффициенті:
а) Акция табысы = Жай ... ... ... / Жай ... ... Дивиденттік табыс (%) = Бір акцияның жылдық дивиденті * 100/ Бір
акцияның орташа нарықтық құны;
Борышты өтеуге қызмет көрсету ... ... ... қай ... ... және нақты төлемдерге жұтылатындығын
көрсетеді. Олардың есеп айырысудың жалпы сомасы келесіде көрінеді:
Пайызды өтеу ... = ... ... пайда / Кезең аралық
пайыздық ... ... өтеу ... = Кезең аралық пайда / Пайыз +
Лизингтік төлемдер + Артықшылығы бар ... ... ... + ... ... ... ... несиелік қабілетін бағалауда мынадай ... ... ... ... ... алгоритмі |
| |1 |2 |
|1 ... ... ... ... активтер / ағымдағы |
| | ... |
|2 ... ... ... ... активтер – запастар / |
| | ... ... |
|3 ... рентабельдігі ... / ... ... |
|4 ... ... |Өтімді сатудан ... ... |
| | ... ... ... түсім |
|5 ... ... мен ... ... / негізгі құралдар + |
| ... тыс ... ... тыс ... |
| ... | |
|6 ... ... рентабельділігі |Пайда / меншікті капитал |
|7 ... ... ... |Пайда / ұзақ мерзімді несие және |
| |рентабельдігі ... |
|8 ... ... ... ... ... / меншікті |
| | ... |
|9 ... ... өтеу ... ... (ғимараттар |
| |коэффициенті; ... ...... / |
| | ... ... ... ... |Қарызға қызмет ету коэффициенті |Пайда / қарыз бойынша шығындар |
|11 |Қор қайтарымы ... ...... / ... ... ... ішінде аса көңіл аударатыны бұл ... ... ... деп ... ... ... түрлері бойынша өз
міндеттемесін орындай алу ... ... ... жалпы қарыз және
өтімді қаражаттар (ақшалай қаражаттар, ... ... ... көлеміне
байланысты болып келеді. Баланс ... ... ... ... ... ... байланысты топтастырылған қаражаттарды,
пассив баптарындағы төлеу мерзіміне қарай топтастырылған ... ... ... ... баптары олардың өтімділік дәрежелеріне қарай үш топқа
бөлінеді:
1) ақшалай қаражаттар (есеп айырысу шотындағы және ... да ... ... қалдығы; касса; басқа да
ақшалай қаражаттар; ... ... ... ... ... ... қаражаттар қалдықтары);
2) жеңіл іске асатын талаптар ... ... ... ... және ... жұмыстар; берешектермен
есеп айырысулар; өзінің жүйесіндегі кәсіпорындардан оларға
қаржылай көмек ретінде берілген ... ... ... банк ... және ... ... ... несиелер ... ... ... есеп ... ... іске ... ... мерзімінде төленбеген жөнелтілген тауарлар мен
тапсырылған жұмыстар жатпайды.
Берешектермен есеп айырысу құрамында үш айға дейінгі ... ... ... ... жүйесіндегі кәсіпорындармен оларға қаржылай көмек
ретінде берілген қаражаттар бойынша есеп айырысу” бабында ... ... ... ... ... ... есепке алынады.
3) жеңіл іске асырылатын тауарлы- материалдық құндылықтар ... ... ... заттарды шегеріп тастағандағы өндірістік қорлар; аяқталмаған
өндіріс; алдағы уақыт шығыстары; дайын ... ... да ... алушылардың салалық ерекшеліктеріне ... ... ... ... мәні 1,2 мен 1,5 ... құрайды.
Көрсеткіштің мәнінің 1- ден төмен болуы жарамайды. Өтімділік коэффициенті
қарыз алушының ... өтеу үшін ... ... ... ... ... босатуын сипаттайды. Қаншалықты бұл коэффициенттің ... ... ... қарыз алушы тұрақты келеді.
Өтімді қаражаттардың артық болу ... ... ... кеңейтпей- ақ пайданың ... ... ... ... ... жинақталып қалуы.
Коммерциялық банк клиентінің несиелік қабілетінің класы негізгі
және ... ... ... ... ... ... банктің
таңдауымен ұзақ уақыт бойы өзгеріссіз қалуы қажет. Банктің несие саясатын
немесе ... да ... ... бұл ... және ... ... тіркеу жүзеге асырылуы мүмкін. Соңғысы, ... ... ... ... ... банк және ... ... үшін жеке
болуды қажет етеді. Бұған мысал ... 90 ... ... ... бір
коммерциялық банктің көрсеткіштер жүйесін келтіруге болады:7
4-кесте
|Несие қабілетінің көрсеткіштері ... ... ... ... ... |2:1 ... өтімділік коэффициенті |1:1 ... ... ... | ... мерзімді міндеттеме / Меншікті капитал + |1:1 ... ... | ... маржа коэффициенті | ... / ... – Ұзақ ... ... |1 көп емес ... қабілетінің класы негізгі көрсеткіштер деңгейінің балдық шкаласы
бойынша анықталады. Мысалы, І класс – 100-150 балл, ІІ класс – 151- ... ал ІІІ ... – 251 –300 ... ... Балдарды есептеу үшін класс
көрсеткіштерінің нақты маңызын нормативпен ... ... ... бірге маңыздылық (рейтинг) көрсеткіштерін пайдалану.
Рейтинг немесе маңыздылық көрсеткіші - әрбір қарыз алушы табысын берілген
коммерциялық ... ... ... ... клиенттің ерекшелігіне,
балансының өтімділігіне, нарықтық жағдайына ... жеке ... ... ... ... ... ... жабдықтаушылар алдында
несие және төлем ... ... ... ... шапшаң өтімділік
коэффициентінің рөлін күшейтіп, ол өз алдына кәсіпорынның ақша қаражатынан
тез ... ... ... ... ... ... несие арқылы банк
ресурстарынан тарту және ... ... ... ... – қаржы
левередж көрсеткіштерінің рейтингісін өсіреді. Экономикалық ... ... ... ... алу ... несие қабілетін
бағалаудың ағымдық өтімділік коэффициентінің деңгейін ... ... ... ... ... ... балл арқылы беріледі. Балдар
несие қабілетінің класының ... ... ... ... І ... 100-150 ... ІІ ... 151-250 балл және ІІІ класқа
251-300 балдар қосылады.
Несие қабілетінің кластарын ... ... бірі ... ... ... деңгейін төмендетеді немесе көбейтеді. ... ... ... ... болады:8
5-кесте
|Қосымша көрсеткіштер ... ... ... ... ... түскен таза |Несиелеу |
| ... ... ... ... қол ... ... |
| | ... 30) ... % | ... |100 (1) |26 |2 |І ... |120 (1) |28 |1 |ІІ ... |130 (1) |15 |- |ІІІ ... және ... балл бойынша бірдей деңгейін әртүрлі
факторлар ықпалымен қамтамасыз етуі мүмкін, ... ... ... ал
қалғандары негативтік болады. Сондақтан да, класты ... ... ... талдауы, баланстық талдауы, аймақтық ... ... ... ... ... ... ... алушының несиелік қабілетін бағалау әдістері
Несиелік тәуекелді бағалаудың статистикалық әдістері. Соңғы ... ... ірі ... ... статистикалық модельдер
көмегімен қарыз алушының сапасының потенциалын бағалау әдістері әзірленді.
Банкроттықтың ықтималдығын бағалаудың ең жиі ... ... ... ... ... ұсынған Z модельдері.
Осы модельдердің ішіндегі ең қарапайымы екі ... ... ... Ол ... екі ... ... Э.Альтманның пікірі
бойынша банкроттықтың ықтималдылығы: кәсіпорынның жалпы жабу ... ... ... өтімділік (Ка.ө.), яғни тұлғалардың активтерінің
өтімділігін сипаттайтын коэффициентке және ... ... ... ... ... ... ... табылады. Эмперикалық жолмен ... бұл ... ... ... көбейтіліп, нәтижелері белгілі бір
өлшеммен қосылады, ол да тәжірибелік-статистикалық тәсілмен ... ... (Z) ... ... банкроттық ықтималдық үлкен емес. Ал егер Z мәні оң
болатын болса, ол ... ... ... ... ... ... (4) ... коэффициенттердің салмақтық мәндері
қолданылады.
• жабу немесеағымдағы өтімділік көрсеткіші үшін: ;
• баланстың пассивіндегі заемдық қаражаттың үлес ... ... ... ... шама ... – ағымдағы өтімділік коэффициенті = ағымдағы ақтивтер / ағымдағы
міндеттемелер;
К3 – қаржылық тәуелділік ... = ... ... / ... ... көлемі (баланс валютасы);
Z=0 болғанда кәсіпорындар үшін банкроттық ықтималдылығы 50%-дан кем
болады және Z төмендеген сайын пайыз да ... ... Егер Z>0 ... ... ... ... асып, Z өскен сайын ұлғая береді.
Осы модельдердің ерекшелігі оның қарапайымдылығы, оның жеке ... ... ... шектелген жағдайда қолданылу мүмкіндігі болып
табылады.
Э.Альтманның көп ... ... ... ... 1968 жылы ... ... ... ұсынған. Осы модельдерді жасаған кезде
өнеркәсіптің 66 ... ... ... Оның ... банкроттыққа
ұшырап, жартысы жақсы жұмыс істеген. Ол мүмкін болатын банкроттықты болжау
үшін ұтымды болып келетін 22 талдау коэффициентін ... ... ... фирмаларының қаржылық жағдайын, гүлденіп өсіп келе жатқан
кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... дәрежесін және салмақтық коэффициентін анықтап,
бес негізгі көрсеткішті шығарған Э.Альтманның жалпы түрдегі моделі ... ... мына ... ... ... К1 – К5 келесі түрде есптелінеді:
К1 = Меншікті айналым қаражаттары / Барлық активтер;
К2 = Бөлінбеген табыс / Барлық активтер;
К3 = ... бен ... ... ... табыс / Барлық активтер;
К4 = меншікті (акционерлік) капиталдың нарықтық ... (жай ... ... / ... ... (баланс бойынша заем
қаражаттарының сомасы);
К5 = Өткізуден ... ... / ... ... индексінің шекті мәні статистикалық сұрыптау мәліметтерібойынша
Э.Альтманның есептеуінше 2,675 болды. Осы өлшеммен нақты кәсіпорын үшін
есептелген несие қабілеттілік индексінің мәні ... ... ... ... несиелерді бағалау моделінің
6 өзгермелілерін ұсынған:9
Х1 – кассадағы қолма қол ... және ... ... ... ... ... – таза сату ... кассадағы қолма қол ақшаларға және нарықтық
бағалы қағаздардың ара қатынасына;
Х3 – табыстың салықты және ... ... ... ... қатынасы;
Х4 – жалпы қарыздардың активтер сомасына қатынасы;
Х5 – негізгі капиталдың акционерлік капиталға қатынасы;
Х6 – айналым ... таза сату ... ... ... ... ... яғни 37 ... 37 “қанағаттандырылмаған” несиелер бойынша мәліметтерін пайдаланып,
әрі есеп жүргізу үшін қарыз алушы фирмалардан 1 ... ... ... Есеп ... моделін “келісім шарт бұзылуының
ықтималдығы” формуласына қойып, ... ... ... 4 ... ... дұрыс екенін анықтап білген.
Батыстың банктерінде ең көп пайдаланатын әдістерінің ... ... (credit ... ... әдісінің басты ерекшелігі негізінен жеке
тұлғаларды несиелеумен, яғни тұтыну ... ... ... және қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау үшін қолданылады.
Біріншісі (логикалық), яғни қарыз алушының өзіндік қасиеттері мен қаржылық
жағдайы ... ... ... шамалауға және сараптық бағалауын
болжауға ... ... ... ... бір көрсеткіштерді басқалардан
артықшылық деңгейін сипаттайды. Бар ақпараттарды пайдалану арқылы банк
маманы ... ... ... ... ... ... және оны әр ... тәуекел деңгейімен ассоциацияланған стандартты қарыз алушылармен
салыстыруды жүргізеді. Төлем қабілетін анықтаудың логикалық ... ... ... ... ... тіркелініп,қарыз алушының несиелік
тарихын ашып көрсетеді. Бұл мақсатпен ... ... ... ... ... ... ақпараттық қызметтерін пайдаланып, сол арқылы
үнемі ... ... ... ... және ... ... ... шоғырландырып, қорытынды жасайды. Сөйтіп, АҚШ-тың ... жеке ... ... ... ... бір кездері қарыз алушы
несиені ... ... ... өтеу тарихы туралы және несиелік рейтингісі
туралы жеке ... ... ... ... ... бюро
келесі мәліметтер түрлерімен қамтылған:
• әлеуметтік-демографиялық мінездемелер;
• соттық шешімдер (соттың талап етуімен байланысты несие бойынша қарыздық
жұмыстарын өткізеді);
• банкроттық туралы ақпарат;
• жеке ... ... ... ... несиелік ұйымдардан “сен –
маған, мен – саған” принципімен, яғни, бір банк ... ... ... ... ақпараттарды беріп, орнына басқа ақпараттарды алып отырса
деген мағынаны ... ... ... ... ... құру қолға алынып жатыр. Ол
екінші деңгейлі банктерге қарыз алушылар туралы ақпараттармен қамтамасыз
ету арқылы олардың ... ... ... ... ... үшін тегін
дүние емес, бұл үшін олар комиссиондық ақыны қарыз алушының ... ... ... ... алу арқылы құжаттамаларын толтырады (1
қарыз алушыға келетін ақпарат көзінің бағасы 1 ... ... ... ... ... өзінің қаржылық жағдайын тексеруге және
мәліметтің қате болғанда оны айтып түзетуі тиіс. Егер ... бюро ... ... ақпараттарды бергені тураы құжаттарды тексеру арқылы білсе,
онда дереу жағдайда бұл клиентке қызмет ... ... ... ... ... тоқтатады. Бюродағы сақталып жатқан барлық ақпараттардың
көлемі мен сипаты әр ... заң ... ... ... бір ... алушылардың несиелік қабілетін анықтаудың кең тараған
әдістерінің бірі ... ... ... ... ... ... рет бұл әдісті 1941 жылы американ экономисі Дэвид ... бұл ... ... ... қадағалау кезінде “жақсы” және “нашар”
несиелер топтары бойынша пайдалануды ұсынған. Бұл ... ... ... ... ... ... әсер ету ... және бағалауға мүмкіндік береді. Әрбір шешуші фактор ... ... ... ... ... сандық мөлшерді алып отырады.
Мұндай саралаудың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... кесте құрастырылады. Олардың мәліметтерін көрсеткіштермен
салыстыру жолымен несие ... ... ... ... оның несие
қабілеттілігін бағалайды. Дағдарыс деңгейінен жоғары балл жинаған үміткерге
және атына кір келтіруші ақпараттар болмаған жағдайда еш ... ... Егер ... ... ... ... ... жағдайда, онда несие
алу бойынша өтініші ... Бұл ... ... ... ... яғни егер де қарыз алушы нашар несие тарихымен байланысты
топқа жақын ... ... онда оған ... ... ... да,
скоринг жүйесінің ең жоғары автоматизацияланған деңгейі пайдаланылса да,
субъективті араласу жағдайынан, яғни ... ... ... ... арқылы қарыз алушының сенімсіз, күмәнді екенін, ал шын ... ... ... ... ... ... ... келесі
сипаттамаларды, қарыз алушының сенімді немесе ... ... ... ... скоринг әдісінің тағы да бір құрылуының ерекшелігі, ол
негізгі үлгіде ... ... тек жеке әр ... ... яғни ... тән клиентурасына, мемлекеттің дәстүрлерін
есепке алумен, әлеуметтік-экономикалық ... ... ... әсер ... ... керек. Алдымен скорингті енгізбес бұрын әр
банк қолданып жатқан модельдің ... ... және ... алушылар
мінездемелерінің және олар шкалалық сандық бағаларын түрлендіру қажеттілігі
негізінде жүруі қажет. Скоринг бойынша жеке қарыз ... ... ... ... ... ретінде неміс банкінің моделі ретінде келтіруге
болады, соның ішінде клиенттердің балдарын рейтинг үшін ... 12 ... ... ... Егер ... ... бюросында қолайсыз ақпараттары
болмаса, онда ол 10 балл алады.
2. Қарызды өтеу қабілеттілігі: 60%-ға дейін – 0 ... ... ... ... ... ... дейін – 20 балл.
3. Қамтамасыз етудің болуы: 0-25%-ға дейін – 1 балл; 26-50%-ға дейін – ... ... ... – 7 ... ... ... – 12 балл; 100%-дан
асса – 20 балл.
4. Мүліктің болуы. Қолма қол ... ... ... бағалы
қағаздар немесе банктегі салымдар үшін клиент – 10 балл алады.
5. ... ... ... ... Егер клиент берілген несиелерді дұрыс
пайдаланылмаса, онда оған балл берілмейді. Егер ... ... ... онда оны 5 балл бойынша бағалайды. Егер бұрын алынған ... ... ... ... шарт ... ... болса, онда ол 15 балл
алады. Кейде нашар тәуекелдер бойынша клиенттерді жатқызып, олар өте
ерте несиені қайтарған ... банк олар үшін ... ... ала ... ... Біліктілігі жоқ – 0 балл; көмекші қызметкерлер – 2;
мамандар – 3; қызметшілер – 9 ... ... – 13; ... – 13 ... Соңғы жолдаушының еңбек қызметі: бір жылға дейін – 0 балл; екі ... – 3; үш ... ... – 5; бес ... дейін – 8; бес жылдан көп ... ... – 0 ... Жұмыспен қамтылу саласы. Мемлекеттік қызмет – 10 балл; басқа да сала –
6 балл, зейнеткерлер – 0 ... ... ... ... ... ... дейін – 0 балл; жиырма беске дейін
– 2; отызға дейін – 4; отыз ... ... – 8; ... ... – 9; ... – 11; ... ... асқандар – 16 балл.
10. Отбасылық жағдайын. Үйленбеген – 8 балл; үйленген – 14; ... ... ... – 6; ... – 8; тұл ер – 8 балл.
11. Тұрғын үйді ... ... Үйі жоқ – 0 ... үйді ... ... ... өзінің үйі барлар – 10 балл.
12. Асырауындағы жандардың саны. Жоқтар – 0 балл; біреу – 7; екеу – ... – 2; ... көп – 0 ... ... ... ... ... шешімі мынада. Үміткер
81 балдық соманы жинаса, экономист өзі оң ... ... ал 61-80 ... онда ... тұрған менеджерлердің рұқсатын сұрайды. Рейтингісі 60
баллдан төмен болса клиенттің несие өтініші қабылданбайды.
Басқа жеке тұлғаның ... ... ... ... скорингтік
тәсілін француз банкі “Credit Agricol” қолданады.
1. Несиенің мақсаты (ақшалай қарызды беруде 0 ... ... ... ... 100 ... ... ... қаржыландыруда клиенттің қатысуы (қолма қол ақшамен ... ... – 0 ... 10-45%-ға дейін – 30; 45%-дан ... ... ... ... ... ... үшін 0 баллдан, ал балаларының
саны үшеуден көп ... 60 ... ... Жасы (25 ... ... 0 ... 65 ... жоғарыларға 100 баллға
дейін).
5. Мамандығы (студенттер үшін 0 баллдан ... ... үшін ... ... ... ... (бір жылға дейінгілер 0 балл, ал төрт жылдан
жоғары 100 балл).
7. Таза жылдық табысы (9 мың ... ... – 0 ... 25 мың ... ... 100 ... ... мүлікті иелену (үйді жалдап тұру – 0 балл, жеке ... – 80 ... ... ... (бір жылдан төмен – 140 ... ... екі ... – 0 ... ... ... ... (800 евродан төмен қалдық үшін – 0 балл, 7500
евродан көп қалдық үшін 150 баллға дейін).
Егер потенциалды қарыз алушы 510 балдан ... ... онда банк ... ... ... 380-509 баллдар үшін несиелеу шарттарына
қосымша талдау ... ... ... ... ... ... төмен жинаса, онда несие берудегі қолдаудан бас ... ... ... бағалау әдісі. VIP-клиент – бұл
жеке тұлға, яғникелесі тиісті талаптарға жауап береді:
• Банк үшін ең маңызды клиент;
• Банк ... ... ұзақ ... ... ... ... Оның ... қабілетіешқандай күмән туғызбайды.
VIP-клиент ретінде келесі тұлғалар бола алады:
• Банктің корпоративті клиенттерінің top-менеджерлері;
• Банктің ... ... ірі ... ... ... ... ... туыстары;
• Банктің басқа да маңызды клиенттері.
VIP-клиент ретінде жеке тұлғаның статусын анықтау, бұл банк басқармасы
мүшелерінің айрықша ... ... ... ... несиелеуге
банктің несиелік саясатына байланысты банкпен жақсы ... ... Егер ... банкке несие беру өтінішімен келсе, оған VIP-клиент
деген статусты беру ... банк ... ... береді. VIP-клиентпен
жүргізілетін келіссөздер негізінде компанияның кепілдерінің ... ... ... ... мен қажеттілігін шарттастыру.
Бірақ берілген шарт міндетті емес.
1.4. ... ... ... ... шетелдік тәжірибелері
Шетелде клиенттердің несиелік қабілеті туралы ақпараттар ... және олар ... ... ... ... ... ... жұмыс жасайды. Бұл тәуелсіз ... ... ... ... ... Мысалға, фирма “Dan & Bred ford” 3 млн-ға жуық
АҚШ-ң, Канаданың, Данияның фирмалары туралы ... ... ... және ... ... ... ... банктердің зиянға ұшырауының өсуіне біршама әсер
ететін факторларға жасалған талдау, батыстың ... ... ... ... ... ... ... мәліметтеріне сәйкес,
несиелер бойынша банктердің зиян ... ... ... ... ал 33%-ы ... ... үлесіне тиеді.
Несиелеудің барысындағы банктің зияз шегуіне әкелетін факторлар11
6-кесте
|Ішкі факторлар |67% ... ... |33% ... етудің жетіспеушілігі|22% |Компанияның банкроттығы |12% |
|Несиеге деген өтінішті оқып |21% ... ... |11% ... барысында ақпаратты дұрыс| |қайтаруын талап етуі | ... | | | ... ала ... ... кеш |18% ... / ... |6% ... бөлуі және операциялық | |мәселелері | ... ... | | | ... ... ... |5% ... / ... |4% ... | | | ... ... банктердің зиян шегуіне себеп болатын сыртқы факторлар
қатарында бірінші орында компаниялардың банкроттығының ... ... ... кез келген қарыз алушысы мұндай факторларды басынан кешуі ... да ... ... ... ... талдай отырып, ... ... ... оның ... ... ... ... білуге
тиіс. Банкроттықтың басты себептеріне басқарудағы жетіспеушілік, тиімді
басқаратынақпараттар жүйесінің болмауы, нарық жағдайындағы ... ... ... ... мүмкіндіктерінің шамадан тыс көбейіп кетуі, яғни
ресурстардың ... ... ... ... кеңеюі, акционерлік
капиталдың жетіспеушілігі және ... ... ... ... алушының сәтсіздікке ұшырауын куәландыратын белгілерге: шоттағы
айналым қаражатының қысқаруы, алдында мерзімі ұзартылған несиелер бойынша
төлемдердің уақытын созуын өтінуі ... рет ... ... кейін
несие проблемалық несиелер қатарына жатқызылады) және басқаларды ... ... ету ... ... ... ... ... несиелерді мынадай тәуекел кластарына жіктейді:
• Ең төменгі тәуекелі бар несиелер (жіктеуге жатпайтын несиелер);
• Ең жоғарғы тәуекелі бар несиелер;
• Шектеулі тәуекелі бар ... ... шығу ... берілген несиелер (стандартты емес несиелер)
Әр тәуекел кластарына өтелмеген тәуекелдер үшін, өтелмеген несиелердің
өзіндік үлесі белгіленеді.
Несиелік тәуекелді төмендетудің ең басты тәсіліне – ... ... ... жатады. Қарыз алушының қаржылық жағдайын талдауда және
оның алған қарызды банкке уақытылы ... ... ... ... ... қолданылуда.
Қарыз алушыға кандидатты бағалау жүйесінде ... ... ... ... келетін әдістердің біріне PARSER немесе
CAMPARI әдістерін жатқызуға болады.
PARSER:
P – Person – потенциалды қарыз ... ... ... оның беделі;
A – Amount – сұрайтын немесе сомасының негіздемесі;
R – Repayment – несиені қайтару мүмкіндігі;
S – Security – ... ету ......... мақсаттылығы;
R – Remuneration – несиені беру тәуекелі үшін банктің пайыз ......... ... ... – Ability – қарыз алушының беделін бағалау;
M – Means – ... ... ... ... – Porous – ... ... – Amount – ... сомасының негізделуі;
R – Repayment – несиені қайтару мүмкіндігі;
I – Insurance – несиелік тәуекелден сақтандыру әдісі.
Американдық банктер ... ... ... ... дұрыс
таңдай білуде “алты С (си) ережесі” қолданылады:
• Character (қарыз алушының ... Capacity ... ... Cash ... ... ... ... етуі);
• Conditions (жалпы экономикалық жағдай);
• Control (бақылау).
Қарыз алушының ... ... оның ... ... ... Ол оның кірістері мен шығыстары және ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Ақшалай қаражаты. Жалпы қарыз алушының алған несиені қайтаруының үш
көзі болады:12
1. Нақты ақшалар тасқыны;
2. Активтерді сату;
3. Қаржыларды ... ... кез ... ... қайтаруға арналған қаражаттың
қалдық сомасын қамтамасыз ете алады. Бірақ та банктер несиені қайтарудың
негізгі көзі ... ... ... тасқынын маңызды санайды. ... сату ... ... ... ... ... ... деп
санаса, ал қосымша қаражат тарту банктің кредитор ретіндегі позициясын
бәсеңдетеді.
Нақты ақшалардың ... ... ... ... ... ... басты көрсеткіш болып табылады.
Нақты ақшалар тасқыны мынандай түрде ... ... = Таза ... + ... тасқыны + Кредиторлық қарыз –
Тауарлы-материалды құндылықтар қоры және дебиторлық ... ... ... – оның ... несиелік қызметкер қарыз
алушының менеджерлерінің біліктілігін және тәжірибесін, сол сияқты қарыз
алушының жұмыс жасайтын нарығының жағдайын ... ... ... Сондай-ақ банк қарыздың қамтамасыз етілуі, яғни оның
жеткіліктілігіне, сапасына және қарыздың қайтарылмау ... ... ... мән ... ... ... ... өтінішті қарау барысында банк
жалпы шарт ... ... ... ... және оның банк ... сол
сияқты қарыз алушының жағдайына тигізер ықпалын сипаттайтын ... ... ... ... ... баға және ... Қарыз алушының несиелік қабілетін бағалаудағы соңғы факторға
бақылау жатады. Мұнда өзгерген заңдылықтар, құқықтар, экономикалық ... ... ... ... қызметіне қаншалықты әсері болады ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді бағалауда мынадай
көрсеткіштер қолданылады:
1. Активтер сапасындағы коэффициенттер:
а) к1 = несие бойынша зияндар / ... ... ... ... ... к2 = ... бойынша зияндар / Несиелердің жалпы сомасы.
Екі коэффициент те (к1 және к2) банктердегі активтердің ... үшін ... ... ... деңгейі Солтүстік Американың
банктері үшін 0,5-1,0%, ал к2 ... ... ... ... қарыздар бар болса) к1 коэффициентінің деңгейі 1,5-2,0%. Солтүстік
Америкада 1980 жылдардың басы мен ортысында жылжымайтын ... ... ... ... ... ... бойынша көптеп
шығындануы кезеңінде к1-дің мәні 1%-ке жуық ... Ал ... ... банктерде к1 шамамен 0,45-0,6%-ды құрайды.
|Тәуекелге, шағылған| |Таза пайыздық табыс – Несие бойынша |
|маржа (RAM) | ... |
| | | |
| |= | |
| | ... ... ... ... (RAM – risk adjusted margin) – бұл ... шағылған жалпы пайыздық маржа (GIM – gross interest ... ... ... нормалар қатарында (RAM) көрсеткіші
болмағанмен де шетелдік банктер оны ... ... ... ... ... Бұл ... статистикалық мәліметтер, оның оңтайлы мәнінің
3-3,5%-ды құрайтынын куәландырады.
| | ... ... ... |
| | |(NII) |
| | | ... пайыздық маржа|= | |
| | |(NIM) ... ... ... | ... ... ... + ... да |
|маржа (RAM) | ... |
| | | |
| |= | |
| | ... |
| | | |
2. ... несиелер / Несиелердің жалпы сомасы.
3. Бір қарыз алушыға келетін несие / банктің ... ... ... тәжірибеде банктердің бір қарыз алушыға келетін
несиенің сомасы банктің меншікті капиталының 25%-нан аспауы тиіс. ... ... ... ... ... ... ... байланысты қарыз алушыларға берілетін несиелер / Банктің
меншікті капиталы.
Банкпен ... ... ... ... банктің құрылтайшыларын,
директорларын, акционерлерін және банкпен тікелей ... ... ... ... ... ... басқада қарыз алушылар жатады.
Несиелердің қайтарылмауынан зиян шегу – кез келген банк қызметінің
қашса ... ... ... толық жою мүмкін емес, бірақ ең төменгі
мөлшерге жеткізуге болады. Американдық коммерциялық ... ... ... болу себептерін айқындайға көмектесетін, сол ... ... ... болжайтын толық жүйе жұмыс істейді. Бұл жүйеге сәйкес
күмәнді несиелердің ... ... әсер ... ... ... ... емес факторлар келтіріледі. Бірінші ... ... ... яғни ... ... несиелік құжаттарға және т.б.
жасалынатын талдауды қамтитын барлық аспектілері жатады. Екінші факторларға
қолайсыз экономикалық жағдай және төтенше оқиғалар жатады.
Американдық банктік ... ... ... ... ... «25 ... қолданады:
Қарыз алушының тарихына байланысты «белгілер»:
Таяу арадағы қарыз алушының қаржылық тұрақсыздығы;
Қарыз алушы ... ... ... және қарама-қайшылық.
Қарыз алушының жетекшілері мен басқармасына қатысты «белгілер»:
Қарыз алушының серіктестерінің тұрақсыздығы;
Басшыларының ... ... ... ... ... ... ... мүшелері арасындағы
билік үшін күрестің болуы;
Басшылардың жиі ... ... ... ... ... ... процесті жеделдетуге банк қызметкеріне
қысым жасауға ынталы болуы.
Қарыз ... ... ... ... ... ... жабдықтаушыларым мен сатып алушылар ортасының өзгеріссіз
болуы;
Қарыз алушының өз ... ... ... әлсіздігі;
Қарыз алушы саласының сол уақыттарда проблемалық салаға жатуы;
Балансты жүргізудің қысқаруы, яғни актив және ... ... ... ұйымдастыруға қатысты «белгілері»:
Қарыз алушының несиені сұраудағы нақты мақсатының болмауы;
Қарыз алушыда несиені қайтаруда анық бағдарламаның болмауы;
Несиені өтеудегі резервтік көздерінің ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілмеуі;
Қарыз алушының несиелік өтінішінің негізсіздігі;
Қарыз алушы несиені акционерлік капиталын кепілге бере отырып сұрауы;
Несиенің ең бастысы, өндіріске емес, айналыс аумағына ... ... ... ... ... нормалардың ауытқу «белгілері»:
Қарыз алушының шаруашылық қызметі туралы есеп беру ... ... ... ... ... ... ауытқуы;
Несиелеу шартының қайта қаралуы, несиенің қайтарылу схемасындағы
өзгерістер, ... ... ... созу ... ... ... алушының шаруашылық-қаржылай көрсеткіштерінің жоспардағыдан немесе
күтілетін көрсеткіштерден ауытқуы;
Қарыз алушының есеп және ... ... ... аталған «белгілер» банкті сақтандара ... ... ... ... алуға немесе олардың пайда болуын ... ... ... Егер де банк ... ... ... ... онда
несиелердің өтелуіне бағытталатын ... ету ... ... жағдайда қарыз алушы әлі де болса, өз міндеттемелері бойынша жауап
беру қабілеттілігін жоғалтпаған ... банк ... ... ... ... ... шарт несиені қайтару кестесіне бағытталып, банкпен қарыз ... ... ...... ... жою жолында, өзара
келісілген іс-әрекеттерді қарайды. Сонымен қатар, американдық коммерциялық
банктердің күмәнді несиелерді ... және жою ... ... ... ... банк және қарыз алушы серіктестер ретінде әрекет
етеді. Олар жаңаша ... ... ... ... алушыға несиені өтеудегі
мерзімінің кешіктірілуіне мүмкіндік береді.
Егер қосымша жасалған келісім ... ... яғни ... ... жағдайы жақсармаса және несиенің өтелуіні көз ... ... онда банк ... ...... етілген мүлікті сатуға
көшеді. Қамтамасыз етілген мүлікті сату – бұл ... ... ... ... ... ... ол ... нақты ақшаға айналдыру
процесін білдіреді. Қамтамсыз етілген мүлікті аукцион және ... ... ... ... ең ... тәсіліболып табылады. Бірақ бұл
жерде көптеген кедергілер де болуы мүмкін. Өйткені, қамтамасыз ету мүлкінің
сату бағасы нарық жағдайына ... ... ... ... оны ... ... ... есепке алып жүргізілуі
тиіс. Егер қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... кезең – несиені сот арқылы іздеу жұмысы
жалғасады. Сот ... ... ... міндеттемелері бойынша жауап беруін
талап ету туралы шешім ... Сот ... ... банк әр ... ... ... ... алады. Бұл проблемалық несиемен жұмыс жасаудың
төртінші кезеңі болып табылады. Сонымен, таңдау ... ... ... ... ... ... сот ... орындалу жолында
қарызды қайтару.
2. Тіркелген мүлікті баспасөз беттеріндегі ауциондар ... ... ... ... бір ... қаражаттарына тыйым салу.
4. Банкке тұрақсыз борышқордың мүлкін ... ... ... мәртебе
беріледі.
Мерзімі өткен несиелермен жасалатын банк жұмысының ... ... ... ... Бұл ... ... ... – бұл
күмәнді несиелерге қолданылатын соңғы шешім құралы.
ІІ. Коммерциялық банктерде қарыз ... ... ... ... банкі АҚ мысалынан)
2.1. Несие алуға деген өтініш пен несиелік ... ... ... алу үшін ... ... ... несиенің ақсаты, бағыты, сомасы,
пайдалану мерзімі, өтеудің нақты ... ... ... ... ... ... және оны жүзеге асырудың экономикалық
тиімділігін көрсетіліп негізделген жазбаша арызбен немесе өтінішпен (3 ... ... Сол ... ол ... ... ... ашу үшін ... береді.
Несие алу үшін қарыз алушы банкке келесідей құжаттарды өткізеді:
Несиеленетін ... ... ... несие өтелетін айналым
активтерінің және күтілген түсімдер қозғаласының есебі бар ... ... ... қаржылық жағдайын және несиеге қабілеттілігін ... ... ... есеп берулер, табыстар мен шағындар туралы есеп
берулер және басқа да міндеттемелер;
Банк ... ... ... бойынша несиені өз ... ... ету ... ... (жедел міндеттемелер,
кепіл міндеттемелері, кепілдемелер, кепілдікке алу, сақтандыру ... ... ... ... банк сол ... алдын ала тексеру жүргізуі және
қарыз алушының қаржы-шаруашылық қызметі ... ... ... ... етуі ... ... ... қабілеті туралы ақпарат көздері болып
келесілер табылады:13
Қарыз алушымен келіссөз жүогізу;
Орындағы инспекция;
Қарыз алушының анкетасын және ... ... ... мен ... ... ... ... мәліметтері;
Басқа да сыртқы көздерден, Қ.Р.Ұ.Б. несиелік тіркелімдегі ақпараттарды ... ... ... ... қарыз алушыдан арыз және ... ... ... банк ... ... қарыз міндеттемелері
бойынша толық және бекітілген уақытта есептесе алады және жаңа ... ... алғы ... ... ... ... ... қарыз
алушының несиеге қабілеттігін талдауы қажет. Басқаша айтқанда, кәсіпорынның
несиеге қабілеттілігі ... ... ... және ... талданады. Ол
алдыңғы несиелер бойынша есептесу кезіндегі ... ... ... және ... ... ... ақша қаражаттарының әр түрлі көздерін
жұмылдыра алу мүмкіндігімен сипатталады.
Несиелік ... ... ... – банкпен несиелеу
мүмкіндігін және ... ... ... шешу ... ... қарыз
алушыға сапалық баға беру, клиенттің қарызға алған қаржыны несие шартының
баптарына сәйкес қайтаруға қабілеттілігі мен ... ... ... және банк пен ... алушы арасындағы несиелеу ... ... ... ... және ... ... ... жалғастыру,
тоқтату, ұқыпсыз қарыз алушыға санкцияларды қолдану).
Кәсіпорынның қызметіне талдау жүргізбестен ... банк ... ... керек:
1. Нақты бір кәсіпорынның қызметін ... ... ... ... алу және ... ... ... тексеру және олардың салыстырмалылығын бағалау. Жеке
алған инфляциялық факторлардың әсерін жою ... ол үшін ... ... бағалар негізінде базистік көрсеткіштермен
салыстырылатын есеп беру көрсеткіштері қайта саналады.
2. Жұмыстың екінші кезеңіндегі сыртқы талдау ... ... әр ... ала ... есептері жүргізіледі. Олардың қатарына есептік
көрсеткіштердің базалық көрсеткіштерінен абсолютті және салыстырмалы
ауытқуларының есебі; ... ... жеке ... ... анықтау; төлем қабілеттілігінің, табыстылықтың және
т.б. салыстырмалы көрсеткіштерінің есептері жатады.
3. Үшінші кезеңде нағыз талдау жүргізіледі. Сандық өлшемдерді ... ... ... бір ... ... ... ... өйткені
көптеген, жиі қарама-қарсы тенденциялар мен көрсеткіштерден қарыз
алушыға несие беру туралы мәселені шешу үшін ... ... ... ... ... үшін оның даму ... білу ... несиелік қабілетін талдаудың негізгі міндеттері:
• Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау;
• Қарыз алушының шаруашылық қызметінің ... ... ... ... алдын ала сақтандыру;
• Қарыз алушы кәсіпорынды оның тиімділігін көтеру ... ... ... ... көтеру.
Несиелеу шарттарын талдау мыналарды білуді қажет етеді:
1. Бұрын болған несиелерін өз уақытында өтеу, ... ... ... ... ... міндеттемелерге
қатынасын құрайтын қарыз алушының атағы (репутациясы). Жақсы атақ
дегеніміз – жеке ... ... ... ... және т.б. ... ... ... алушының бәсекеге қабілеті - өнімді өндіру және ... ... ... ... ... ... қаржыны табу қабілеттілігі.
Банктің қарыз алушының ... ... ... ... табысын
банктің орташа табыстылығымен салыстырып бағалау жүргізеді. ... ... ... ... ... ... ... Банк қарыз алушыдан түсетін табыс мөлшерін
қалыпты қаржылық қызметті жүзеге асыру кезіндегі банкке пайыз ... көз ... ... Ірі ... ... ... ... сомасын;
5. Несиені өтеуді. Бұл зерттеу материалды, құндылықтарды ... ... және ... беру құқығын пайдалану есебінен
несиенің қайтарымдылығын зерттеу жолымен жүргізіледі;
6. ... ... ... яғни ... ... ... кепілге
қарыз алушының активтерін бағалы қарызды қоса алуға құқығын анықтау
көзқарасынан жарғы мен ... ... ... ... ... ... несиені қайтару үшін қажетті
активтері болмаса, онда ережеге сай оған несие берілмейді);
8. Экономикалық ... ... ... мен ... (ссуда беру барысында банк саласындағы кәсіпорынның
экономикалық роліне және алатынорнына назар аударуы керек. Несиелеу
мерзімі қаншалықты ұзақ ... ... ... ... ... және ... ... қарыз алушының бухгалтерлік және статистикалық ... ... ... ... хабарламалар, кәсіпорынның
төлемді жиі кешіктіруі туралы фактілер, оның ... ... ... ... ... жиіркенішті әдістерін
пайдалану, ... ... ... кәсіпорын басшысының құлықсыз тәртіп және
т.б. құпия көздерден алынған мәліметтер негізінде жүргізілуі тиіс.
Кәсіпорынның несиеге қабілеттілігін бағалаудың ... ...... бухгалтерлік есеп берулерін талдау. Осыған ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігін және өтімділігін;
2. Айналым қаражаттарын және алған несиені пайдаланудың тиімділігін;
3. Барлық қарыз міндеттемелерді, несиенің сұралған сомасын қоса, ... ... ... айналымда меншікті айналым қаражаттарының болуын;
5. Кәсіпорынның табыстылығын (рентабельділігін) бағалау.
2.2. Қарыз алушы жеке тұлғаның ... ... ... ... ... ... жеке ... беретін
несиелеріне тұтыну және ипотекалық несиелер жатады.
Тұтыну несиесінің мынадай түрлері қолданылуда:14
Автомобилдік несие;
Ұзақ ... ... ... ... ... ... ... үйді жөндеу жұмыстарына берілетін несие;
Кейінге қалдырылмайтын қажеттіліктерге (оқу, емделу, демалу және т.б.)
берілетін несие;
Ұзақ ... ... ... ... жатады: жиһаз;
сантехника; аудио-видио және тұрмыстық техникалыр; ... ... ... да тұтыну тауарлары.
Тұрғын үйді жөндеу жұмыстарына: үйдің ішінде және сыртында құрылыс
және басқа да жөндеу жұмыстарын жүргізу ... ... ... банк – ... банкі АҚ тұтыну
несиесін беру ... ... ... ... ... банкі АҚ тұтыну несиесінің түрлері мен шарттары*
«ЦентрКредит» банкісінің тұтыну несиесінің түрлері мен шарттары*
|Тұтыну несиесінің түрлері ... ... ... ... ... ... ... |Ұзақ мерзімді |
| |шарттары | | ... ... |
| | | | |алу ... |
|1 ... ... ... ... |10 000 АҚШ |
| |мөлшері |құнының 80%-на ... 80%-на ... ... ... |
| | ... | ... |
| | | | ... |
| | | | ... АҚШ |
| | | | ... ... |
| | | | ... қамтамасыз|
| | | | |ету заңы – |
| | | | ... |
| | | | ... ... |
|2 ... |Автомобиль | 3 ... ... | |
| ... ... -20% ... шетел | |
| | | ... ... ... | |
| | | |20%; | |
| | | |3 ... 5 ... | |
| | | ... жүрілген шетел | |
| | | ... ... ... | |
| | | |30 %; | |
| | | |5 ... 10 ... | |
| | | ... ... шетел | |
| | | ... ... ... | |
| | | |50%; | |
| | | |3 ... ... | |
| | | ... ТМД | |
| | | ... ... |
| | | ... ... -30%; | |
| | | |3 ... 5 ... | |
| | | ... ... ТМД | |
| | | ... ... |
| | | ... алуда - 50% | |
|3 ... | ... |3 ... ... |2 ... ... |
| ... |автокөлік үшін 5 | | |
| | ... ... | | |
| | |ТМД ... | | |
| | ... үшін 3| | |
| | ... ... | | |
|4 ... |АҚШ ... |АҚШ ... немесе |АҚШ доллары |
| |валютасы |немесе ... ... ... ... |
|5 ... үшін ... 1,5 % (АҚШ ... 1,5 % (АҚШ |Айына: 1,5 % |
| ... ... және ... және 1,7 |(АҚШ ... | |1,7 % ... |% (теңгемен) |және 1,7 % |
| | | | ... |
|6 ... ... ... ... ... ... алатын |
| |ету түрі |автомобиль ... ... ... |
| | | ... уақыты 10 |тұрғын үй |
| | | ... ... 5 | |
| | | ... ... сол | |
| | | ... | ... қатар, жоғарыдағы банктен тұтыну несиесін алуға ... ... ... ... ... ... Жеке ... (көшірмесі);
3. СТТН (көшірмесі);
4. Соңғы 1 айға бөлініп көрсетілен жалақы және басқа табыстары туралы
жұмыстан берілетін ... ... ... ... ... ... ... Отбасы туралы анықтама (№ 3 форма).
7. Некеге тұрғандығын растайтын құжаттар (неке ... ... жеке ... ... қоятын мүліктің құжаттары.
Келесі бір дамып отырған несиеге – ипотекалық несиені жатқызуға болады.
«ЦентрКредит» банктің иптекалық несие беру шарттары ... ... ... ... ... ... |85%- на ... ... ... ... мүліктің бағалау құнынан|
| |15%- на ... ... үшін ... ... : 1,3 %( АҚШ ... 1,7% |
| ... |
| ... ... : |АҚШ ... ... ... ... 1 |
| ... аспаса). |
| ... ... |10 ... ... |
| ... ету түрі: ... ... ... ... |
| ... үй. ... ... төлем қабілетін анықтау техникасы әр банкте әр ... Яғни ... ... барлығына бірдей ортақ әдістеме жоқ.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... төлем қабілетін анықтау үшін мынадай көрсеткіштер
қолданылады:
8- кесте
Қарыз алушы жеке тұлғаның ... ... ... ... |Көрсеткіштер атаулары ... ... ... |1 |2 |
|1 ... ... ... ... |Несиенің мөлшері / несиенің |
| ... ... ... |
|2 ... мөлшерлемесі бойынша |Несиеенің ... * ... |
| ... ... ... (СМАТ); |мөлшерлемесі / 12 ай |
|3 ... ... және ... ... + СМАТ |
| ... ... төлемнің | |
| ... ... ... | |
|4 ... табыс (ТТ) ... ...... және ... |
| | |да ... |
|5 ... ... қабілеті (ННҚ) |НҚСАТ / ТТ ... ... 35-45 %- |
| | |дан ... ... ... ... М.Е. ... деген азамат 360 000 теңге сомасында тұтыну
несиесін 36 ... 18 % ... ... ... ... отыр ... ... таза табысы – 18 000 теңге және кепілге жылжымайтын мүлік қояды.
Жоғарыдағы кестедегі көрсеткіштер көмегімен қарыз алушы М.Е. Естаевтың
төлем қабілетін былай ... ... ... ... (не 85 %)
Сонымен қарыз алушымыз төлем қабілетті, яғни оған несие беруге ... ... ... ... затын бағалауға арналады. Айталық, кепіл заты
ретінде 2 бөлмелі ... ... Оның ... (салыстырмалы) құны
1 500 000 теңге тұрады.
Банк ... ...... ... осы ... ... ... Отандық банк тәжірибесінде кепіл құны пәтерді бағалау құнының
70% - нен аспауы тиіс. Ол үшін мынадай ... ... ... тозу коэффициенті – Пәтердің нарықтық құны х 3% (тозу
коэффициенті) – ... х 0,03 = 45 000 ... ... ... ... ... төмендеу тәуекелі – Пәтердің
нарықтық құны х 15% (төмендеу коэффициенті) – 1 500 000 х 0,15 = ... ... ... құны – ... ... құны Пәтердің тозу
коэффициенті Пәтердің бағасының төмендеу тәуекелі = 1 500 000 – 45 000 –
225 000 = 123 000 ... ... ... құны – ... ... құны х 60%= ... х 0,6 ... теңге. Бұл көрсеткіш сұралатын несиенің кепілмен қамтамасыз ету
дәрежесін сипаттайды.
Жеке тұлғаның несие қабілетін бағалау ... ... оның ... арақатынасына, қаржылық жағдайы мен мүлігін жалпы бағалау,
жанұяның құрамы, ... ... ... ... ... байланысты сүйенеді.
Қызіргі таңда несиенің ең көп таралған түрлерінің бірі ... ... ... ... ... ... бойынша
бағдарламамен танысып көрейік.
Ипотекалық несиені мақсатқа және шартқа сай ... беру ... ... ... ... ... ... клиент бойынша ақпарат;
• клиенттің қаржылық жағдайы.
Бірінші бөлімде – несие беретін банк ... ... ... нөмірі, агенттіктің атауы, несиенің түрі мен сомасы және ... ... оны өтеу үшін ... ... ... ... ... пайыздың жалпы мөлшерін банкке төлеуге тиісті.
Бағдарламаның екінші бөлімінде – клиенттің мамандығы, оның ... ... мен ... ... жұмыс стажы туралы мәліметтер енгізіледі.
Үшінші бөлімде – клиенттің қаржылық ... ... және ... қалдықтары мен қамтамасыз етілуі және табысы мен шығындарының
арақатынасы туралы мәліметтерден тұрады.
Әдетте, банк ипотекалық несиені қозғалмайтын ... ... алу ... ... ... ... және т.б. мақсаттарға байланысты береді.
Жеке клиенттермен жұмыс істеуде қойлатын ... ... ... ... көп ... қамқорлық пен бақылаудың қажеттілігі, сонымен бірге несиелік
портфельді тиімді басқарудың қажеттілігі, ипотекалық несиелендіру бойынша
алдағы жұмыстар көлемін өзінің ... ... ... ... ... қою үшін ... ... жағдайының қазіргі шарттарына байланысты
ипотекалық несиелер банктер үшін тағы бір ... бар сала ... ... ... потенциалды клиенттер ауыр қаржылық ... ... ... қауіпіде тұр. Соған байланысты банктің экономикалық
көзқарасына байланысты қарыз алушының несие ... ... ... ... ... банк әдетте, жұбайлардың ортақ жауапкершілігін,
сонымен қатар сатып алынатын мүлігінен, жалақыны алудан және т.б. ... ... ... ... ... ... клиенттерін несиелендірудің
құқықтық қағидаларының ... ... ... ... енді ... де түсе алуға мүмкіндік бар.
Ипотекалық несиенің реттемесін рәсімдеу өтініштің келіп ... ... ... өтініштің келіп түсуінің банк үшін негізі
мынада:
• қарыз алушының несие қабілетін және ... ... ... ... ... қорытындысы;
• несиенің қамтамасыз ету туралы шарттарының қорытындысы.
Жеке тұлға түріндегі қарыз алушының несие ... ... – бұл ... белгілерін бағалау және несиені алуда жеке тұлға ... ... ... ... кезінде банк үлкен көңілді оның ... ... ... стиліне баса назар аударады. Банк әдетте бала-
шағасы бар клиенттермен жұмыс ... ... ... бәрі ... бойынша
клиенттің банк алдында өз міндеттемелерін сенімді және кепілді ... ... ... ... бану ... түрде оның
қызметінің жағдайын мұқият зерттеп және оның ... ... ... ... ... ең ... сапалы ақпараттарды пайдалануы қажет.
Сол үшін ... ... ... ... ... өзінің жеке белгілерін
куәландыратын құжаттарды ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесі,
ұйымдастырушылық мүмкіндіктері. Банкті қызықтыратын нақты ақпараттарға
келесілер құрайды:
қарыз ... жеке ... ... ... ... ... ... ашықтылық деңгейін, сыртқы келбеті, сөйлеу айқындылығы, мінез-құлқы,
хоббиі.
білімі: жоғары ... ... ... ... ... ... ойындармен) байланысы, менеджментке ... ... ... ... ... мақсаты, кәсіптік тәжірибесі, жұмысқа
мамандануы.
денсаулық жағдайы: спортпен шұғылдануы.
жеке мүлігі: жылжымайтын мүлікті иемденуі, басқа да ... ... ... ... ... ... мүшелерінің мүлігінің күйі, ... ... ... ... несие қабілетін бағалау екі негізгі әдіспен: сараптық
бағалау және балдық жүйе көмегімен жүргізуге болады.
Сарапшылардың бағалауы негізінде ... ... ... ... ... ... ... жалпыэкономикалық жолына сүйенеді.
Сарапшылар ақпаратты талқылап болғаннан кейін ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... – бұл сараптық бағалауды қолданғаннан гөрі
шешім қабылдаудың өте ... және ... ... процесс.
Мұнда туындалатын бір ғана қиыншылық, баллдық жүйе ... ... ... ... ... ... мұқият салыстырылуы және
үнемі жаңартылуы қажет.
Соған байланысты, қарыз алушының ... ... бұл ... және ... ... ... сәйкес өз міндеттемелері бойынша толық және
мерзімді есеп айрысуы.
Несие қабілетін анықтауда ... ... ... ... ... және ... тұрақтылығын
көтеру мақсатында несиелеуші банктің көзқарасы.
Екіншіден, шарт жасасу, жұмысты орындау және қызмет ... ... ... несиені беру үшін серіктестіктің қаржылық жағдайының
сипаттамалық бағыты.
Демек, несие қабілеті – бұл ... ... ... алуы және ... ... анықтап толық және мерзімді қайтаруының материалдық және
қаржылық мүмкіндіктерінің жиынтығы.
Қарыз алушының несие қабілетін талдаудың мақсаты оның ... ... ... қаржылық жағдайын нақты бағалау үшін талап ... алу ... ... ... ... ... ... бұл оның күнделікті шығындар
мен ұзақ мерзімді міндеттемелерін есепке ала ... ... ... бойынша
қаржылық мүмкіндіктері. Банк басқа талаптарды қанағаттандырғаннан ... ... ... үшін және бұл ... ... төлемдер
бойынша өтелген және сол бойынша пайыз есептелген несие ... ... ... ... ... жеткіліктілігін
бағалайды.
Банк ипотекалық несие ... ... ... ... кезде,
клиенттің өтініш білдіретін сомасымен клиенттің өзі ... ... ... ... ... ... ... бойынша талап ететін
соманың барлық 100% несие бермейді.
Қарыз алушының ипотекалық несие алу үшін ... өз ... ... ... ... ... ... беретін ақпараттарға, яғни қарыз
алушының несие және төлем қабілетіне ... ... ... туралы ресми
мәліметтерден басқа (тегі, аты-жөні, ... және т.б.), ... ... ... сипаттамаларынан (мөлшері, мерзімі, берілу мақсаты және
қарыз алушының қаржылық жағдайы туралы мәліметтер) құралуы қажет. Себебі,
барлықипотекалық несиелік үшін ... ... ... ... ... көзі болғандықтан, өтініштің негізгі бөлімі болып «табыстың айлық
есеп айырысуы» табылады. Несиеге төленетін таза соманы алу үшін ... ... алып ... ... ... банктерде мұндай есеп айырысулар
келесідей жүргізіледі:
А. Айлық табыстар:
➢ салығы алып тасталған жалақы;
... ... ... ... бағалы қағаздар және салымдар бойынша сыйақы;
➢ басқа да табыстар.
В. Айлық шығыстар:
➢ ағымдық шығындар;
➢ сақтандыру бойынша жарналар;
➢ ерте берілген ... ... ... ... ... ... да ... бар табыс = А – В
Қарыз алушының қолда бар табысы мен ... ... ... ... ... көрсетуді D (D=пайыздар+негізгі қарыз) салыстырсақ, онда банк
оның төлем қабілетін анықтайды. Сірә, егер борышты ... ... ... ... ... бар ... ... артық болса, онда қарыз
алушының өтініші қабылданбайды. Банк қарыз алушының төлем ... ... егер ... ... қазмет көрсету бойынша сомасы 50% және ... ... ... ... несиелік тәуекелдердің баламалық ... құру үшін ... ... ... несиені өтеу төлемінің
ең төмен мөлшері және ... ... ... ... ... ... ең
жоғары мүмкін мөлшерін (К1 және К2) қолданылады:
| | ... өтеу ... ең ... |
| | ... |
| | | ... |= | |
| | ... ... табысы |
| | ... ең ... ... ... |
| | | |
| | | ... |= | |
| | ... ... ... ... ... қолдану, банк бағалайды: қарыз алушының нақты
табысының мөлшері мен өтініште көрсеткен табыс ... ... ... көздерінің тұрақтылығы; несиені өтеу ... егер ... ... ... ... өз ... бөлігін жоғалтқан жағдайда анықтайды.
Қолайлы қорытынды кезінде, банк ипотекалық несие шартының талаптарын
өңдеуге кіріседі. Бұл ... ... ... деп ... Бұл ... ... ... келесі негізгі сипаттамаларын анықтайды:
сомасы;
мерзімі;
қамтамасыз ету тәртібі;
сыйақы (мүддесі) мөлшерлемесі;
басқа да талаптар.
Ипотекалық несиені ... ... ... ... ... құнына,
яғни оған сыйақы мөлшерлемесін және берудегі ... ... ... ... және ... ... ... бірге, кейбір факторлар:
банктің тартылған ресурстарының нақты құны, қарыз алушының ... ... ... тәуекелдің деңгейі, қарыз алушы мен банк арасындағы
өзара ... ... ... ... ... табысының ең төменгі мөлшерін келесі
формуламен анықтауға болады:
D=(S+M) ∙ K+R
Мұндағы:
D – несие бойынша табыс (пайыздық төлемдердің сомасы, несиені ашу және
несие ... ... үшін ...... тартылған ресурстарының нақты құны, жылдық %;
M – банк маржасы, жылдық %;
K – ... ... ...... ... қызмет көрсету және өтеу (әдетте несиеден 2 %) ... ... және ... ... ... ... беру туралы жазбаша өтініш алғанда банк ... ... ... тәуекелдерінің деңгейін, бұл тәуекелді есептеуде
берілуі мүмкін болатын несие көлемін, ... беру ... өтеу ... Қарыз алушыға несиені уақытында қайтаруды және тиімді пайдалану
бағасын береді. Тәуекел деңгейін және ... ... ... ... ... ... ... екі-үш жылдың қаржылық жағдайын, өткен және
келешектегі қызметінің дамуын талдау мақсатында ... ... ... ... ... ... несие қайтарылмаған жағдайда ... ... ... ... беру ... қазіргі Қазақстан ... ... және ҚРҰБ ... ... ... Кепіл беруші кепілдіктің күшіне сәйкес басқа тұлға несие
берушінің (борышқор) алдында бұл ... ... және ... ... міндеттемелерінің орындалуына жауап беруін міндеттейді.16
Кепілдік жазбаша түрде беріледі. Кепіл беруші борышқор сияқты несие
берушінің алдында да ... ... ... төлемдерді, сыйақылар,
қарызды өндіріп алу бойынша соттық шығындар мен ... ... ... қоса жауап береді. Кепіл берушінің басқа банкте ... ... ... ... қаражаттарын шығару және кепілдік
берген ... ... ... ... ... ... ... болушылық жеке тұлғаның банк ... ... ... және қарыз алушының алған несиесі бойынша өз уақытында
қайтаруына ... ... ... ... ... ... және
нотариалды түрде расталады. Кепілдік беруші кепіл болушылықта көрсетілген
соманың шеңберінде жауап ... және ... ... ... несиені беру кезінде Кепілгердің және кепіл берушінің мүлігінің
жағдайын, олардың ... мен ... ... және ... ... түрде тексеру қажет. Несиені өтелмегіні үшін қарыз
алушылардың жауапкершілігін сақтандыру ... ... ... ... сәйкес жүргізіледі. Банк сақтандыру компаниясымен
несиелік тәуекелді сақтандыру шартын дербес жасасуы мүмкін.
Кепіл ... ... ... қабылдануы мүмкін:
9-кесте
|№ | ... ... |
| ... ... нарықтық құнының|
| | |%-қ ... |
|1 ... ... |100 ... |
|2 ... ... |50 ... |
|3 ... ғимараттар, құрылыстар, |30 ... |
| ... қоса | |
|4 ... ... қарызды өндіріп алу бойынша |50 дейін |
|5 ... ... да ... мен ... |40 ... |
|6 ... дүкендер, сауда павильоны, |40 дейін |
| ... ... ... ... | |
| ... ... кемпингтер, базалар, | |
| ... үшін ... ... | |
|7 ... | |
| ... ... пайдалану мерзімі екі |40 дейін |
| ... ... тиіс | |
| |- ... үш ... ... тиіс |50 дейін |
|8 ... ... ... |80 ... ... ... ... жылжымайтын мүлік ипотекасы кепілімен
қамтамасыз етілген.
Ипотеканың дамуы меншік иесінің кепіл құралынсыз жүзеге асуы ... ... ... және жылжымайтын мүлікті кепілге тек меншік иесі ... ... ... оның ... мүлік меншігіндегі тәуелсіз меншік
құқығына ... ... ... өзі ... сол жер ... ... ресімделеді.
Мүлік (жылжымайтын және жылжыйтын) кепілі өз алдына мынаны белдіреді:
егер кепілмен қамтамасыз ... ... ... ... онда ... мен ... ... өзінше бұл мүлікті өькізуге құқылы. Несие беруші
кепіл күшіне байланысты борышқор мен кепіл берушінің кепілмен ... ... ... ... басқа несие берушілердің
алдында көбінесе кепілге салынған мүліктің құны бойынша ... бар. ... шарт ... ... ... яғни егер ... несие берушімен
шарт жасасу арқылы өз еркімен мүлікті кепілге ... ... ... болады.
Кепіл шарттың тіркелгендігі туралы есептелінеді, егер:
Оған кепіл тізілімінің ортақ № (коды) ... ... ... ... кепіл тізілімін ұстаушы кепіл ... ... ... ... ... субъектілері болып:
Кепіл (кепіл беруші және кепіл ұстаушы) туралы шарттың заңды және жеке
тұлғалары.
Тіркеуші ... ... ... шарт ... және ... түрде
растулуы қажет. Ол кепіл берушінің айтарлықтай еркін іс-әрекетін қарастыруы
мүмкін:
• Салынған ... ... ... ... ... ... ... тапсыру мүмкіндігі;
• Мүлікті жалға беруге тапсыру;
• Мүлік ауыртпалығына жаңа қарыздар және т.б.
Екі ... ... ... ... ... ... ... қалуы мүмкін;
• Кепіл құралы кепіл ұстаушының иеленуінің ... ... ... түрі ең көп ... ... ... ұстаушыға мүлікті қалдыруда соңғысының құқығы:
• кепіл құралының тағайындалуына сәйкес оны пайдалану және иелену;
• Кепіл ... ... ... оны ... ... ... ... қарыз сатып алушыға аударып басқару.
Сол уақытта кепіл ұстаушы кепіл құралының толық құнын өз қаражаттары
есебінен сақтандыруы міндетті, оған ... ... ... қолдану,
кепіл ұстаушыға кепіл құралын жалға беру ... ... ... ... ... аяқталуы, бұл кепілмен қамтамасыз етілген
міндеттемелердің орындалуын білдіреді. Негізгі қарыздың орындалуы ... ... ... несие берушінің қарызды алғаны туралы қолхаты,
кепіл құралды қабылдау-тапсыру акті және т.б.
Міндеттеме ... ... ... ... ... ... толық көлемде орындалғанша өз күшін сақтап тұрады.
Енді «ЦентрКредит Банкі» АҚ-ның өтініш білдірген клиенттің ... ... ... О.С. ... ... ... теңге көлемінде 1 жылға,
мекен –жайы: Алматы қаласы, Розыбакиев көшесі, 296 үй, 13 ... ... ... сатып алу үшін, оған ипотекалық несие беру туралы өтінішпен
банкке келеді. Оксана «ХХХ» ЖШС заңгер болып жұмыс істейді.
Бағалау компаниясының ... ... ... ... ... ... ... ал кепіл құны 6 219 555 теңгені құрайды. Көріп
отырғанымыздай кепіл негізгі қарыздық ... мен 4 ... ... ... ... ... 65 000 ... Несие бойынша ең жоғарғы төлем
25 350 теңге. Қарыз алушы төлем қабілетті ... ... ... несие комитетінде қарастырылғаннан кейін Иванова О.С.
азаматшасының өтінішін ... ... ... ... ... Қарыз алушы заңды тұлғаның несиелік қабілетін талдау
«ЦентрКредит Банкі» АҚ-на қарыз алушы «ХХХ» ЖШС 100 000 АҚШ ... ай ... ... ... ... ... 75 000 АҚШ долларын 24 ай
мерзімге дейін кепілдік бойынша ... ... 220 000 АҚШ ... 37 ... ... несие желісін беру туралы өтініш білдірді.
Берілген қарыз алушыға 1997 жылдан бері банкте ... ... ... ... ... ... ... Тамендаров Фархад
Фаридұлы болып табылады. Бірақ нақты бизнеске ... бас ... ... Маматьярұлы да қатысып отыр.
Берілген банкте клиенттің берікті несиелік тарихы бар. Қазіргі таңда
онда қолданып жүрген міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ставка|Берілген |Өтеу |
|атауы |атауы ... | | ... ... ... ЖШС ... ... ... |19 % |19.08.06 |19.08.07|
| | ... ... ... | | ... ЖШС ... АҚ|123000 |Кепілдік |7 % |18.11.05 ... | |АҚШ $ ... ... | | ... қаржыландыру бойынша кепіл ... ... ... ... ... (екі ... кепіл құны 8 964 АҚШ
долларын құрайды; жер телімі бар ... үй ... ... ... к-
сі, 61үй, кепіл құны 93 362 АҚШ долларын құрайды; шеберхана кепілі, мекен-
жайы: Әуезов к-сі, 175 үй, ... құны 88 013 АҚШ ... ... ұсыну лимитін белгілеу туралы келісімде алдын ала ескерту
«кепілдік бойынша лимит пайдаланбаған жағдайда, банк принципалға ... ... шын ... ... ... ... Осыған байланысты
келесі несиелер берілді:
Айналым капиталын толықтыру үшін сомасы 8 500 000 теңге 13.04.2006 жылдан
02.09.2006 ... ... ... ... ... үшін 30 000 АҚШ ... ... жылдан
02.10.2006 жылға дейін берілді.
Қазіргі таңда несиелендіру лимиті бойынша барлық 7 000 000 сомасы
таңдап алынды. ... ... ... ету кезеңі кезінде 751 462,93
сомасы көлемінде сыйақы төленді. Сыйақы ... ... ... ... ... күнде екі рет.
Жалпы несиелік қарыз 19 610 000 теңге құрады. Қарыз ... ... ... ... ... ... ... – 10 000
мың теңге, бөлшек құралдарына – 2 480 мың теңге, дебиторлық ... ... мың ... ... тауарларды өткізу (йод, қызылмия экстракты)
сомасы – 4 949,7 мың ... ... ... ... жөнінде тұрақты деп айта аламыз.
Баланстың мәліметтері активтер есебінен түзетілген, бизнеске қатысады және
табыс ... ... жеке ... ... ... ... ... лимит ашу. Берілген лимит қарыз алушыға күйдіргіш соданы
және хлорлық аммонийді ... ... ... ынтымақтастыға үшін қажет.
Шартта банктік кепілдікті 90 күнге дейін төлемнің мерзімін ... ... ... үшін ... ... ашу, ... ... туындалады:
- күйдіргіш сода мен хлорлық аммонийді сатып алу кезінде;
- ... ... ... алу ... қызылмия кстрактін сатып алу кезінде;
- агролюкспен жасалған шарт бойынша генераторларға техникалық
қызмет ... ... ... ашу. ... ... ... ... балалар
спорттық мектеп-интернатын және екі тұрғын үй кешенін салу
үшін жер телімін сатып алды. Құрылыс үш кезеңде ... ... ... ... мен екі тұрғын үй
кешенінің қорабын салу;
- бірінші тұрғын үй кешенін ... және ... ... ... ... үй кешенін өңдеуге және пайдалануға өткізу.
Берілген несиелер бйынша қамсыздандыру ретінде келесілер кіреді:
- жер телімі бар тұрғын үй, Алматы қ-сы, Игишев к-сі, 61 ... ... жер ... құқығы бар шеберхана. Әуезов к-сі, 175
үй;
- жерасты тұрғын үй. Әуезов к-сі, 175 ... ... ... «ХХХ» ЖШС-нің үш түрлі қызметті
несиелендәру ... ... ... ЖШС ... ... сараптау қорытындысы
Жобаның негізгі көрсеткіштері:
|Қаржыландыру |Несиелендіру |Кепілдік бойынша |Несиелік желі ... ... ... | ... мақсаты |Айналым |Төлем кепілдігін |Мектеп құрылысы үшін |
| ... |алу ... |
| ... | | ... ... |100 000 |75 000 |220 000 ... ... |24 ай |24 ай |36 ... кейін негізгі|
| | | ... ... 1 айға |
| | | ... ... ... ... ... |16% |6% |16% ... ... ... |Төмендеу |Қамтамасыз |Бағалау |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... | ... ... бар |193 004 |0,3 |135 103 ... ... үй, Алматы | | | | ... ... ... | | | ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... |344 274 |0,3 |240 992 ... ... ... | | | | ... ... | | | | ... к-сі, 175, | | | | ... | | | | ... | | | | ... асты ... үй.|94 099 |0,3 |65 869 ... ... к-сі, 175, | | | | ... | | | | ... | | | | ... |631 377 | |441 964 | ... ... ... ... алынған ақпарат көздері: қарыз
алушының құылтайшылық, қаржылық, кепілдікті құжаттар ... ... 1. ... ... ... ... ... Құрылу тарихы
• Орналасқан жері және тіркеу күні: 03.12.1991 жылы алғашқы тіркелінді,
12.12.2000 жылы ... ... ... ...... ... тұлғаларды мемлекеттік қайта тіркеу
туралы куәләгәне сәйкес қайта ... ... ... ... ы: ... Республикасы, Алматы қаласы, Игишева
көшесі, 61 ... ... ... ұйымдық-құқықтық мәртебесі: Жауапкершілігі шектеулі
серіктестік.
... ... ... ... ... 5 400 000 (бес
миллион төрт жүз мың) теңге толық көлемде ... ... ... және ... ... капиталындағы үлесі:
12-кесте
|Құрылтайшының аты-жөні |Жарғылық капиталының үлесі ... Ф.Ф. |5 400 000 |100% ... ... есеп ... ... ... банкі АҚ-да 19.03.1997 жылы
шот ашылған.
• Есеп ... ... ... ... ... ... (теңге) |
|2004 ж. ... ... ... ... ... |
• Үш ай ішіндегі орташа айлық қалдықтары: 1 693796,66 теңгені құраған.
... ... ... жылы – ... ... ... ж. – ... теңге
2. Компания басшылары туралы мәлімет:
14-кесте
|Лауазымы |Аты-жөні ... ... ... ... ... |Тамендаров Ф.Ф. |Жоғары |Құрылған сәттен бастап ... ... ... Н.М. |Жоғары |Құрылған сәттен ... |
| | | ... ... |
| | | ... ... |
| | | ... |
3. ... ... ... құрылымы
Тамендаров Ф.Ф. «ХХХ» ЖШС
Қарыз алушының сөзіне сенсек, сонымен берге компанияның тең ... ... Н.М. ... ... қызмет бағыттарының түрлері (2006 жылғы мәліметтеріне түзетулер
енгізілген):
15-кесте
|Қызметінің |Әр қызмет |Әр ... ... % (бұл ... түрі|
|түрлері |түрінен түскен |түскен пайда ... ... |
| ... | ... ... пайызын|
| | | ... ... |92 914 | |72 % ... | | | ... көрсету|36 777 | |28 % ... |129 691 |15 912 |100 % |
5. ... ... және ... ... ... тарихы:
16-кесте
|Өтелген міндеттемелер (несиелер, кепілдіктер, аккредитивтер және т.б.) |
|Компанияның ... ... ... |%-қ ... ... | ... ... ... |күні |күні |рту |
|«ХХХ» ЖШС ... ... |7 % ... |
| ... АҚ |АҚШ $ ... ... | | | ... ЖШС ... ... |7 % ... |
| ... АҚ |АҚШ $ ... ... | | | ... ЖШС ... |Төлем |7 % |23.10.02|31.01.02| |
| ... АҚ |АҚШ $ ... ... | | | ... ЖШС |«ЦентрКредит»|50 840 |Төлем |6 % ... |
| ... АҚ |АҚШ $ ... ... | | | ... ЖШС |«ЦентрКредит»|73 800 |Төлем |7 % ... |
| ... АҚ |АҚШ $ ... |жылдық | | | ... ЖШС ... |25 % ... |
| ... АҚ |0 ... ... ... | | | |
| | | ... | | | | ... ЖШС ... |23 % ... |
| ... АҚ |0 ... |капиталын |жылдық | | | |
| | | ... | | | | ... ЖШС ... |20 % ... |
| ... АҚ |0 ... |капиталын |жылдық | | | |
| | | ... | | | | ... ЖШС ... ... |7 % ... |
| |банкі АҚ |АҚШ $ ... ... | | | ... ЖШС ... |20 % ... |
| ... АҚ |0 теңге |капиталын |жылдық | | | |
| | | ... | | | | ... ЖШС ... |18 % ... |
| ... АҚ |0 теңге |капиталын |жылдық | | | |
| | | ... | | | | ... ЖШС ... |19 % ... |
| |банкі АҚ |0 ... ... ... | | | |
| | | ... | | | | ... ЖШС ... |Төлем |7 % |24.11.05|30.04.06| |
| ... АҚ |АҚШ $ ... ... | | | ... ... ... ... кепілдікпен қамтамасыз етуі ретінде
кіретін:
Көлік құралдарын кепілдікке салу (екі ... ... құны – 8,964 АҚШ ... телімі бар тұрғын үйді кепілдікке салу, кепіл құны – 153,362 АҚШ $;
Шеберхананы кепілдікке салу, кепіл құны – ... ... ... ... ... ... ... алдын ала ескерту
«кепілдік бойынша лимит пайдаланбаған жағдайда, банк ... ... ... шын ... ... ... ... байланысты келесі несиелер берілді:
1. Айналым капиталын ... үшін ... ... 8,500,000 теңге
13.04.06-02.06.06 жылға дейін берілді.
2. Айналым капиталын толықтыру үшін 30,000 АҚШ$ 28.04.06-02.07.06 жылға
дейін берілді.
➢ Қазіргі таңда ... ... ... барлық 7,000,000 теңге
сомасы таңдап алынды.
➢ Несиелендіру лимитін қызмет ету ... ... ... ... сыйақы төленді.
➢ Сыйақыны кешіктіру шоттары арқылы өтеуге рұқсат етілді: 1-2 күнде екі
рет.
➢ Жалпы несиелік қарыз 19 610 000 ... ... ... ... жылына келесі түрде үйлестірілді: құрылыс құрылдарына – ... мың ... ... ... – 2480 мың ... ... ...
3521,02 мың теңге, қоймадағы тауарларды өткізу (йод, ... ... – 4 949,7 мың ... 2. ... ... ... қызметін талдау
Қарыз алушының қаржылық жағдайын бағалау
18-кесте
|Көрсеткіш ... ... ... ... | |6 ... |өзгер-р|мәліметтер|
|А К Т И В ... 1. ... | | | | | | ... және ... | | | | | | ... ... тыс | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... |7 072,0|-9 % |16 219,|129 % |101 398,00|
|және ... ... | | | |0 | | ... | | | | | | ... ... ... | |0,0 | |0,0 | |0,00 ... | | | | | | ... да ... | ... ... |0,00 ... ... | | | | | | ... 1. ... ... ... % ... % ... | |0 | |0 | | |
| ... 2. Ағымдағы | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... % |270,0 |-98 % |270,00 |
| | |0 | | | | ... есеп |16 045,0 |12 940,|-19 % |5 230,0|-60 % |5 230,00 |
|айырысу | |0 | | | | ... қор және ... ... % ... % ... |
|шығындар | | | | | | ... да ... | |744,0 |0 % |744,0 |0 % |744,0 ... 2. ... |26 348,0 |29 757,|13 % |10395,0|-25 % |10 395,00 |
|жиынтық | |0 | |0 | | ... А Л А Н С ... ... % ... % |111 ... | |0 | |0 | | |
| ... А С С И В ... 1. ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... ... ... % ... % |5 400,00 |
|қоры | | | | | | ... ... ... ... % ... % |5 418,00 |
|Басқа да меншікті |507,0 |507,0 | |507,0 | |507,0 ... ... | | | | | | ... | ... |468,0 | ... ... | | | | | | ... 1. ... ... ... % |11 793,|-26 % |91 483,00 |
|жиынтық | |0 | |0 | | |
| ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... (қысқа |25 294,0 |27 219,|8 % ... % ... ... | |0 | |0 | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... несиелері | ... ... % ... |
| | | | |0 | | ... қарыз |25 294,0 |18 076,|-29 % ... % ... |
| | |0 | | | | ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... 2. ... |25 294,0 |27 219,|8 % ... % ... ... | |0 | |0 | | ... А Л А Н С ... |43 062,|26 % |32 103,|-25 % |111 793,00|
| | |0 | |0 | | ... ... ... ... жылы 111 793 мың ... ... Баланс
активіне шығарылған пайда және таза пайда арқылы құрылтайшылар
есебінен алынған, ... ... жеке ... ретінде
қалыптасқан, бизнеске қатысатын және компанияға табыс әкелуіне
байланысты түзетулер ... ... ... негізгі құралдар 91%-ті, ал ағымдағы активтер 9%-
ды құрайды.
➢ Пассив балансындағы меншікті ... 82%, ал ... ... ... ... ... ретінде банк несиесі 54%, жабдықтаушыларымен есеп
айырысу 46%.
➢ Барлық міндеттемелер ағымдағы болып табылады.
19-кесте
Негізгі құралдарды ажырату ... ... ж. (мың ... ... |Меншік иесі |Сатып алу|Қосымша |
| | | ... | ... асты және ... 854 |Садықов А.А |Қараша |Қазіргі лимит бойынша |
|телімі бар | | |2003ж. ... және ... ... ... | | ... ... 175 үй. | | | | ... үй. |28 325 ... Н.М ... ... жоба ... |
|Игишева к-сі, 61 | | |2002ж. ... ... ... | | | | ... |9 147 ... ... |2005ж ... 0,9112 га.. |
| | | | ... қ-сы, ... |
| | | | ... ... ықшам |
| | | | ... ... 78. ... ... |2 701 ... ... | | ... |2 120 ... ... | ... жоба ... |
|автокөлігі | | | ... ... |
| | | | ... лимит бойынша |
| | | | ... ... АҚ |
| | | | ... ... |1 640 |Қарыз алушы | ... жоба ... ... | | | ... ... |
| | | | ... лимит бойынша |
| | | | ... ... АҚ |
| | | | ... ... ... |611 ... ... | | ... |101 398 | | | ... қарыздарды ажырату кестесі 01.04.2006 ж. (мың теңге)
|Дебитор |Сомасы |Пайда болу ... күні ... ... болу |
| | ... | |% ... ... ... ... | |44,5 ... |
| | |2004ж. | | ... ... АҚ |1 586 ... |2006 жылы |31,1 |Теқникалық ... | |2005ж. ... | | |
| | | ... | | ... АҚ |1 232,50 |Қазан | |24,1 ... |
| | |2004ж. | | ... ... |123 | | | | ... |5 107 | | |100 | ... қарыздарды ажырату кестесі 01.04.2006 ж. (мың теңге)
|Кредитор ... ... болу ... күні |Үлесі, |Пайда болу |
| | ... | |% ... ... Tianye|5 109 ... ... |25 |Күйдіргіш сода |
|Foreign Trade | |2004ж. ... | | ... LTD | | ... | | ... |7 000 ... ... 2005ж.|34,5 |Несиелендіру |
|Банкі АҚ АҚФ | |2004ж. | | ... |
| | | | | ... ... ... |4 000 ... |12.04.2006ж. |20 |Несие ... АҚ АҚФ | |2006ж. ... | | ... |4 210 ... ... ... |Жалға беру |
|Банкі АҚ АҚФ | |2006ж. | | ... ... ... |20 310 | | |100 | ... ақша ... ... есеп беру
|Көрсеткіштер |2005 ж. |2006 ж ... % ... ... ... ... | | | ... қозғалысы | | | ... ... ... ... ... ... |-85 % ... | | | ... ... ... ... |117 340,3 |13 624,0 |-88 % ... ... ... ... | | | ... ... | ... |0 % ... | | | ... | | | ... түсімдер |0,0 |0,0 |0 % ... ... ... ... |122 778,3 |16 034,5 |-87 % ... ... ... |14 402,0 |-88 % ... | | | ... ... есеп ... |1 592,6 |232,5 |-85 % ... ... және |451,0 |81,5 |-82 % ... ... ету | | | ... ... ... | | | ... ... төлемдер ... |449,5 |-67 % ... ... ... |799,0 |296,0 |-100 % ... аванстар | | | ... ... ... |573,0 |-76 % ... ... ... |-5 438,0 |1 790,5 |-133 % |
|ақшалай қаражаттардың ... (+), | | | ... (-) | | | ... Инвестициялық қызметтегі ақшалай | | | ... ... | | | ... ... ... түсуі: |0,0 |0,0 | ... ... ... | | | ... емес ... | | | ... | | | ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... қаражаттардың шығуы: | | | ... ... ... алуы | | | ... емес ... сатып | | | ... | | | ... ... ... алу | | | ... ... | | | ... ... (+,-) |0,0 ... |0 % ... таза ... қаражаттардың | | | ... | | | ... ... ... ... | | | ... ... | | | ... ... ... түсуі: |48 375,0 |6 000,0 |0 % ... және ... ... | | | ... ... | | | ... ... алу |42 550,0 ... | ... ... | | | ... ... қаражаттардың шығуы: |33 407,0 |9 500 | ... ... өтеу ... ... | ... акцияларын сатып алу | | | ... ... | | | ... ... | | | ... қызметтен (+,-) алынған |14 968,0 |-3,500,0 |0 % ... ... ... | | | ... ... ... ақшалай |1 596,0 |11 126,0 |597 % ... | | | ... ... ... ... ... |269,0 |-98 % ... | | | ... ... ... ... |01.09.06 |Түзетілген |
| |ж. | |ж. | ... ... ... | | | | ... ... |109 % | |51 % | ... ... |91 % | |31 % | ... | | | | ... ... левередж | | | | ... | | | | ... ... |0,63 % | |0,63 % |0,18 % ... мен ... | | | | ... ұзақ ... | | | | ... ара ... |1,72 % | |1,72 % |0,22 % ... борышқорлық | | | | ... мен ... | | | | ... ара ... | | | | ... коэффициенті: | | | | ... ... |42,3 % | |149,4 % | ... күн. | | | | ... ... |76,6 % | |390,8 % | ... күн. | | | | ... ... |21,4 % |23,4 % |127,6 % | ... күн. | | | | ... ... | | | | ... пайда маржасы |6,86 % |15,02 % |41,41 % | ... ... ... |1 % |12,71 % |23,91 % |44,3 % ... 3. ... қысқаша мінездемесі
1. Жобаның маңызы және мақсаты:
1.1. 75 000 АҚШ доллары сомасында кепілдеме лимитін ұсыну.
Қазіргі таңда 19.03.2007 жыл ... ... 123 000 АҚШ ... ... ... ... ... туралы келісім іске асып отыр. Мұндай
лимит бойынша қажеттілік күйдіргіш соданы өткізудің ... ... ... қазіргі лимит сомасын 75 000 АҚШ долларына дейін төмендету
және 6 % ... ... ... өтеусіз) ствкасымен 24 ай мерзімге
дейін ұзартуына өтініш білдіріп отыр.
Қазіргі кезде қарыз алушы мен XINJIANG TIANYE FOREIGN TRADE Co ... ... ... ... 720 тонна мөлшерінде (1 тоннасы 195 ... және ... ... 180 ... мөлшерінде (1 тоннасы 160 АҚШ
долларымен) жеткізіп беру туралы шарт жасалған.
Шарт бойынша төлем талабы банктік төлем ... ... 90 ... ... ... беру ... ... Ұқсас кестелер 5 жыл мерзімде
жұмыс істеп отырады.
Қарыз алушы бір мезгілде күйдіргіш ... 360 ... ... ... ... соған сәйкес қажет кепілдеменің сомасы мынаған тең: 360
тонна х 195 АҚШ ... = 70 200 АҚШ ... АҚШ ... сомасында несиелендіру лимиті
Қазіргі таңда 19.08.2006 жылыға дейінгі 7 000 000 теңге сомасында
несиелендіру лиимитін ұсыну туралы келісім іске асып отыр.
Қарыз алушы ... ... ... 100 000 АҚШ долланына дейін
жоғарлату және 16% жылдық (қазіргі ... ... ... 24
ай мерзімге дейін ұзартуға өтініш білдіріп отыр.
Несиелендіру лимиті айналым қаражаттарын толықтыру үшін қажет, оның
дефициті келесі ... ... ... XINJIANG TIANYE FOREIGN TRADE Co LTD ... ... ... ... жеткізу бойынша кедендік және транспорттық
шығындар.
Қарыз алушы шарт бойынша күйдіргіш ... ... ... ... да, оны «Қазцинк» және «Қадамжай» зауыттарына өткізеді. Тауарды төлеу
талады банктік ... ... ... 90 ... дейін мерзімін ұзартып
беру болып табылады. Кедендік және транспорттық шығындарды құрайтын:
• 360 тонна күйдіргіш ... ... беру үшін 3 060 мың ... 90 ... ... ... беру үшін 1 170 мың ... жұмсалған.
Қытайдың «Қазцинкке» (Өскемен) дейін тауарды жеткізу 10 ... ... ... келісім шарт бойынша төлем талабы
тауарды жеткізіп болған соң, 20 банктік күн ... ... ... ... Барлығы отыз күн.
Қытайдан Қадамжай зауытына дейін ... ... 20 ... ... ... қарыз алушы келісім шартты ұзарту туралы келіссөздер жүргізіп
жатыр. Алғашқы келісім шарт ... ... ... ... 10 күн ... қажет. Осыған байланысты айналым құралдарында 4230 мың теңге
сомасында 30 күн ... ... ... орын ... ... ... келісім шарты бойынша шығындар.
Қарыз алушы келісім шарт ... ... ... ... 14 ... ... қызмет көрсету мен рквизия жасауды
ұйғарады. Қарыз алуша келісім шарттың іске асуы кезеңінде 6 500 000 теңгені
жұмсауды ... ... ... шарт ... ... 11200000 теңге өз
мерзімінде, яғни ... ж. ... ... ... ... ... жеті айға ... 6 500 мың теңге сомасында дефицит болатыны
анық.
3. Сондай-ақ қазіргі таңда техникалық йодты сатып алу мен жеткізу туралы
келісім шарт ... ... ... ... ... келісім шарттың
ұзартылуына талпыныс жасап жатыр. Өткен ... ... ... ... айналым қаражаттарында дефицит пайда болып жатқан.
Келісім шарт бойынша Guneykaya B.V. фирмасы (Түркменстан) техникалық
йодты жеткізіп ... ... ... ... ... ... – 100% алдан-ала
төлеу, ал сатып алушы – «Қазцинк» зауытының қоймасына жеткізілгеннен соң,
15 банктік күн ішінде есеп ... ... ... Түркіменстаннан
Өскеменге дейін 15 күн ішінде тауар жеткізіліп, барлығы 30 күн алады. Қарыз
алушы бір жыл ішінде 1 тонна ... ... ... жалпы сомасы
1 566 мың теңге мөлшерінде сатып алады және бір ... екі рет 500 ... оны ... ... ... ... ... келісім шарт бойынша «ХХХ» ЖШС қызылмия экстрактін жеке
кәсіпкер Мамедова ... ... ... оны ... ... өткізіледі.
Қарыз алушының айтушының айтуынша, шын мәнінде қарыз ... ... жек ... ... алынып және оны жеке кәсіпкер ... ... ... ... ... ... өткізеді. Яғни, берілген тауарды
басында өз қаражаттары есебінен сатып алады. ... ... ... бір ... екі рет әр ... (15 ... 4 833 мың теңге
сомасында сатып алады, әр айда оны 5 тонна бойынша өткізеді.
200 000 АҚШ ... ... 36 айға ... ... ... 12 айға
16% жылдық мерзімін ұзарту несиелік желісі.
Мақсаты: ... ... ... ... және екі тұрғын ... ... ... ... қ-сы, ... ... ауданы, 78.
25-кесте
Қаржылық қайтарымдылығын қамсыздандыру
|Қамсыздандыру түрі|Қамсыздандыру|Төмендету |Қамсыздандыру |Бағалау |
| |дың ... ... ... |
| ... | | ... ... ... бар |193 004 |0,3 |135 103 ... ж. ... үй. ... | | | | ... Игишев к-сі,| | | | ... үй. | | | | ... | | | | ... | | | | ... үй, жеті бөлмеден тұрады. Көлемі 335,6 кв.м., тұратын үйдің көлемі –
139,9 кв.м., құрамында жерасты үйі.
Жер телімі, жалпы ... – 0,0796 га жеке ... ... ... ... 1984 ... иесі: Н.М.Мансуров.
26-кесте.
|Қамсыздандыру түрі|Қамсыздандыру|Төмендету |Қамсыздандыру |Бағалау |
| |дың ... ... ... |
| ... | | ... ... жерді ... АҚШ |0,3 ... АҚШ ... ж. ... ... | ... | ... шеберхана: | | | | ... к-сі, 175 | | | | ... | | | | ... А.А. ... Үш ... ... орналасқан жері - Әуезоа көшесі 175 үй.
Салынған жылы: 1970 ж. 1-2 қабаттарында орын алған.
Орын алатын ғимараттың жалпы аумағы – 397 ... ... ...... ... ... ЖШС жүргізді. Бағалау құны нарық ... ... ... ... ... ... ... анықталған.
27-кесте.
|Қамсыздандыру түрі|Қамсыздандыру|Төмендету |Қамсыздандыру |Бағалау |
| |дың ... ... ... |
| ... | | ... |
|Жерасты тұрғын үй,|94 099 АҚШ |0,3 |65 869 АҚШ ... ж. ... к-сі, 175 ... | ... | ... | | | | ... 199,0 кв.м.
Салынған жылы: 1970 жылы.
Иеленуші: А.А. Садықов.
Түйіндеме
Жағымды жақтары:
Берілген бизнестегі жұмыс тәжірибесі. ... ... ... 1991 ... ... ... келеді.
Қарыз алушы 1997 жылдан бері «ЦентрКредит» банкі клиенті және жағымды несие
тарихы бар.
Қарыз алущыдан банк табысы операциондық қызметпен ... ... ... ... ... ... ... есептей отырып, қарыз алушы бизнеске 82% өзінің
меншік капиталымен қатысып ... ... ... ... жеткізушілермен, сатушылармен жасалған
келісім шарттардың ... ... 56% ... ... ... ... есебінен
төленді.
Қамсыздандыру кепілі өтімді және жеткілікті.
Негізгі ... ... және ... ... ... ала ... орынды деп ойлаймыз:
1. «ХХХ» ЖШС-ке сомасы 220 000 АҚШ долларын 37 айға жылдық 16%-ға қазіргі
қаржыландыруды ... ... ... ... ... ... ... қабылдау: жер телімі бар тұрғын үй. Алматы ... к-сі, 61 үй; ... жер ... ... бар шеберхана және жерасты
тұрғын үй, Әуезов к-сі, 175 үй.
Ай сайын негізгі қарызды өтеу, 12 айға ... ... ... ай ... ... үшін 40 000 ... ... комиссияны алу, несие
желісін ашқаны үшін комиссияны төлеусіз.
2. «ХХХ» ... ... 100 000 АҚШ ... 24 айға ... ... ... лимитін ашуға:
• қамсыздандыру ретінде қабылдау: жер телімі бар тұрғын үй. Алматы ... к-сі, 61 үй; ... жер ... ... бар ... ... ... үй, Әуезов к-сі, 175 үй.
Несиелендіру литмиті мен ... ... ... ... ала ... ... үшін 24 000 теңге сомасы көлемінде комиссияны ... ... ... ... 1% ... ... ... ашқаны
үшін комиссия.
3. «ХХХ» ЖШС-ке сомасы 75 000 АҚШ ... 24 айға ... ... кепілдікті ұсыну лимитін ашуға:
қамсыздандыру ретінде қабылдау: жер телімі бар ... үй. ... ... к-сі, 61 үй; ... жер ... ... бар шеберхана және жерасты
тұрғын үй, Әуезов к-сі, 175 үй.
Несиелендіру лимиті мен кепілдікті ұсыну ... ... ала ... ... бюро – қарыз алушының несиелік қабілетін талдаудың
жетілдіру инструменті ретінде
3.1. Несиелік бюроны құрудың ролі мен шетелдік ... ... ... ... болуы және дамуы ... ... және ... ... ... ... ... болып келеді. Әр түрлі теорияларда өзіндік
себептері мен банктік сектордағы ... ... шығу ... ... жылдары анағұрлым атаққа иеболып ... ... ... өкілдері Дж.Акерлоф, Дж.Стиглиц, М.Спенс болып
табылады.17
Бұл мектептің негізін ... ... ... ... ... ... ақпараттар ағымымен, корпоративтік сектордың
мөлдірлігінің жетіспеушілігінен және ... ... ... бейімделген институттардың жоқтығымен байланыстырып отыр. ... ... ... ... ... және аймақтық ақпараттық
орталықтарды жатқызуға болады.
Дж. ... ... ... ... ... ... арқылы нарықтық
дағдарысқа әкелетін, сапалы өнімдер шығаруға итермелейтін ақпараттардың
маңызы зор екенін көрсетіп келді. Бұл ... ... ... келе ... үшін ... Дж. ... ойынша, көптеген нарық институттарының
асимметриялық ақпараттар мәселелерін шешуге ұмтылыс ретінде пайда болуының
нәтижесінде кері ... деп ... ... ... және ... ... өте сенімсіз компаниялардың ... ... ... ... алуы). Бұл жағдай жаңадан дамып келе ... және ... жаңа ... ... ... ... өте ... байқалып тұр. Қарыз алушы мен несие
беруші арасындағы асимметриялық ақпараттар, әсіресе дамушы ... ... ... ... яғни банктік тәуекелдер жүйксі өсіп жатқан
менмлекеттердегі локальді ... ... ... ... әкеледі.
Бұл теорияның тағы бір өкілі Дж. Стиглиц . (мысал ретінде банктер
немесе ... ... Оның ... ... және ... ынталандырулар нақты көрсетілген. Оның
еңбектерң дамушы ... ... ... мен ... талдау мәселесінде маңызды мағынаға ие болып отыр.
Соңғы жылдары қаржы ... ... ... ... айту қажет. Көптеген зерттеушілер бұл оқиғаларды ... ... ... пен тұрақсыздық экспансиясымен артынша қаржы
глобализациясының өсуімен байланыстырады (Оңтүстік- Шығыс Азия дағдарысы
және т.б.). ... ... ... ... ... ... ... дамуының негізгі факторына дамыған және дамушы
елдердегі ... ... ... және ... ... ... ... көрсетеді.
Ақпараттық асимметрия мәселелерін шешу экономикалық агенттердің,
экономика салаларының жағдайын, ... ... ... ... жағдайы туралы ақпараттарды шоғырлайтын арнайы ... ... ... Банк ... ... ... міндетті қарыз
алушының несие тарихы туралы ақпараттарды жинайтын және несие берушілер ... ... ... ... ... бюролар атқарады.
Халықаралық тәжірибе, қарыз алушы мен ... ... ... ... үшін құрылған несиелік бюролар қызметімен көп жағдайда
байланысты бұл мәселелерді шешетіндігін көрсетіп жатыр. Сол үшін үш ... қол ... ... ... бюро ... ... ... банктердің мағлұматтар
деңгейін көтеріп, несиелерлің қайтарылуын дәл ... ... ... ... ... ... құнын және бағытын тиімді ... ... ... ... ... ... азайтады.
Екіншіден, несиелік бюро ақпараттарды іздеу ... ... ... алынатын төлемдерді төмендету үшін көмектеседі. Бұл ... ... ... ... түзетуге әкеліп және несие берушілердің
несие ресурстарына бәсеке ... ... ... ... тым төмен болуы қарыз алушылардың таза ... және ... ... ... несиелік бюро қарыз алушы үшін өз алдына тәртіптік механизм
құрайды. Әр қайсысы ... егер ... ... ... ... ... берушілердің алдында төмендейді және оны ... ... ... немесе оған мүлдем жоғары бағада ұсынады. Бұл
механизм сонымен ... ... ... ... қайтарудағы ынталандыруын
көтеріп, ықылассыз тәріптегі тәуеклді төмендетеді.
Несиелік бюро несие ... ... ... немесе
мекемелеріндегі ақпараттық делдал, не болмаса өз құзметінен табыс ... ... ... ... мекеме ретінде қатысады. Несие берушілер Бюроны
өзінің клиентері ... ... ... етеді. Бюро олардың
ақпараттарын басқа алынған көздермен салыстырып (сот,мемлекеттік, тіркеуші
және ... ... және т.б.) және әр ... алушы бойынша картотеканы
құрастырады. Несие берушілер өзінің ... ... ... жүйелік және анықтылық талаптары негізінде Бюроданпотенциалды
қарыз ... ... ... ... есеп ... ... ... бюроның мәліметтерді қатаң тәртіпте ұсынудың негізі, әсіресе несие
берушілердің өздерінің құрамына кіретін потенциалды ... ... ... әр ... өзінің мәліметтерін ұсынбай толық және ең ... ... ... Басқаша айтқанда несиелік бюро қызметінің негізі
өзара ... ... яғни ... бюро мен несие ... ... бюро ... ... ... ... ... түрінен
нақтылау деңгейіне дейін потенциалды қарыз алушы туралы ақпараттардың
барына ... ... ... ... әр түрлі есеп берулерді
ұсынады.18
Көптеген дамыған мемлекеттерде несиелік бюролардың тарихы бір ... ... ... ... бюро ... бастап
пайда болды.Мысалы, Австралия мұндай институттар 1860 жылы, Финляндияда –
1900 жылы, ал ОАР – 1901 жылы ... ... ... ... ... ... мемлекеттер бойынша қатты
түрленіп жатыр. Сондай мемлекеттер қатарында ... ... ... ... ... ... (банктер, сақтандыру компаниялар,
байланыс және лизингтік компаниялар, супермаркеттер, салық және коммуналдық
төлемдер) алдындағы ... ... ... ... ... ақпараттарды жинап және оны ұсынады. ... ... ... ... қызметін, мысалы, Австралияда, Бельгияда, ... ... ... Жаңа ... ... ... ... елдерде несиелік бюро қарыз алушының өз міндеттемелерін
орындалмауы жайлы ақпараттарды ғана ... ... ... ... қаржылық
жағдайы, иеленушілері, аффинирленгентұлғалары туралы ... ... ... ... ... ... Австралияда,
Аргентинада, Ұлыбританияда, Германияда, Италияда, Нидерландыда, Перуда, АҚШ-
та, Тайландта, Щведцияда, Жапонияда құрылды.
Осындай қызмет көрсету ... ... ... және капиталдың
шоғырлануы қатты ажыратылады. Мысалы, АҚШ-та, ... және ... ... ... яғни әртүрлі тұтынушыларға ақпарат беретіне екі-
үш несиелік бюро жұмыс ... ... ... ақпараттық
асимметриясының мәселелерін шешуге негізгі ролді әмбебаб қызметті ұсынатын
SCHUFA қоғамы, бірақ көптеген майда арнайы ... ... ... жылдарында несиелік бюролардың қызметін ғаламдандыру тенденциясы
көрініс тапты. Латын Америкасының, Еуропаның және Азия ... ... ... ... ... ... алу ... орнату бойынша күш салуға талаптанды.
Несиелік бюро жаппай ақпараттық асимметрия мәселелерін ... ... ... және банк ... мен толық экономикалық
тұрақтылығын қамтамасыз етудің негізгі элементі болып табылады. ... ... ... ... бостандықтары мен құқықтарын бұзуы
мүмкін, сондықтан да көптеген елдерде берілген салада ... ... ... ... ... несие қабілетін ең анық бағалау туралы ... ... бюро ... ... ... ... ... оның 14 жыл бұрын
болған банкроттығы жайлы ... ... ... Егер 7 жыл ... шоттар бойынша өндіріп алу туралы, қамалған мүлік туралы, талап ... сот ... ... ... жағдайлары туралы, айыпталуды ұсыну немесе
үкім ... ... ... ... ... ... 5
жылды құрайды.
Германиядағы банктер жеке тұлғалар туралы ақпараттарды SCHUFA-ға
жіберудің алдында несиелер ... ... беру ... ... ... ашу ... ... келісім түрінде тәртіп бойынша ресімделген,
олардың ... алу ... ... жеке ... ... ... ... нәсілдік,
ұлттық, діни құрамы туралы ақпараттарды жинауға тыйым салынған. Қарыз алушы
жиі ақпараттық құжатаманы көру, оны ... және ... ... ... бөленген.
Ірі несиелік бюролар есеп беру стандарттарымен қатар, мысалы, «Дан ... ... ... ... ... ... негізінде тек жеке кәсіпорындары ғана емес, ең алдымен ірі,
салалық, аймақтық, мемлекеттік кәсіпорындары туралы көпшілік несиелік ... ... ... Соңғы уақытта ... ... мен ... ... ... ... қатар банктік
қадағалауда тәуекелдерді бағалаудың ... ... ... табылады. Базель
комитетінің банктік реттеу және қадағалау бойынша жасаған ұсыныстары әр
банкте капиталдың жеткіліктілігі мен ... ... ... ... ... ... ... тәуекелді және банк контрагенттерін бағалауы болуы
керек, ... ... ... ... ... институттардың
маңыздылығын көтеріп және ақпараттық асимметия мәселелерін шешу ... ... ... ... бюролармен қатар көптеген елдерде өзінің қызметін орталық банк
және үкіметтің бақылауымен жүргізетін несиелерді мемлекеттік тіркейтін
институты ... ... бұл ... ... ... ... ... ақпараттарды несие берушілер міндетті тәртіппен жібереді.
Берілген жағдайда ... ... ... ... алу қажет емес. Ақпарат
стандарттық нысан бойынша беріліп, несиелік мәміленің өзіне ғана ... ... ... ... жағдайы мен меншігінің құрылымы туралы
мәліметтерді қамтымайды. Деректерді алу тек қана ... ... ... ... ... ... беріледі. Потенциалды қарыз
алушының несиелік тарихы туралы деректерді банктерге бекітілген ... ... ... ... 20 ғасырда экономикалық
өмірді мемлекеттік реттеудегі күшеюін көрсетті және біздің ... жеке ... ... ... банктерге несиелік тәуекелдер
саласында минималды мемлекеттік ... ... ... ... ... бойынша бірінші орган Германияда 1934
жылы пайда ... ... ... ... бұл ... ... құрылды. Мысалға, Авсрияда 1986 ж., Бельгияда 1985 ж.,
Испанияда 1983 ж., ... 1997 ж., ... 1989 ж., ... ... елдерде мысалы, Боливияда, Бразилияда, Чилиде банктер барлық
несиелік мәліметтер бойынша ақпараттарды мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... ... ... мемлекеттерде есептемелерді
беру үшін несиенің минималды мөлшері белгіленген. Сол сияқты, Автрияда бұл
стандарт ұлттық ... ... ... 430 700 АҚШ ... ... компанияларға несие беру үшін бұл сома 27 950 доллорды, ал тұтыну
несиелері ... 223 ... ... ... мемлекеттік тіркеуге
тиісті несиенің минималды көлемі 1 699 800 долларға, Израильде – ... ... ... – 6 720 ... және ... ... ... Францияда – 118 293 долларға тең.
Кейбір елдерде ... ... ... ... байланысты
түрленеді. Мысалы, Италияда ... ... ... ... ... ... үшін ... стандарт 86 010 доллар көлемінде, Шри-
Ланкада проблемалық несиелер бойынша 1 493 доллар және ... ... 7 465 ... ... ... ... тіркеу институтына жіберілетін банк
есептемелері несиелік тәуекелдің жалпы көлемі (несиелер, ... ... ... ... мерзімі өткен несиелер, несиелер бойынша
пайыздық мөлшерлемелер, қамтамасыз ету ... ... ... мына мәліметтерден басқа несиелік мәмілелер бойынша ... және ... ... Португалияда пайдаланбаған несиелік
ресурстар, ал Чилиде тәуекел ... ... ... түрі ... ... тіркеу институттарындағы жиналған ақпараттардың
көлемінің әсер етуші сипаты бар. Сонымен, Бельгияда 400 мың, ... ... мың, ... – 4 600 мың, ... – 2 200 мың, ... – 2 200 мың
фирмалар бойынша ақпараттар жиналған.
Несиелік ... және ... ... ... институттары
дамыған елдерде ұзақ уақыт бойы жұмыс ... ... ... ... елде жүргізген зерттеулері бойынша осындай ... ... ... және ... ... ... деңгейіне әсер
ететіндігін көрсетіп отыр.
Сөйтіп, статистикалық зерттеулер дәлелдеп отыр: несиелік портфельдің
сапасы мен көлемі тиімді ақпараттық институттардың бар ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері.
Дамушы және экономикасы өтпелі мемлекеттер үшін ақпараттық асимметрия
мәселелер одан әрі ұшқыр ... ... ... экономиканың жоғарғы
деңгейі, құқықтық институттардың тиімсіздігі, бизнесті жүргізу ... ... ... құру ... ... ... банк ... табысты қайта құрылымдау ... ... ... ... сипаттамаларға жетуі, банктік дағдарыс жүйесінің пайда болу
мүмкіндігін ... ... ... ... та, ... жәе банктік бизнес
бұл елдерде 10 жылдан астам ... ... ... тұрса да, ұзақ несиелік
тарихы бар деп айтуға болмайды.
Экономикасы өтпелі ... ... ... мәселелерін шешу, ең
алдымен несиелік бюроларды құруға мүмкіндік туғызады. Мұндай институттарды
Ұлттық банк ... ... ... ... банктік ассоциацияның
қамқорлығы негізінде құру ... сай ... Ұсақ жеке бюро ... жиі ұсынатын ойлар, несиелік тәуекелдер мониторингі ... ... ... ... осы ... ... түсіруі әбден мүмкін. Несиелік
бюроларды құру кезінде, ... ... және ... ... мен ... үшін ... ... алдын ала
қарастыруы қажет.
Қарыз алушылар ... ... ... ... және ... ... болатын несиелік бюролармен бірге, экономикасы
өтпелі елдерде несиелік мәмілелер туралы ... ... ... ... ... ... ... керек.
Ақпараттық асимметрия мәселелерін шешу үшін институционалдық қоры –
экономикасы өтпелі елдердің қаржы қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... банк ... ... көмектеседі.
Қазақстан, басқа көптеген нарығы дамып келе жатқан елдердегідей қаржы
ынтымақтастық саласында, әсіресе төмен ... ... ... және ... ... үлес ... бар ... оларға
маңызды деңгейде ауылшаруашылықтарды жатқызуға болатын ақпараттық
асиметрияның ақпалын ... ... ... түрдегі ақпараттың басымдығы
едәуір банктік ... ... ... ... Қазақстанда несиелік бюроны ұйымдастыру арман емес,
шын болып табылады. Қазақстан ... ... ...... жылғы бұйрығына сәйкес «Несиелік бюро және ... ... ... заң ... ... ... жұмыс тобы құрылды. Жұмыс
тобының құрамына ҚР Ұлттық ... ... ... корпорацияларынан, екінші деңгейлі банктерден, сонымен бірге
әртүрлі жеке банктік операцияларды жүргізетін ұйымдардан құралған өкілдер
кіреді.
ЮСАИД ... ... бюро ... ... ... ... ірі халықаралық несиелік бюроның операторларының
өкілдері өткен жылдары біздің елімізге ... және ... ... құру ... ... оларға үлкен әсерін тигізді.
«Несиелік бюро және несиелік тарихты қалыптастыру туралы» заң жобасын
өңдеу бойынша ... тобы ... ... өзінің жұмысын аяқтап, оны
енді ... ... ... ... 2004 ... ... ... Республикасындағы несиелік бюролар және ... ... ... ... ... заңы қолданысқа енгізілді.
Бұл заңның шығуымен шағын және орта ... ... ... ... Өйткені, олар ұзаққа созылған несиелік ... жоқ еді, ... ... ... ... ... Республикасының заңы
Қазақстан Республикасындағы несиелік бюролар және несиелік тарихты
қалыптастыру туралы
Осы заң Қазақстан Республикасындағы несиелік тарихты қалыптастырудың
құқықтық, экономикалық және ... ... ... ... пайдалану жүйыесіне қатысушылардың құқықтық жағдайын айқындайды,
несиелік бюролардықұруға, олардың қызметін жүзеге асыруға және ... ... ... осы ... мемлекеттік реттеу, бақылау
мен қадағалау ерекшеліктерін реттейді.
1-тарау. Жалпы ережелер
1-бап. Осы заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар
Осы ... ... ... ... ... ... тарихтың деректер базасы – Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ақпараттық жүйелерге және ақпарат
процестеріне негізделген несиелік бюроның ақпараттық ... ... ... ... ... ... ... жасауға және
қорғауға қатысу жөніндегі ...... ... осы ... ... ... тарих субъектілерінен алынған мәліметтерді
ресімдеу (өңдеу), сақтау және несиелік бюроға беру ... ... ... беру және ... есептерді алу туралы ... осы ... ... және ... несиелік бюро мен ақпарат беруші
арасындағы жасалатын шарт;
4) ақпарат- несиелік тарихты ... және оны ... ... ... ... ... жағдайда электрондық цифрлық қолтаңбамен
куәландыратын, электрондық және қағаз түріндегі жеткізушілердегі несиелік
тарих субъектілеріне қатысты мәліметтер;
5) несиелік тарих – несиелік тарих субъектісі ... ... ... ... бюро – несиелік тарихты қалыптастыруды, несиелік есептер беруді
және өзге де қызметтер көрсетуді ... ... ... ... ... ... несиелік тарихтағы ақпаратты толық немесе ішінара ... ... ... ... – несиелік есепті алуға құқығы бар тұлға;
9) ақпарат беруші – несиелік бюроға ақпарат ... жеке ... ... ... ... ... беру – несиелік бюроның несиелік тарихтағы ақпаратты
беру жөніндегі қызметі;
11) жазбаша ұйғырым – анықталған кемшіліктерді белгіленген ... ... ... міндетті түзету шараларын қолдану туралы несиелік
бюроға нұсқау;
12) несиелік тарих субъектісінің келісімі – ... ... ... ... ... ... несиелік тарих
субъектісінің өзі туралы ақпаратты ... ... ... не өзі ... ... ... тұлғаларға беруге жазбаша рұқсаты;
13) несиелік тарих субъектісі - ... ... ... ... жеке ... жеке кәсіпкер немесе заңды тұлға;
14) уәкілетті орган – ... ... және ... ... реттеу мен
қадағалауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган;
15) шартты және ықтимал міндеттемелер- орны жабылмағкан ... ... ... расталған кепілдіктер, вексельдер мен кепілгерліктер;
16) несиелік тарихты қалыптастыру және оны пайдалану жүйесіне қатысушылар –
несиелік тарих субъектілері, ... ... ... ... ... ... несиелік тарихты қалыптастыру – несиелік бюро осы Заңға сәйкес ақпарат
берушілерден алған ... ... ... ... оны ... ... ... және жаңарту жөніндегі іс -әрекет немесе іс-
әрекеттер жиынтығы.
2-бап. ... ... ... бюролар және несиелік
тарихты қалыптастыру туралы заңдары
1. Қазақстан Республикасының несиелік бюролар және несиелік ... ... ... ... ... ... және ... Республикасының Азаматтық кодексінен, осы
Заңнан және Қазақстан Республикасының өзге де ... ... ... Осы Заң ... ... ... және ... есептер беру,
несиелік бюроларды құру, олардың жұмыс істеуі және қызметін ... ... ... тарихтың деректер базасын құру мен қорғауға
қатысу жөніндегі қызметін жүзеге асыру кезінде ... ... ... Респубилкасының өзге де заң актілері қолданылатын
салаға жататын қатынастар осы Заңда реттелмеген қатынастар ... ... ... Егер ... Республикасы бекіткен халықаралық шартта осы
Заңдағыдан өзге ережелер белгіленсе, онда халық аралық ... ... ... ... қалыптастыру және ақпаратты пайдалану
принциптері
Несиелік тарихты қалыптастыру және ... ... ... ескеріле отырып жүзеге асырылады:
1) несиелік тарих субъектісі келісімінің болуы;
2) барлық несиелік тарих ... ... ... ... ... деректер базасын және ақпараттық
жүйені мақсатты қайдалану;
4) ақпараттың құпиялылығы;
5) несиелік тарихтың деректер базасын және тиісті ақпараттық жүйелерді
қорғауды ... ... ... жеке ... қол ... ... ... құқықтарын, бостандықтары мен заңды мүдделерін қорғау.
2-тарау. Несиелік бюролардың қызметі және ... ... ... ... ... ... мен қадағалау
4-бап. Несиелік бюролардың қызметін ... ... ... ... ... мен несиелік есептердіалушылардың қызметін
бақылауды жүзеге асыратын мемлекеттік органдар
1. Несиелік бюролардың ... және ... ... ... ... жүзеге асырады.
2. Уәкілетті органның құзіретіне:
1) осы Заңға сәйкес несиелік бюролардың қызметі мәселелері бойынша
нормативтік құқықтық актілер қабылдау;
2) ... ... ... жүзеге асыру құқығына лицензиялар беру;
3) Қазақстан Республикасының несиелік бюролар және ... ... ... ... сақталу мәселелері бойынша несиелік бюролар
қызметіне инспекциялау жүргізу;
4) Қазақстан ... ... ... және ... ... ... ... анықталған бұзушылықтарын жою туралы
несиелік бюроларға жазбаша ұйғарымдар жіберу;
5) ... ... ... ... ... ... санкциялар
қолдану;
6) несиелік бюролардың қызметіне, соның ішінде несиелік ... ... ... бойынша жеке және заңды тұлғалардың
өтініштерін қарау жатады.
3. Ақпараттандыру саласында мемлекеттік саясатты іске ... ... ... ... асыратын уәкілетті мемлекеттік орган осы Заңда
белгіленген талаптарды ескере отырып, ақпараттық қызметтер ... ... ... ... бюролардың және несиелік
есептерді алушылардың (несиелік тарихсубъектілерін ... ... ... ... және ... ... ... асырады.
3-тарау. Несиелік бюроларды құру, олардың қызметін жүзеге асыру және
тоқтату
6-бап. Несиелік бюролар және олардың құрылтайшылары
1. несиелік ... ... ... ... ... және ... істейтін коммерциялық ұйымдар болып табылады.
2. Қазақстан Республикасында жеке және ... ... ... ... ... және ... істейді.
3. несиелік бюроқызметін жүзеге асыру құқығына лицензияны ... өзі ... ... ... ... бюролар жүзеге асыратын қызмет түрлері
1. Несиелік бюролар қызметінің негізгі ... ... ... және ... ... беру ... табылады.
2. Несиелік бюро қызметінің қосымша түрлеріне:
1) несиелік тарихты ... және оны ... ... қызметін автоматтандыру үшін ... ... ... етуді өткізу;
2) несиелік бюроның қызметіне қатысты арнаулы әдебиетті және өзге де
ақпараттық материялдарды ... ... ... қалыптастыру және оны пайдалану жүйесіне
қатысушыларды ақпараттық ... ... ... ... ... ... тарих субъектілерінің несие қабілеттілігін олар әзірленген
әдістеме негізінде жүзеге асырылатынбағалау;
5) маркетингтік және статистикалық зерттеулер ... ... ... осы ... ... кәсіпкерлік қызмет түрлерін
жүзеге асыруға құқылы емес.
9-бап. Лицензия алуға қажетті құжаттар және оларды қарау мерзімдері.
1. Лицензиат несиелік ... ... ... ... ... ... үшін уәкілетті органға :
1) лицензия беру туралы өтініш;
2) заңды тұлғаны мемлекеттік ... ... ... ... ... ... тәртіппен мемлекеттік тіркеуден өткен құрылтай
құжаттарының нотариат куәландырылған көшірмесін;
4) уәкілетті орган несиелік ... ... ... ... ... ... ... растайтын құжаттар;
5) Қазақстан Республикасының заңдарында ... ... ... ... ... беруге міндетті.
2. Несиелік бюроның қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия ... ... ... ... осы ... 1-тармағында көзделген соңғы
құжатты алған күннен бастап бір ай ... ... ... ... бюро қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия беруден
бас тарту
Несиелік бюроның қызметін жүзеге асыру құқығына лицензия ... ... ... заң актілеріне сәйкес субъектілердің осы
санаты тыйым салынған белгілі бір қызмет түрі жүзеге ... осы ... ... ... ... ... өтініш берушіге қатысты оның қызметінің осы түрімен шұғылдануына соттың
тыйым салған шешімі ... ... бас ... Несиелік бюроның лицензиясын қайтарып алу
Уәкілетті орган мынандай негіздемелердің бірі бойынша:
1) лицензиардың ... ... ... ... ... ... ... лицензияның қолданылуы соңғы он екі айдың ішінде ... рет ... ... жүзеге асыруға лизенциясы бар ... ... сот ... ... лизензиаттың кәсіпкерлік қызметі тоқтатылса;
5) лицензиат лицензия алу кезінде көрінеу жалған ақпарат берсе, несиелік
бюроның ... ... алу ... ... арызбен сотқа жүгінуге
құқылы.
4-тарау. Несиелік тарихты ... және ... ... ... мен ... бап. ... ... құқықтары
Несиелік бюро:
1) ақпарат берушілермен ақпарат беру және несиелік есептерді алу туралы
шарттар жасасуға;
2) ақпарат берушілерден ... ... ... өзі ... несиелік бюроларға беруге келісімін алғаны туралы
растауды, сондай-ақ несиелік тарихты қалыптастыратын ... әрі ... ... ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында айқындалған тәртіппн филиалдар
мен өкілдіктер ашуға;
4) Қазақстан Республикасының заң ... және осы ... ... ... көзделген өзге де құқықтары болуға құқылы.
17-бап. Несиелік бюроның міндеттері
Несиелік бюро:
1) несиелік тарихты қалыптастыруды жүзеге асыруға;
2) несиелік тарих субъектісінің келісімін ... ... ... болған
кезде несиелік есептерді беруге;
3) осы Заңда ... ... ... несиелік тарихтағы
ақпаратты ашуға жол бермеуге;
4) егер алушыға берілген ... ... ... бюро ... ... әрекетсіздігі салдарынан, ақпарат берушілер ... ... ... ... келмейтін ақпарат болған жағдайда,
несиелік бюроның ішкі ... ... ... ... тарих
суюъектісіне түзетілген несиелік есепті беруге;
5) несиелік тарих субъектісінің өтігіші бойынша оған ... ... ... ... ... берген ақпарат беруші туралы
мәліметтерді табыс ... ... ... беру ... сауал Қазақстан Республикасының заңдарында
белгіленген талаптар бұзыла отырып жасалған болса, несиелік есепті
беруден бас ... ... ... ... ... өз ... ... есеп
жүргізуге және есептілік табыс етуге;
8) тиісті ... ... ... ... ресімделуге немесе нақтылануға
тиіс, келіп түскен ақпаратты ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық ресурстар мен ... ... ... ... ... ... ақпарат беру және несиелік есептерді алу туралы шартта көзделген
жағдайларда ақпрат берушінің ... ... үшін ... ... ... банк ... несие қабілеттерін бағалап,
оларға талдау жасадым. ... ... ... ... мен
коэффициенттерді (өтімділік, тиімділік, қаржы ... және ... ... ... ... ... ... анықтадым.бұл
арқылы қарыз алушылардың класын анықтап, сол арқылы банк оларға несие беру
керек пе, жоқ па? ... ... ... Банк ... ... ... ... алатын тәуекел деңгейін және берілетін несие мөлшерін анықтап алуы
қажет. Кез келген несиелік ... ... ... Банк ... беру ... ... қабылдаудың алдында мынаны білуі қажет:
қарыз алушының «беріктілігі», бұл арқылы бұрын алынған ... ... және ... өз ... есеп ... және еесеп берудің сапалығы,
басқарушылардың жауапкершілігі мен ... ... ... ... ... ... ... өндіреді;
қарыз алушының «табысы». Банк табысының деңгейі несиелеу кезіндегі тәуекел
деңгейімен үйлесуі қажет. Банк қарыз алушының ... ... ... ... болатын көзқарастарды пайдаланады, яғни клиенттің банкке
пайыз сомасын төлеуі жақсы қаржы ... ... ... ... Бұл баланс өтімділігін, яғни меншік капитал мен тартылған
капиталдың ара қатынасын зерттеуден байқалады;
несиені «өтеу». ... ... ... ... ... ... пен кепіл құқығы есебінен жүзеге асырылады;
несиені «қамтамасыз ету», яғни банктің ... ... мен ... ... алушының алған несиесі бойынша оның активін, соның ішінде
бағалы қарыздарды қоса ... банк ... ... ... ... несие – бұл қарыз алушының активтерімен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... қалып, оның
пайдалануында болады.
Банк несиелік келісімшарттың орындалуына, қарыз алушының алған ... және оны ... ... ... ... Осы ... қарыз
алушының шаруашылық қызметіне, оның қаржылық жағдайына талдау жасап, ... ... ... ... және есеп айырысу құжаттарын,
бухгалтерлік жазуларды, есептік материалдарды тексереді. Осы ... ... ... барлық қаржы ақпраттар түрлері мен басқа да ақпараттар,
сондай-ақ басқа да көздер ... ... ... ... ... ісін ... ... болады.
Несиелік бюро несие берушілердің ... ... ... ... ... не ... өз ... табыс алатын
және тәуелсіз жұмыс істейін мекеме ... ... ... ... ... клиентері туралы мәліметтермен қамтамасыз етеді. Бюро ... ... ... ... ... (сот,мемлекеттік, тіркеуші
және салық органдары және т.б.) және әр қарыз алушы бойынша ... ... ... ... ... бойынша ұсынған
ақпараттардың жүйелік және анықтылық талаптары негізінде Бюроданпотенциалды
қарыз алушылардың несиелік операциалары туралы есеп ... ... ... бюроның мәліметтерді қатаң тәртіпте ұсынудың негізі, әсіресе несие
берушілердің өздерінің құрамына ... ... ... дауларына
тап болады: әр қайсысы өзінің мәліметтерін ... ... және ең ... ... ... Басқаша айтқанда несиелік бюро қызметінің негізі
өзара айырбас ... яғни ... бюро мен ... ... ... ... ... Республикасының заңдық нормативтік- құқықтық актілері:
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (Жалпы бөлім).
2. «Акционерлік қоғамдар туралы» ҚР Заңы № 281 – 1 10.06.98 ... ... ... ҚР Заңы № 67-1 21.01.97 ж.
4. «Банктер және банк қызметі туралы» ҚР Президентінің Заң күші бар ... ... 31 ...... «Екінші деңгейдегі банктерге арналған пруденциялық нормативтер туралы»
Ұлттық банк басқармасының № 213 қаулысы 03.06.02 ... ... ... және ... ... ... ҚР Заңы №
220-1 22.04.98 ж.
7. «Жеке кәсіпкерлік туралы» ҚР Заңы № 135-1 19.06.97 ... ... ... мемлекеттік тіркеу туралы « ҚР Президентінің Жарлығы №
2198 17.04.95 ж.
9. «Кіші кәсіпкерлікті мемлекеттік қолдау туралы» ҚР Заңы №131-1 ... ... ... ... ... туралы» ҚР Заңы №254 300.06.98
11. «Қозғалмайтын мүлік келісім шартының мемлекеттік тіркеу туралы» ... ... №2727 25.12.97 ... «Қозғалмайтын мүлік ипотекасы туралы» ҚР ... ... ... ... ... және ... да бюжетке төленетін міндетті төлемдер туралы» ҚР
Заңы №2223 24.04.95 ж. (өзгертілген және толықтырылған ).
14. «Ұлттық банкі туралы» ҚР ... Заң күші бар ... 1995 ... ... № 2155.
15. «Кредиттік бюролар және кредиттік тарихты қалыптастыру туралы» ҚР ... ... 2004 ... ... дело / Под ред. Белоглазовой Г.Н., Кроливецкой Л.Н. –
СПб.:Питер, 2002.
17. ... дело / Под ... В.И. - ... и ... ... дело / Под ред. ... Г.Г. – ... и статистика,
2000.
19. Банковское дело / Под ред.Лаврушина О.И. – ... и ... ... дело / Под ... Г.С. – ... Қаржы-Қаражат,
1998.
21. Банки и банковские опарции / под ред. ... Е.Ф. – М., ... ... ... ... / Под ред. Платонова В.,
Хиггниса М.- М.: Консалтбанкир, 1998.
23. «Бизнес- план» / Под. Ред.маниловского Р.Г. – М.: ... и ... ... М.Т. ... деятельность банков в ... ... ... ... К.Ш., ... Э.Т., ... Ж.Г. «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау». А.: Экономика, 2001 ... ... Г.Т. ... ... ... в Казахстане» А.: Каржы-
Каражат, 2000.
27. Көшенова Б.А. Ақша, ... ... ... ... – А.:
Экономика, 2000.
28. Мақыш С.Б. Коммерциялық ... ... – А.: ... ... ... Г.С. ... политика коммерческого банка. – М.: ИКЦ ... ... С. ... ... менеджмент / Перевод с английского со 2- го
изд. – М.: Дело, 1997.
31. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық ... ... ... – А.: ... 1999.
32. Усоскин В.М. Современный коммерческий банк: управление и операции. ... ... ... ... және ... ... алынған әдебиеттер:
33. Афанасьева О.Н. Краткосрочное кредитование предпрятий: проблемы и
возможные пути ... // ... ...... ... Д.В. ... банковской системы, роль кредитных бюро. ... ... № 10, 2003 ... Даулетбеков Б. Экономико- ... ... ... ... АПК. // Банки Казахстана, № 9, 2003 г.
36. Задорожная Н.П. Актуальные вопросы кредитования предприятий банками. //
Деньги и ... № 8, ... ... Б. ... ... ... выявления рисков. // Банки
Казахстана, № 3, 2002 г.
38. Калакабаева Г.М. Методы обоснования ... ... ... // ... ... № 11, 2001 ... Карпов М.В. Правовые вопросы определения кредитоспособности ... ... и ... № 11, 2000 ... ... А.А. Использование показателей финансовой устойчивости ... ... ... ... // ... и ... № 1, ... Напольских М.А. Скоринговый метод оценки кредитоспасобности частных
лиц. // Банки ... № 4, 2003 ... ... И.В. ... ... ... жилищных кредитов в банке.
// Банковское дело, № 4, 2004 ... ... С. ... кредитование в Казахстане. // Банки
Казахстана, № 5 , 2005г.
44. Система ... бюро в ... ... ... в ... – успех сбалансированного подхода. // Банки Казахстана, № 9,
2003 г.
45. АО «Банк ЦентрКредит» ... ... // ... 2002 ... ... ... не испортишь. // Новое поколение, 11 апреля 2006 ... ... ... АО ... ... www.centercredit.kz
-----------------------
1 Дүйсенбаев Қ.Ш. «Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау», А.: Экономика,
2001ж.
18 ... Д.В. ... ... ... роль ... бюро»
Журнал «Банковское дело» 10-2003 г.
17 Зиятбеков Б. «Кредитное бюро – ... ... ... ... ... №3 ... ... С.Б. «Коммерциялық банктер операциялары», А.: ИздарМаркет, 2004ж.
15 ... ... АО ... ... ... ... АО «Банка ЦентрКредит»
* «ЦентрКредит» Банкінің 2006 ж. жарнамалық материалынан
13 Кредитная политика АО ... ... ... дело / Под ... Г.С. – Алматы: Қаржы-Қаражат,
1998.
политика АО «Банка ЦентрКредит»
7 Усоскин В.М. ... ... ... ... и ...... ... «Банковское дело». Учебник / Под ред. Колесникова В.И. М.: ... ... 2000 ... дело / Под ... Г.С. – ... ... 1998

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 69 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктерде қарыз алушы клиенттің несиелік қабілетін талдау тәжірбиесі («Қазақстан халық банкі» ақ-ның мәліметтеріне сүйене отырып)75 бет
Шағын және орта кәсіпкерліктің дамуында кедергі болып тұрған несиелік мәселелерді қарастырып, оларды тиімді несиелендіру арқылы шешу жолдарын зерттеу73 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті73 бет
Қарыз алушының несиелік қабілеті туралы түсінік және оның маңызы40 бет
Казкоммерцбанк АҚ-дағы қарыз алушының несиелік қабілетін талдау31 бет
Несие тәуекелділігін басқару жүйесіндегі қарыз алушының несие қабілеттілігін талдау29 бет
Қазақстан Республикасының қарыз алушының несиелік қабілетін бағалау27 бет
Қарыз алушы кәсіпорынның несиелік қабілеттіліктерін бағалау8 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау34 бет
Қарыз алушының несие қабілеттілігін бағалау туралы50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь