Мұнай-газ саласындағы кәсіпорындарда ұзақ мерзімді активтер есебі және аудиті

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

Тарау 1. Ұзақ мерзімді активтердің теориялық негіздері мен «Теңізшевройл» біріккен кәсіпорынның қаржылық экономикалық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.1.Ұзақ мерзімді активтер, жалпы сипаттамасы мен олардың жіктелуі ... ... ... .5
1.2.Кәсіпорынның қаржылық экономикалық жағдайы
мен есеп саясаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15

Тарау 2. Кәсіпорында ұзақ мерзімді активтердің есебін ұйымдастыру ... ... ... ...29
2.1. Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... 29
2.2. Материалдық емес активтердің есебін ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38
2.3. Негізгі құрал мен материалдық емес активтердің тозуының есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .47
2.4. Ұзақ мерзімді инвестицияның есебі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60

Тарау 3. Ұзақ мерзімді активтердің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65

3.1. Негізгі құралдардың аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...65
3.2. Материалдық емес активтердің аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .72
3.3. Ұзақ мерзімді инвестициялардың аудиті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .79

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 87

Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 91

Қосымша ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 93
Кіріспе

Нарық қатынастары жағдайында шаруашылық жүргізуші субъектілерде бухгалтерлік есептің маңызы ерекше зор. Қазіргі кезде елімізде қолданылып жүрген бухгалтерлік есеп жүйесі халықаралық бухгалтерлік есеп стандарттарына өтуде. Сондықтан да, бухгалтерлер қаржылық есеп беруді халықаралық стандарттардың негіздеріне сәйкес жүргізеді.
Бухгалтерлік есеп және есеп беру мәліметтері шаруашылық жүргізуші субъектілердің және олардың құрылымдық бөлімшелерінің қызметін жедел басқару үшін, экономикалық жоспарлар жасап, оның орындалуын бақылау үшін қолданылады.
Еліміздің егемендік алып, өз алдына ел болғанына да он төрт жылдан артық уақыт өтті. Еліміздің жағдайын жақсарту, экономикалық дағдарыстан шығу мемлекеттік тұрғыдан бақылауға алынған мәселелер бойынша күн тәртібінде бірінші кезекке қойылып отыр. Бұған Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» атты стратегиялық бағдарламасында «Еліміздің экономикалық саясатының бірден-бір басымды бағыты – шағын және орта бизнесті дамыту» - деп атап көрсетуі дәлел бола алады. Сонымен қатар қазіргі кезде халықаралық стандарттарға өту барысында бухгалтерлік есеп және аудит жұмысына қойылатын талап өте күрделі болып саналады.
Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық қызметі тек қана материалдық, еңбек, қаржы ресурстарын пайдалану арқылы ғана емес, сонымен қатар, негізгі қорлар – еңбек құралдары және белгілі бір қызметпен айналысуға жағдай туғызатын матариалдық емес активтерді, яғни ұзақ мерзімді активтерді пайдалану арқылы іске асырылатыны баршамызға белгілі.
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі болып өндірісте ұзақ уақыт бойы пайдаланылатын, өзінің бастапқы пішінін сақтай отырып, құнын шығарылған өнімге біртіндеп амортизациялық аударым ретінде ауыстыратын еңбек құралдарын, басқа да материалдық емес активтердің есебін ұйымдастыру болып табылады. Себебі, кез келген өндірістік, немесе, коммерциялық кәсіпорын құрылған кезде, бірінші кезекте, яғни ұзақ мерзімді активтерді қажет ететіндігі бәрімізге белгілі. Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-жабдықтарын тартса ғана жүреді, ал ол еңбек заттары (шикізат, материалдар, сатып алынған жартылай фабрикаттар) және еңбек құралдары болып бөлінеді. Бұл арада еңбек құралдарының құрамы сыртқы белгісімен емес, олардың өндіріс процесінде атқаратын роліне қарап анықталады.
Қазақстан Республикасының аймағында әрекет етіп отырған барлық субъектілерге қаржылық есеп беруді және бухгалтерлік есепті жүргізу міндеттілігі жүктеледі. Бухгалтерлік есеп жүйесін жүргізудің жалпы қағидасы мен ережесі нормативтік-құқықтық құжаттарда белгіленген.
Сол себепті, бұл диплом жұмысының мақсаты болып кәсіпорында ұзақ мерзімді активтердің есебі мен аудитін ұйымдастыруды меңгеру болып табылады. Теориялық негіздерді практикалық материалдармен сабақтастыра отырып, алға қойылған мақсатқа жету үшін келесідей мәселелерді шешу қажет:
- негізгі құралдардың есебі мен материалдық емес активтердің есебін ұйымдастырудың қағидаларын оқып-білу;
- негізгі құрал мен материалдық емес активтердің амортизациясын есептеу әдістері;
- ұзақ мерзімді қаржы салымдарының есебін ұйымдастыру;
- ұзақ мерзімді активтердің аудитін ұйымдастыру әдістемесін қарастыру.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі ретінде «ТЕҢІЗШЕВРОЙЛ» біріккен кәсіпорны болып саналады. Бұл біріккен кәсіпорын 1993 жылы құрылған. Контракт бойынша шетел инвестицияларының сомасы 20 млрд. долларды құрайды. Қазіргі уақытта «Теңізшевройл» біріккен кәсіпорынның құрылтайшы-серіктестері болып төмендегі компаниялар саналады: «Шеврон Оверсиз Компани» - 50%, «ЭксонМобил Казахстан Венчурс Инк» - 25%, «Казмұнайгаз» - 20%, және «ЛукАрко» - 5%. 2005 жылы ұзақ мерзімді активтері 3369968 мың доллар. 2005 жылы кәсіпорынның шикі мұнай өндіру көлемі 13,7 млн. тоннаны құраған, бұл кәсіпорында орташа күндік мұнай өндіру деңгейі 296 мың баррельді көрсетеді. Есепті кезеңдегі бірлескен кәсіпорынның таза табысы 632519 мың долларды құрап отыр.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақстан Республикасы Президентінің «Бухгалтерлік есеп туралы» 1995 жылғы 26 желтоқсанындағы №2732 заң күші бар Жарлығы.
2. Қазақстан Республикасы Президентінің «Қазақстан Республикасындағы аудиторлық қызмет туралы» 1998 жылғы 20 қарашадағы №20 заң күші бар Жарлығы (2001 жылғы 15 қарашадағы өзгертулер және толықтырулар).
3. «Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы» 2001 жылғы 12 маусымдағы №209-11 Қазақстан Респуьликасының салық кодексі.
4. Қазақстан Респуьликасы Президентінің «Акционерлік қоғамдар туралы» 2002 жылғы 10 шілдедегі №2811 заң күші бар Жарлығы.
5. Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігінің Бухгалтерлік есеп әдістемесі және аудит Департаменті . Бухгалтерлік есептің стандарттары және әдістемелік ұсынымдары. – Алматы: Кәусар бұлақ, 1999.
6. Андреев В.Д. Практический аудит. – М.: Экономика, 1994.
7. Андросов А.М. Бухгалтерский учет. – М.: Финансы и статистика,1996.
8. Ван Хори Дж.К. Основы управления финансами. – М.: Финансы и статистика, 2000.
9. Кондраков Н.П. Бухгалтерский учет, анализ хозяйственной деятельности и аудит. – М.: Перспектива, 1994.
10. Кеулимжаев К.К. Корреспонденция счетов. – Алматы: БИКО, 2000.
11. Кеулимжаев К.К., Толегенов Э.Т., Байдаулетов М.Б., Кудайбергенов Н.А. Субъектінің қаржы-шаруашылық қызметі бухгалтерлік есеп шоттарының корреспонденциясы. – Алматы: Экономика, 1998.
12. Кутер М.И. Теория и принципы бухгалтерского учета. – М.: Финансы и статистика, Экспертное бюро 2000.
13. Курятова Л.А., Эргашев Х..Х.. Бухгалтерский учет основы теории. – М.: Маркетинг 1999.
14. Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэл Д. Принципы бухгалтерского учета. Пер. С англ. Под ред. Соколова Я.В. – М.: Финансы и статистика,1999
15. Палий В.Ф., Палий В.В. Финансовый учет. – М: ФБК Прес, 1998
16. Подольский В.И. – М.: Аудит, ЮНИТИ, 1997.
17. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.И. Бухгалтерский учет на предприятии. – Алматы: Центраудит-Казахстан, 1998.
18. Тасмағамбетов Т. А., Омаров А.Ш., Әлібекова Б. А., Рабатов О. Ж., Байболтаева Н. А., Радостовец В. К., Қаржы есебі. – Алматы: Дәуір,1998.
19. Тоқсанбай С. Р . Толық экономикалық орысша-қазақша сөздік. -Алматы : 1999.
20. Шишкин А.К., Микрюков В.А., Дышкант И. А. Учет, анализ, аудит на предприятии. – М.: Аудит, ЮНИТИ, 1996.
21. Хорнгрен Ч.Т., Дж. Фостер. Бухгалтерский учет: управленческий аспект. – М.: Финансы и статистика, 2000.
22. Энтони Р., Рис ДЖ. Учет: ситуации и примеры. – М.: Финансы и статистика, 1999.
23. Энциклопедия общего аудита.- М .: Дело и сервис. 1999.
24. Чистов Д.В. Основы компьютерной бухгалтерии: Учебный практикум по ведению бухгалтерского учета в 1с: Бухгалтерии-Проф. 6.0 для Windows. – М.:1997.
25. Умнов Э.А., Чистов Д.В. Бухгалтерский учет на персональной ЭВМ: Учебный практикум по ведению бухгалтерского учета в «1С: Бухгалтерия»(6.0 версия). – М .: 1995
26. Фигурнов В., Давыдова В., Нуралиева С., Постнова С. «1С: Бухгалтерия» - проф для Windows 6.0
27. Ковбасюк М.Р., Соколовская З.Н., Беспалов В.И. Анализ финансовой деятельности предприятия с использованием ПЭВМ .- М.: Финансы и статистика, 1997.
28. Подольский В.И., Дик В.В. Бухгалтерский учет на персональных ЭВМ. – М.: 1996
29. Документация по пакету «1С: Бухгалтерия»
30. Фигурнов В., IBM PC для пользователя.
31. Журнал «Компьютер плюс бухгалтер». «Бизнес-Информ», 1999-2005
32. Э. Т. Төлегенов. Бухгалтерлік ақпарат жүйелері: - Алматы Экономика, 2001
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
«Қаржы және есеп» факультеті
«Бухгалтерлік есеп және аудит» кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы: ... ... ... ... ... ... және аудиті.
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
....................................................3
Тарау 1. Ұзақ мерзімді активтердің теориялық негіздері мен «Теңізшевройл»
біріккен ... ... ... ... ... ... ... мен олардың
жіктелуі.............5
1.2.Кәсіпорынның қаржылық экономикалық жағдайы
мен ... 2. ... ұзақ ... ... ... ... құралдардың ... ... ... емес ... ... ... құрал мен материалдық емес активтердің тозуының
есебі.......................................................................
......................................................47
2.4. Ұзақ мерзімді инвестицияның
есебі.................................................................60
Тарау 3. Ұзақ мерзімді активтердің
аудиті.............................................................65
3.1. Негізгі құралдардың
аудиті......................................................................
.........65
3.2. ... емес ... Ұзақ ... инвестициялардың
аудиті.........................................................79
Қорытынды...................................................................
.............................................87
Қолданылған әдебиеттер
тізімі......................................................................
..........91
Қосымша.....................................................................
...............................................93
Кіріспе
Нарық қатынастары жағдайында шаруашылық жүргізуші субъектілерде
бухгалтерлік есептің маңызы ерекше зор. Қазіргі ... ... ... ... есеп ... халықаралық ... ... ... ... да, бухгалтерлер қаржылық есеп беруді
халықаралық стандарттардың негіздеріне сәйкес жүргізеді.
Бухгалтерлік есеп және есеп беру ... ... ... және ... ... бөлімшелерінің қызметін жедел
басқару үшін, экономикалық жоспарлар жасап, оның орындалуын бақылау ... ... ... өз алдына ел болғанына да он төрт жылдан
артық уақыт өтті. ... ... ... ... ... ... ... бақылауға алынған мәселелер бойынша күн
тәртібінде ... ... ... ... ... ... ... Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» атты ... ... ... ... ... ...... және орта бизнесті дамыту» - деп атап ... ... ... Сонымен қатар қазіргі кезде халықаралық стандарттарға өту барысында
бухгалтерлік есеп және аудит жұмысына қойылатын талап өте ... ... ... ... тек қана ... ... ресурстарын пайдалану арқылы ғана емес, сонымен қатар, негізгі
қорлар – еңбек құралдары және ... бір ... ... ... ... емес активтерді, яғни ұзақ мерзімді активтерді
пайдалану арқылы іске асырылатыны баршамызға ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыт
бойы пайдаланылатын, өзінің бастапқы пішінін ... ... ... ... ... ... аударым ретінде ауыстыратын
еңбек құралдарын, басқа да материалдық емес ... ... ... табылады. Себебі, кез келген өндірістік, ... ... ... ... ... ... яғни ұзақ ... активтерді
қажет ететіндігі бәрімізге белгілі. Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал-
жабдықтарын тартса ғана ... ал ол ... ... ... ... ... жартылай фабрикаттар) және еңбек құралдары болып ... ... ... ... ... ... ... емес, олардың өндіріс
процесінде атқаратын роліне қарап анықталады.
Қазақстан Республикасының аймағында әрекет етіп ... ... ... есеп ... және ... есепті жүргізу
міндеттілігі жүктеледі. Бухгалтерлік есеп жүйесін жүргізудің жалпы қағидасы
мен ережесі нормативтік-құқықтық құжаттарда белгіленген.
Сол себепті, бұл ... ... ... ... ... ... ... есебі мен аудитін ұйымдастыруды меңгеру ... ... ... ... материалдармен сабақтастыра
отырып, алға қойылған мақсатқа жету үшін ... ... шешу ... ... ... есебі мен материалдық емес активтердің есебін
ұйымдастырудың ... ... ... ... мен ... емес ... амортизациясын есептеу
әдістері;
- ұзақ мерзімді қаржы салымдарының есебін ұйымдастыру;
- ұзақ ... ... ... ... әдістемесін қарастыру.
Диплом жұмысының зерттеу объектісі ретінде «ТЕҢІЗШЕВРОЙЛ» ... ... ... Бұл ... ... 1993 жылы құрылған.
Контракт бойынша шетел инвестицияларының сомасы 20 млрд. ... ... ... ... ... ... құрылтайшы-
серіктестері болып төмендегі ... ... ... ... - 50%, ... ... Венчурс Инк» - 25%, «Казмұнайгаз» -
20%, және «ЛукАрко» - 5%. 2005 жылы ұзақ ... ... 3369968 ... 2005 жылы кәсіпорынның шикі мұнай өндіру көлемі 13,7 млн. ... бұл ... ... ... ... ... ... 296 мың
баррельді көрсетеді. Есепті кезеңдегі ... ... таза ... мың ... ... ... Ұзақ ... активтердің теориялық негіздері мен «Теңізшевройл»
біріккен кәсіпорнының қаржылық ... ... Ұзақ ... ... ... ... мен олардың жіктелуі
Ұзақ мерзімді активтер деп кәсіпорында бір ... ... ... ... ... ... ... әкеледі деп күтілетін
активтерді айтады. Ұзақ мерзімді активтерге төмендегілер жатады:
1) негізгі құралдар;
2) материалдық емес активтер;
3) ұзақ мерзімді инвестициялар;
4) ұзақ ... ... ... ... құралдар – деп өндірісте ұзақ уақыт бойы (бір жылдан
артық) пайдаланылатын, өзінің бастапқы заттай ... ... ... ... ... ... өнімге, орындалған жұмысқа, көрсетілген
қызметке біртіндеп бөліп-бөліп есептелген амортизациялық аударым ... ... ... яғни ... ... ... субъектілерінде негізгі құралдардың есебі №6 «Негізгі қорлар
(құрал-жабдықтардың) есебі» - деп ... ... есеп ... ... ... кезде Қаржылық ... ... 16-шы ... құралдар» деп аталатын стандартына сәйкес
жүргізіледі.
«Негізгі құралдарға» - қозғалмайтын мүлік, жер учаскілері, үйлер мен
ғимараттар, ... ... ... мен ... ... ... аспаптары мен құралдары, есептеуіш машиналары мен техникалары және
олардың программалық құралдары, көлік тасымалдау құралдары, ... және ... ... өнім және жұмыс малдары, көп
жылдық көшеттер, шаруашылықтың ішкі жолы, тағы да басқалар ... ... ... ... қарамастан
пайдалану мерзімі бір жылдан аспайтын өндіріс құралдары негізгі құралдардың
қатарына жатпайды.
Барлық «негізгі құралдар» өздерінің өндіріске ... ... және ... емес ... екі ... бөлінеді. Өндірістік
негізгі құралдар – деп өндірісте қызмет ... яғни өнім ... ... ... құралдарды айтады. Олар: өндіріске
арналған үйлер, ғимараттар, өткізгіш тетіктер, құрылыс ... ... ... ... ... ... құрал-саймандар,
өлшеуіш аспаптары және тағы басқалары. Өндірістік емес негізгі құралдардың
қатарына ... ... ... ... ... негізгі
құралдар жатады. Оларға тұрмыстық үй-жай ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру, білім беру және ... ... ... ... және тағы да ... негізгі
құралдар жатады. Халық шаруашылық салаларына және қызмет істейтін түрлеріне
қарай барлық негізгі құралдар: ... ауыл ... ... (тоғай)
шаруашылығы, тасымалдау, байланыс, құрылыс, материалды-техникалық жабдықтау
және сату-өткізу ... ... ... ... органдары,
әлеуметтік сақтандыру, ғылым және білім беру, ғылыми көмек көрсету және
тағы да басқа салалар ... ... ... ... ... ... ... кезде олардың қатысуымен шығарылған ... ... ... мен ... ... қай түріне жататындығы
негізге алынады.
Егер шаруашылық субъектідегі негізгі құралдардың бәрі тек ... ... ... ... ғана ... ... ... онда
бұл субъектідегі негізгі құралдардың ... ... сол ... атқаратын қызметі саласындағы топқа жатады.
Материалдық активтер сатылып алыну мақсатына ... ... ... ... ... ... құралдар;
б) тауарлы-материалды қорлар;
в) қаржылық инвестициялар.
Мысалы: субъектінің шаруашылық қызметін атқару барысында қажет болып
табылатын өзінің пайдалануы мақсатында сатып алынған ... ... ... ... есептелінсе, ал сату үшін сатылып алынған көлік
құралдары тауарлы-материалдық қорлар ... ... ... өз ... ... үшін ... ұзақ ... қаржы салымы
мақсатында алынған жер учаскелері мен үйлері қаржылық инвестициялар ... ... ... ... мақсатына және атқаратын қызметіне
қарай мынадай топтарға бөлінеді:
а) үйлер (тұрғын үй, кеңсе үй, қойма, тағы ... ... ... ... ... ... су ... мұнай іздейтін және өндіретін скважиналар, тағы басқалары);
б) өткізгіш тетіктер (жұмыс ... ... ... ... газ ... құбырлар, тағы басқалары);
в) машиналар (бумен жұмыс істейтін және іштен жанатын ... ... ... грейдерлер,
бульдозерлер, бетон араластырғыш машина, көтергіш крандар, жүк ... су ... ... ... ... ... ... тағы да басқалары);
г) тасымалдау құралдары (жолаушылар және жүк таситын көліктер, жеңіл
көліктер, көлікке тіркемелер (прицеп), тракторлар және тағы да ... ... мен ... (шкафтар, бактар, контейнерлер, тағы
да басқа негізгі құралдар);
д) шаруашылық құрал-жабдықтары ... ... ... сейфтер,
тағы да басқалары);
е) жер (шаруашылық субъектінің сатып алған жер көлемінің құны);
ж) жерді жақсартуға ... ... ... шығын;
к) басқа да негізгі құралдар (кітапхана қорлары және тағы ... ... ... ... иелігінде екендігіне қарай
меншіктік, яғни шаруашылық субъектінің өзіне тиісті және ... ... ... ... ... ... ... уақытша жалға алған
негізгі құралдардың есебін жүргізу үшін баланстан тыс ... ... ... - деп ... шот ... ... Қазіргі кезде пайдалану
барысына қарай негізгі ... ... ... жұмыс істемейтін және
сақтауда тұрған – деп үш топқа бөлінеді.
Жұмыс істейтіндерге өндіріс ... яғни ... ... ... ... ... құралдардың қатарына тоқтатылған, белгілі
себептермен басқа да жаққа әзірге беріле қоймаған басы ... ... ... ... ... ... келешекте, яғни алдағы
уақытта тозып немесе басқа да жағдайларға байланысты істен шығатын негізгі
құралдардың орнына пайдалануға арналған құрал-жабдықтар ... ... ... ... ... ... және
инвентарлық емес деп жіктеуге болады.
Шаруашылық ... ұзақ ... ... ... емес ... де ... Сондықтан да материалдық емес активтер
Қазақстан Республикасы бухгалтерлік есебінің 28-стандартымен ... ... ... есеп ... ... ... сәйкес жүргізіледі.
Шаруашылық субъектілерінде объектілерді ... ... ... ... ... және ... ... белгіленген
заңдарға сәйкес тиісті нормативтік актілерде қарастырылған.
Жалпы материалдық емес ... деп – ... бір ... ... жоқ, қандай да бір бағаға, құнға бағаланатын болғандықтан субъектіге
үнемі, яғни ұзақ ... бойы ... ... әкеліп тұратын активтерді
айтамыз.
Материалдық емес активтердің қатарына ... ... ... ... лицензиялық сауда маркалары мен тауар белгісі, жер
қойнауы мен электронды ... ... және ... ... ... ... гудвилл яғни фирма бағасы, өнеркәсіп үлгілері,
ұйымдастыру шығындары тағы да ... ... емес ... ... ... ... ... кіріске алынады. Бірақ ... ... емес ... ... ... ... ... газ секторындағы кәсіпорындарда материалдық емес активтерге
бірінші кезекте, Қазақстан ... ... ... сәйкес
мұнайды іздеу мен барлау құқығы, мұнайдың қорларын ... ... т.с. с. ... емес ... ... ... 4 топқа бөлінеді:
1) Өндіріспен байланысты материалдық емес активтер;
2) Коммерциялық қызметпен байланысты материалдық емес активтер;
3) Қолдану, пайдалану құқықтарымен байланысты материалдық емес ... ... емес ... ... да ... ... «ноу-хау», ЭЕМ мен мәліметтер базасын ... ... ... технологиясы, ұйымдастыру шығындары,
белгілі бір формуланы пайдалану ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқалары жатады. «Ноу-хау»
- ... ... озық ... ... ... ... ... тағы басқа түрінде көрінетін техникалық білімдерін айқындау үшін
халықаралық қатынастарда қолданылатын термин.
Кең мағынасында «ноу-хау» ... ... ... ... патенттелмеген, белгілі бір өндірістің түрін ұйымдастыруға қажетті
өндірістік тәжірибесінің техникалық, коммерциялық және ... да ... ... ... ... Лицензиялық келісім-шарттарда,
техникалық ынтымақтастық туралы ... ... ... ... ... және тағы ... қызмет көрсетудің сан алуан
түрлерінде кеңінен қолданылады. ... ... ... мен ... ... Өзінің табиғаты мен төлем нысаны жағынан ... ... ... ... ... бір ... сатып алатын лицензиялар
мен патенттерден «ноу-хаудың» өзгешелігі, ол әдетте, субъектінің жарғылық
капиталына құрылтайшының қосқан материалдық ... ... ... ... ... пайдалану құқықтарын есепке алу. Оған
материалдық емес активтертердің қатарына белгілі бір ... ... ... ... ... ... алынған өндірістік ақпарат (мысалы, мұнайгаз
секторында дәлелденген ... қоры бар ... ... барлау
мамандарының ақпараты) немесе субъектінің өнімін болашақ ... ... және тағы да ... ... жатады.
Ұйымдастыру шығындары. Бірлескен немесе акционерлік ... ... ... ... шығындар ... ... Бұл ... пайда болған кезеңнен бастап, материалдық ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар
көптеп ашылады, сондықтан да мұндай шығындарға ... ... ... ... ақы, ... тіркеу, құжаттарды дайындау,
банктерде шоттарды ашу т.б. ... ... ... жабдықтау – кәсіпорын иенденген, ұзақ уақыт ... ... ... ... пайдалануға қажетті мәліметтерді
талдау және бағдарламалық құжаттар жүйесінің жиынтығы.
Коммерциялық қызметпен байланысты материалдық емес ... ... ... ... ... жері және тағы ... ... таңбалары немесе қызмет көрсету таңбалары деп ... ... ... айыра алатын белгісін айтады. Кәсіпкерлікті жүзеге асырушы
заңды немесе жеке тұлға атына тіркелсе, тауардың ... ... ... Тіркелген тауар таңбасының иесі тауар таңбасын ... десе де ... ... бар, басқа тұлғаларға пайдалануға тыйым
сала алады. Тауар таңбасын ... ... ... ... қолдану, әкелу,
сатуға ұсыныс жасау, шаруашылық ... ... ... тағы ... ... ... ... онда ол тауар иесінің құқықтарына қол сұғу болып
есептелінеді. Заңды немесе жеке тұлға ... ... ... ... ... ... ... тауар таңбасын, оның иесінің келісімі ... ... Бұл ... лицензиялық келісім бойынша белгіленген тәртіпке сай
істелінеді.
Тауардың ... ... ...... ... үшін ... елді мекеннің, жердің немесе басқа географиялық объектінің атын ... ... да ... ... сипатталады.
Нарықтық экономика жағдайында тауар таңбасы кәсіпорынның өте қымбат
тұратын активі болып ... ... ... оны сата ... немесе
жарғылық капиталға қосқан үлесі ретінде пайдалану ... ... ол үшін ... ... ... білу ... ұмытпайық.
Қолдану, пайдалану құқықтарымен ... ... ... Бұл топқа жаңалық ашу құқығы, өндірістік ақпаратты қолдану
құқықтары, копирайт лицензиялар және ... ... ... оның ... ... қамтыған нәрсесін,
процесін немесе қызмет түрін және дәл сондай әрекетті ... ... ... тиым ... ... ... өндіретін және пайдаланатын
құқық болып саналады. Патенттің күші оны берген мемлекеттің аумағында ғана
жүреді. ... ... ... ұлттық заңдармен белгіленеді. Сонымен
қатар, патент деп белгілі бір ... ... ... ... ... ... берілген құжат болып саналады. Оны алуға көптеген
ірі ... ... ... ... ... ... ... алуға да,
патенттелінген жаңалықтарды өндіріске енгізуге де қаржысы болуы тиіс.
Өнеркәсіптік үлгілер. Мұндай материалдық емес активтерді ... ... ... ... ... ... ... сәйкес
беріледі. Өнеркәсіптік үлгілері модельдерімен, суреттерімен немесе екеуінің
қосындысымен берілуі мүмкін. Өнеркәсіптік үлгілер авторлардың шығармашылық
еңбегі ретінде ... ... ... ... ... Мемлекеттік тізіліміне тіркелген соң беріледі.
Лицензия (еркіндік, құқық деген латын ... ...... да ... ... ... ... мемлекеттік органдарының берген
рұқсаты. Лицензиялар келесі белгілері бойынша бөлінеді:
Субъект ... ... ... ... және жеке тұлғаларына берілетіндер;
- шетелдік заңды және жеке ... ... жоқ ... ... ... ету көлемі бойынша:
- негізгі – ... ... ... бір ... түрімен
шұғылданатындарға, егер де олардың қызметі бір тұтас технологиялық
кешенге кіретін болса, онда бас ... ... ... түрімен
шұғылданатындарға да беріледі;
- бір жолғы (бірақ рет ... ...... ... ... ... үшін ... етілген шегінде өнімнің
көлемін, санын немесе салығын алуға беріледі;
- ...... ... ... ... құндылықтарды
пайдаланумен байланысты белгілі бір банк қызметінің операцияларын
жасау үшін беріледі.
Мерзімдік әрекеті бойынша:
- тұрақты – берілген мерзімі ... ...... бір ... берілген.
Мұндай лицензия секілді материалдық емес активтер мұнайгаз
секторындағы кәсіпорындарда ең керекті де ... ... бірі ... Бірде-бір кәсіпорын лицензиясыз қандай да бір қызмет түрімен
айналыса алмайтындығын бәрімізге ... ... ... ... ... ...
бүгінгі күні қолда бар ақшаны, мүлікті және ... да ... ... қандай да бір өндірісті дамыту үшін жұмсап, сол арқылы келешекте
пайыз (процент) түрінде немесе басқадай үлкен ... ... табу ... Бұл ... ... процеспен екі фактор байланысты болып
келеді. Оның біріншісі – уақыт, ал ...... ... ... жоғарғы және тұрақты қарқынын қалыптастырудың, ғылыми-
техникалық ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Инвестицияның көзі болып жаңадан жасалған қосымша құнның, яғни ... ... ... бір ... ... саналады. Кәсіпорындар
мен компаниялар инвестицияны өзінің таза ... ... ... ... ол үшін ... ... алу ... жасайды. Тағайындалу
түрлері бойынша инвестициялар нақтылық және қаржылық инвестиция болып екі
түрге бөлінеді.
Нақтылық инвестиция дегеніміз – ... ... ... ... ... қорлардың, яғни ... ... ... жұмсалыну үшін салынатын ... ... ... ...... қоғамдар немесе
мемлекет шығарған акцияларға, ... және ... ... ... депозиттеріне салынған салымдар болып табылады.
Инвестицияның бұл жоғарыда ... екі ... ... ... керісінше оларды бірін-бірі толықтырады деп ... ... да бір ... ... салу үшін ... ... ... жағдайда құрылыс нақты инвестицияның объектісі болып ... бұл ... ... үшін ... акцияларын шығарып, басқа
біреулерге сатуы мүмкін. Сөйтіп, бұл мысалда кәсіпкердің құрылысқа салған
салымы нақты ... ал ... ... ... алуға жұмсаған шығыны
қаржылық инвестиция болып саналады. Жоғарыда аталған инвестицияның қай
түрін болмасын алдына қойған ... ... ... ... ... ... ... өнімдердің, дайындалатын бұйымдардың сапасын барынша
жақсарту, яғни оларды халықаралық стандартқа сай етіп сыртқы ... ... ... ... ... жаңа техникалар мен технологияны қолдану
арқылы табыс табу болып табылады.
Қаржылық инвестициялар ... ... ... мынадай
категорияларға жіктеледі:
а) қысқа мерзімдік – иелену мерзімі бір ... ... ұзақ ... – иелену мерзімі бір жылдан артық.
Жылжымайтын мүліктерге ... ... ... ұзақ ... ... ... алғаннан кейінгі уақыттары барысында экономика жолымен
даму үшін ... ... ... ... үшін шетелдік инвесторлардың ролі
мен маңызы өте ... ... ... ... еліміздің экономикасын
көтеру үшін салым ... ... яғни ... ... ... мен ... былайша жіктеп көрсетуге болады:
1. Шетел капиталының біздің елімізге жұмсалынуы еліміздің ... ... ... ... ... үшін жаңа ... ... пайда болады және ол
халқымыздың әлеуметтік ... ... ... алу қабілетін
арттырады
3. Жаңа алдыңғы қатарлы халықаралық ... сай ... ... ... ... ... ... борыш – деп белгілі бір қарым-қатынасқа байланысты заңды
және жеке ... ... ... сатып алған тауарлары,
субъектінің оларға көрсеткен ... ... ... қызметкерлердің
субъектілерден аванс ретінде алған немесе несиеге, қарызға алған тауарлары
мен материалдары үшін қайтаруға тиісті борыштарын ... Осы ... ... бар ... мен ұйымдар, сондай-ақ жеке тұлғалар
дебиторлар болып табылады.
«Дебиторлық борыш» -дегеніміз, бұл – иелік ету хұқын қосқандағы ... ... ... ... ... ... ... табылады. Олар, ақша қаражаттарының тікелей немесе жанама өсуіне
мүмкіндікті қамтамасыз ететін болашақтағы тиімділікті қамтиды.
Бір ... ... ... бойы ... ... борыштар ұзақ
мерзімді активтердегі ... ... ... борыштар» бабына
енгізіледі.
Олардың қатарына төмендегілер жатады:
- активтерді сатып ... ... ... ... ... тапсырылған (берілген) шоттар бойынша алынуға тиісті борыштар;
- негізгі шаруашылық серіктестігі мен оның еншілес ... ... ... ... ... ... борыштар;
- басқадай дебиторлық борыштар.
Жоғарыда көрсетілгендей шаруашылық субъектісінің ұзақ мерзімді
активтері қатарына жататын негізгі құралдар, ... емес ... мен ұзақ ... ... ... ... ... қарастырдық. Келесі бөлімді «Теңізшевройл» біріккен кәсіпорынның
қаржылық-шаруашылық, экономикалық жағдайына тоқталамын.
2. ... ... ... ... мен есеп ... саласының қарқынды дамуы ел экономикасының осы секторында
Қазақстан Республикасының мүдделерін қорғау қажеттілігіне ... ... ... мен ... кәсіпорындар құрылды. Солардың
бірі болып 1993 жылы 6 сәуірде ... ... және Бас ... ... ... компаниясы арасындағы «Тенгиз» мұнай кен орнын бірге
отырып игеру келісіміне қол қойылды.Сол ... орай ... ... ... Теңіз мұнай кеніші Қазақстан Республикасы,
Атырау облысы, Жылыой ауданында, Каспий ... ... ... ... ... 110 м, ... ... оңтүстік шығысқа
қарай 150 км жерде орналасқан.
Біріккен кәсіпорынның негізгі ... ... ... мұнай қорларын геологиялық барлау, мұнай өндіру және тасымалдау,
мұнайдан алынатын ... ... ... мұнайды экспорттау. ТШО
қызметінің көптеген түрлері «ең» деген сөзге лайықты: әлемдегі ең ірі ... ... ең ірі ... ... ең терең ұңғымалар, әлемдегі ең
қуатты бұрғылау станоктары, ... ең ... ... ... ... ... ең жоғарғы қарқыны, мұнайды темір жол
көлігімен жеткізудің әлемдегі ең үлкен көлемі, ... ... ... экологиялық мониторингінің ТМД елдері ішіндегі ең ауқымды және ең
озық ... ... ... ... ... ... ең ірі
инвестициялар, үздіксіз жүргізілген апатсыз жұмыстың ең ... ... озық ... ... ... ... ең қомақты үлес,
қайырымдылық пен демеушілікке жұмсалатын ең ... ... және ... біріккен кәсіпорнының орналасқан жері: Қазақстан
Республикасы, Атырау қаласы, Сәтпаев ... 3. ... ... ... кеңселік, өндірістік үйлер мен ғимараттар, ... ... ... ... ... (скважиналар),
басқа да құрал-жабдықтар, мұнайды алдын-ала дайындау, өңдеу цехтары, ... ... ... ... ... ... Кәсіпорыны 4
субьектілерден құралатын бірлестік. Олар: ШЕВРОНТЕКСАКО ОВЕРСИЗ КОМПАНИ» –
50%; ... 20% ; ... ... ВЕНЧУРС ИНК» - 25%;
«ЛУКАРКО» - 5%. «Теңізшевройл» Біріккен Кәсіпорыны мынадай бөлімшелерден
тұрады:
1. ... ... ... жоба ... ... ... бөлімшесі.
4. Маркетинг және тасымалдау бөлімшесі.
5. Қауымдастық бойынша байланыс бөлімшесі.
6. Стратегиялық жоспарлау бөлімшесі.
7. Қаржы бөлімшесі.
8. Заңгерлік ... Адам ... ... ... және Оқу ... ... мен Қаржы бөлімінде болып, оның қысқаша ... ... ... ... пен ... ... ... сипаттамасымен және т.б. таныстым.
«Теңізшевройл» біріккен кәсіпорнының ұзақ мерзімді активтерінің бірі
негізгі құралдар - 3687107 мен ... емес ... - 54317, ... – 639902, яғни ... 2005 ... ... бастапқы құны 4381326
долларды құрады, ал материалды мен материалдық емес ... ... ... ал ... ... құны 3669968 долларды құрады.
Бірлескен кәсіпорында негізгі өндірістік құралдарды жақсарту ... ... мен ... енгізу арқылы іске ... ... ... ... ... жол ... қызметінің соңғы нәтижесі оның негізгі қорларының техникалық
жағдайымен байланыстырылады. Өндірістің техникалық деңгейі пайдаланылатын
құралдардың прогрессивті ... ... ... ... құралдардың үлесінің артуы осы ... ... ... ... ... ... ... арқасында кәсіпорынның
техникалық деңгейін көтере отырып, өндірілетін өнімнің сапасы да жақсарады.
Мұнай ... ... ... мен басқа да құрал-жабдықтарды
пайдаланудың және де ауысымдық қорды қолданудың синтетикалық көрсеткіші
ауысымдық коэффициенті ... ... Ол ... ... мұнай өндіруге
қатысатын өндіріс құрал-жабдықтарының жұмысының ауысымдық ... ... ... ... ... қызмет көрсетіп
тұрған ұңғымалардың ауысымдық санын кәсіпорындағы барлық орнатылған ұңғыма
жабдықтарының сандық бірлігіне бөлу арқылы ... ... ... кәсіпорында мұнай өндіруге қатысатын
барлық ұңғыма құрал-жабдықтарының ауысымдық коэффициент динамикасын анықтау
болып табылады.
Кәсіпорындағы ... ... ... ... ретінде мұнай
өндіретін ұңғымалар,жұмыс машиналары мен жабдықтар болып саналады. Оларды
уақыт бойынша – ... және ... ... бойынша –
(интенсивті) пайдалануға ... ... ... ... ... кәсіпорындағы нақтылы қолда бар барлық ресурстарды
нақтылы пайдаланылып отырған көрсеткішімен салыстыру ... де, ... ... коэффициентін есептеуде ресурс
ретінде уақыт саналса, онда нақтылы жұмыс ... ... ... ... ... ... бар ... қатынасы арқылы
анықтаймыз. Қызмет, бизнестің түріне қарай менеджерлер жылдық, квартал
бойынша, немесе ... ... ... есепке алуы мүмкін.
Интенсивті пайдалану коэффициенті мұнай өндіру процесінде ұңғымалар
мен басқа да жабдықтарды пайдалану қуаттылығын көрсетеді.
ТШО ЖШС-нің ... ... ... ... ... ... қатар, ТШО басшыларына немесе жұмысшыларына, акционерлерге ... ... ... ... мен ... сай,
бағдарламасының аясында есеп беру және ... ... ... ... ... ... ... бөлімі келесідей
құрылымдық бөлімдерден тұрады:
|№ р/н |Құрылымдық бөлімдердің аталуы |
|1 ... ... ... |
|2 ... ... |
|3 ... бақылау бөлімі |
|4 ... және ... ... ... ... ... ... 4 негізгі бөлімдерден құралады және Қаржы
Бөлімінің бас менеджері ... ... бас ... қаржылық саясатты басқара отырып,
барлық ТШО БК-ны жөніндегі қаржы ... ... ... ... және де ... Бас ... ... табылады.
1.Қаржыгер-бақылау (Группа финансиста-контролера) тобы мына бөлімшелердің
жұмысына жауап береді, яғни, ... ... ... Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдарына есеп беру
тобы;
• Бюджет және ... ... ... және ... ... қолдау тобы;
• Қаржылық жобаларды бақылау тобы.
1. Салық бөлімі – салық төлеу заңдарына сай төленуін ... ... ... ... ... ... берумен айналысады.
2. Ішкі бақылау бөлімі (Группа Внутреннего контроля) – ішкі ... және ... ... оған ... ... жауап береді.
3. Қазына және ... ...... және ... сонымен қатар, банк операцияларын ... ... мен ... ... ... және
несиелендіруді жүзеге асырады.
Қаржыгер-бақылау бөлімінің ең ... ... бірі ... есеп ... және де ... пен ... ... талдау, ішкі
басқару есебі, сыртқы қаржылық есепке ... ... ... ... ... 5 топтан құралады:
Жалпы бухгалтерия - барлық негізгі ... ... ... негізгі қор есебін, аяқталмаған өндіріс пен материалдар, жалпы
бухгалтерлік есеп, шығындарды бөлу және ұйымдастырумен айналысады.
Маркетинг және ... ... ... тобы ... ... жауап береді, тауарлы-материалды қорлардың есебімен,
сатқандағы транспорттық шығындардың есебімен, сонымен қатар, ... ... және ... ... ... ... ... мемлекеттік органдарына есеп беру тобы
элетронды-салықтық мониторингтік жүйе ... есеп ... қоса ... ... ... органдарына қаржылық есеп берумен
айналысады.;
Қаржылық жобаларды ... тобы ... – ТШО ... екі ... ... ... яғни ... Буын Жобасы мен Газ айдау
Жобасымен байланысты қаржылық саясат пен қаржылық есебімен ... ... ... ... қаласында орналасқан.
Бюджетті болжамдау және есепке алу тобы – ТШО ... ... ... ... ... және ... бюджеттерін дайындаумен,
талдаумен айналысады. Сонымен қатар, қаржыгер-бақылаушы және ... ... ... ... бас ... және ... директорына аналитикалық қолдау көрсетумен айналысады.
ТШО-ның Ішкі бақылау бөлімі ... ... ... ... ... өндіріс тапсырыстарына және қаржылық жетістіктерге жетуге
жәрдемдеседі.
ТШО-ның Ішкі бақылау бөлімінің қызметтері:
• Іскерлік тәуекелділікті айқындау;
• Ішкі бақылау ... ... ... ... ... ... үшін ақшалай қорларды бақылап отыру.
Жүйені сынау мен нақты анализдеудің арқасында Ішкі бақылау тобы ТШО
басшыларына ішкі ... ... ... ... ... тиімді
пайдалану туралы жоспарларын ұсынады. ІБТ (Ішкі бақылау тобы) берген
ұсыныстардың арқасында, нәтижесінде ... ... ... ... қаржылық есептің нақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ІБТ - өндіріс шығындарының төмендеуін немесе
жоғарлауын, пайданың ... т.б. ... ... бақылау тобының мақсаттары:
1. ТШО активтерін сақтау;
• Өндірістік-материалдық қорларды тексеру;
• Одесса және Новороссийск терминалында ... және газ ... ... жүргізу;
• Ірі келісім-шартарының аудиторлық тексерістер (мыс, Екінші Буын
Жобасы мен Газ айдау Жобасы).
2. Төмендегілердің орындалуы ... ТШО БК ... ТШО ... ... мен ... FCPA (Foreign Corrupt Practices Act) – ... ... акт ... шараларын;
• Үшінші бір тұлғамен келісім-шарт жасасуын;
3. Қаржылық-бухгалтерлік құжаттарды нақты жүргізу;
4. Қатаң ішкі ... ... және ... ... сипаттамасына тоқталсам,
кен орнында өндірілетін шикізаттан ТШО ақтық өнімдерінің бірнеше
түрін шығарады, бұл ... ТШО ... ... ... ... қағидасын
сақтай отырып, тапжылмастан қалдықсыз өндіріске ұмтылуда.
ТШО өнімдерінің негізгі түрі тұрақтандырылған ... ... ... бөлігінен (ілеспе газдан) тауарлық газ, (құрғақ табиғи
газ және суытылған газдар пропан мен ... ... ... ... шикі
мұнайының құрамында өте көп ... ... ... ... ... ... ... жобалануы мен құрылысы ТШО құрылғаннан кейін алғашқы
жылдардан басталған нысандар мен қондырғылар іске ... ... Дәл ... ... ТШО өнімділікті өсіріп қана қоймай, сонымен бірге
өндірілетін барлық ... ... ... талаптарға сай жақсартуға
және табиғи ортаға тиетін әсердің денгейін түбегейлі ... ... ... ... ... ... жоғары сапасының
арқасында халықаралық нарықта үлкен сұранысқа ие. ... ... ... ... яғни ... жеңіл молекулаларынан тұрады, бұл мұнай
өңдеу зауыттыры үшін мұнайдан ... ... ... және ... да ... жұмысын жеңілдетеді.
Тауарлық газдар. 2000 жылға дейін ... ... ... ТШО ... тауарлық газдар сапасының төмендігіне байланысты
кей кездерде сұранысқа ие болмады. ТШО тауарлы газдың бір бөлігін алдын-ала
зиянды ... ... ... ... жағуға мәжбүр болды. Бұл
атмосфераға тарайтын шығындардың көбеюін туғызды.
2000 жылдан бастап ТШО ... ... ... текше метр)
жоғары сапалы құрғақ (табиғи) газ өндіреді, оның ... ... ... 2004, 2005 жылы 3,8 ... ... метр ... өндірілді және өткізілді.
2001 жылы ішкі газдың да барлық көлемінен тауарлық газ пропан мен
бутан алуға ... ... жаңа ... мен ... іске ... ... ... әлемдік стандарт талаптарына келтірілді, нәтижесінде
газды ... ... ... да, ... елдеріне шығаруға да мүмкіндік
туды. 2002 жылы ... ... ... пропан мен бутан өндіру көлемінің ең
жоғары көрсеткіштеріне қол жеткізілді. Ол ... 65 мың ... ... 24000
баррель) құрады.
Күкірт. Шикі мұнайды күкіртсутектен тазарту ... ТШО ... ... ... (S) ... Ол да өз алдына халықаралық нарықта
сұранысы бар бағалы шикізат ... ... ... Кен ... игеру барысында
ТШО сату мақсатында күкірттің белгілі мөлшерін (7 ... ... ... ол ... ортаға мүлдем қауіпсіз қатты блок түрінде ... ... ... ... ... ... күкірт сату көлемі
(балқытылған, сұйық түрде) оны өндіру көлемінен кейін ... ... ... мәселесін шешу мақсатында ТШО қабыршақ және
түйіршік күкірт ... ... ... 60 ... АҚШ ... ... жұмсалды.
Арнайы қаптармен қабыршақ күкірт тұтынуға жеткізу үшін ... ... ... ... ол ... де, тасымалдауға да ыңғайлы.
Түйіршік күкірт ашық темір жол вагондарымен тасымалданады.
2002 жылғы қараша айында қазақстандық-канадалық ... ... 600 ... ... күкірт өндіретін бірінші өнеркәсіптік қондырғы
іске қосылды. 2003 жылы түйіршік күкірт ... ... ... ... өнім ... көлемі күніне 2200 тонна. ТШО өндірістің
қоршаған ортаға әсер ету ... ... ... және ... ... ... ... өсіру бойынша қарқынды
жұмыс жүргізуде. Қазіргі кезде ТШО Теңізде құны 2,5 млрд $-дан асатын жаңа
озық зауыт ... ... зор ... ... ... Бұл ... іске
қосылуы арқасында мұнай өндіру мен өткізудің көлемі жылына шамамен 7 млн.
тоннаға ... ... ... өндірісі 3 обьектіден тұрады: КТЛ-1,
КТЛ-2 және мұнай кәсіпшілігі. ... ... ... ... ... ... ... ұзындығы мен ені 15-20 км. Барлық
жұмыс өлшем құралдарымен жабдықталып , ... ... жаңа ... ... ... ... өнім сапасын
жақсартуға, сонымен қатар, ... үлес ... ... ... ... құрылысы 2006 жылдың аяғында аяқталады деп ... ... ... ... ... ... біріккен
кәсіпорнының негізгі техникалық экономикалық көрсеткіштерін қарастырайық.
Кесте 1.
«Теңізшевройл» біріккен ... ... ... ... ... ... |2004 ж. |2005 ж. ... |
|Шикі мұнайды сатудан |теңге ... ... ... ... ... | | | | ... ... |млн. тонн |12,7 |13,7 |1 ... ... |% |90,4 |93,6 |3,2 ... ... ҚР |% |80 |81 |1 ... ... | | | | ... өнімділігі |теңге |29995987 ... ... ... төлеу қоры |теңге |186151489 |260004595 ... ... ... ... |1399635 |1870537 |470902 ... ... ... ... ... ... ... жылдық құны | | | | ... ... | |9,6 |24,6 |15 ... | | | | ... табыс |теңге |45323302 ... ... ... ... |% |2,5 |1,24 |(1,26) ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады.Кестенің көрсеткіштерінен мынандай
ауытқуларды көреміз: шикі мұнайды ... ... ... ... ... 2004
жылмен салыстырғанда 322080644 теңгеге көбейген. Өндіріс көлемі өткен ... ... 1 млн. ... ... шикі ... ... ... 3611918 теңгеге төмендеген. Дегенмен, біріккен ... ... ... ... ... жылдық орташа
еңбек ақы 470902 теңгеге көбейгендігін ... Бұл ... ақы ... ... ... байланысты болып отыр. Осы кестеден теріс
ауытқулардың бірі ретінде ... ... ... ... 1,26 пунктке қысқарғанын көріп отырмыз. Есепті жылда ол
1,24%-ті құрады. Мұндай төмен сату рентабелділігі ... ... ... ... ... отырғандығымен байланыстырылады.
Кәсіпорында негізгі қорлардың ... ... ... беру ... ... есептейміз:
1) Негізгі қорлардың қор қайтарымдылық коэффициенті, ол негізгі өндірістік
құралдардың пайдалануын сипаттайтын ... ... ...... ... табылады, ол негізгі құралдардың бір өлшеміне ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Мысалы, 2005
ж. өндірілген өнімді сатудан түскен табыс ... ... ... ... ... орташа жылдық құны 162385790 теңгеге тең болғанда, қор
кайтарымдылық коэффициенті - ... ... = ... тең ... Негізгі қорларды жаңарту коэффициенті;
Кәсіпорын пайдасын арттыру мен ... ... ... ретінде негізгі құралдарды тиімді пайдалану болып саналады. Негізгі
құралдарды пайдалануды талдау жоғарыда айтылған ... ... ... ... ... іске асырылады.
Бұл көрсеткіштер бүтіндей барлық негізгі құралдар бойынша да,
сонымен қатар, ... ... мен ... ... да ... болады.
Мысалы, өндірістік тәжірибемді өткізген бірлескен кәсіпорынның ... ... ... ... ... бойынша бір
есепті кезеңдегі өндірілген өнім ... ... ... ... ... ... бөлу арқылы анықтаймыз.
Осы көрсеткіштерді зерттей келе, талдау жүргізу барысында бірлескен
кәсіпорынның дамуы мен ... ... ... ... ... ... болады.
Жоғарыда айтылғандай, бірлескен кәсіпорынның қызметінің негізгі
түрлері болып мұнай өндіру және оны сату, мұнайды тасымалдау мен экспортқа
шығару, ... ... ... тағы сол сияқты қызметтер болып
табылады.
«Теңізшевройл» кәсіпорны біріккен кәсіпорын ... ... ... саясатының негізгі қағидаттарына ... ... ... ... бекітілген бухгалтерлік есеп жүргізу стандарттары
мен халықаралық стандарттарға сәйкес негізгі құралдарды қайта бағалауды
ескере отырып, бастапқы құн қағидаты ... ... есеп және ... салу ... ... ... сәйкес кәсіпорын бухгалтерлік жазба жүргізуге және жинақталған
қаржы ... ... ... ... Жинақталған қаржы
есептілігін халықаралық есеп беру стандарттарына сәйкес ... ... мен ... ... ... шартты
міндеттемелерді ашуға ықпал ететін бағалаулар мен пікірлерді пайдалануды
талап етеді.
Материалдық емес ... ... ... ... ... ету, ... ... және тағы басқа да материалдық емес
активтер құнын білдіретін активтер жинақталған ... ... ... ... ... активтер қызметінің пайдалы мерзімін бағалау
үшін тік ... ... ... ... ... емес ... бес жыл ішінде өтеледі.
Негізгі құралдарды қайта бағалау. Бірлескен кәсіпорын өзінің негізгі
құралдарын қайта бағалау ... үшін ... ... ... өзінің
құрылымдық бөлімшелерінде айырбастағанға ... ... ... ... ... ... активтер құнының артуы кейінге
қалдырылған ... ... ... ... ... ... капитал шоты
бойынша ескеріледі. Қайта бағалау нәтижесінде активтер құнының ... ... ... ретінде танылады. Алайда актив құнының құнсыздануы,
құнсыздану сомасы осы актив бойынша танылған ... ... баға ... ... ... ... төленбеген капитал шоты бойынша ескеріледі.
Қосымша төленбеген капитал негізгі құралдарды қайта бағалау сияқты
әдіспен ... және ... ... ... есебінен шығарылады.
Төленбеген қосымша капитал есебінен бөлінбеген ... ... ... мен ... туралы есеп беруде көрсетілмейді.
Негізгі құралдарды есептен шығарғанда ... ... ... ... бойынша бөлінбеген табысқа ауысады. Осы қозғалыс
жинақталған есептілік өзгертулерінде өз капиталында негізгі ... ... ... ... тік ... ... белгілі мерзімге пайдалы
мерзімде әрбір қызметтің активі, төменде көрсетілгендей есептеледі: Мысалы,
ғимараттар 30-40 жылдар, машиналар мен ... 8-12 ... ... мен ... көлік құралдары 10-13 жылдар, басқа да негізгі құралдар
5-15 жылдар болып есепке алынады.
Бірлескен кәсіпорын ... ... ... ... ... ... ... шығыстарды капиталға айналдырады. Құрылыстың
деңгейіндегі барлық нысандар ... ... деп ... құрылысқа тозу есептелмейді. Оларды пайдалануға бергенде олар
негізгі құралдардың ... ... ... ... қызметінің мерзімін ұзартатын негізгі ... ... ... ... ... есебіне жатады. Ағымдағы
жөндеу мен қызмет көрсетудің шығындары оларды пайдаланған кездегі ... ... ... ... ... ... ... шығарғанда оларды
алғашқы құны сатылған немесе ... ... ... оның тиісті
жинақталған тозуы мен осы активке ... кез ... ... ... алынып тасталады. Негізгі құралдарды есептен ... ... ... мен залалдар осы ағымдағы табыстар мен ... ... ... ... инвестицияларын келесі
сипаттар бойынша жіктейді: ... ... ... және сату ... Қысқа
мерзімді бағаның құбылуына байланысты сатып алынған ... ... ... инвестициялар, сатушылық сияқты жіктеледі және ... ... ... ... ... бар және ... өтелгенге
дейінгі ұсталатын және ұзақ мерзімді активке арналған болып жіктеледі.
Өтеуі белгіленбеген мерзімде ұсталуға арналған ... және ... ... туындаған жағдайда сатуға болатын немесе сыйақы ставкасы
өзгеру қорытындысына сатуда тұрған болып жіктеледі. Егер ... ... ай ... ... ... ... ... немесе оларды айналым
капиталын толтыру үшін сату қажеттілігі ... олар ұзақ ... ... енгізіледі. Басшылық өздерінің инвестицияларын сатып
алған кезде тиісті жіктемесін анықтайды.
Еншілес, тәуелді серіктестіктердегі инвестициялар ... алу ... ... ... ақша ... ... әділ құны ... саналады
және келісімдер жүргізуге арналған шығысқа жатады.
Сатып алушылар мен тапсырысшылар берешегі. ... ... ... ... ... шот ... ... бойынша
белгіленеді және есепке алынады, бұдан күмәнді талап сомасының резерві
алынып тасталады. Күмәнді ... ... ... сома ... ... ... ... талап ету мерзімі аяқталғаннан ... ... ... ... саясаттың барлық сәйкес бағыттарындағы
заңдылықтарды, ТШО біріккен кәсіпорны туралы Келісімдерге сай ... ... ... әдеп, қауіпсіздік техникасы нормалары мен
тиімділіктерді іске асыруды қамтамасыз етеді. Сонымен бірге, ТШО ... ... ... ... мен ... дербестігін
экономикалық тұрғыда тиімді қорғауға және сақтауға мүмкіндік беретін жұмыс
тәжірибесі мен ... ... ... 2. ... ұзақ ... активтердің есебін ұйымдастыру
2.1. Негізгі құралдардың бухгалтерлік есебін ұйымдастыру
Кез келген өндіріс өз қызметіне құрал – жабдықтарын тартса ... ал ол ... ... ... ... ... ... жартылай
фабрикаттар) және еңбек құралдары (машина, станок) болып бөлінеді. Бұл
арада еңбек ... ... ... ... емес, олардың өндіріс
процесіндегі атқаратын роліне қарап ... ... ... бу ... сол зауыт үшін дайын өнім болып саналады; ал ... ... ... ... үшін осы ... ... ... болып табылады.
Негізгі құралдар материалдық өндіріс саласында да, ... ... ... да ұзақ уақыт бойы (1 жылдан астам) қызмет ... ... мен ... ... ... бәрі тек
қана ұйымның негізгі шаруашылығының түріне ғана қызмет ... ... бұл ... негізгі құралдардың барлығы түгелімен сол кәсіпорынның
атқаратын қызметі саласындағы топқа жатады.
Негізгі құралдар кімнің ... ... ... ... яғни кәсіпорынның өзіне тиісті және уақытша жалға алынған болып
екіге ... ... ... ... ... негізгі құралдары баланс
сыртындағы ″Жалға ... ... ... деп ... ... ... қатар пайдалану барысына қарай негізгі құралдар жұмыс істейтін,
жұмыс істемейтін және сақтауда тұрған деп 3 ... ... ... есебін ұйымдастыруда оларды бағалаудың маңызы зор
болып табылады. 16 ҚЕХС-ы бойынша ... ... ... ... ... Негізгі құралдардың бастапқы құны
а) жер участкесінің бастапқы құнына
ә) құрал – ... ... ... ... ... ... (әділ) құны
3. Негізгі құралдардың баланстық құны
4. Негізгі құралдардың қалдық ( жойылу) құны
Негізгі ... ... ... ... ... ... ... есебі әрбір түгендеме объектісі бойынша
бөлек жүргізіледі. Түгендеме ... ... деп ... ... яғни ... тиісті керекті жабдықтарымен, саймандарымен сатылып
алынған, орнатуды ... ... ... ... ... ... (үйлер мен ғимараттарды), өздерінің құрылымы (конструкциясы)
бойынша ... ... ... – бірі ... ... біріктірілген,
яғни қосылған, бір зат ... ... ... бір қызметті атқаратын
бұйымдарды айтады.
Кәсіпорындарда негізгі құралдардың есебін дұрыс ... үшін ... ... ... ... ... ету үшін ... негізгі құралдарға
түгендеме нөмірі беріледі. Ол тұрақты түрде белгіленеді.
«Теңізшевройл» біріккен кәсіпорынның негізгі құралдары мен материалдық емес
активтердің қозғалысы.
Кесте 2.
|Бастапқы құны |1 ... ... ... ... |31 |
| |мың АҚШ |алу, ... ... ... |
| ... |мың АҚШ ... ... |шығару |2005 ж. |
| |2005 ж. ... | | |мың АҚШ |
| | | | | ... ... ... | | | | | ... мен |743 747 | |153 131 ... |895 387 ... | | | | | ... | | | | | ... ... өңдеу |1 336 948 | |969 580 |(34 627) |2 271 901 ... | | | | | ... |286 114 | |12 959 |(912) |298 161 ... ... |207 057 | |21 231 |(6 630) |221 658 ... ... |2 573 866 | |1 156 901 |(43 660) |3 687 107 ... | | | | | ... емес |54 317 | | | |54 317 ... | | | | | ... құрылыс|1 257 843 |570 515 |(1 156 901) |(31 555) |639 902 ... | | | | | ... ... |3 886 026 |570 515 | |(75 215) |4 381326 ... | | | | | ... құны | | | | | ... және | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... мен |(129 370) |29 835 | |399 |(99 136) ... | | | | | ... | | | | | ... ... |(257 778) |71 412 | |8,193 |(178 173) ... мен |(70 426) |14 913 | |362 |(55 151) ... ... | | | | | ... басқа |(89 119) |21 162 | |3 999 |(63 958) ... |(546 693) ... | |12 953 |(396 418) ... емес |(34 864) |5 432 | | |(29 432) ... | | | | | ... ... |(581 557) ... | |12 953 |(425 850) ... құны |3 304 469 |427 761 | ... |3 669 968 |
Негізгі құралдарды кіріске алудың есебі.
Кәсіпорындарға ... ... ... алу, ... ... ... басқа ұйымдардың және адамдардың сыйға, яғни тегін беру, сондай – ақ
үкімет орындарының беруі, т.б. жағдайлар арқылы келіп ... Бұл ... ... ... ... құралдарға кәсіпорынның үлгілі түрі НҚ-1
санды қабылдау-тапсыру ... ... Егер ... ... ... құны ... ... немесе жабдықтардың бірнешеуі
бір уақытта келіп ... яғни ... ... ... ... ... ... бір данасын ғана толтыруға болады. Салынып
біткен, яғни ... ... үшін ол ... ... ... комиссия алдымен оларды іске қосу- қабылдау актісін
толтырады. Қабылдау ... ... ... құжат болып саналады. Бұл
актіде мынадай мәліметтер көрсетілуі тиіс:
• Объектінің аты;
• Объектіні ... ... мен ... ... аты;
• Салынып біткен құрылыстың қабылданған кездегі жағдайы;
• Құрылыстың салынып біткен уақыты;
• Амортизациялық аударым мөлшері;
• Бастапқы ... ... да ... ... құралдардың салынып біткен аса ірі объектілеріне ұйымдағы
бас механикалық бөлім төлқұжат толтырады. Негізгі ... ... ... ... дұрыс ұйымдастырудың негізгі шарттарының бірі болып
табылады. Негізгі құралдарға толтырылатын төлқұжаттарда олардың пайдалануға
берілген уақыты, техникалық сипаттамасы, ... ... ... қуат ... тозу ... ... шығарылу себебі) т.б.
мәліметтері жазылады. Осы ... ... ... ... ... құралдарға түгендеу жүргізіп және ... ... ... ... ... толтырылған қабылдау-тапсыру актісі кейіннен
ұйымның бухгалтериясына ... ... ... ... ... ... да беріледі. Бухгалтерия бұл құжаттардың негізінде
тиісті түгендеу карточкалар мен ... ... ... ... ... ... бұл құжаттар кәсіпорынның тиісті бөлімдеріне
табыс етіледі. Актіні ұйым ... ... ... бұрын салынған
үйлер мен ғимараттарға, орнатылған ... ... ... ... ... құнын өсіретін қосымша салынған құрылыстар,
орындалған жұмыстар қабылдау актісі ... ... ... құрамына
өзіндік құны бойынша қосылады. Негізгі құралдарды кіріске алғанда ұйымның
бухгалтериясында мынадай бухгалтерлік жазулар жазылады:
Д-т «Негізгі ... ... ... ... (тәуелді) серіктестіктерге қарыз» шоты;
«Қоюшы мердігерлермен есеп айрысу» ... ... ... ... субъсидиялары» шоты деп аталатын
шоттардың тиістілері.
Егер кәсіпорынға келіп ... яғни ... ... негізгі
құралдар бұрын пайдаланылып және оларға тозу сомасы есептелген болса, ондай
негізгі ... тозу ... ... ... жазулар жазылады:
Д- т «Негізгі құрал» шоты;
К-т «Негізгі құралдың тозуы» шоты.
Енді осы ... ... ... ... негізгі
бухгалтерлік шоттар корреспонденциясына тоқталамын. ... -2.1 ... ... ... ... жиі кездесетін шоттар корреспонденциясы
берілген.
Кесте 2.1.
Жеке немесе заңды тұлғалардан сатылатын алынған ... ... ... ... |Операциялар мазмұны ... ... | |тін шот |тін шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... ... ... |122 |126 |
| ... ... | | |
|2 ... ... ... ... алу |122, 125 |126 |
| 3 ... ... ... қорды толтыру | |131-134 |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... ... |121-125 |511 |
| ... ... |122-125 |131-134 |
|4 ... ... ... тұлғалардан сатылып алынған| | |
| ... ... | | |
| ... құны ... |121-125 ... | | |, |
| | | ... |- ... құн салығы сомасына | ... | |331 | |
| | | ... | | |, |
| | | ... | | |, |
| | | ... ... еншілес және бірлесіп бақыланатын | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... |12-126 |641-643 |
| ... құны ... |331 |641-643 |
| ... құн ... ... | | |
| ... ... мен жеке адамдардан келіп | | |
|6 ... ... ... ... ... | | |
| ... |121-126 |671 |
| ... құны ... |331 |671 |
| ... құн салығы сомасына | | |
|7 ... да ... ... ... | | |
| ... ... ... ... ... | | |
| ... алу: | | |
| ... құны бойынша |121-125 |726 |
| |- тозу ... |121-125 |131-134 |
| 8 ... ... мен жеке адамдардан | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... алу: | | |
| ... құны ... |121-125 |727 |
| ... құнына |121-125 |131-134 |
|9 ... ... ... ... артық шыққан | | |
| ... ... ... ... негізгі | | |
| ... ... ... | | |
| ... құны ... |121-126 |727 |
| ... тозу ... |121-126 |131-134 ... ... өзінде өндіріліп, кіріске алынатын | | |
| ... ... - ... |121-126 |900 |
| ... |121-126 |920 |
| |- ... ... | | ... құралдарды істен ( есептен ) шығарудың есебі
Кәсіпорынның өздерінің пайдалануындағы, яғни меншігіндегі негізгі
құралдарын есептен басқа ... ... жеке ... ... ... ұрлағанда, жоғалғанда, табиғи апат, зілзала жағдайында бүлініп
жоғалғанда шығарады. Сонымен қатар, өздерінің ... ... ... ... ... ұзақ ... ... берген
кезде де кәсіпорындар өздерінің балансынан негізгі құралдарды есептен
шығара алады. ... ... ... іске ... бастапқы қалпына келтіру үшін жүргізілетін күрделі жөндеудің
тиімсіздігін немесе ... ... ... ... ... ... ... шығаруға қажетті құжаттарды толтыру үшін ұйым
басшысының бұйрығымен ... ... ... Бұл комиссияның құрамында
мынадай қызметкерлер болуы тиіс:
- кәсіпорынның басшысы немесе оның орынбасары ... ... бас ... немесе бухгалтерияның басқа қызметкері;
- негізгі құралдың сақталуына жауапты адам;
- негізгі құрал қызмет ететін бөлім немесе цех ... ... ... ... ... (егер көлік құралын есептен
шығаратын жағдайда);
- тағы да ... ... ... ... ... ... ... шығару үшін үлгілі түрі ... ... ... ... ... ... ... түрі НҚ-4 «Көлік
құралдарын есептен шығару актісінің» тиістілері толтырылады.
Бұл жоғарыда айтылған актілерде негізгі ... ... ... ... ... салынып біткен уақыты (күні, айы, жылы);
- ұйымға келіп түскен, кіріске ... ... ... ... ... объектінің бастапқы құны (қалпына келтіру құны);
- бухгалтерлік есептің деректері бойынша есептелген тозу сомасы;
- жөндеулердің жүргізілген уақыты;
- көлік ... ... ... ... ... ... ... жолы
(км) көрсетіледі;
- негізгі құралдардын істен шығарылу себебі және оның ... ... ... ... ... ... ... негізгі құралдарға жасалған
актіге, болған аварияға жасалған актінің көшірмесі тіркеледі;
- сондай-ақ осы негізгі ... ... ... жауапты адамдарға
қолданылатын шараларды актіге жазады.
Комиссия жұмысының нәтижесінде ... ... ... ... ... ... басшысы бекітеді. Акт 2 дана ... ... ... ... ... ... есептен шығару
үшін ұйымның бухгалтериясына табыс етіледі, ал актінің ... ... ... жауапты адамға беріліп, негізгі құралдарды
бұзғанынан алынатын іске ... ... ... ... т.б. қоймаға тапсыру үшін негіздеме болады.Негізгі
құралдарды есептен шығару актісі бекітілгенге дейін ... ... ... ... етілмейді. Негізгі құралдарды бұзғаннан,
есептен шығарудан ... іске ... ... ... бағасы бойынша бухгалтерлік есепке алынады.
Кәсіпорынның негізгі құралдарды сатқаннан немесе бұзғаннан ... мен ... ... ... құралдарды сату және бұзуға
байланысты шығындарды алып тастағандағы ... ... ... ... ... есептен шығарылған негізгі құралдардың құны ... сату ... ... ... ... ... құралдар» деп
аталатын шоттың тиістілерінің кредитіне жазылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... тозу сомасына
«Негізгі құралдардың тозуы» деп аталатын шоттың тиістілері ... ... деп ... ... ... кредиттелінеді.
Есептен шығарылған негізгі құралдардан ... іске ... мен ... бөлшектердің құны: «Материалдар» деп аталатын шоттың
тиістілерінің дебитіне, «Негізгі құралдарды сатудан алынатын ... ... ... ... ... сатқаннан алынатын ... ... мен ... да ... және ... деп ... ... тиістілерінің дебитіне, «Негізгі құралдарды ... ... деп ... ... ... ... ... құралдарды
есептен шығару операциясының соңында одан ... ... мен ... «Жиынтық кіріс (шығын)» шотына апарылады.
Басқа заңды немесе жеке тұлғаларға тегін берілетін ... ... түрі НҚ-1 ... ... ету» ... 2 дана етіліп
толтырылады. Оның біреуі негізгі құралдарды берушіде қалдырылып, ал ... ... ... ... ... етіледі. Осы актінің негізінде
басқа жеке немесе заңды тұлғаларға берілген негізгі құралдардың ... ... ... ... толтырылып, ол карточка
актімен бірге негізгі құралдарды алушыға беріледі. ... ... ... ... ... басқа жеке немесе заңды тұлғаға берілуі жайлы
негізгі құралдардың жұмыс істеп ... жері ... ... инвентарлық
карточкаларының тізіміне тиісті мәліметтер жазылады.
Негізгі құралдарды беруші ұйым оны тегін ... ... ... бастапқы құны мен тозу сомасын көрсетіп, хат (авизо) ... Бұл хат, яғни ... 4 ... дана етіліп толтырылады. Негізгі
құралдарды ... жеке ... ... ... ... негізгі құралды
алғандығын білдіріп, авизоның екі ... қол ... және ... ... негізгі құралды берушіге қайтарып береді. Сонымен басқа заңды ... ... ... ... негізгі құралдар баланстан «Қабылдау-табыс
ету» актісімен оны ... ... ... ... ... негізгі құралдарды басқаларға тегін беруге жазылатын
бухгалтерлік жазу негізгі құралдарды басқадай ... ... ... жазулармен бірдей жазылады.
Кесте 2.2.
Негізгі құралдарды есептен шығарылғанда бухгалтерлік есеп шоттары бойынша
жүргізілетін операциялар
|№ ... ... ... |Кредиттелетін |
| | |шот |шот |
|1 |2 |3 |4 |
|1 ... ... ... | | |
| ... |842 |121-125 |
| ... ... |121-125 |
| ... есептелген тозу сомасына |321-323 | |
| ... ... ... | |722 |
| ... ... ... | |
| ... алушыға шот-фактура бойынша|321-323 |633 |
| ... ҚҚС ... | | |
| ... ... ... ... |561 |
| ... ... ... | | |
|2 ... ... ... | | |
| ... ... құралдарды | | |
| ... ... іске ... |206 |722 |
| ... ... ... | |
| |алу | | |
|3 ... ... ... ... | | |
| ... ... | | |
| ... сақтандырылған | | |
| ... |651 |121-126 |
| ... ... ... |131-134 |121-126 |
| ... тозу ... | | |
|4 ... ... ... |421,434,441 | |
| ... ... ... |722 |
|5 ... ... ... |541 |561 |
| ... ... ... ... | |
| ... ... ... апарылды | | ... ... емес ... есебін ұйымдастыру
Материалдық емес активтер актив ретінде болашақта экономикалық олжа
әкелетін активтер ... ... ... ... Өз ... емес ... ... активтердің белсенді нарығы бар кезде
ғана дұрыс анықталуы мүмкін; кез ... ... ... ... ... ... алушы мен сатушыны табуға және бұндай кезде сатылатын және
сатып алынатын тауардың бағасы да ... үшін ... ... ... емес ... белсенді нарығы болмайды, өйткені
олар өте сирек кездеседі, мысалға, тауар белгілері, ... ... кино ... ... ... құқықтары және бір актив үшін төленген ... ... ... ... ... ... ... негіз бола алмайды.
Сондықтан көптеген материалдық емес активтердің құнын, әдетте, екі
жақтың келісімі бойынша анықтайды, бұл 38 ... емес ... ... ... ... емес активтер танылған кезеңінен бастап бастапқы құны
бойынша бағаланады. Материалдық емес активтердің ... құны ... ... байланысты болып келеді: сырттан түссе (сатып ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік
субсидияның есебінен) немесе шаруашьлық жүргізуші субъектінің өз ... ... ... ... емес ... сатып алынған кезде
сол құны бойынша көрініс табуы тиіс. Сатып алу ... ... ... ... шығындар енгізіледі, соның ішінде сатып алынған бағасы,
тасымалдау шығыны және т.б.
Егер де материалдық емес активтер бартерлік (айырбас) негізде ... ... ... ... кұн немесе осы тәріздес материалдық емес
активтер құны бойынша анықталады. Егер ... емес ... ... ... ... алынса, онда сол несие үшін төленетін пайыз ... ... ал ол ... ... ... Егер ... активтің бастапқы кұны мемлекеттің есебінен тегін (немесе номиналды
атаулы, ... ... ... ... ... онда ол ... белсенді нарықтағы материалдық емес активтерінің тап осы ... ... ... де ... ... ауыл ... ... қамтамасыз
ету үшін, мысалы, шегірткеге қарсы күресетін препаратқа «АВВА» кәсіпорынның
лицензиондық келісімін ... алды ... ... ... ... ... ... нарығы болмайды.
Материалдық емес активтердің түсуі мен шығарылуы «Материалдық емес
активтерді қабылдау-беру актісімен рәсімделеді. Актіде ... ... түрі дәл ... және ... берілген күні (кәсіпорында
жасалған күні), объектінің ... оның ... ... ... және басқа қажетгі мәліметтері көрсетіледі.
Материалдық емес активтерді қабылдап алу жөніндегі акті әрбір объектіге
бір данадан толтырылады. ... ... ... емес активтерді
қабылдау жөніндегі ортақ акт жасауға болады. Акт материалдық ... ... ... ... ... немесе кәсіпорынның
мүліктік құқықтарын растайтын құжаттармен қоса бухгалтерияға беріледі, оған
бас бухгалтер қол қояды және кәсіпорынның ... ... ... ... ... кәсіпорынға бергенде (сату, тегін беру) акт екі дана
етіп жасалынады: беруші және ... ... ... газ ... материалдық емес активтерге қорларға
берілетін құқықтар жатады. Қорларға деген құқықтар – ... ... ... жер ... ... ... тұрған қүқықтық үлесін
тиісті тәртіпте алу түрінде болуы мүмкін (20 стандарт). Қорларға ... ... мен ... ... алу ... ... ... байланысты
шығындар қосылмайды.Бухгалтерлік есепте қорларға деген құқықтың 2 ... ... ... ... ... яғни ... алу ... кен табылмады.
2. дәлелденген қорларға деген құқық- коммерциялық кен орны табылған
келісім-шарт территориясында барлау жұмыстарын ... мен ... ... ... де кен ... ... ... болса, жер қойнауын
пайдаланушы алғашында ... ... ... ... ... кен ... жағдайда дәлелденбеген қорға құқықтан дәлелденген қорға құқықты
ауыстырады,шығындар ... егер де қор ... ... ... құны ... деп табылады.
Сатып алынған қорларға деген құқықтар МЕА ретінде 102 шотта
қарастырылады немесе ... ... ... ... ... 126-шы «Аяқталмаған өндіріс» шотында жинақталады. Оларға келесідей
корреспонденциялар беруге болады:
1. Құзырлы органнан қорларға деген құқық сатып алған ... ... ... ... ... ... Бюджетпен есеп айрысқанда:
Дт 639- қорларға деген құқық.
Кт 441
3. Дәлелденбеген қорларға құқық шотынан дәлелденген қорларға құқыққа
ауыстырғанда:
Дт ... ... ... ... ... ... Дәлелденбеген қорларға құқық мерзімі сайын (жылына 1 рет) қайта
бағаланып отырады. Себебі бұл ... ... ... оны ... ... ... ... мүмкін. Егер де келісім-шарт
территориясында бұрғыланған ұңғы өнімсіз деп ... және ... ... ... ... ... нәтижесі оның құнын
азайтады.
Қорларға ... ... 20-шы ... ... нұсқауларына
сәйкес басқа тұлғаларға беруге болады.Оның келесідей түрлері болады:
1.дәлелденбеген қорға ... ... ... ... ... ... ... құқықты жартылай беру;
3.дәлелденген қорға деген құқықты түгелдей беру;
4. дәлелденген қорға деген ... ... ... ... ... ... табыстар алу процесі аяқталмағандықтан
операция нәтижелері олар ... күні ... ... ... емес ... нақты барлығы мен қозғалысын есепке
алу 10 «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің шоттарында жүргізіледі. Осы
шоттардың дебеті бойынша – материалдық емес ... ... ... айдың
басы мен аяғындағы қалдықтары көрсетіледі де, ал ... ... ... емес активтердің есептен ... ... ... ... ... кіреді: 101 «Лицензиялық келісімдер», 102
«Бағдарламалық жабдықтау», 103 «Патенттер», 104 ... ... ... 106 «Материалдық емес басқа да активтер».
10 «Материалдық емес активтер» бөлімшесінің шоттарын талдамалық есепке
алу ... емес ... ... есеп карточкасында» жүргізіледі.
Карточка кәсіпорынға түскен материалдық емес активтердің барлық түрлерін
есепке алу үшін ... ... емес ... ... ... бухгалтерияда мүліктік карточка ашылады. Карточка «Материалдық
емес активтерді алу-беру актісінің», техникалық және ... ... ... емес ... ... ... ... негізінде толтырылады. Материалдық емес активтерді басқа
кәсіпорынға ... ... ... оның ... ... ... ... соғу
үшін негізі «Материалдық емес активтерді алу-беру актісі» болып табылады
Материалдық емес активтерді есепке алудың мүліктік карточкасы ... ... ... емес ... мүліктік карточкалары
«Материалдық емес активтерді ... ... ... ... ... емес ... айдың басы мен
аяғындағы қалдықтары, бір ... ... ... емес ... ... құны ... өз күшімен де
жасалуы мүмкін, ол кезде оның құны нақты тікелей шығынымен де және ... де ... Осы ... ... алу ... «Материалдық емес
активтер» шоттарының бөлімшесіне, жеке «Материалдық емес активтерді жасау
шығындары» деп ... ішкі ... ... ... Осы ... субшотқа
мынадай шығындар енеді:
- материалдық емес активтерді жасауға қатысқан енбеккерлердің еңбек ақысы;
- заң бойынша белгіленген еңбек ақыдан жасалатын аударымдар;
- ... емес ... ... ... ... ... мен
атқарылатын қызметтер;
- несие үшін төленетін пайыздар (марапаттаулар);
- басқа да ... ... ... емес активтерді жасауға кеткен барлық шығындар өзінің
анықтамасы мен тұжырымдамасына сәйкес келген кезден бастап, 10 ... ... ... ... және ... емес активтерін
жасауға кеткен шығындар» субшотының дебеті бойынша есепке алынады.
Ал сәйкес кезеңге дейінгі орын ... ... ... ... 10 «Материалдық емес активтерінің» бөлімше шоттары ... емес ... ... ... ... субшоты кредиттеледі.
Субъектінің күшімен жасалған материалдық емес активтерді өз арналымы
бойынша қолдануда қолданса, онда ... ... ... ... ... 10 ... емес активтерінің» бөлімше шоттарының
«Материалдық емес активтерін жасауға кеткен шығындар» субшотының ... ... емес ... ... ... ... ... шығарылады.
Материалдық емес активтерді жасау кезінде оның ... ... ... ... ... Мұнай қоспасынан әзірленген ілеспе ... ... ... ... 2004 жылы зауыт 300 мың теңге шығыс
жасаған. Ал 2005 ... ... сол ... ... ... сосын сол аталған технологияны іске ... үшін 2005 ... 500 мың ... ал ... 250 мың ... жұмсалған.
Зерттеу зауытының 300 мың ... ... ... ... ... ... ... дейінгі шығысы шотының
дебетінде шоттарының кредитінде есепке алынады. Ал қалған ... (500 ... =750) ... емес ... ... ... — конструкторлық
жұмыс» деп аталатын субшоттың кредитінде және 106 ... да ... ... ... дебетінде есепке алынады.
Субъектінің өзі жасаған тауар белгілері материалдық емес актив ретінде
танылмайды, өйткені олардың нақты құнын ... ... бола ... ... ... ... тауар белгісіне тиесілісін аныктау
мүмкін емес, бірак ол субъектінің атағын ... ... ... ... ... жағдайында тауардың қозғалысын арттырады. Сондықтан бұндай
жарнамаға кеткен ... ... ... ... ... ... емес ... алынатын құнына енгізілмейді.
Демек, мына шығындар жүмсалғанымен материалдық емес ... олар тек ... ... ... ... ... ... шығындар;
- өндірістік немесе жаңа цехтардың ашылуына дейінгі кеткен шығындар (егер
бұл шығындар негізгі қүралдың бастапқы құнына косылмаса);
- ... ... ... кұжаттарын (жарғылық, қүрылтай келісім
шарттарын, мөрін, штампын т.б.) әзірлеуге ... ... ... оқытуға кеткен шығындар;
- жарнамаға кеткен шығындар;
- жетілдіруге, көшуге, қайта құруға кеткен шығындар;
- ... ... ... ... ... ... т.б. шығындар;
- белгілі бір қызмет түрін жүзеге асыру үшін мемлекет берген ... ... ... ету ... бір ... ... ... кеткен шығындар (онын әрекет ету мерзімі бір жылдан аспаса).
Алғашқыда, материалдық емес ... алу ... ... ... ... ... кейін онын құнының бір ... ... ... ... ... нақты бір материалдық емес активтерге жатқызу қиын,
әдетте, олардың экономикалық олжа әкелетінін анықтау оңай емес.
Материалдық емес ... ... ... ... ... ... ететін мерзім бойына жүйелі түрде есептен шығарылып ... ... ... атап ... ... емес ... ... қызмет ету мерзімін белгілеу жеткілікті түрде күрделі болып
саналады және материалдық емес активтердің амортизациялық кезеңін анықтау
барысында ... ... ... жөн:
- заңды, реттеуші, келісімді жағдайларын ескеріп, олардың максималды қызмет
ету мерзімімен шектелуі мүмкін;
- жаңарту немесе ұзарту жағдайлары ... онда оның ... ... ету
мерзімі өзгеруі мүмкін;
- тозу, сұраныс және басқа да ... ... оның ... ету
мерзімін кысқартуы мүмкін;
- келешектегі бәсекелестіктердің және басқа да ... ... ... ... емес ... бүгінгі белсенділік қабілеттілігін
шектеуі мүмкін;
- материалдық емес активтердің кейбір түрлерінің қызмет ету мерзімі сол
активтердің ... ... ... ... емес активтердің пайдалы қызмет ету мерзімін субъектінің
өзі дербес белгілей алады, егер де заңдармен ... ... ... ... ... ... ... (лицензиондық келісім).
Материалдық емес активтердің мерзімін дәл анықтау мүмкін болмаған жағдайда,
оның пайдалы пайдалану мерзімін 10 жыл ... ... ... ... ... субъектінің қызмет ету мерзімінен аспауы керек.
Материалдық емес активтерді амортизациясын есептеу үшін ... ... ... ... ... қалдық құнын азайтатын және
кумулятивтік. Әдісті тандау активтен күтілетін экономикалық олжаның тұтыну
моделіне ... ... ... ... ... осы ... кеңірек тоқталамын.
Материалдык, емес активтерді муліктік тугелдеу. Материалдық емес
активтерді мүліктік түгелдеу ... ... ... ... ... емес активтердің нақты бары мен жоғын; олардың баланста дұрыс
және уақытында көрсетілуін, материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... ... ... Негізгі
құжаттарда материалдық емес ... ... ... ... ... олардың бастапқы құны, пайдалану мерзімі,
амортизациялау нормасы, пайдаланылатын объектінің ... және ... ... ... емес ... ... ... объектінің нақты барын және кәсіпорынның оны пайдалану құқығын
растайтын құжаттары да ... Бұл ... ... емес
активтердің объектісі немесе оны пайдалану ... ... ... мүліктік құқықтарын растайтын құжаттары жатады. Материалдық
емес активтерді сипаттайтын немесе олардың пайдалану тәртібін белгілейтін,
сондай-ак кәсіпорьнның ... ... ... ... ... ... ... емес активтердің мәнін ашу. Шаруашылық
жүргізуші субъектінің қаржылық есеп беруінде ... емес ... үшін ... есеп ... ашылуы керек, атап айтқанда:
амортизацияны есептеу үшін пайдаланатын тәсілі; ... ... ету ... ... амортизациялық нормасы; жалпы баланстық құн және
есептік ... басы мен ... ... ... сомасы;
кәсіпорынның өзі жасаған материалдық емес активтердің ... құны ... ... ... қаржылық есеп беруде: материалдық емес
активтердің түрі, баланстық ... ... емес ... ... кезеңі; иелік ету құқығы шектелген материалдық
емес активтердің баланстық құны; міндеттемесі ... ... ... активтердің жалпы баланстық құны; материалдық емес активтер
бойынша алынған міндеттемелердің сомасы да ашып ... есеп ... ... ... шығыс деп танылған шығындар
сомасы да ашылуы тиіс: бағдарламалық жабдықтау (қамтамасыз ету) ... ... ... ... құру ... ... ... емес активтерді алумен, күшейтумен, жинақтаумен,
қолдаумен және басқа да ... ... ... ... ... ... емес ... есептен шығарған кезде, одан
алынған табыстар немесе зияндар ... ... ... есеп ... ... ... «Материалдық емес активтер» ҚЕХС-ы бойынша, егер де материалдық емес
активтердің бастапқы бағаланған құны ... ... ... ... ... ... міндетті түрде олардың құнын қайта бағалауды
компанияларға жүктейді.
2.3. Негізгі құрал мен материалдық емес активтердің ... ... ... ... ... ... тоза ... яғни
өзінің бастапқы сапасын жоғалтады. Олар белгілі бір уақыт ... ... ... ... да, бұл ... ... жаңа ... құралдар
сатып алуға тура келеді. ... ... ... ... ... тозу деп екіге бөледі. Негізгі құралдардың табиғи тозуы ... ... ... ... ... яғни ... істеу үдерісінде
машиналар мен құралдардың жеке бөлшектерінің қажалып ... ... ... ... ... құлайтындай дәрежеге жетуі. Негізгі құралдардың
табиғи тозуы олардың көп уақыт бойы пайдаланылғандығына ғана ... оған ... ... басқа да табиғи жағдайлар әсер ... Яғни ... ... ... ... ... ... олардың
ұзақ уақыт пайдаланылуы және оларға басқа да факторлардың әсер ... ... ... ... сапалық тозуы олардың толық табиғи тозуы жетпей-ақ
құнсызданып, ... даму ... ... ... яғни ... ғылым
мен техниканың дамуының бүгінгі күнгі талаптарына сәйкес келмейтін жағдайда
болуынан пайда ... ... ... айтылғандарды қорыта келе, негізгі құралдың ... ... ... және ... ... ... деп те ... құралдардың сапалық тозуының бірінші ...... ... ... ... ... өнімділігінің өсуі
болып табылады. Еңбек өнімділігі өскен сайын белгілі бір дайын ... тағы да ... ... ... ... ... азаяды
да, оның құны соғұрлым төмендейді ... ... ... ... ... ... жаңа ... машиналардың, яғни
негізгі құралдардың бағасы бұрын сатып алынған осындай негізгі ... ... ... ... Мұндай жағдай ұйымдарға қымбат ... ... ... мен ... ... да басқа негізгі құралдардың орнына жаңа әрі сапасы жоғары негізгі
құралдарды сатып ... ... ... ... ... ... ... себебі ғылыми-техниканың
өркендеуіне байланысты жаңадан толық жетілген, өнімділігі жоғары әрі ... ... ... ... байланысты. Кәсіпорындарда өнімділігі
төмен ... ... ... техникалық жағынан жетілдірілген
тиімділігі жоғары негізгі құралдарды пайдалану әр ... ... ... ... да ... жоғары машиналар мен құралдардың пайда
болуы және олардың бағасының арзандауы бұрынғы пайдаланылып келген негізгі
құралдардың ... ... ... ... ... ұйымдар қандай
меншікте болса да (мемлекеттік, жеке меншік, акционерлік, тағы ... ... ... тозу ... ... және оны есептеп
отырады. Ескертетін жағдай негізгі құралдардың ішінде мына төменде ... тозу ... ... және де ... ... ... ... қорларына; фильм қорларына; архитектуралық
және өнер ескерткіштеріне; өнімді ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда есептелмейді:
қайта қүру, жаңарту (реконструкция) және техникалық қайта ... ... ... ... ... ... ... тоқтатып қойған мерзімде.
Негізгі құралдар (үйлер мен ... ... ... ... ... ... ... кезде өздерінің бірте-бірте
тозуына байланысты құндарын өздерінің көмегімен ... ... ... ... ... ... ... Бұл үдеріс
«амортизация» деп ... ... сөзі ... ... аударғанда «өтеу»
деген мағынаны білдіреді. Амортизация белгіленген бір мөлшерде өнімнің
өзіндік ... ... ... Ал мұны ... ... деп ... аударым әрбір өнімнің өзіндік құнына кіріп, ал өнім сатылған
кезде қайтарып отырады, яғни негізгі құралдардың тозуына байланысты құнының
кемуі ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз негізгі құралдардың бастапқы
құнынан белгіленген пайызбен (процентпен) есептеліп шығарьлған бір ... ... ... ... ... ай бойы ... амортизациялық аударым
сомасы ай сайын өндірілген өнімнің, атқарылған ... мен ... ... құнына қосылып отырады.
Кәсіпорындарға жаңадан келіп түскен, кіріске алынған негізгі құралдарға
амортизациялық аударым келесі айдың басынан (бірінен) бастап ... ... ... ... ... ... ... келесі айдың
басынан (бірінен) бастап амортизациялық ... ... ... бойынша негізгі құралдарға амортизациялық аударым есептеу мына
әдістер бойынша жүргізіледі:
1. Құнды бірқалыпты ... ... ... ... ... ... орындалған жұмыстың, өндірілген өнімнің көлеміне ... ... ... ... (өндірістік әдіс).
3. Жылдамдатып есептен шығару әдістері:
а) қалдық құнының кему (қалдықты азайту) әдісі; ә) сандардың жиынтығы
бойынша ... ... ... ... ... ... аударымды есептеудің тандап алынған әдісі кәсіпорынның
есеп саясатында көрсетіліп, бір есеп беру ... ... есеп ... дейін дәйектілі түрде қолданады. Егер ... ... ... ... әдісі өзгертілген жағдайда осы өзгеріс-
тің қандай себептерден болғаны айтылып көрсетілуі тиіс.
Құнды ... ... ... есептен шығару әдісі
Құнды бірқалыпты (тура жолды) есептен шығару әдісі бойынша объектінің
амортизацияланатын құны негізгі құралдардың ... ... ... ... ... ... бір қалыпты қосылып отырады.
Бұл әдіс бойынша амортизациялық аударым мөлшері тек қана объектінің ... ... ... ... ... ... негізделген. Бұл әдіс
бойынша әр ... ... ... ... ... ... сомасы осы негізгі құралдарының барлық пайдалану мерзімінде
амортизацияланатын сомасын, яғни бастапқы құн мен ... ... ... ... ... есеп ... жылдардың санына бөлу арқылы
есептеліп шығарылады. Бұл әдіс бойынша, яғни құнды бірқалыпты ... ... ... ... ... есептелетін амортизациялық
аударым сомалары жыл сайын тұрақты мөлшерде жүргізіледі.
Мысалы: ұңғыманың бастапқы құны бір миллион ... ... ал ... жүз мың (100000) ... ... Бұл ... ... мерзімін бес
(5) жыл деп алып, осы жоғарыда ... әдіс ... бір ... ... ... ... ол жүз сексен мың (180000)
теңгені құрайды. Яғни
1000000 – 100 000 = 900000
900000/5=180000
Бұл ұңғыманың ... ... ... 900000 ... ... яғни бастапқы құны мен қалдық құнының айырмасы), ал оны ... бөлу ... бір ... ... ... ... табылады.
Бұл ұңғыманың пайдалану мерзімі 5 жыл болғандықтан барлық амортизациялануға
тиісті соманы 100% (пайыз) деп ... ал бір ... ... ... (100/5 = 20%) сол ... 20% ... деп те ... болады. Бұл
жағдайда жоғарыдағы көрсеткішке тең сома табылады.
900000 х 20% = 180000
Ұңғымаға амортизациялық аударым сомасының бес жыл бойы есептелуін ... ... ... ... ... ... ... жолды) есептен шығару әдісі
| ... |Бір ... ... |
| ... ... ... |
| ...... ... ... |
| ... ... | ... |
| | ... | | ... ... кезде |1000000 | | |1000000 ... ... |1000000 |180000 |180000 |820000 ... ... |1000000 |180000 |360000 |640000 ... ... |1000000 |180000 |540000 |460000 ... ... |1000000 |180000 |720000 |280000 ... соңында |1000000 |180000 |900000 |100000 ... ... үш ... ... болады:
- негізгі құралдардың пайдалану мерзімі ішінде, яғни 5 (бес) жыл ... ... ... ... сомасы өзгермейді (тұрақты);
- жинақталған тозу сомасы бірқалыпты өсіп (көбейіп) отырады;
- ... ... ... құны бірқалыпты азайып отырады.
Құнды орындалған жұмыстың көлеміне ... ... ... ... (өндірістік әдіс)
Бұл әдіс объектінің пайдаланылған уақытына емес, оны ... ... Егер ... яғни ... ... ... өзінің 5 (бес) жыл ішінде пайдаланатын уақыты аралығында 10 (он)
миллион дана ... ... ... ... онда ол ... жыл ... амортизациялық аударым сомасы бұл әдіс бойынша станок арқылы
өндірілетін бір дана ... ... ... ... әр жылда осы
станок арқылы өндірілген өнім санына көбейту арқылы табылады.
Станоктың бір дана өнім өндіруге есептелетін ... ... бұл әдіс ... ... ... 0.09 теңгені құрайды, яғни
тоғыз (9) тиын. Егер ... ... жылы 3 ... ... жылы 3 ... жылы 2 ... ... жылы 1 миллион, бесінші жылы 1 миллион ... онда оған әр ... ... ... аударым мөлшері
бірінші жылы 270000 тт = 3 миллион х 0.09 = 270000, ... жылы 270000 тт =
3 ... х 0.09 = 270000, ... жылы 180000 тт = 2 миллион х 0.09 =
180000, төртінші жылы 90000 тт = 1 ... х 0.09 = 90000, ... ... тт = 1 ... х 0.09 = 90000 ... тең ... 2.4.
Станокқа құнды орындалған жұмыстың көлеміне тепе-тең мөлшерде есептен
шығару (өндірістік әдіс) әдісі бойынша амортизациялық аударым есептеу
кестесі
| | | |Бір ... | | |
| ... ... |
| ... |н өнім |қ ... ... сомасы|қалдык |
| ... ... ... ... ... |
| ... |(дана) |(теңге) | ... ... ... |1000000 |- |__ |— |1000000 ... | | | | | ... |1000000 |3000000 |270000 |270000 |730000 ... | | | | | ... |1000000 |3000000 |270000 |540000 |460000 ... | | | | | ... |1000000 |2000000 |180000 |720000 |280000 ... | | | | | ... |1000000 |1000000 |90000 |810000 |190000 ... | | | | | ... |1000000 |1000000 |90000 |900000 |1 00000 ... | | | | | ... ... ... әдісті) қолдануда әр жылғы амортизациялық
аударым сомасымен орындалған жұмыс ... яғни ... ... ... санының арасында тікелей байланыс бар. Бұл әдісті қолдану барысында
жинақталған тозу сомасы жыл сайын орындалған жұмыстың ... ... ... ... өсіп, көбейіп отырады. Ал объектінің қалдық құны
амортизацияланатын құнның ... ... ... ... ... ... ... тікелей үйлесімді түрде азайып отырады. Жалпы бұл
әдісті объектінің пайдалану кезіндегі оның істейтін ... ... ... ... ... санын айтарлықтай дәлдікпен анықтауға болатын
жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... амортизациялық аударым
әдістері негізгі құралдарды өздерінің мөлшерленген пайдалану мөлшерінен
бұрын ... ... үшін ... Бұл әдістерді қолдану барысында
негізгі құралдарды алғашқы ... ... ... ... ... оның ... ... жылдарындағы
есептелетін амортизациялық аударым сомасынан анағұрлым (едәуір) асып
түседі. Өйткені, ... ... ... ... яғни жұмыс істеу
жылдарындағы өнім өндіру қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... Осыларды ескеретін болсақ, амортизациялық аударым
есептеудің ... ... ... ... ... әдісі өндірілген
өнімнің өзіндік құнына сәйкестендіріліп есептеу принципіне негізделген.
Жеделдетілген әдістің ... ... ... ... мен ... жетілдіруге, яғни жаңартуға орай жабдықтардың, яғни негізгі
құралдардың өздерінің сапалық құнын тез ... ... ... ... ... ... ... тозған негізгі құралдарды жаңа өнімділігі
жоғары басқа да жақтардың ... ... ... ... ... ... ... шығару әдісін қолдануға әсер ететін тағы да
бір дәлелденген жағдай негізгі құралдарды жөндеу шығындарына ... яғни ... ... ... ... ... ... уақытына қарағанда пайдаланудың соңғы уақытына қарай өсе бастайды.
Егерде негізгі құралдарға ... ... ... деп ... ... әдісін қолданған жағдайда амортизациялық аударым мен
жөндеу шығындарының қосындысы негізгі құралдардың пайдаланылуы барысында
бірнеше жыл, яғни ұзақ ... бойы бір ... ... ... ... ... ... пайдаланылуы барысында ұйымға келтіретін
пайдасы бір қалыпты тең ... яғни ... ... ... ... жиынтығы бойынша құнын есептен шығару әдісі (куммулятивтік
әдіс)
Бұл әдістің куммулятивтік, яғни сандардың қосынды жиынтық сомасы ... ... ... осы әдіс бойынша негізгі құралдарға
амортизациялық аударым ... ... ... ... негізгі
құралдардың пайдалану мерзімінің қалған жылдар ... тең ... ал ... ... ... ... жылдар мерзімі сандарының қосындысына тең
болуына ... Бұл ... мына ... ... ... ... мерзімі 5 (бес) жыл деп ... онда ... ... жыл ... ... 15-ке (он бес)
тең, яғни (1+2+ 3+4+5). Бұл 15 саны куммулятивтік сан. Әр жыл үшін есептік
көрсеткіш коэффициенті ... ... яғни осы ... жылы ... жылы ... жылы ... жылы 2/15
бесінші жылы 1/15 –ке тең болады.
Ұңғыманың ... құны 1000000 (бір ... ... ... құны 100000
(жүз мың) теңге болған жағдайда оның ... ... ... ... жүз мың) теңгені құрайды (1000000 – 100000). Ал жылдық
амортизациялық аударым мөлшері былайша ...

Пән: Мұнай, Газ
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 89 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құмкөл кен орнының геологиялық зерттелуі68 бет
«мұнай және газ саласындағы азаматтық-құқықтық шарттар»40 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Қазақстан Республикасында мұнай газ кешенін мемлекеттік реттеу81 бет
Басшылық ету тәсілдері3 бет
Жұмысшылардың қосымша еңбекақылары6 бет
Полиграфиялық кәсіпорынды жобалау технологиясы9 бет
Spirulina platensis клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері35 бет
«Казтрансгаз-Алматы» АҚ-ның қысқа мерзімді міндеттемелер есебін ұйымдастыру44 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь