Миграциялық саясаттың түсінігі мен мәні

Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

1 тарау. Миграциялық саясаттың түсінігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ...
1.1. Миграциялық саясаттың классификациясы және зерттеу
әдістемелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Миграциялық саясат туралы тұжырымдамалары мен
қауіпсіздікке ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
1.3.Миграциялық процестерден қауіпсіздікке төнетін қатерлер ... ... .

2 тарау. Миграцияның Қазақстан Республикасының әлеуметтік.демографиялық қауіпсіздігіне ықпалы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
2.1.Демографиялық қауіпсіздіктін мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
2.2.Демографиялық өту және одан туындайтын проблемалар ... ... ... ..
2.3.Демографиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жолдары ... ... ... ...

3 тарау. Этномәдени қауіпсіздік және миграция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
3.1.Этномәдени қауіпсіздік түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
3.2. Қазақстандағы этномәдени қауіпсіздік мәселесі ... ... ... ... ... ... ...

4 тарау. Еңбек миграциясы және экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету мәселесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.1.Экономикалық қауіпсіздік және миграция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
4.2. Қазақстандағы еңбек миграциясын реттеу жолдары ... ... ... ... ...

5 тарау. Қазақстан Республикасы миграциялық саясатының негізгі бағыттары мен механизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
5.1.Миграциялық саясатты жүргізудің тиімді жолдары ... ... ... ... .
5.2. Миграциялық саясаттағы негізгі бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ...
5.3.Қазақстандағы миграциялық саясатты тиімді жүргізудің
механизмдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

6 тарау. Миграция және жаһандану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6.1. Жаһандану жағдайындағы миграциялық процесстер ... ... ... ... ...
6.2. Миграцияның жаһандық үлгісіндегі орны мен бүгінгі күндері
дамуындағы қайшылықтар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Кіріспе
Миграция ерекше феномен ретiнде ғылыми бөлiнiсiнен бастап, әйтеуiр бiр контекстiде - экономикалық немесе әлеуметтік, тарихи немесе мәдени, демографиялық. немесе этникалық тұрғыдан қарастырылып келген едi. Бұл кездейсоқтық емес. Өйткенi, миграциялық процестер бiр жағынан, бiр немесе бiрнеше қоғамда болып жатқан өзгерiстермен тығыз байланысты және осы мағынада алғанда оның әржақты дамуының өлшемi болады, яғни бұлар - саяси, этноәлеуметтiк, еңбек нарығындағы жағдай, тағы басқалар. Екiншi жағынан, өзара сандық қана емес, сапалық қатынаста да (мәселен, әлеуметтiк-демографиялық және этномәдени сипатымен) ерекшеленген әр түрлi миграциялық ағымдар өте күрделi және осы себептен ол донор мен реципиент қоғамдардың да жағдайына ықпал етедi.
Қазiргi әлемдегi жаһандану процесiне байланысты Қазақстан Республикасының қауіпсіздігі контекстiндегi миграциялық саясаттың қалыптасуы мәселесi өте өзектi. Өйткенi, елiмiздiң саяси режимiндегi және әлеуметтік-экономикалық құрылымындағы өзгерiстер жаңа миграциялық жағдайдың пайда болуына әкелді. КСРО-ның ыдырауына орай одақ iшiндегi болатын миграциялық процестер трансшекаралыққа айналды. Мәжбүрлi қоныс аударушылар мен «босқындардың» саны да артуда. Әсiресе, «жақын» және «алыс» шет елдерден келетiн жұмыс күші мигранттары, яғни гастарбайтерлер елімізде көбеюде,ал бұлар бiздiң қоғамымызда бiртiндеп «бесiншi бағанды» қалыптастыруда. Себебi олар мәдени жағынан да, менталитетi жағынан да бiзге бөтен болғандықтан, қоғамымыздағы қалыптасқан этномәдени тепе-теңдiктiң бұзылуына, шикiзаттар үшін күрестің өршуiне әкелiп, жаңа конфликтiлердiң пайда болуына әсерiн берерi сөзсiз. Ал уақыт өте келе дұрыстап орнығып алған соң, олар Қазақстандағы саяси және әлеуметтік жағдайға жүйелi түрде ықпал ете бастайды. Өткені Қазақстандағы барлық тұрғын халықтың саны бар болғаны 15 миллион ғана. Егер де Қазақстанға әр түрлi елдерден мигранттар келе беретiн болса, бiраздан соң бiз өзi үйiмiзде тұрып жатып-ақ пәтер жалдаушының кейпiне енгенiмiздi байқамай қалуымыз мүмкін. Осы айтылғандарға байланысты миграцияның жеке тұлғаның, қоғамның, мемлекеттiң қауiпсiздiгiне қатер төндiруi сөзсiз, бұл проблеманы зерттеудiң өзектiлiгi осыдан да көрiнедi.
Қазақстан Президентi Н. Ә. Назарбаев өзінің «Қазақстан-2030» атты Қазақстан халқына жолдауында бүгiнгi дамуымыздың келеңсiз сипаттарының жетi осал жағын атаған болатын. Осының iшiндегi алтыншы осал жағымыз - кез-келген тұрғыдан қауiптi, ол - демографиялық өнiмсiздiгiмiз болып табылады. 1992 жылдан бастап соғыстан кейiнгi 50 жыл iшiнде тұңғыш рет бiздiң халқымыздың саны қысқара бастады, - дедi ол.
Өз кезiнде Ф. Вольтер «Елдiң байлығы оның тұрғындары мен олардың еңбегiнде», - деген едi. Бұл пiкiр Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың жоғарыда айтылған сөздерiмен үндесiп жатыр. Шындығында, тұрғын халқымыздың саны қысқара беретiн болса, ұлттық қауiпсiздiгiмiздi қалай қамтамасыз етемiз.
Елiмiздiң ресми түрде 1998 жылдың 26-шы маусымында қабылданған (2000 жылғы 28-шi сәуiрде өзгерiстер мен толықтырулар енгiзiлген) «Қазақстан Республикасының ұлттық қауiпсiздiгi туралы» Заңындағы Қазақстан Республикасының ұлттық қауiпсiздiгiне берiлген анықтамада: «ұлттық қауiпсiздiк - елдің ұлттық мүдделерiнiң шынайы және потенциалды қатерлерден қорғалу жағдайы», - деп атап өтiлген.
Н. Ә. Назарбаев өзiнiң «Қазақстан-2030» атты Қазақстан халқына жолдауында бiрiншi ұзақ мерзiмдiк басымдық ретiнде де осы ұлттық қауiпсiздiктi қояды. Қауiпсiздiктiң басымдығы анық: егер елiмiз қауiпсiздiгiн сақтамаса, онда тұрақты даму жоспарлары туралы сөз қозғауымыздың өзi қисынсыз, - дейдi ол. Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев «... ұлттық қауiпсiздiк басымдықтарының деңгейіне мықты демографиялық және көшi-қон саясаты шығарылуы керек. Егер бiздiң мемлекеттiк органдарымыз бұған бұрынғысынша немқұрайылықпен қарайтын болса, онда бiз ХХІ ғасырдың қарсаңында Ресейдiң артынан iле-шала адам саны сыртқы көшi-қон процестерiне ғана емес, табиғи жолмен кеми беретiн «демографиялық оппа» жағдайына тап боламыз, Бұл тенденция дереу тоқтатылуға тиiс», - деген едi.
Ал, 2004 жылдың 15 шiлдесiнде ҚР Статистикалық агенттiгiнiң төрағасы Кали Абдиев елiмiздiң бiрiншi жарты жылдықтағы әлеуметтiк-экономикалық дамуының қорытындысын шығара отырып: «Қазақстанда ең алғаш рет миграцияның он сальдосы +3286 тiркелдi. Яғни, кеткеңдерден Республикамызға келгендер саны басым түсті. Бұл жақсы бағыттың бастамасы», - деп мәлiмдедi.
Миграциялық ағымдардың пайда болуы, өрiстеуi, барысы сияқты контекстiнiң аяғына дейiн жою мүмкін болған емес. Бұл ағымдағы әр көшiп-қонатын мигранттың өзiндiк ерекше қайталанбас жақтары бар. Мәселен, олар неге тұрғылықты жерiн тастап кету туралы шешiм қабылдайды, бұл шешiмдi қалай жүзеге асырады және келген жерлерiнде өздерiн қалай ұстайтындығы, т.с.с. Бiрақта осымен бiрге мыңдаған мигранттардың келу себептерi мен iстерiн жақындататын, әр түрлi уақыт ықпалына ұшырайтын, барлық жерде болатын объективтi «әлеуметтiк» факторлар да бар.
Миграцияның қауiпсiздiгi мен қатынасын қарау «қырғиқабак соғыс» пен шынайы социализмнiң құлдырауынан және КСРО-ның ыдырауынан кейiн түсiнiктi болды. Бұл жағдайлардың салдары, бiр жағынан әлемде болған өзгерiстерге бара-бар қауiпсiздiктiң жаңа концепциясын әзiрлеуге деген талпыныстан болса, екiншi жағынан Шығыстан бақылаусыз
Пайдаланылған әдебиеттер
1. Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030.Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы. Алматы:Білім, 2002.
2. Кваш А.Я. Ионцев В.А. Современная демография. Москва: 1999.
3. Асылбеков М.,Галиев В., Социально-демографические процессы в Казахстане. Алматы: Атамұра.2003.
4. Бакаев А.Н. Национальная безопасность Казахстана в контексте истории и современности. Астана. Елорда., 2000.
5. Крысько В.Г. Социальная политика и политическая трансформация. Алматы:Ғылым,2002.
6. Татимов М. Влияние демографических и миграционных процессов на внутриполитическую стабильность в РК // Саясат. 1995. №5.
7. Абдыгалиев Б.Б. Политизация этничности: процессы, механизмы, последствия. Алматы. «Үш қиян», 2003.
8. Предвыборная платформа Республиканской политической партии «Отан» (одобрена 15 июня 2004 года на внеочередном VІІ съезде партии).
9. Волков А.Г. Московские демографы обсуждают проблемы миграционной политики // Вопросы статистики. 2003. №9.
10. Этнополитический мониторинг в Казахстане. Алматы, 1997. Вып. 1.
11. Назарбаев Н.А. За мир и согласия в нашем доме // Материалы второй Ассамблеи народов Казахстана. Алматы, 1998.
12. Демографичекий ежегодник Казахстана: Статистический сборник. Алматы, 2002.
13. Касенов У., Жусупов С.Потенциальные этноконфликты в Казахстане и превентивная этнополитика. Алматы,1998.
14. Ультраправый лидер Франция за господство белых в Великобритании // Экспресс К. 2004. 27 апреля. №79. С.4.
15. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Астана., 1999.
16. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы. №1. Алматы,2004.
17. Қазақстан Республикасының 1991-1999 жылдар аралығындағы миграция қорытындысы. Алматы:ҚР Статистикалық агенттігі. 1992-2000.
18. Абдиев К.С. Статистический ежегодник Казахстан. Агенство РК по статистике. 2006.
19. Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына Жолдауы, Алматы. 2002.
20. ICFTU Free Labour World. September. 2005. №2. P.5
21. Базанова Ф.Н. Формирование и развитие структуры Казахстана. Алматы,2005.
22. Тасмағамбетов И.Н. Социальная политика и политическая трансформация. Алматы: Ғылым,1997
23. Аяған И.Г. Тенденции и динамика изменений национального состава Казахстана // Евразийское сообщество; экономика, политика, безопасность. 2006.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
...............................................
1 тарау. ... ... ... мен
мәні................................
1.1. Миграциялық ... ... және ... ... ... ... ... мен
қауіпсіздікке
ықпалы......................................................................
.......
1.3.Миграциялық процестерден қауіпсіздікке төнетін қатерлер.........
2 ... ... ... ... ... ... өту және одан туындайтын проблемалар..............
2.3.Демографиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жолдары...............
3 ... ... ... ... ... ... ... ... ... Еңбек миграциясы және экономикалық ... ... ... ... ... ... миграциясын ... ... ... Республикасы миграциялық саясатының негізгі
бағыттары ... ... ... ... Миграциялық ... ... ... ... тиімді жүргізудің
механизмдері................................................................
...........................
6 ... ... ... ... ... ... ... ... ... орны мен ... күндері
дамуындағы
қайшылықтар.................................................................
.
Қорытынды...................................................................
........................................
Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
...............
Кіріспе
Миграция ерекше феномен ретiнде ғылыми бөлiнiсiнен бастап, әйтеуiр бiр
контекстiде - ... ... ... ... немесе мәдени,
демографиялық. немесе ... ... ... ... едi. ... ... Өйткенi, миграциялық процестер бiр жағынан, бiр немесе
бiрнеше қоғамда ... ... ... ... ... және осы
мағынада алғанда оның әржақты дамуының өлшемi болады, яғни бұлар - ... ... ... ... тағы ... ... ... сандық қана емес, сапалық қатынаста да ... ... және ... сипатымен) ерекшеленген әр түрлi миграциялық
ағымдар өте ... және осы ... ол ... мен ... қоғамдардың да
жағдайына ықпал етедi.
Қазiргi әлемдегi жаһандану ... ... ... ... контекстiндегi миграциялық ... ... өте ... ... елiмiздiң саяси режимiндегi және
әлеуметтік-экономикалық құрылымындағы өзгерiстер жаңа ... ... ... ... ... ... орай одақ ... болатын
миграциялық процестер трансшекаралыққа айналды. Мәжбүрлi ... ... ... саны да ... ... ... және ... шет
елдерден келетiн жұмыс күші мигранттары, яғни гастарбайтерлер елімізде
көбеюде,ал ... ... ... ... ... бағанды»
қалыптастыруда. Себебi олар мәдени ... да, ... ... да ... болғандықтан, қоғамымыздағы қалыптасқан этномәдени тепе-теңдiктiң
бұзылуына, шикiзаттар үшін ... ... ... жаңа ... ... ... ... сөзсiз. Ал уақыт өте келе ... ... соң, олар ... саяси және әлеуметтік жағдайға жүйелi түрде
ықпал ете ... ... ... ... ... ... саны
бар болғаны 15 миллион ғана. Егер де ... әр ... ... келе ... ... ... соң бiз өзi үйiмiзде тұрып жатып-ақ
пәтер жалдаушының кейпiне енгенiмiздi байқамай қалуымыз ... ... ... ... жеке ... қоғамның, мемлекеттiң
қауiпсiздiгiне қатер төндiруi сөзсiз, бұл проблеманы зерттеудiң ... да ... ... Н. Ә. ... ... ... атты
Қазақстан халқына жолдауында бүгiнгi дамуымыздың келеңсiз сипаттарының жетi
осал жағын атаған болатын. Осының iшiндегi алтыншы осал ... - ... ... ... ол - ... ... болып табылады.
1992 жылдан бастап соғыстан кейiнгi 50 жыл ... ... рет ... саны ... бастады, - дедi ол.
Өз кезiнде Ф. Вольтер «Елдiң ... оның ... мен ... - ... едi. Бұл пiкiр Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың жоғарыда
айтылған сөздерiмен үндесiп ... ... ... ... ... ... болса, ұлттық қауiпсiздiгiмiздi қалай қамтамасыз етемiз.
Елiмiздiң ресми түрде 1998 жылдың 26-шы ... ... ... 28-шi ... өзгерiстер мен толықтырулар енгiзiлген) «Қазақстан
Республикасының ұлттық ... ... ... ... ... ... ... анықтамада: «ұлттық
қауiпсiздiк - елдің ... ... ... және ... ... жағдайы», - деп атап өтiлген.
Н. Ә. Назарбаев өзiнiң «Қазақстан-2030» атты Қазақстан ... ... ұзақ ... басымдық ретiнде де осы ... ... ... ... ... егер ... ... онда тұрақты даму ... ... ... өзi қисынсыз, - дейдi ол. Елбасымыз Н. Ә. Назарбаев ... ... ... ... ... демографиялық және көшi-
қон саясаты шығарылуы керек. Егер бiздiң мемлекеттiк органдарымыз ... ... ... ... онда бiз ХХІ ... Ресейдiң артынан iле-шала адам саны сыртқы көшi-қон процестерiне
ғана емес, табиғи ... кеми ... ... ... ... ... Бұл ... дереу тоқтатылуға тиiс», - деген едi.
Ал, 2004 жылдың 15 шiлдесiнде ҚР ... ... ... ... ... ... жарты жылдықтағы әлеуметтiк-экономикалық
дамуының қорытындысын шығара отырып: «Қазақстанда ең алғаш рет миграцияның
он ... +3286 ... ... ... ... ... ... түсті. Бұл жақсы бағыттың бастамасы», - деп мәлiмдедi.
Миграциялық ... ... ... ... ... ... аяғына дейiн жою мүмкін болған емес. Бұл ... әр ... ... өзiндiк ерекше қайталанбас жақтары бар. Мәселен, ... ... ... ... кету ... ... қабылдайды, бұл шешiмдi
қалай жүзеге асырады және ... ... ... ... ... ... ... бiрге мыңдаған мигранттардың келу себептерi мен
iстерiн жақындататын, әр ... ... ... ... ... ... объективтi «әлеуметтiк» факторлар да бар.
Миграцияның қауiпсiздiгi мен қатынасын қарау «қырғиқабак соғыс» ... ... ... және ... ... ... ... Бұл жағдайлардың салдары, бiр жағынан ... ... ... ... жаңа ... әзiрлеуге деген талпыныстан
болса, екiншi жағынан Шығыстан бақылаусыз келетiн мигранттар ағымынан туған
үрейден едi. Осы екi ... да ... сай ... ... ... қауiпсiздiк контекстiнде қарастыруға әкелдi. Шындығында,
миграцияның себептерiн ... аясы ... ... ... ... ... ... көп миллиондаған ағым осы мемлекеттерге келедi
деген болжам жасалған болатын.
Бiрақ та посткеңестiк елдерден ... ... ... үлкен сипатты
бола қойған жоқ, өткені тұрғын халықтық көп ... ... ... ... және де ... ... шектеушiлiк саясатына ұшырады. Бұл ек
фактор «Шығыстан» ағылатын эмиграцияның сұрыпталуын қамтамасыз етiп, ... ... ... ... Ал бұл ... ... гөрi,
эмигранттар шыққан елдің қауiпсiздiгiне күштi қатер едi. Алайда, мынаны
жоқка ... ... яғни ... ... әлемдiк процеске,
оның iшiнде миграциялық процеске енуi Батыс елдерi үшін белгiлi ... ... ие ... ... ... және ... ... Одақтас
Республикалар да бiр-бiрiмен келiсе отырып ... ... ... ... ... ... қатерi туындап отыр.
1 тарау. Миграциялық саясаттың түсінігі мен мәні
1.1. Миграциялық саясаттың классификациясы және зерттеу әдістемелері
Демографиялық ... ... ... миграциясы маңызды орын
алады. Өткені ... ... ... ... ... ... ... жауапты сипат тән. Қоғамды дұрыс басқару
және тиiмдi әлеуметтiк-экономикалық саясат ... үшін ... ... мен мигранттардың құрамын бағдарлай бiлу, ... ... және ... ... ... бiлу өте ... ... дегенiмiз бл тұрғын халықтық миграциялануына ... ... ... - ... ... бiр түрi ... ... табылатын миграциялық қозғалысқа деген ықпал ету. ... ... ... ... және ... ... арқылы
ретттелiнедi. Шектеуiлi iс-шаралар таңдаулы түрде қолданылады, әсiресе iрi
қалалардағы миграцияға байланысты. Сонымен қатар елдің ... ... ... экономикалық iс-шаралар да кеңiнен қолданылуда
Қазақстан Республикасы Үкiметiнiң 2000-жылғы 5-шi ... ... ... ... ... ... ... былай айтылған:
✓ миграция процестерi ... ... ... ... ... және ... ахуалға әсер
етедi;
✓ миграциялық саясат Қазақстанның мемлекеттiк сыртқы және ... ... ... болып табылады, оны iске асыру
мемлекеттiң басым мiндеттерiнiң бiрi болуға тиiс;
... ... ... - ... және ... органдар болып табылады.
Тұжырымдамада адам құқықтары мен бостандықтарын сақтау ... ... ... ... ... ... саясатының негiздерi
айқындалады делiнген.
Халықтың миграциясы демографиялық жағдайларға, елдің тұрғындары санының
бiрден көбеюiне ... ... оның ... және ... ... ... ... ыкпал етедi.
Қазiргi ғылымда, әсiресе батыс ғылымында миграцияны зерттеп, ... ... ... ... және ... ... ... келетiн
екi негiзгi теориялық парадигмалар бар. Бiрiншiсi, құрылымдық парадигма.
Бұл парадигма ... ... ... орынды адамды немесе топты
миграциялауға итермелейтiн құрылымдарға ... Осы ... ... ... ... өйткенi миграцияның себептерi экономикалық
және ... ... мен ... ... ... ... Қазiргi кездегi миграцияның себептерiн талдауда орын ... ... ... ... ... ... ... теориясындағы екiншi парадигмада, яғни миграциялау туралы
мәселеде субъективтi факторға басты орынды берiледi. ... ... ... ... ... ... адам ... басты
агентi ретiнде талданады. Микродеңгей теориясы миграцияның макротеориялық
себептерiнiң маңызын жоққа ... ... ол ... объективтi
факторлар бәрiбiр де жеке тұлғаның шешiмiне байланысты болады дейдi. Бұдан
көретiнiмiз, миграцияны талдаудағы микротеориялық ... жеке ... ... көп ... ... Бұл ... ... мигрант
өзiндiк ерекшелiктерi бар, миграциялаудан түсетiн шығындар мен табыстарды
бағалай ... адам ... ... ... ... миграциялау
туралы шешiм қабылдау тұтастай қиын себептер комплексi болып табылады.
Тарихқа үңiлсек, миграциялық процестердi ең алғашқылардың бiрi ... ... ... Е. Г. ... ... едi. Ол 1885 жылы
Ұлыбритания мен Солтүстік Америка тәжiрибесiнде миграцияның он бiр ... ... ... бердi, бұл ереженi қазiрдiң өзiнде
миграциялық теорияны жасаушылар негiзге алады. Осы он бiр ... ... ... ... ... ... ... қашықтықта жүзеге асады (бұл жерде мигрант-
спринтер жөнiнде пiкiр бiлдiрiледi, алайда, ... ... де ... ... орталық iрi болған сайын, ол өзiнiң ... әр ... ... өзiндiк қарсы ағым сай болады;
4. iрi қалалардың өсуi қала ... ... ... ... ... ... келуiне байланысты;
5. халықаралық миграция елдің ... ... ... ... ... ... ... өндiрiстiң, сауданың, әсiресе көлiктiң дамуына
байланысты көбейе түседi;
7. миграцияның ең басты анықтаушысы-экономикалық себептер
болады;
Ал бүгiнгi к.нде қоғамның дамуында жоғарыда ... ... ... ... ... және ... сипатка ие.
Демографиялық процестердiң арасында тұрғындардың миграциясы ... ... 1989 ... ... ... ... ... еңбекте
миграция дегенiмiз бұл әлеумеiтiк-экономикалық қатынастарға байланысты
болатын миграциялық ... деп ... ... мынандай
категорияларға негiзделген интегралды классификациясы бар, ... ... ... ... себебi;
5. деңгейi.
1. Миграциялық қозғалыстар бiр елдің ... де, ... ... ... да ... Сол себептен де тұрғын
халықтың миграциясының екi типiн бөлiп ... ... ... және iшкi ... миграцияға иммиграция және эмиграция деген түсiнiктер тән.
Бiрiншiсi бiр елге жұмысқа орналасуды немесе оқуға түсу ... ... ... ... ... елге барып кiрудi бiлдiредi.
Екiншiсiнде елден кету туралы ... ... ... ... ... ... ... Халықаралық миграция континент аралық (мәселен,
Еуропадан АКШ-қа және Австралияға) және iшкi континенталдық ... ... ... ... ... ... - бiр мемлекеттiң территориясы көлемiндегi
қозғалыс. Ішкi миграцияның ... ... ... ... ... ... ауыл-қала.
2. Iшкi және сыртқы миграцияларға да мынандай негiзгi түрлер тән.
Атап айтар ... ... ... ... және ... ... бөлiнедi, бiрiншiсi тұрақты мекен-жайын, азаматығын
өзгертумен ... ал ... ... жаңа ... ... ... бiр уақытпен жүрудi бейнелейдi, кей кезде ол бiршама
ұзақ мерзiмге де созылады (БҰҰ-ның анықтамасы бойынша, бiр ... одан көп ... ... ... ... ... болып
есептеледi).
Маусымдық миграция мiндеттi түрде қайта оралу деген сөз, ол бiрнеше
айға созылады, алайда бiр жылдан ... ... ... ... ... сұраныс тудыратын белгiлi бiр маусымдық жұмыстарда көрiнедi,
мысалға: құрылыстарда, ауыл шаруашылығындағы егiн ... ... ... ... ... болсақ, Оңтүстік Қазақстандағы мақта терiмiне
Өзбекстаннан келетiн маусымдық мигранттар.
Маятниктiк миграция ... ... бұл ... мекен-жайынан
оқу немесе жұмыс мақсатымен басқа бiр облыс, ауданға немесе басқа ... ... ... (апталық та болады) орын алмастыруды
айтады. Мәселен, ... ... - ... ... алайық.
Фронтьер-жұмыскерлер күнделiктi, немесе апта салып мемлекет шекарасынан
өтiп, басқа бiр елде еңбек өтетiндер. ... ... ... ... Ресей арасында. Мұнымен қатар кейiнгi жылдары «желiлiк маркетинг» еңбек
миграциясының түрi де кең тарауда. Желiлiк маркетинг - бұл ... ... ... ... - бұл ... және ... түр болып табылады. Ол
iскерлiк, туристiк және т.б. ... ... 1993 ... әлемдегi
туризм мен саяхаттаудан түскен пайда 3,5 трлн долларға бағаланса, ... саны 443 ... ... айтылғандармен қоса, қазiргi кездегi миграцияның ең бiр кең
тараған түрi - саяси және ... ... ... ... ... мысал ретiнде, саяси тұрақ iздеген босқындарды айтуға
болады. Бұрынғы КСРО-ға келер болсақ, ондағы 1930-40 ... әр ... ... ... ... Қазақстан мен Сiбiрге ... ... ... ... ... ... 2 млн адам қоныс
аударылды, оның жетпіс пайызын, әйелдер мен балалар құраған едi.
Сыртқы ... ... тағы бiр ... ... (астыртын)
миграцияны да бөлiп алуға болады. Заңсыз ... ...... ... сүру ... ... бiр ... заңсыз келушiлер. Дүниежүзінде,
әсіресе, 70-жылдардың ортасынан бастап ... ... саны ... ... ... одан ... ... Бұл миграция түрінің ... ... ... ... ... жоғарыда айтылған миграция түрлерiмен қатар, ... ... ... ... ... де бөлiп алуда. Яғни, адам ... ... ... ... ... кете алмайды, осымен қатар
бұл жерде кедейлiк те ... ... ... және ... ... ... де ... болып табылады.
3. Формасына қарай миграциялық қозғалыстарды былай деп бөлуге
болады: ... ... әр ... ... құрылымдардың
(мәселен, ұйымдастырылған түрде ... ... ... ... ... көмегi арқылы жүзеге асатын қоғамдық-
ұйымдасқан және ... яғни ... ... ... ... ... ... осылардың үлесi бiздiң елiмiзде де
өсе түсуде. Бiрақ та ұйымдасқан миграцияда да, ұйымдаспаған
миграцияда да ... ... ... жеке ... өзi ... ... ... себептерiне байланысты жiктей отырып
мыналарды бөлiп алуға болады, олар: экономикалық, әлеуметтiк,
саяси, ... дiни, ... ... ... ... ... миграция) және т.б. миграциялар.
Қазiргi кезенде миграцияны қандай ... ... ... ... ... ... алады,
5. Тұрғын халықтық миграциясы‚ үш деңгейге бөлiнедi. Бiрiншi деңгей-
бұл миграциялау туралы шешiмдi қабылдау.
Екiншiсi — бұл ... ... ... ... ... ... ... миграциялар, яғни мигранттың өзiнiң
тәуекелiне байланысты.
Үшіншiсi — бұл мигранттың жаңа ... жаңа ... ... ... ... миграция саясатының қалыптасу кезеңдерiн қарастыратын
болсақ, халыктың миграциясы ... ... ... ... тығыз байланысты құрамдас бөлiктерден тұрады. Яғни,
сыртқы миграция: эмиграция мен иммиграция және iшкi ... ... ... қала мен ... ... ... ... 2000-жылғы 5-қыркүйектегi 1346-
сандық[4] ... ... ... ... ... тұжырымдамасы бір мезгiлде ... да, iшкi де ... ... ... ... мемлекеттiң белгiлi бір ... ... ... мен ... ... ете ... халықтың саны
мен құрамын сақтап қалуға немесе ... ... Оның ... ... ... және ... тиiмдi дамуын қамтамасыз ету үшін жергiлiктi
тұрғындарды дұрыс орналастыру, оның сапалық ... ... ... ... ... өмiр ... әлеуметтік – экономикалық жiктi
теңестiру болып табылады. Әсiресе өтпелi ... ... ... мен оның санының өзгеруi процестерiн реттеушi ықпал тоқтағанда,
ал басқаларының ықпалы бiржақты болып қалғанда, ... ... ... ... негiзделген мемлекеттiк миграциялық саясат қажет.
Миграциялық саясат ... ... ... және iшкi ... бөлiгi болып табылады, сондыктан да ол халықтың санының өсуi мен
әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... ... ... ... рөлi ... халықтық қозғалысын жоспарлаумен және
басқарумен ғана тоқталып қалмауы қажет. Оның тағы бiр ... ... ... және ... реформалау кезiнде пайда болатын жаңа әлеуметтік-
экономикалық даму жағдайларын да бақылау болып табылады.
Ендi қазiргi ... ... ... ... мен оның дамуындағы
негiзгi миграциялық проблемаларын шешу ... және ... ... ... анықтауға тоқталып өтейiк. Қазақстан Республикасы жағдайында
иммиграцияны ынталандыру халықтың ... ... ... ... ... және ... ... ресурсымен қамтамасыз ету үшін жасалатын
iс-шара. Елiмiздiң 2030-жылға ... даму ... ... ... ... 25 ... жетерлiк денi сау, тұрмысы ауқатты, әрi
салауатты өмiр салтын ... ... ... мамандығы ұшталған азаматтары
мен тұрғындары болуы керек делiнген. Ал осындай көрсеткiштерге жету тек
табиғи өсiмдi ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы да иммиграцияны жүргiзуде. Мәселен, 1991-2000
жылдар аралығындағы кезеңде Қазақстан Республикасына 43 мыңнан астам отбасы
немесе 183 мың адам ... ... ... ... ... ... дерлiк алыс шетелдерден келгендер. Келушiлер легi Монғолиядан (35 %-
ы), Ираннан (8 %-ы), ... (2 %-ы), ... (1,2 %-ы) ... (1 %-ы) ... ... құралғандар. [5]
Халықтың көшi-қонын реттеудiң құқықтык негiзi 1997 жылғы 13 желтоқсанда
қабылданған «Халықтық көшi-қоны туралы» Қазақстан Республикасының Заңында,
Қазақстан Республикасы 1998 ... 15 ... ... 1951 ... ... қабылданған «Босқындар мәртебесi туралы» конвенцияда және 1967
жылғы 31 ... ... ... қатысты хаттамада баянды етiлген.
Қазақстан Республикасының миграциялық саясатына арналған бағдарламасына
келер болсақ, ол Қазақстан Республикасы үкiметiнiң 2001 ... 29 ... ... ... ... Бұл ... ... көшi-қон саясатының 2001-2010 жылдарға арналған салалық
бағдарламасы» деп аталады.
Қазақстан Республикасы көшi-қон ... ... ... Қазақстан халқына «Қазақстан-2030».[6] Барлық Қазақстандықтардың
өсiп-өркендеуi, қауiпсiздiгi мен ел-ауқатының жақсаруы» жөнiндегi жолдауын
iске асыу ... ... ... ... ... тұжырымдамасы туралы» Қазақстан Республикасы ... ... 5 ... 1346-санды қаулысына сәйкес әзiрлендi.
Бұл бағдарламаның мақсаты - тұрақты демографиялық және әлеуметтік-
экономикалық дамудың қажеттi шарттарын жасау, ... ... ... ... ... ... қажеттi жағдайлар туғызу, сондай-ақ елiмiздiң
мемлекеттiк қауiпсiздiгiн нығайтуға бағытталған ... ... ... iске ... екi ... ... 1-кезең - 2001-
2005 жылдар, 2-кезең - 2005-2010 жылдар болып белгiленген.
Бағдарламаны iске асырудан күтiлетiн нәтижелер ... ... ... оң ... ... ... республика халқы санының
өсуi қамтамасыз етiледi, көшiп-қонушылардың, оралмандардың ... ... ... ... ... жасайды және елiмiздiң ұлттық қауiпсiздiгi
нығайтылады.
Миграциялық процестердi зерттеудiң ... ... ... әр ... ... Ғылымда әдiстеме деп бiр құбылыс немесе процесс
жөнiнде теориялык жалпылама бiлiм ... ... ... iзденiстiң
логикасын немесе ғылыми әдiс-тәсiлдердi пайдалану стратегиясын айтады.
Зерттеушінiң әдiстемелiк бағдарларды жүзеге асыру жолы ... бiр ... ... Бұл ... «шындықты теориялық және практикалық игерудiң
тәсiлдерi мен iс-шаралар жиынтьты» деп анықтауға болады.
Әдiстемелiк ... ... ... ... ... бұл ... құбылысын жан-жақты түсiну үшін белгiлi бiр
зерттеу iс қосығын ... алуы ... ... да, зертеушi өзінің
зерттеу жұмысында ғылыми танымның барлық ... ... ... ... ... және оның ... ықпалы туралы
толыққанды ақпарат жинау үшін зерттеушi ... ... мен ... ерекшелiгiне баса назар аударуы керек. Басқа әлеуметтік ... ... ... ... миграциясын зерттеуде
бiрiншi ақпаратты жинақтау күрделiрек. Өткені қауiпсiздiкке ең алдымен
қатер төндiретiн заңсыз миграция ... ... ... да, ... де ... ... байланысады. Бұл арқылы заңсыз миграция құрбандары
беретiн ақпаратты шынайылығын мигрантты ... ... ... ... Зерттеушiлер мұндай адамдарда қорқыныш, күйзелiс сезiмi
болатындықтарын байқайды.
Саясаттанушылық зерттеуде ... ... ... ... ... мен ... ... «Негiздiлiк көрсеткiштiң
бейнеленетiн түсiнiк деңгейіне сай келуiн сипаттайды». Басқаша айтқанда,
негiздiлiк, ... ... де сол ... қол ... ме, ... ... пайымдады ма, соны бiлдiредi. Ал «ақпараттың сенiмдiлiгi
белгiлi бір ... ... ... ... ... өлшемдерiнiң
тұрақтылығын бiлдіредi». Егер де бiр өлшеуiштi бiрнеше рет ... ... ... ... ие ... онда бұл ... ... деген
сөз.
Әдiс, пен мәлiметтi жинаудың сұрыптаудың және талдаудың ... ... ал iс ... деп ... ... бiр жүйелiлiгi айтылады.
Эмпирикалық зерттеулер деп танымның субъектiсi мен объектiсiнiң өзара
әрекеттесуiн түсiнемiз. Эмпирикалық зерттеуде ... мен ... ... жүріс-тұрысы талдау пәнi болады. Эмпирикалық
зерттеу нәтижесi фактiлiк iлiм болып ... де оны ... ... болса, фактiлер ғылыми құндылыққа ие
болады. Теория деп белгiлi бiр ... ... ашып ... мен ... ... ... ... теория негiзiнде
эмпирикалық жолмен алынған фактiлiк бiлiм ... ... та тек ... ... ... ... жан-жақты талдауын бередi.
Миграция мен оның қауiпсiздікке ықпалын зерттеуге кiрiспес бұрын, ең
алдымен объектiнiң синтезi мен алдын-ала жүйелi ... арқа ... ... ... мен ... әдiсi әр ... ... тұтастық пен оның
құрамдас бөлiктерiнің заңдылығы ... ... ... ... ... ... ретiнде жүйелi-құрылымдық әдiс әр ... ... ... ... ... Ол бұл деңгейлердiң әрқайсысының
өзiндiк ерекшелiгiн шығарып алуға және осымен бiрге оны көп салалы және ... ... ... ... бередi». Мәселен, бiр елдiн - тұрғын
халқының миграциялық белсендiлiгiн бiлiп алу үшін әр ... ... әр ... ... және ... ... зерттеген жөн.
Миграциялық белсендiлiк факторлары экономикалық, саяси, ... ... ... ... Сол себептен, тұрғын халықтың ... ... ... ақпарат алу үшін ... ... ... және ... ... және осы ... әр ... адамдар санасында қалай бейнелетiнiн қарастыру керек.
Ғылыми танымның әдiсi саласында тарихи әдiс те бар, ол ... мен ... ... ... ... және ... ... дамуын зерттейдi. Мәселен, заңсыз ... ... ауыр ... салу қазiргi кездегі құлдықтың
бейнесi. Осыған таза ... ... ... және ... ... ауыр жағдайларын келтiруге болады.
Саяси құбылыстарды салыстырып, жинақтауды ... ... ... бен ... әдiсi де ... мен оның ... ... ашу үшін
өте маңызды. Мәселен, осы оқу құралының екiншi бөлiмiнде аталған әдiс
кеңiнен ... ... әр ... ... ... ... ... бiрге қауiпсiздiктiң әр аспектiсi бiрнеше елдердiң
мысалында ашылып көрсетiледi.
Анализ бен синтездiн ... әдiсi ... ... берi әр
адамның мiнез-құлқында өзiнше көрiнiс беретiнiн байқалады. ... да ... мәнi ... жеке ... саяси мiнез-құлқын, жүрiс-тұрысын
зерттеуден ... Бұл әдiс ... ... ... ... өзгергенiн, оған не нәрсе себеп болғанын бiлемiз. Мәселен, адамдардың
эмиграциялауының ... сол ... ... және ... жақсарғанын немесе мемлекет катаң визалық саясат ... ... ... ... ... социологиялық әдiстер, яғни
ақпаратты жинақтау, талдау қолданылады. Миграцияны зерттеудiң социологиялық
эмпирикалық ... ... ... ... ... ... және ... бағалау әдiсiн де жатқызуға болады.
Статистикалық құжаттар сандық мәлiметтердi кесте ... ... ... ... ... ... зерттеу үшін бұл мәлiметтердiң
маңызы зор.
Құжаттардың, ақпараттардың ең басты мәселелерiн бiлуде контет талдау да
маңызды. Контент, яғни ... ... ... үшін түсінiктер, тiрек сөздер
арнайы бөлiнiп алынады. ... ... мен ... ... бағдарламаларға контент-талдау жасалынып, оның басты көрсеткiштерi
екiнші бөлiмде пайдаланылды, сандық көрсеткiштен ... құру ... ... ... ... барысының әр кезiнде қолдануға
болады. Мысалға, ... ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде облыстық мерзiмдi
басылымдарда, радио мен теледидарда мигранттардың ... ... ... ... ... кездесетiндiгi анықталынады. «Экспресс К».
«Казахстанская правда», т.б. газеттерде заңсыз мигранттар ... ... өмiр ... осыған байланысты қылмыс жасайтындықтары
атап айтылған.
Миграция туралы бiрiншi ақпаратты жинақтауда сауал да ... ... ... ... - бұл ... немесе сауалнама жүргiзу арқылы
жинақталатын мәлiмет. ... өз ... ... ... және лейтмотивтi, респонденттер санына байланысты топтық ... ... ... клиникалық және әрқалыптық болып бөлiнедi.
Биографиялық сұхбатта адам өз өмiрi ... ... ... ал ... бiр ... ... ... ықпалы жөнiнде екендiгiн бiледi.
Мәселен, мигрант өзiнiң қалаға келiп, қайыршылық ... ... ... ... ... ... ... жүргiзiлмеуiмен
түсiндiредi. Ал клиникалық ... ... ... ... ашу үшін ... және ... сағатқа
созылуы мүмкін. Мәселен, бұл сұхбат түрi екiншi бөлiмдегi «Еңбек ... ... ... ... ету ... ... зерттеуде
қолданылады. Әрталықтанған сұхбат субъектiнiң өмiрлiк жағдайға ... оның сол ... ... бiлуге бағытталады.
Сауалнамалар жүргiзiлуiне байланысты: ашық, жартылай жабық және ... ... Ашық ... респондент сол мәселеге ойын бiлдiрiп,
ашық қайта алады. Ал жабық түрiнде респондент сұраққа ... ... не ... ғана бiлдiре алады. Жартылай ашық ... ... ... ... ... ... ... орын iстелiнiп,
қалдырылады, респондент өз ойын сол жерге жазып қоя ... Бiз ... осы ... ... кең ... сол ... ... интеллектуалдық эмиграцияға, қытай ұлттық өкiлдерiне деген
көзқкарастарын бiлдiк.
Жоғарыдағы айтылғандарды ... ... ... ... ... ... мақсаты - миграциялық ... ... ... және ... ... жүзеге асуына, елдің
және оның аймақтарының әлеуметтiк-экономикалық берiк дамуына, демографиялық
дамуына, яғни ... ... ... ... ... ... және
мемлекетiмiздiң бiртұтастығы мен ұлттық қауiпсiздiгiн қамтамасыз өтетiн
болуы ... ... ... ... миграциялық саясаттың ұлттық
қауiпсiздiгiмiзге ықпалын жүйелiк, ... ... ... ... ... ... зерттеп бiлуге
болатынын көремiз. Бұл әдiстерсiз зерттеу тақырыбын ашу мүмкін емес.
1.2.Миграциялық саясат туралы тұжырымдамалары мен ... ... ... ... ... ... оның тарихындағы
революциялық кезеңмен байланысты. Осы беделдi санкция сол ... ... ... ... ... 1689 жылғы ағылшын Биллiнен,
1776 жылғы американдық тәуелсiздiк декларациясынан, әсiресе 1789 жылғы адам
және азаматтың ... ... ... ... алынды. Бұларда
қауiпсiздiк еркiндiкпен қатар, адам құқығының бөлiнбес табиғи бөлiгi ден
аталған болатын.
Қауiпсiздiктiң субъектiлерi мен ... - ... ... және оның ... ... ... немесе объект ретiнде бiр
адам, қоғам, мемлекет немесе мемлекеттiк қауымдастық шығады ма, ... ... ... болады. Қауiпсiздiктi қамтамасыз ету ... пәнi ... жеке ... ... ... ... немесе қоғам қауiпсiздiгi, ... ... ... ... халықаралық немесе ұжымдық қауiпсiздiк табылады.
Ең соңгы деңгейi – бүкiл әлемдiк немесе жаһандық ... ... ... ... ... мемлекет арасындағы топтық, ұлттық және халықаралық
денгей аралығындағы немесе аймақтық қауiпсiздiк болып табылады.
Қауiпсiздiктiң қатерлерi шынымен көрiнiс беруi ... ... ... Осымен қатар, қауiпсiздiктiң әр деңгейiнде олар қауiпсiздiктiң
субъектiлерi мен ... ... де, ... да шығуы сөзсiз. Осыған
байланысты сыртқы қауiпсiздiк және iшкi қауiпсiздiк пайда ... ... ... ... және ... ... ... қауiпсiздiктiң түрлерi көп. Мәселен, бiр геосаяси
сөздiкте саяси санамен шартталған 46 ... ... ... ... ... ... жазылған. Мұнда жiктеу өлшемi
немесе ракурсты таңдау көрiнiс табады: осының ықпалымен ... мен ... ... ... ... ... ... мүмкiн.
Мәселен, тұтастай экономикалық қауiпсiздiк жөнiнде жазғанда азық-түлiк
немесе энергетикалық қауiпсiздiк туралы сөз болады, тұтастай ... ... ... ... ... ... денсаулығының
қауiпсiздiгi жөнiнде де сөз болады және т.с.с. Осымен қатар қауiпсiздiктiң
iрi аспектiлерi, былай ... ... ... ... ... олар ... де көрiнiс табады. Бұлар экологиялық қауiпсiздiк,
демографиялық қауiпсiздiк, физикалық қауiпсiздiк, ... ... ... ... қауiпсiздiк, ақпараттық қауiпсiздiк,
технологиялық және әскери қауiпсiздiктер.
Ұлттық қауiпсiздiктiң тұжырымдары ең күштi акторы ... ... Ол ... ... қамтамасыз етушi, басқа мемлекетпен қарым-
қатынасындағы занды және тән әрiптесi. ... ... ... ... бар. ... бойынша «қауiпсiздiк заңмен қамтамасыз етiледi, ... ... ... деген монополиясының тiкелей аралығы болып табылады.
Екiншiсiн қарастырсақ, қауiпсiздiк егемендiкпен ажырамас бiрлiкте: яғни,
тек қана ... ... ... ... ... құқықты
субъектiсi бола алады. Әр ... ... ... ... оның
территориясына қауiп және ондағы қауiптiң басты көзi - ... ... ... ... Ал ... қауiптi ұстап тұру немесе қарсы
тұру құралы әскери күш ... ... ... ... ... доктрина басты орын алады.
Қауiпсiздiк ұлттық қауiпсiздiк тұрғысынан былай көрiнедi: оның негiзгi
акторлары, объектiлерi мен субъектiлерi ролiн ... және ... ... ... бiр деңгейде тұратын тiрек — бұлар мемлекет, қоғам,
адамдар. Олардың басты ... ... ... ... ... ... қол ... басқа субъектiлер арқылы ... ... ... тұтастығын, оның құрылымы принциптерiн бақылау,
халықаралық қатынастар ... ... ... ... ... ... осындай көптеген аспектiлерiнiң iшiнен негiзгi шынайы
және мүмкін болатын басты акторлардың жүйелi бақылау қажет. Бұлар - ... ... ... (бiрiге отырып қорғанысты қамтамасыз ету),
әлеуметтік және саяси қауiпсiздiк ... ... ... ... ... ... ... қатерлердің жалпы деңгейiн
төмендету).
Миграция бәрiбiр де қауiпсiздiкке ықпал өтерi анық. ... ... ... ... ... ... ... шыққан елiнiң эпидемиологиялық қауiпсiздiк деңгейi қабылдаушы
елдің деңгейінен төмен болса да, ал ... ... ... сау адам ... олар ... ... арасына инфекциялық
ауруларды әкелмейдi. Алайда, бiрқатар уақыт өткен соң, келушiлер өзiнiң
төменгi деңгейлi жеке ... ... ... ... ... қорғаныс қалқаны iшiнен жарықшақ беруi мүмкін. Дегенмен,
көп этносты тұрғындары бар ... сөз ... бiр ... ... ... ... ... бөлiктерiмен ерекшеленетiн қоғамдарға
миграция аурулар әкелуi мүмкiн. Тұрғындары барлық ... ... да, ... ... орай да ... ... ... жерлерге тән аурулардың тарауымен аймақаралық өзгешелiктерi бiлiнедi.
Мұндай жағдайда iшкi миграцияның наразылықты туғызатын эффектiсi ... ... ... ... Дегенмен, белгiлi бiр көрсеткiштерiне
байланысты бiрегей емес мемлекеттер көп, бұл жағдайда мигранттар тек ... ... қана ... ... қоймайды, оның
қауiпсiздiкке де қатерi болуы мүмкін. Бұл келтiрiлген мысалдың керi жағы да
бар. Бөтен ... ... және ... ... ... аудару
мигранттардың өздерiнiң қауiпсiздiгiне де қатер туғызады. Мигранттар ... ... ... ... ... деңгейiн көтеретiн
ортаға түскенiмен, миграция олардың қауiпсiздiгi ... ... ... ... ... ... нұқсан келтiрiледi. Өткені
жеке гигиена әдеттерi ... ... ... ... ал ол
дегенiмiз - адамның қадiр-қасиетi.
Бұдан көретiнiмiз, миграция және ... ... ... екi «кiшiгiрiм проблемаға» бөлiнедi: қауымдастық, қоғам мен
мемлекеттiң миграциялық ... ... ... және осы ... ... ... Осымен бiрге мигранттардың көзқарасы
жағынан, олар тастап кеткен және қоныстанған әр ... ... ... ... маңызды, әр түрлi құрылымдық сипаттамалары орын алады.
Бiрiншi кезекте байқалатыны - бұл миграциялық ағымдардың көлемi мен ... ... ... ... ... әр ... ... және қабылдайтын елдерде қалыптасқан миграциялық ... ... ... ... белгiлi жүйесiн бұзады. Бiрақ та көлемi
жағынан ауқымды емес миграция тоқтамаса және ... ең ... ... ... ... ... ... Өткені ол өзiндiк қайтарымды
эффектiгіне. Мәселен, белгiлi бiр жерден жылдан-жылға мектеп ... ... ерте ме, кеш пе, ... көшiп кете беруi жергiлiктi
тұрғындардың этномәдени ... ... ... ... қатер
төндiредi. Ал бұл өз кезегiнде дәрiгерлердiң, заңгерлердiң, ... ... және тағы ... ... миграциялануына
себеп болады. Өткені олар балаларының жақсы бiлiм алуы олардың келешектегi
қалыптасуының басты шарты екендiгiн ... ... ... ... да ие, ... өмiр ... аймақтық жүйесi аспектiден
аспектi жоғалта бастайды, егер мемлекет бұл жағдайға араласпаса ... ... ... ... және ... ... ... да
миграциялық орын ауыстырудың екi типiн ... ... ... ... ... ... ... территориялардың статусына
қатынасымен болады. Миграцияның қауiпсiздiкке тигiзетiн ықпалы миграциялық
ағымдардың түрлерi мен типтерiне ... ... «Бұл ... ... ... ... негiздерiн қалап берген Е. Г.
Равенштейн өзiнiң миграция туралы мақаласын жариялағаннан бастап, ... ... ... ... ағымдардың сендiрерлiк типологиясын құру
болды», - деп негiздейдi. Ол әр түрлi өлшемдерге байланысты - ... ... ... ... ... және ... байланысты құрылған көптеген типологияларды ұсынған едi.
Кеңiстiктегi қатынасында миграциялық орын ауыстырулар екi орын ауыстыру
полюстары ... ... кету мен келу ... ... ... мен кiруде миграциялар ерiктi және ерiксiз болып бөлiнедi. Олардың
арасындағы ... ... емес ... кету ... ... ... өтедi, ал еркiн түрдегi миграцияда - келу полюсiнде
тартушы факторлардың ықпалы басым. Өз ... ... емес ... ... әдiстерiне байланысты болады, яғни зорлықшыл (физикалық күш
қолданғанда немесе қолданылады деп ... ... ... шешiмi
бойынша кейбiр адамдарды немесе толығымен топтарды көшiру) және мәжбүрлi
(мигранттар ... ... ... ... ... та тұратын
жерлерiнде дұрыс өмiр ... ... емес ... ... ... байланысты) миграциялар.
Ендi миграция және мигранттардың ... ... ... ... ... ... мынандай
көрiнiс шығады. Бiрiншiден, миграциялық таңдау еркiндiгiнiң шектелмейтiн
өмiрлiк жағдайлар арасындағы алшақтықпен, яғни көбiне қауiпсiздiктiң ... ... ... мен диапазонда адамға ... ... ... қоса ... ... туралы ойлап
немесе оларға эмоционалды қарай отырып, адам өзiнiң жеке ... ... ... түсiнiгiн негiзге алады. Осының көмегiмен ол өзiнiң
тұрғылықты жерiндегi қауiпсiздiктiң ескi ... ... жаңа ... да, ... ... ... ... қабылдайды.
Екiншiден, еркiн және еркiн емес коныс аударудағы ... ... ... ... ... ... қауiпсiздiкке қатысы
жоқ немесе жаттама ғана ... бар ... ... да ... ... ... некеге отыруына байланысты не бiлiм алу үшін. ... ... ... ... ... бiр ғана ... бiрнеше
аспектiлерiмен де байланыс болатындығы көрiнедi. Ерiксiз миграцияның басты
ерекшелiгi, мигранттардың ... ... ... ... ... ... ... қоныс аударуында. Яғни, ерiксiз ... ... ... нашар себептер көп екенiн көремiз. Ал ерiктi
миграция себептерiнде жақсы ... көп: ... ... қол ... аумағын кеңейтуге ұмтылады, бұрын өзектi болмаған немесе
санасына кiрмеген аспектiлерiн қамтамасыз етуге ... ... ... туралы шешiм қабылдарда ... ... ... ала ... ... ... да оны ... үшін
құрбан өтедi. Тұрған жерiнен кеткен мигранттар қауiптен құтылғанымен,
оларды келетiн ... ... ... күтедi. Ал ерiктi мигранттардың
қауiпсiздiгiне ... ... ... болады, қандай қиындық болмасын,
оның келетiн полюсiнде күтедi, қауымдастықтың, қоғамның, мемлекеттiң
қауiпсiздiгiн ... ... ... (лат. ... ... келiсiм бойынша өзiне белгiлi бiр ... ... ... Жоғарыда айтылғандай, бiр территориядан екiншi бiр
территорияға миграциялық ... ... ... ... ... ... Қауiпсiздiкке төнетiн қатердi әрбiр миграциялық ағым жасамайды.
Бiрақ қарастырылатьтн әрбiр ... ағым ... ... ... ... ... ... ажырау жағдайына алып ... оған ... ... азаюын, ал кететiн полюсiнде-күтпеген
жағдайды және ... ... ... ... қысым көрсетiлуiн
жатқызуға болады. Жеке адам үшін, ол қай ... ... да, ... ... аяғында болсын, миграцияның әлеуметтiк қатынастар саласына ықпалы
маңызды болуы мүмкін, маңызы жоқ ... да ... Берi де ... ... байланысты, ол өзi сол ұйымда ма, әлсiреудi немесе
ажырау жағдайын қаншалықты ... ... ... соған тәуелдi. Ал
қауымдастық пен қоғамдардағы жағдай өзгеше.
Бұрыннан бiзге ... ... ... ... ... ... гөрi, ... жерiнде өте қуатты байқалады. Ол түсiнiктi де:
өткені, мигранттардың ... ... ... ... ... да, олар үшін сол ... ортаға кiру мүмкіндiгi қиындай түседi.
Әсiресе «келгiнбайлар» мен ... ... ... ... мигранттардың ол ортаға енуi, тез араласып кетуi проблемадан
проблема ... ... ... үлгi - Ресейдегi
«кавказдықтарға», «бөтендерге» ... ... ... ... ... ... орыс ... тәжiрибесi көрсеткендей, кiшiгiрiм
әлеуметтік қауымдастықтар үшін олардың этникалық туыстықтары ... ... ... Шығу полюсiнде мигранттар ... ... ... ... ... ал ... фактiсiнде қауымдастық пен
қоғамның жағымсыз қатынасын жоқка шығарады және оның азайтады. Тек кейбiр
ерекше жағдайларда ғана ... ... ... - ... ... ... ... бiр этникалық бiр ... ... ... Бiрiншi жағдайда азшылықтың, этникалық азшылықтың орналасулары
төмендейдi, ал ... ... ... ... ... қызмет
етуi қиындайды; екi жардай да жағымсыз әсер өтедi. ... ... ... ... ғана ... ... қауымдастықтар,
әсiресе сол территориядағы қалыптасқан этноәлеуметтiк жiктелудi өзiнiң
пайдасына өзгерткiсi келетiндер, керiсiнше эмиграцияны қуана қолдайды.
Миграциялық ... ... ... ... ... тигiзедi. Ол iс
жүзiнде қауiпсiздiктiң әр аспектiсiне ... ... ... ... ... ... Мәселен, мигранттар жiберетiн қауымдастықтар мен
отбасының ыдырауы басталады, қалғандары рантье сипатына ие болады, ... ... ... ... арқылы күн керетiн болады. ... ... және ... ... құрылымының бұзылуына
орай қоғам тұтастай «ақылдылардың кетуi» ... ... ... қауiпсiздiк қатерлерiнiң көбеюiне әкелiп соғады. Атап ... ... ... болатын, мигранттардың қайтып ... ... ... мүмкін. Келу полюсiнде миграция қабылдаушы
тұрғын ... жеке ... ... ... қатер төндiруi де
ықтимал. Мәселен, жергiлiктi еңбек нарқы мен ... үй үшін ... ... ... ... ... ... үстемдiгiнiң
орнауына, этникалық және субэтникалық стереотиптер мен мiнез-құлық
нормаларының ... ... ... және мәдени
маргиналдануына, олардың криминалдануына ... ... ... тағы ... ... ... ... дейтiнге келетiн болсақ,
мигранттар көп шоғырланған жерлерде әлеуметтiк шиеленiс ошағының, ... ... ... ... ... шиеленiс пен
жанжалдар арандататын саяси радикализм мен экстремизмнiң өсуiн ... Пост ... ... ... Ресейге орыстардың және орыс
тiлдiлердiң ТМД-ның басқа мемлекетттерiнен көшiп келуi бұл мемлекеттердi ... ... ... ... ... Осының нәтижесiнде Ресейден
бөлiнiп, алыстауына мүмкіндiк жасайды.
Екiншi бiр мүмкін бағыт, бұл ... ... ... ... яғни Ресейге мигрантофобсың деген сын айту, мигранттарды
әкiмшiлiк ... ... ... ... ... ... ... қатерi ретiнде ғана саналмайды. Рас,
миграция, ... ... ... қарастырылуы керек, себебi ол бұрынғы
деңгейдегi қауiпсiздiктi қамтамасыз етудi, екiншiден оны ... ... ... ... Алғашында инерциялық қоғамдық сана бiрiншi ... ... ... ерте ме, кеш пе - ... де екiншiсiнiң
қажеттiлiгiн түсiнедi. Оның таңдалатындығынан мигранттардың ... ... ... қатерлерiн ғана туғызбайды, осымен бiрге оның
ұлғаюы мен баюына жаңа құралдар бередi. ... ... ... ... қоғам, мемлекет үшін оның жақсы, тиiмдi жақтары
да көрсетiлген, олар: ауыл ... ... сiңiп ... ... ... ... келуi, территорияаралық
экономикалық және ... ... ... қала мен ... ... араласуы, ел көлемiндегi мигранттарды тартатын
орталықтар ... ... ... ... ... оның ... еңбек блiнiсi жүйесiндегi жақсаруы, т.б.
Мигранттардың келу полюсiндегi жақсы үлесi онша ... ... бұл ... ... пiкiр бар. ... бұрыннан қалыптасқан көзқарас бойынша,
Қазақстанға «отандастарымыздың» қайтадан келуi, тұтастай елдің немесе оның
белгiлi бiр аудандарындағы ... ... ... ... ... азаюының
орның толтырады деген сенiм бар. Мысалға, Ресейге келушi «басқа орыстар»
қабылдаушы тұрғындардан бiлiмдiлiгi мен ... ... ... ... мен азаматтық жауапкершiлiк деңгейi көрсеткiштерi бойынша да
жоғары, сондықтан да ол ... ... ... ... ... ... жерде айта кететiн тағы бiр мәселе, КСРО ... ... ... республикада жоғары ұлт болып саналып, оларға барлық ... бiлiм алу, ... ету, т.б ... Сол ... Қазақстаннан орыс
ұлтының миграциясы Ресей үшін өте тиiмдi. Ал ... ... ... ... Қытай мемлекеттерi төмен санап, оларға жағдай
жасамады. Нәтижесiнде, Қазақстанға ... ... көбi ... ... ... ал бұл ... ... үшін қаншама шығын едi.
Алыс және жақын шет елдерден келiп ... ... ... ... ... ... өте алшақ. Қазiргi кезенде Қазақстанның
экономикалық ... ... алып ... ... ... ... жақсы болғанымен, бұлардың болашақтағы ұлгттық және
мәдени әркелкiлiгiнiң көбеюiне, этникалық жанжалдарға ... ... бар? ... ... ... ... әзiрше бiр жерге
шоғырлана қоныстану принципiмен ... жоқ, олар ... ... ... ... Миграция туындататын шынайы қатерлердiң өзi бiркелкi
зұлымдық деңгейiмен ғана өтпейдi: ол ... ... ... (қайта бейiмделуiне) әкеледi. Мұның өзi өмiрлiк күштермен
түсiндiрiледi. Егер де күш жоқ ... және ... ... ... онда ешқандай кедергi шаралар миграциялық ағымдарға бөгет бола
алмайды, миграция қауiпсiздiктi қамтамасыз етiп ... ... ... ыдыратушы күшін әкеледi.
1.3.Миграциялық процестерден қауіпсіздікке төнетін ... ... ... ... ... қауiпсiздiктi
қамтамасыз етуде шексiз құқыққа ие, ал ... ең ... ... ... оның ... қамтамасыз етуi тиiс. Мұндай
жағдайда, бiрiншiден, адамдардың ұлттық шекара ... және ... әр ... ... ... ... тиiс, екiншiден, бұл оның
аударулардың қауiпсiздiкке қатерi бар ма, осыны құқықтық ... және ... ... ... ... мен ... iс-шаралар) арқылы
реттеудi мемлекет қана жүзеге асыра алады. Негiзiнен, елдер арасындағы
миграциялық ... ... оны ... ... ... ... ... босқындар туралы Конвенция және 1967 жылы оның Хаттамасы ... ... ... реттеуге байланысты екi жақты және көп жақты келiсiмдер
жасалды. Бiрақ ... бәрi ... ... ... жоқ, ... ... өз ... құқықтарын күштi қорғайды, алайда, мигранттардың
қауiпсiздiгi мақсаттары көбiне ... ... ... ... қауiпсiздiк концепциясында көрсетiлген ... ... керi ... ... ... та бұл ... сүйену
қоғамның тиiмдi қорғанысын қамтамасыз етедi деуге болмайды. Іс жүзiнде бұл
заңсыэ миграция ағымының ... тән ... ... ... ... ... ... саласының пайда болуы, мигранттарды
астыртын «тасымалдайтын» және пайдаланатын қылмыстық топтың ... ... ... қоныстанған жерлердегi әлеуметтік қатынас климатының
жалпы төмендеуi т.б. ... ... ... ... ... ... азаматтарының трансұлттық қоныс аударуын ... ... iшкi ... ... ол салыстырмалы
түрде бейтарап болып көрiнедi. Шетелден келетiн миграцияны шектеу еңбек
нарқының iшкi ... ... ... бiрi және ... ол ... миграциялық ағымдарға да ықпал ... ... ... ... ... ... осындай жағдайға бiрыңғай ықпал ететiн
шараларды iздеудiң мақсатсыз екендiгi түсiнiктi. ... ... ... ету ... ... жағдайы iшкi миграциялық
ағымдарды қиындатып жiбередi. Себебi, олар миграция нәтижесiнде ... ... ... реттеуде әдеттегi қызметтiк бюрократиялық
былықты жоймайды, қайта толықтыра түседi, Жалпы, қауiпсiздiк концепциясы
шегiнде ... ендi ... көзi ... ... Ең ... ... - босқындардың мәселесi жалпы «кеңейтiлген қауіпсiздiк
концепциясы фокусындағы» және осындай шеңберге кiретiн ... ... ... ... ... ... басқа қауымдастықтар сияқты адамзаттық
қауiпсiздiк құқын иеленетiн қауымдастық болып танылады.
Социеталдық қауiпсiздiк концепциясы екi жақты жауапты бередi. Ол ... ... ... режимнiң құрылуын жақтайды, мигранттардың
қозғалысына ешкiм қысым жасамайтын қауiпсiздiктiң бiркелкi кеңiстiгiнiң
шегiн ұлғайтады. ... ... ... ... ... және кiшi деп екi ... бөлiнiп анықталады. Бұл баға беруде
мигранттардың келуiнен мүмкін болатын жағымды нәтиже ескерiлмейдi. Мұнда ол
С. Хантинтонның ... ғана ... ...... ... ынтымақтасады. Олар мынандай пiкiрдi берiк ұстанған, яғни
олардың ойынша мемлекетаралық деңгейде ... ... ... мен
оған кiрмейтiн елдер арасындағы әйтеуiр бiр бағалы ... ... ... болуы мүмкін. Олай болса батыс әлемiнде ... ... ... және тең ... ... ... таралып
орналасуын қамтамасыз ету және олардың қабылдаушы қоғамның мақсаттарын
тезiрек қабылдауына жағдай жасау керек.
Миграцияның және ... ... ... ету ... ... ... немесе мүмкін болатын қатер екендiгiн
көремiз. Бiрқатар ... ... да ... ... былай
деп жазады: «үкiметтiк деңгейде үйлестiрiлмеген миграциялық процесс
мемлекеттiң ... ... ... керi ... тигiзумен
қатар, ұлтаралық шиеленiстерiнде туындауына себепкер болады».
Елiмiздегi ... ... ... ... ... ... Н. Ә.
Назарбаев та ұлтық-этникалық мәселенi ... үш ... бар ... ... елдердегiдей басқа ұлт өкiлдерiн ығыстырып шығару,
бiрақ мұндай мәселе қазақ халқына тән емес, олар ... ... ... қабылдаған. Екiншiсi-ұлттық мәселеге өздiгiнен шешiледi деп, бұл
проблемаға көңiл бөлмеу. Бiрақ бұл жағдайдан шығудың жолы ... ... ... ... жол тән, бiз осы бағытпен жүрудемiз. Бұл халықтар
арасындағы келiсiм мен ... ... ... ... ... демографы М.Б. Тәтiмов миграциялық саясаттың
қандай болуы керектiгi жөнiнде өзiнiң пiкiрiн былай бiлдiредi: ... ... ... бар жаңа ... ... ... берiктiгiнiң күпшеюнiц ... ... ... сай ... ... ... миграциялық саясаттағы өзгерiстер туралы айтар болсақ,
АҚШ-тан ... ... да 2004 ... ... ... шараларын
жетiлдiру мақсатында кiру визасын алу үшін бiрқатар елдер азаматтарынан
биометриялық мәлiметтерiн - ... ... ... ... ... ... де көрсетiлуiн талап етуде.
Осы жоғарыдағы айтылған АҚШ, Франция, Литвадағы, т.б. ... ... өз ... ... келтiре отырып, Қазақстан
Республикасының Бас прокурорының орынбасары Әбдiрашит ... 2004 ... ... ... ... жанындағы адам құқықтары
жөнiндегi Комиссия жиналысында ... ... ... ... ... бiлдiрдi: «Қазақстанға Қырғызстан территориясы арқылы
заңсыз мигранттар келуде. Ал ... ... ... ... ең қауiптi аумак, өйткенi қолдағы бар мәлiметтер бойынша ол жерде
террористер мен ... ... ... ... ... ... ... өзiнде ҚР ІІМ миграциялық ... ... ... арнайы рұқсат алмай Қазақстанда 19 мың
шет ел азаматы жұмыс ... Осы ... 3546 ... ... ... оның 305-i ... ... Сондықтан, миграциялық заңдылыққа
мынандай өзгерiстер енгiзу ... ... ... мен ... ... ... ... жерлерiн, т.б. тiркеп тұру мақсатында
республикалық бiрыңғай есепке алу жүйесiн ... ... ... шет ел ... ... ... ... орталықтар желiсiн
құру, осылармен қатар шетелдiктер мен азаматтығы жоқ ... ... мен ... ... ... ... ... ғалым, саяси ғылым докторы Константин Сыроежкин Қазақстан
Республикасының миграциялық саясатының басым бағыттары мыналар болуы қажет
дейдi. Олар:
❖ бұл ... ... ... ... ұлттық
заңдылықты жетiлдiру;
❖ елiмiзге шетелдiктердiң кiруiн жақсартатын ... ... ... ... шыққан жерлерiне немесе соңғы келген жерiне
шығарып салудың iс-жосығын мемлекеттiк органдардың өзара ... ... ... ... ... нормативтiк актiлерге қосылу мен оның ережелерiн орындау арқылы
заңсыз ... ... ... ... еуропалық және
әлемдiк жүйеге мемлекеттердiң интеграциялануы.
Ал саяси ғылымдарының кандидаты Б. Б. ... ... ... ... ... ... ... еңбегiнде былай деп
атап өтедi: «Қазақстанның тұрақты дамуы үшін ... ... ... осымен қатар демографиялық процестерден туындайтын салдарлар мен
қиыншылықтар да басты орынды алады. Оларды ... деп ... ... ... сипаттағы, геосаяси және әскери сипаттағы, ... ... ... ... ... салдарына: бiрiншіден, көптеген елдерге тән ... ... яғни ... ... ... бәсеңдеуi; екiншiден, көбiне
«ақыл-ойдың» кетуi салдарынан Қазақстан бiлiктi мамандарды шет ... ... ... ал бұл ... ... ... алып
келедi; үшіншiден, елiмiздiң демографиялық әлеуетi ... туу ... және ... ... салдарға мыналарды жатқызады: бiрiншiден,
территориямыздағы аз қоныстану, адам ... ... ... ... ... ... ... халқы тығыз қоныстанған ... - ... мен ... ... ... ... ... қазiргi кездегi туудың азаюынан сараптамалық бағалаулар бойынша,
әсiресе, 2020 жылдан соң ... ... ... ... ... ... сипаттағы салдарға келер болсақ, миграциялық ағымдар
елдердiң саяси, ұлттық-мәдени процестерiне және дiни ... ... ... ... ... ... ... миграциясы
белгiлi бiр аймақтардағы әлеуметтік араздықтарға алып ... ... ... ... iшкi ... ... ... жеткiлiктi зерттелмеген және
әзiрленбеген. Өмiр деңгейiнiң төмендей беруi, экологиялық проблемалар мен
жұмыссыздық мәселелерi эмиграцияға одан әрi серпiн ... ... ... ... ... тастап кетулерi де ғажап емес. Ал заңсыз
иммиграция дiни экстремизм мен терроризмнiң тарауына әкелуi мүмкін».
Жоғарыда айтылған тұжырымдарын ... ... Б. Б. ... ... ... «Миграциялық саясат iшкi саяси тұрақтылықты ұстап
тұрудың басты факторларының бiрi, сондықтан да ... ... ... ... тұрақтандыру қажет. Ол үшін ... ... ... ... ... алу ... Қазақстан
халқын орналастыру схемасын әзiрлеу керек. Экологиялық депрессивтi, тығыз
қоныстанған және жұмыс күші ... ... ... ... ... халықты
қайта қоныстандыруды да жүргiзу өзектi. Осымен ... ұзақ ... ... ... сай ... ... ... әзiрлеу де өте қажет.
2004 жылғы мәжiлiс сайлауы алдындағы ... ... да ... байланысты мәселелер қарастырылған.
Мәселен, «Отан» партиясының 2004 ... 15 ... ... ... ... (Бағдарлама-2009)[9] «Тиiмдi сыртқы саясат және
қауiпсiздiк» атты 5-бөлiгiнде былай деп ... ... ... әр ел ... ... ... әлсiз - халықаралық терроризм
және экстремизм, трансұлттық қылмыс, есiрткi саудасы және заңсыз миграция.
Осыған байланысты партия ... қол ... ... ЕҚҚУ ... ... ... ... Азия аймағындағы
конфликтiлердiң алдын алатын Халықаралық орталық құру;
❖ БҰҰ мен ЕҚҚУ ... ... ... ... ... ... құрылым құру».
Ресей ғалымдарының миграциялық саясатқа байланысты ... ... ... ... атап өтуге болады. Мәселен, РҒА
Ауылшаруашылық бағдарлау ... ... ... ... ... Н. В. ... былай дейдi: «Заңсыз мигранттарды
депортациялағаннан гөрi, иммигранттарды легализациялау мен натурализациялау
тиiмдi. Мұны Батыс Еуропа елдерi ... ... 2002 жылы ... ... бiр ... ... Осы шара барысында
легализациялау жөнiнде 600 мың ... ... ... Ал М. В. ... ... ... экономика ғылымдарының кандидаты Р. С. Ротова
миграциялық саясат ... яғни ... ... ... ... норма, сондықтан да таңданудың қажетi жоқ. Ең алдымен КСРО-дан
келетiн ... ... ... кiру ... ие ... қажет. Бұл ксенофобия
емес, елiмiздiң ұлттық мүдделерiн қорғау, сондықтан да ... ... ... пiкiрi мынаған салды, 1997 жылы қабылданған Ресей ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның 1998 жылдың 26-шы маусымында қабылданған (2000 жылғы ... ... оған ... мен ... ... ... ұлттық қауiпсiздiгi туралы» [12]заңына келер ... ... ... қамтамасыз ету Қазақстан Республикасының тәуелмiз
егемендi ... ... ... ... ... болып табылады. Бұл Заң
мемлекеттiк органдардың ... ... ... ... етедi делiнген. Ал осы Заңнын «Жалпы ережелер» деп аталатын I-шi
бөлiмiндегi 5-шi бапта ... ... ... ... ... ... Осы 5-шi ... 11-шi тармақшасында:
❖ демографиялық жағдайдың нашарлауы, оның iшiнде тудың күрт
төмендеуi, ... ... ... ... ... ... орын алып ... - делiнген.
Бұл заңда бiрден қауiпсiздiктiң үш объектiсi - жеке тұлға, қоғам және
мемлекет сөз болады. Қауiпсiздiктiң көптеген ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық
қауiпсiздiктер, мемлекеттiң және тұрғын халықтың қауiпсiздiгi, ... ... ... те ... ... миграциялық саясатының бағыттары 2001 жылғы 29-
қазаңда қабылданған «Қазақстан Республикасының көшi-қон саясатының 2001-
2010 ... ... ... бағдарламасында» көрсетiлген.[13] Мұнда
былай деп жазылған:
Қазақстан Республикасы көшi-қон саясатының негiзгi мақсаты көшi-қон
процестерiн басқару, ... ... ... қамтамасыз ету, елiмiздiң
мемлекеттiк қауiпсiздiгiн нығайту және көшiп-қонушылардың құқықтарын iске
асыру үшін жағдай жасау ... ... ... ... негiзге ала отырып, ... ... ... екi ... iске ... күтiлуде.
Бiрiншi кезеңде, 2001-2005 жылдарға ... орта ... ... ... мақсаты көшi-қонның терiс сальдосын
төмендетуге бағытталған көшi-қон саясатын қалыптастыру, көшiп-қонушылар
құқықтарын iске ... ... ... ... сондай-ақ елiмiздiң
мемлекеттiк қауiпсiздiгiн нығайту болып табылады.[14]
Алға қойылған мақсатқа жету үшін мынадай ... ... ... ... ... ... және тұтастай алғанда iшкi көшi-қон бойынша
терiс сальдоны азайту;
❖ бұрыңғы отандастарымыздың отанына оралуына жәрдемдесу;
❖ көшi-қон ... ... ... және ... жетiлдiру.
Екiншi кезеңде, 2005-2010 жылдарға арналған ұзақ ... ... ... ... ... ... көшi-қонға арналған факторларын дамыту, көшiп-қонушылардың
құқықтарын iске асыру жөнiндегi ... ... ... ... ... әлеуметтік базаларды одан әрi жетiлдiру болып
табылады.
Бұл кезеңдегi негiзгi мiндеттер ... ... ... ... ... ... ... ету мақсатында iшкi
көшіп-қону процестерiн реттеу;
❖ оң сальдоға шығу мақсатында сыртқы көшi-қон процестерiн реттеу;
❖ халықтық бiр ... ... ... солтүстік және орталық
облыстарға бiртiндеп көшiру.
Осы пiкiрлердi ... ... ... ... ... саясатты iске асыруда қолдану қажет.
2 тарау. Миграцияның Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... аумақ - бұл адамзат популяциясының өсiп-өнуi ... оның саны мен ... ... құрылымы. Демографиялық
қауiпсiздiк қалай болса да осы аумақтағы өзгерiстермен байланысты.
Демографиялық қауiпсiздiктi түсiнудiң ең аз ... екi ... ... ... және ... деп ... болады. Инструменталдық
тәсiлдiң мәнi мынада, яғни ... ... ... ... ... емес мақсаттарды шешуiнiңц құралы ретiнде ғана
қарастырылады. Айталық, «елдің демографиялық дамуының ... ... ... санының азаюы» мынадан шығады, яғни «әр мемлекеттiң
геосаяси жағдайынан туындайтын ... ... ... ... ... ... тұру» болып табылады. Бұл жағдайда мәселе
демографиялық. қауiпсiздiк туралы ... ... ... ... болады, оларды қамтамасыз ету демографиялық процестермен жүзеге
асады. Бiрақ демографиялық сала «қамтамасыз ету саласына» ... ... ... етуi ... ... ... ... бағынады, ең
ақырында ол солардың құрбандығына ... ... ... ... тәсiл демографиялық
процестердiң өзiндiк құндылығын қарастырады, өзiндiк жеке ... ... ... өмiр ... тұжырымдайды.
Демографиялық қауiпсiздiк «өмiр сүру процесiнiң және ... ... ... ... ... ... ... түсiндiрiледi, ал
оның күшеюi адам өмiрiнiң ұзақтығның артуымен, тиiмдi демографиялық ... ... ... ... ұлғаюымен байланыстырылады.
Бұл мақсаттарға жетудiң өзi стратегиялық мiндет болуы, басты ... ... ... мүмкін, ал бұл iрi мемлекет болу,
экономикалық өркендеу, әскери күштiлiк, тағы ... да ... ... көрсетiлген мақсаттарға жетудiң максималды
жетiстiктi ... ... және ... ... ... ... Республикасы тұрғындарынын саны азаюын осындай логика ... ол ... ... ... қауiп төнедi деп алаңдатпайды,
бұған керiсiнше популяцияның «мәңгi өлмейтiндiгi» ... даму ... ... ... ... мақсат ретiндегi үлкен кемшiлiк кеткенiн
көрсетедi.
Мұнда қоғам үшін ең бастысы - ... ... ... ... айтылмайды. Олар қауiпсiздiктiң басқа да маңызды мақсаттарымен
бiрге өмiр сүредi де, өзiн олармен қарым-қатынасы бәсекесiнде ... ... ... ... ... ... бар, ... ол
қоғамдағы организмдердiң өмiр сүруiнiң ең бiр негiзгi терең ... Тек ... ... ... ... ... олардың
алдында тұрған тарихи мiндеттердi тиiмдi шешуге сенуге болады.
Сондықтан да демографиялық қауiпсiздiк - ... ... ... ... бiрi. Оның ... ... әскери,
әлеуметтiк және тағы басқа қауiпсiздiктер бар. Демографиялық қауiпсiздiк
олардың әрқайсысынан ... да, ... де ... жоқ. Сол ... ... ... бiр ... ретiнде ғана қарастырылмайды, өткені
ол әлеуметтiк өмiрдiң басқа салаларымен де тығыз байланысты.
Алдында айтылғандай, қауiпсiздiктiң көптеген түрлерiнiң ... ... ... жиi ... де. Әр ... ... - әр ... арасында жақсы келiсiмдердi таба бiлу. Ол үшін ең ... ... екi шарт ... анықталуы қажет. Бәрiнен бұрын
қауiпсiздiктiң түрлi деңгейлерi мен ... ... ... ... ... ... Мұнымен қатар iшкi, әрбiр қоғамдық жүйенiң
астарынан имманентi ... ... ... және тағы ... ... ... ... да дұрыс түсiне бiлу мiндет.
Демографиялық қауiпсiздiктiң жаһандық тарихи тенденциялары жөнiнде де
қарастырып өтейiк. Ұзақ жылдар бойғы биологиялық, содан ... ... ... ... ... максималды мүмкіндiктерiн
қамтамасыз еттi, оның адам өмiрiнiң ең ... ... ... ... адам ... ең ... ... сияқты, ұрпақтардың тарауы да жастық пирамидасының ең ... ... ... ... мен балалар сыртқы қауiптерден ең
күштi деңгейде қорғалады, ұрпақтың жалғасуымен байланысты барлық мәселелер
маңызды болып ... ... ... ... ... ... ұшырайды,
бұл аумақтағы ұжымдық мүдделердi жекеше өздiк ерiктен қорғайтын болады.
Демографиялық өсiп-өну ... ... ... - ... ... ең ... бiр ... Қоғам өркениеттiлiгiнiң өлшемi көбiне
жыныстар арасындағы қатынас қалай құралады, неке және ... ... жаңа ... ... ... ... ... жалпы өмiрдiң сақталуына,
өлiмге және бұл қатынастар дiни, мәдени iс-шаралармен қалай реттелiнедi.
Негiзiнен ... даму ұзақ ... ... салып берген бағытты
жалғастыруда. Әр түрлi түрлердiң өсiп-өнуi процесi эволюциялық саты бойынша
жылжуда көптеген шығындарға ұшырады. Жүйе теориясы ... бұл ... соң бiрi ... ... өсуi деп ... болады, яғни
ол iшкi орта жүйесiнiң сыртқы ... ... бере алу ... ... олардың бақылауын сыртқы орта факторларына
тәуелдiлiгi бiртiндеп азаяды. Мәселен, ... өте көп ... ... бұл ... ... ... ... өз кезегiнде ұрпақ
беруiнiң мүмкіндiгi өте аз. Ал жорғалаушылар ұрпақтарының кездейсоқ сыртқы
факторлардан қорғалуы үлкен ... ... тiрi ... ... өсiп-өну қауiпсiздiгiнiң жоғарылауы мынадан көрiнедi,
популяциялар өте төзiмдi бола бастайды, ал ... ... ... ... ... ... популяциялардың өсуiн басқаратын сыртқы
және iшкi факторлардың қатынасы әр уақытта өзгередi, әрi адамның ... ... ... ... ... ... рөлi бiршама
азайды, iшкiнiң рөлi ұлғайды. Осымен бiрге түрдiң өсiп-өнуiнiң ... оның ... ... ... мүмкіндiгi де өседi. Олар бiрте-
бiрте аз деңгейде ... ... ... ... нәтижесiнде организмдер
мен олардың қауымдастығының ұйымдасуы және әрекет етуiнiң ... ... ... ... ... популяциялық даму ... жаңа ... ... Биологиялық механизмдерге популяциялық,
әлеуметтік механизмдер ... Осы ... ... ... ... ... пайда болды, бұл биологиялық ғана емес,
әлеуметтік реттеушiлермен де ... ... ... ... ... өсiп-
өнуiнiң сыртқы факторларға тәуелдiлiгi жануарларға қарағанда бiршама аз.
Мұнымен қоса, адамзат тарихында ... ... ... ... ... ... ... санының динамикасы мен
сандық - жыныстық ... ... ... ... ... бола ... осы себептен өсiп-өну процесi бiршама тиiмдi болуда. Дегенмен, қоғамда
күш, ... ... ... ... ... ... олар ... өсiп-
өнудiң тiршiлiк етуi қажеттiлiктерiне жұмсалатын, ендi оларды қоғамның
дамуы мен басқа ... үшін ... ... ... ... ... ... даму жылдам жүруде.
Демографиялық өту және одан ... ... ... демографиялық өсiп-өну қауiпсiздiгi мың ... бойы ... ... ... бiр ... яғни жинақталған өзгерiстер сындарлы
маңызға жеттi, адамзат секiрiс жасады, тарихи өлшем бойынша аз ... ... ... жаңа ... ... ... ... Бұл секiрiс «демографиялық өту» деген атка ие болды.
Тұрғындардың өсiп-өнуiн бiршама қауiпсiз ете отырып, демографиялық өту
осымен бiрге адам ... ... да тез ... Ол ... ... ... ... қатерлерге қарсы тұру үшiн ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндiктердi ашты.
Бiрақ ол жаңа проблеманы да ...... ... ... тепе-
теңдiк жағдайын түбегейлi өзгерттi. Демографиялық өту басталғанга дейiн
бiршама жақсы әлеуметтiк-мәдени тетiктер ... ... ... ... туу ... ... ... етiп тұрған болатын. Өтуден
кейiн ол мәнiнен айырылды, өлiм-жiтiмде де, туу ... де ... ... өту ... ... ... тұжырымдай отырып,
жоғарғы туу деңгейi мен төмен өлiм-жiтiмдi ұстап тұратын ескiлердiң ... ... ... деп күтуге болар едi. Іс жүзiнде бұл елi болған ... ... ... шектелмейтiндей етiледi.
2.2.Демографиялық өту және одан туындайтын проблемалар
Дамушы елдер қоғамы таңдау еркiндiгiн қабылдауга дайын емес ... ... ... ... тез өсуiне, демографиялық жарылысқа
әкелдi. Дамыған елдерде туу деңгейiнiң төмендеуi демографиялық ... ... ... ... ... ... ... себебi
мiнез-құлықтың жаңа нормалары туу деңгейіне ешқандай шектеулер жасамады.
Сондықтан ол ... ... жәй ... алмасуынан төмен деңгейге түсе
бастады. Бiршама уақыт бойы туу деңгейi мен өлiм-жiтiмнiң ... ... ... ... назарынан бiршама тыс қалып жатты. Өткені
туудың ең төмен деңгейіне көшкен елдер тұрғындарының жас ... ... ... ... ... ие едi. Бiрақ, туудың
төмендеу үстiне төмендеуi өсу әлеуетiн азайта бердi. ... ... ... ең аяғында бұрыс бола бастады.
Тұрғындардың өсуiн нетто-коэффицентi бойынша қарастыратын демографтар
тұрғындардың табиғи ... ... ... ... ... ... демографиялық түтiкше» пайда болды. Ол өзiне тұрғындарының
өсiп-өнуiнің нетто-коэффицентi төмен ... ... ... Сол кезде мұндай
елдер қатарына КСРО республикалары немесе ... ... ... ғана
жатқан болатын. Тек 60-жылдардың ортасынан бастап жағдай өзгерiп, ... ... туу ... мен өлiм-жiтiм қатынасын тұрғын халықтың бiршама
табиғи өсiмi қамтамасыз еттi Ал ... ... ... өсiп-өну аз болды.
Бұл факт көптеген уақыт бойы ... ... ... ... ... ... өсiп-өнудiң нетто-коэффицентi туралы мәлiметтердi оның
тарихының жартысынан көбiнде жариялауға рұқсат етiлмедi.
Бiрте-бiрте өсiп-өнудiң ... жаңа ... ... бастады, 1990-
шы жылдары Еуропада тұрғындарының өсiп-өнуi көбейген бiрде-бiр ел ... ... ... ... ... ... ... толық бiткендiгiн
көрсеттi. Мәселен, 1992 жылы Ресей халқының табиғи өсiм күрт ... ... саны ... бара ... ... ... бiрi ... қалды.
I997 жылы мұндай елдердiң қатары 14-ке жеттi. Осылардың көбiсi бұрынғы КСРО
республикалары мен социалистiк лагерьге кiрген ... ... ... ... осы ... ... Италия, Швеция да кiредi. Тұрғындарының өсiмi
кемiп бара ... ... ... әрi ... өсе ... ... ... өсiмiнiң керi шегiнуiн депопуляция деп те атайды.
Депопуляция-көптеген ... ... ... ... ... ... ... белгiсi. Ұзаққа созылған депопуляция демографиялық
қауiпсiздiктiң басты мақсаты-популяцияның «мәңгi өлместiгi» ... ... ... мынаны ескеру керек, егер әйтеуiр бiр мемлекеттiң
тұрғындары әлем тұрғындарынан бөлек оқшауланып қалса, бұл ... ... Егер бұл ... ... ... демографиялық жағдай
тұрғысынан қарайтын болсақ, депопуляция қаупi жоқ сияқты болып көрiнедi.
Миграция бұрыннан-ақ демографиялық тепе-тендiктi ұстап ... ... ... ... бiр ... ... қызмет атқарды. Аймақтық
немесе жергiлiктi популяцияға келетiн ... ... да ... ... өте ... миграциялық құрамдас бөлiктер орын алады. Тұрғындардың
тез өсуi ... ... ... ... ... ... ... туындайтын демографиялық қысым адамдардың әолемнiң
әр түрлi аймақтарына миграциялық ... ... ... себеп болады.
Мұндай қоныс аударулардың әлем халқының тарихында өзiндiк рөлi бар, ... жер ... әр ... ... ... ықпал етедi.
Мысалы, АҚШ-ты ... оның ... ... ... мен ... ... Бұл мысалдар халықтардың мемлекеттiк-территориялық
ерекшелiк шегi бар екенiн, бұлар ерекше, экстраординарлық жағдайда өз мәнін
жоғалтатынын көрсетедi. Әйтсе де ... ... ... ... әлем
халкының екi есеге ұлғаюы ... жер ... ... түкпiрiнде
қалыптасты.
Таза демографиялық депопуляция ... ... ... саны көп емес ... ... ... ... туғызбайды,
сонымен бiрге оларды игiлiк ретiнде қарастыруға да болады. Дамыған ... ... жаңа ... ... сақтай отырып өмiр сүруге жол салады.
Осы жолмен ұзақ уақыт жүре ... қана ... ... ... тоқтауына, оның салдарын болғызбауға қол жеткiзе алады.
Алайда, мұның алдында да айтылғандай демографиялық процестердiң маңызы
барынша зор ... ... ... пен оған ... жөнiнде айтқанда олар жалғыз емес. Демографиялық және ... ... ... ... ... ... Егер де олар ескерiлмесе,
демографиялық қауiпсiздiк проблемасын қарастыру өз мәнiнен айырылады. Бұл
Қазақстан Республикасының ... өте ... ... Оның ХХ ... ... ... және ... емес мүдделердiң
қайшылықтарын объективтi түрде толық бағаламауынан, бұл қайшылықтарды
шешуде оңай ... ... ... ... отыр.
Қазақстан Республикасында депопуляция, яғни ел тұрғындарының азаюы 1992
жылдан басталды. Қазақстан ... ... ... бойынша 1999 жылы ол 2 миллион адамға ... ... ... ... ... ... әлеуметтiк, геосаяси
және тағы басқа мiндеттердi шешудi қиындатады, сондықтан елдің ... ... ... ... ... ... тұжырымдар
бұрыннан да бар болатын, бiрақ қазiргi басталған депопуляцияға орай маңызы
одан да арта түсті.
ХХ ғасырда Қазақстан Республикасында ... ... ... бiрнеше рет
жүзеге асты, ал қазiр төртiншi рет ... ... ... үш ... ... ол ... ... азаюы күштi әлеуметтік
сiлкiнiстермен - Бiрiншi дүниежүзiлiк ... және 1916 ... ... 30 ... ... және ... ... дүниежүзiлiк
соғыспен байланысты болса, қазiргi ... ... ... ... ... демографиялық мiнез-құлықтарымен байланысты болуда.
Сондықтан да қазiргi кезде тұрғын халықтың азаюын ... туу ... ... үш ... ... күрделi өтуде. Өткені ол кездегi
себеп өлiм-жiтiмнiң ... ... едi. ... ... ... ... өсiмi ... көбейiп, қалпына келе бастады. Қазiргi табиғи өсiм
нәтижесiнде ел ... ... ... ұзақ ... процесс. демограф
ғалымдар мен БҰҰ-ның болжамы бойынша, 2015 ... ... ... халқының
саны ең жақсы дегенде 1 500 0778 адамды, ал ... ... 15 000 ... ... ал ең төмен дегенде 14 000 885 ... ғана ... ... ... - бiздiң Республика халкының саны әлi де 1979 жылғы санақ
көрсеткiштерi бойынша ... 14 684 ... аса ... ... ... ... ету ... Республикасының демографиялық қауiпсiздiк жүйесiндегi
миграцияның жаңа орнын ... өту үшін ... ... шолу жасап
өтейiк. Кеңес Одағы өмiр сүрiп тұрған кезде сыртқы миграцияны қолдану Батыс
елдерiне ғана тән ... ... бар ... КСРО ... ... ... (Ресей) демографиялық жарылысты басынан өткерiп жатқан
аудандармен (Орталык Азия) көршiлес жатқандықтан және Одақтас ... ... ... ... тек iшкi миграция проблемасы ретiнде
қарады. «Еңбек күші көп» жерлерден «еңбек күші аз» жерлерге халықтың көшуi
тиiмдi деп ... және ол әр ... ... және бағдарлармен жүзеге
асырылды. Бiрақ қоныс аудару көлемi салыстырмалы түрде аз болды да, орталық
жоспарлаушы ... ... ... КСРО-ның ыдырауы ... ... ... дамуының басқа жолдарын
iздестiруге, ... ... ... халық санының көбейтудегi
миграцияның рөлi туралы ойлануға әкелдi. 1990 ... ... ... ... ... ... ... факторы болса, ал 1992 жылдан бастап миграция
халық санының өсуiне әкелетiн ... ... ... ... өзi табиғи өсiм ұлғаймаса ... ... ... ... ... халық санының толығын өзiндiк табиғи
өсiмi аз елдердiң көбінде жүзеге ... ... ... тәсiл ретiнде көлемдi миграциялық ағымға
ұмтылыс жасамау керек, себебi оның ... ... ... ... объективтi жағдайлары бар. Бiрiншiден, ... ... ... саны көп ... 1998 ... бастап
мигранттар саны бiртiндеп азаюда. Екiншiден, Қазақстан Республикасы жағынан
да иммиграцияға деген керемет энтузиазм жоқ. Үшіншiден, бұл өте ... ... ... құралы болып табылғанмен, иммиграция
астарында көптеген әлеуметтік, этномәдени және саяси ... ... ... ... ... ... ... ашық
болмаса да, тежеу инстинктiсi оның жағымсыз ... ... ... ... ... тұрғысынан алғанда дамушы елдердегi
демографиялық жарылыс демографиялық күйзелiстегi ... ... ... ... бұл ... ... ... өзiнде болып жатқан
демографиялық құлдырауға ... ... ... мигранттардың
бақылаусыз «өтiп кетiп» жатқанына аландаушылық бiлдiруде. Мұндай аландауға
толықтай негiз бар екендiгi де белгiлi. ... ... ... ... ... ... мигранттарды интеграциялау оңай шаруа
емес. Дамыған елдерде батыстық емес, басқа мәдени үлгiнi ұстанушылар ... ... ... саны өсуде. Бұл қабылдаушы елдердiң иммигранттық
қауымдастықтарды керi итеруi салдарынан туындауда. ... ... ... ... мәдени бiрегейлiгi өзара ынтымақтасуларына негiзгi
тiрек болуда. Қабылдаушы ел ... мен ... ... ... ... мәдени үлгiлерiн, мiнез-құлық нормаларын, құндылық
бағдарларының ... ... ... ... Ал бұл реципиент
елдердiң берiктiгi мен ... ... ... қатер. Иммиграция
көлемiнiң ұлғаюымен дамыған елдердiң құндылықтар жүйесi мен ... ... де ... ... иммиграция дамыған елдердегi тұрғын
халықтың жетiспеуiн дамудағы ... ... ... ... ... ... ... шетелдердегi қазақтарды
репатриациялау процесiн жүргiзiп жатыр. Ол бүгiнгi күнi бiрiншi ... және ... ... бұл ағым ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы келешекте демографтардың болжамдарындағыдай халкы ... ... ... ... ... ... ұшыраса, онда
жағдайы Батыс ... ... де ... ... ... қабылдаушы Батыс Еуропа елдерi иммигранттардың ... ... ал ... ... халкы көп Өзбекстанмен,
әсiресе халқы өте тығыз қоныстанған Қытаймен ... ... ... ... 2015 жылы Орталык Азиялық аймақтың халқы
1,5 есеге, яғни 1994 жылдағы 54 ... 75 ... ... ... ... ... тек Өзбекстан тұрғын халқының саны 22,3-тен 33,2 миллионға
артады деп күтiлуде. Ал бұл ... ... ... Қазақстан
арқылы Ресейге транзиттiк миграцияны ұлғайтады, осымен қатар әлеуметтік
шиеленiс пен потенциалдық конфликтiлерге ... ... ... ... ... ареал түсiнiгiн негiздей отырып, сол
ареалда пайда болуы мүмкін этникалық конфликтiлердiң ... ... ... ... ... бiр мемлекеттің аясында тұрып жатқан этникалық топтыц
өзiндiк ... ... ... ... ... ... бiр ареалдағы этникалық топтың санының ұлғаюы;
3. әйтеуiр бiр ұлттық-территориалды автономияға деген талаптарының
елде ... ... ... ... деген ұмтылысының
көрiнiс беруi.
Осы айтқандарды зерделей отырып, Қазақстан Республикасының Президентi
жанындағы Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты 12 ... ... ... ... осы 12 ... ... ... орын алуы мүмкін. Бұлар:
1. Орыстар тұтас қоныстанған Солтүстік ареал (Қарағанды облысы).
2. Орыстар қалаларда тарала қоныстанған ... ... ... ... және Оңтүстік Қазақстан облыстары).
3. Орыстар тарала ... ... ... ... ... және Семей облыстары).
4. Орыстар тарала қоныстанған «алашұбар» Батыс ареалы (Батыс
Қазақстан және ... ... ... селолық жерлерде тарала орналасқан Солтүстік Батыс
ареалы (Қостанай облысы, Федоров ауданы).
6. ... ... ... ... ... ... Ерейментау-
Целиноград ареалы (Акмола облысы).
7. Поляктар селолық ... ... ... ... ареалы
(Көкшетау облысы).
8. Өзбектер қала маңында тарала орналасқан Сайрам ареалы (Оңтүстік
Қазақстан облысы).
9. Өзбектер ... ... ... ... Түркiстан
ареалы (Оңтүстік Қазақстан облысы).
10. Ұйғырлар ауылды жерлерде тарала орналасқан Іле-Жаркент ареалы
(Талдықорған және ... ... ... ... ... жерге тарала орналасқан Алматы ареалы.
12. Татар, кәрiс, еврейлер қалаға тығыз орналаскан Алматы ареалы.[16]
Қазақстан Республикасындағы соңғы он жылда бой ... алты ... ... Қазақстанға тән этникалық конфликтiлердiң үш ... ... ... ... ... этникалық-әлеуметтiк, антииммигранттық – Жаңаөзендегi (1989 жылдың
16 маусым- 24 ... ... ... (1989 ... ... (1990 жылдың 27 шiлдесi мен ... ... ... Қазақстандағы (1992 жылдың 15 қазаны мен
арасындағы);
2. бүгінгі күні этникалық-әлеуметтік ... тағы ... ... олар 2006-2007 жылдар аралығында болды:
(Шелек ауданында, Моловодное поселогындағы қақтығыстар ... ... ... ... ирреденттiк - Оралдағы (1991 жылдың қыркүйегiндегi).
Қазақстандағы этникалық-әлеуметiк, ... ... ... ... ... болса, ал сепаратистiк
конфликтiлер этнотерриториялық, саяси-құқықтық жағдайларға ... ... ... конфликтiлердi талдау барысында
оларда этнопсихологиялық фактордың күштi орын алғандығын көремiз. Белсендi
жақтың әрекеттерiнiң берi ... ... ... - ... ... қарсы бағытталды. Барлық конфликтiлердiң бастауы
төбелестер мен өлтiруден басталды. Мәселен, Қазансу ауылындағы ... аз ... ... өмiр сүру ... қазақтардан әлдеқайда жоғары
болды. Ал қазақтардың саны көп ... ... өмiр сүру ... ... анағұрлым төмен едi
Бұлардан шығатын түйiн, миграциялық саясатты ойластырып, таразылап алып
барып жүргiзу керек. ... ... ... ... ... ... жаппайтын, осымен қатар оны өте кең және бақылаусыз
ашып тастамайтын да болу ... ... ... ... бақылау әрдайым
тиiмдi болмайтынын ескеру қажет. ... ... ... ... заңсыз мигранттар болады, ал көршiлес мемлекеттерден келетiн
заңсыз мигранттармен күресу ... iс. ... ... ... ... Олар әлi де ... ... жатқан Мексикадан келетiн заңсыз
иммиграция ағымын тоқтата алмауда.
Миграцияға байланьтсты туындайтын ... оны ... ... ... ... және т.б. ... ол
ең либералды деген мемлекеттердiң өзiндегi азаматтық ... пен ... ... ... ... өте күрделi сынға түсiредi.
Мигранттар - қауiпсiздiктiң субъектiсi де, объектiсi де. Бiрiншi
жағдайда оларды еңбек ... ... ... ... ... ... ... Өткені бақылаусыз мигранттар легi қандай да ... ... ... ... ал бұл ... ... ... және экономикалық ... үшін ... ... ... осымен бiрге ... ... ... оның ... ... қылмыстыңц өсуiн, мәдени деңгейдiң
төмендеуiн және тағы басқаларды көруге болады.
Бiрақ, мигранттар қоғам үшін ... ... ... ... ... ... үшін экономикалық, қылмыстық қауiптiң жоғарылауына негiз
болады деген сұрақты ... ... ... ... ... ... ... қоррғалмағанда, құқықтары заңмен
дұрыс деңгейде сақталынбаған жағдайда реципиент ел үшін ... ... ... ... ... ... ... елдің
қауiпсiздiгiне қатер төндiредi, егер оларга қабылдаушы ел қауiптiң жоғары
объектiсi ретiнде қараса және сол ... ... әр ... ... ұлттық, нәсiлдiк, дiни белгiлерiне байланысты әлеуметтiк
немесе мәдени дискриминацияға ұшыратқан жағдайда.
М. Тәтiмовтiң: ... ... ... ... ... ел iшiнде
басқаруды, дұрыс қоныстандыруды талап етедi. Онсыз ... ... ... болып қалыптасуына кесiрiн тигiзерi анық. Сондықтан бұл
бағытта бiзге тек миграция туралы заң ғана емес, ықпалды қуат бар ... ... ... ... ... де ... ... өте өзектi.
Осы демографиялық қауiпсiздiк проблемасы Қазақстан Республикасының ... 26-шы ... ... (2000-шы жылдың 28-шi сәуiрiнде
өзгерiстер енгiзiлген) «Қазақстан ... ... ... ... бекiтiлген. Онда «Қазақстан ... ... ... ... 5-шi ... 11-шы ... ... нашарлауы,[17] оның iшiнде туудың күрт төмендеуi,
өлiм-жiтiмнiң көбеюi, бақыланбайтын миграциялық процестердiң пайда ... ... ... ... баса айтылған. Осымен қатар бұл
заңда жоғарыда айтылып кеткен иммиграцияға байланысты мына ... ... ... «Сыртқы қауiпсiздiктi қамтамасыз ету» деген 24-шi бабының
тармақшаларында былай делiнген:
1) шекаралық бақылау берiк ... үшін ... ... қорғау
жүйесiн кеңейтiп, дамытады;
2) мемлекеттің әуе қауiпсiздiгiн ... ... ... заңсыз иммиграцияны болдырмау үшін барлық iс-шараларды қабылдайды;
4) Қазақстан Республикасын, өзiне қарсы әрекет ететiн, егемендiлiгiне
қарсы шығатын, территориялық ... оның ... ... ... және ... ... тұрақтылығына нұқсан келтiретiн
шетел азаматтары мен азаматығы жоқ адамдардың ... ... ... ... ... ... территориясында
тұрып жатқан, арандатушылықпен шұғылданатын шетел азаматтары мен азаматтығы
жоқ ... ... ... ... және Қазақстан Республикасының
заңдары мен халықаралық келiсiмдерiне ... ... ... ... тарау. Этномәдени қауіпсіздік және миграция
3.1.Этномәдени қауіпсіздік түсінігі
Миграциялық процестердiң этномәдени саладағы қауiпсiздiкпен байланысты
мәселелерiн де ... ... жөн. ... ... этнодемографиялық
құрылымның жедел өзгеруiне алып келедi деп болжамдалады,осының ... ... мен ... ... ... тұрақтылықтың, жалпы елдегi
және халықаралық қауымдастықтағы қатерлердiң шығу мүмкіндiгi пайда болады.
Этномәдени қауiпсiздiкке анықтама берiп өтер ... ... ... тiлiнен аударғанда қауiпсiздiк кепiлi, болашаққа сенiмдiлiк,
қауiпсiздiктi ... ... ... ... Осы ... мазмұнын
толығымен ашсақ, одан мынандай мағына шығады: қауiпсiздiк - бұл әлеуметтік
объектiнiң (өзін арнайы ... орта ... ... ... ... ... және тұрақты әрекет етуi жағдайы.
Қауiпсiздiк феноменiнiң субъективтi, оның iшiнде когнитивтi (проблеманы
түсiну) жағы да болады. Әрбiр әлеуметтік субъектi ... ... ... ... ... ... жүзеге асырады. Ал
құндылықтар жиынтығы мәдениеттiң негiзгi бiр әрекет ... ... ... оның ... ... фермада да әрекет етедi.
«Қауiпсiздiк» түсiнiгiнiң этномәдени аспектiсi әлi күнге дейiн көп
қарастырылмаған. Қазiргi дүниедегi ... ... ... әр ... ... ... ... жеке тұлға, топ арасындағы,
мемлекет, аймақтардағы, әлемдегi қатерлердiң қалыптасуының негiзгi ... ... ... ... да, ... ... назар аудару
ұлғаймауда. Бұған мысал ... ... ... ... және ... ... этномәдени саладағы қауiпсiздiкке ешқандай анықтама
берiлмегенiн келтiре аламыз. Жақын шетелдерде ғана емес, алыс шетелдерде де
осындай жағдай. Мәселен, ... ... ... ... ... ... жалпы қауiпсiздiк тұжырымдарында да «этномәдени
бiрегейлiк» ... ... ... ... Осы ... қауiпсiздiк» түсiнiгi мазмұнын негiздеп, ... ... ... ... ... ... және қайта
өңделетiн мәдени тұтастыққа негiзделедi. Әрбiр ел мен ... ... ... ... бар – онда ... ... ерекшелiгi ғана емес,
осымен қатар бiлiмдiлiк, бiлiктiлiк, этномәдени өлшемдерi де ескерiледi.
Мәдениеттiң К. ... ... ... анықтамасында
былай деп жазылған: «антропологияда мәдениет дегенiмiз- адамдардың тұтастай
өмiр көрiнiсi, өзiнiң тобынан жеке тұлғаның ... ... ... ... мәдениет аймақтық, яғни этникалық түрде өмiр ... ... ... ... ... ... жағымсыз құбылыстарға
әкелуi мүмкін. Мәселен, психологиялық бағдарсыздыққа, девианттық ... ... ... ... ... ... және т.б.
әкеледi. Бұл өз кезегiнде этномәдени бiрегейлiкке қатер төндiредi. Осыған
нақты мысал ретiнде ... ... ... ... деп
аталатын абориген халықты келтiруге болады. Ресейдiң ... ... ... ... мен индустриализациялауы нәтижесiнде осы
жерлердi мекендейтiн аз санды халықтар (хантылар, мансылар және ... өмiр ... ... ... ... тап болды. Бұл олардың
дәстүрлi шаруашылық айналымынан қажеттi жерлердi алып қою мен ол ... ... ... ... ... үшін ... дұрыс емес саясаты нәтижесiнде пайда болды. Осыған ... ... ... ... кеттi. Бұл халықтардың бiршама өкiлдерi
ғана өздерiнiң ана тiлiн ... ... Әр ... ... аурулар»:
iшiмдiкке салыну, қылмыстық, отбасының бұзылуы сияқтылар кең тарады.
демографиялық қайта ... де бала ... ... ... жас ... ... т.б. ... алды. Алайда, күрделi
әлеуметiк құрылымы бар, iрi және экономикалық дамыған ... ... ... ... бiрегейлiкке ыкпал етпейдi.
Бүгiнгі күнде этномәдени бiрегейлiк ... ... Ол жаңа ... үшін қабылданған Париждiк Хартияда анық түрде
былай ... ... ... ... қоғамымыздың өмiрiне қосып
жатқан зор үлесiне байланысты, бiз ... де ... ... ... ... ... және ... болуы
үшін ұлттық азшылықтардың этникалық, ... ... және дiни ... қорғалуы керек. Бiз ұлттық азшылыққа жататын адамдардың
құқықтарын толығымен жалпы адам құқығының ... ... ... ... ... ... ... мәселелер бiздiң 130-дай ұлт өкiлдерiнен құралған
мемлекетiмiзде де жүргiзiлуде. Қазақстан Республикасы секiлдi ... әр ... ... ... ... ... өмiр ... мәдениеттiң өзара әрекет етуi, ықпалдасуы, бiрiн-бiрi толықтырып
байытуы, мәдени жетiстiктерiмен алмасуы адамзат дамуындағы мәдени процестiң
үздiксiз ... ... ... ... ие. Осы себептен оның базалық
элементтерiнiң трансформациялануының өзi ... осы ... ... ... ... ... ... көшуi -
шотландықтармен, ирландықтармен, бiршама деңгейде еврейлермен болғандай),
әсiресе ұзақ уақыт ... ... ... ... топ үшін ... салдар ғана емес, ол оның этномәдени бiрегейлiгiн де ... ... ... ... ... Бiр территориядағы этникалық топтардың
және олардың мәдениеттерiнiң бiр-бiрiмен өмiр сүруiн, мәдени алмасуларын
этномәдени ... ... ... ... әлеуметтiк ауытқулар
тудырмайтындай етiп қалай ұйымдастыру керек?
Әлемнiң көптеген аймақтарындағы этникалық ... өмiр сүре ... ... ... ие, сондықтан ол мәдениет үшін қатер тудырмайды.
Мұнда тарихи қалыптасқан этнос-аралық ұтымды ... ... ... ол ... ... ... ... келтiрмейдi, осымен бiрге
этникалық бiрегейлiктiң сақталуы мен этникалық мәдениеттiң қайта ... ... ... ... аймақты этникалық құрылымы өте өзгермелi,
мұның өзi екi себептiң ... ... ... ... топтардың
табиғи өсу қарқынындағы айырмашылықтан, екiншiден, этникалық ... ... ... ... этникалық топтар ... - ... ... топ ... енiп кету ... кезiгедi. Басқаша айтқанда миграциялық процестер этномәдени
қауiпсiздiкке қатер төндiруi мүмкін, төндiредi де.
Осымен бiрге миграция - әлеуметтiк ... өмiр ... ... ... ... ... қоса ... оқшаулану (яғни, этносаралық
байланыстардың болмауы) көбiне жағымсыз фактор болады. ... ... ... ... ... ... тоқтату дұрыс
емес, этникалық құрылымның өзгеруi ... ... ... ... тұру ... табу ... этномәдени қауiпсiздiкке ықпалын зерттегенде ... ... ... ... «идеалдық үлгiнi» жасап шығаруға мүмкіндiк
беретiн, мұның аясында этномәдени саладағы негiзгi әлеуметтiк объектiлер -
этникалық миграция мен ... ... ... ... жағдайларды
ескеру қажет. Бұл үлгi толығымен барлық түрде жүзеге аспайды. Осыдан
Ресейдегi өткiзiлген ... ... ... ... ... ... ... қарастырайық. Бiрақ осының алдында бiрнше
жалпы ескертулердi қарап өтейiк.
Американдық антрополог У. ... ... ... ... ... тән екенiн, яғни өмiрдегi құбылыстарды өзiндiк этникалық топтық
дәстурлер мен құндылықтар призмасы арқылы қабылдау және ... ... ... ... ... ... ... қатынаста да көрiнiс
табады. Этноцентризм ... оның екi ... ... болғанда айтады: бұл,
бiрiншiден, өзiнiң тобын басқа этностарды бағалауда эталонды, ... ... ... асады (бұл iшкi топтық ... iшкi ... ... сыйлаудан көрiнедi), екiншiден,
басқа топтарды нашар деп бағалау (бұл басқаларга деген ... ... ... ... табуына әкеледi) пiкiрi орнығады.
Социумның психологиясына стереотиптендiру де тән, яғни басқа бір
әлеуметтiк ... ... - ... топ ... ... ... жөнiндегi дұрыс емес, ... ... ... ... тән. ... бiр этникалық қауымдастықтағы жеке
тұлғаның өзiндiк ... ... ... ... түсiнiктерiне
байланысты пайда болады. Негiзiнен, стереотиптер ақпараттың тапшылығы
жағдайына байланысты қалыптасады.
Этносаралық өзара ... ... және ... тәжiрибесi
этникалық топтың әлеуметтiк психологиясына сай әр түрлi ... Яғни ... және ... ... ... ... әлеуметтiк-психологиялық кедергi «мигрантофобия» құбылысы пайда
болады.
3.2. Қазақстандағы этномәдени ... ... ... ... көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... фобия басталады екен. Мәселен,
Францияда 1990 жылдардың ортасында ... ... саны ... 1995 ... Президенттiк сайлауда басқа этностарды ... ... ... және ... ... ... көздейтiн жоғарыда
атап өтiлген Жан Мари Ле Пэн 15-% дауысты жинаған болатын. ... ... 60-шы ... ... ... мен ... ... ұлғайған
елдерде де байқалуда. Бұл жергiлiктi тұрғындардың келген ... дiни, ... тағы да ... ... ... ... мәселе. Бұдан да зор нәрсе «иммигранттардың басқа бiр
ортадағы ... ... ... ендi шетелдiк жұмысшылар бұқарасының
жаңа мәнге ие бола бастауы ... Ендi бұл ... ... ... орнына, керiсiнше өздерiнiң этномәдени өзiндiк ерекшелiгiн сақтау
үшін бөлiне бастайды. Мәдени автономия тәжiрибесi мен мультимәдениет, саяси
демократия жағдайлары iс ... ... ... ... иммигранттық
топтардың бiрлесуiн тездетедi. Топтар арасындағы мәдени бәсеке этникалық
тамырдағы зорлыққа да алып ... ... ... мен түрiктер
арасындағы жағдай осының мысалы).
Мұнымен бiрге, мигранттық топтарға ... ... ... ... ... ... қауiпсiздiгi де толғандыратын
мәселеге ... ... ... ... ... ... ол артықшылықтарынан айырыла бастайды. Өткені «ксенофобиялық
мiнез-құлык кiмдерге ... ... ... ғана ауыр ... ... ... кiмдерден шығып отырғандарына да қатысты».
Сыртқы және iшкi миграция нәтижесiнде қабылдаушы ... топ ... ... жағдайлар да сирек емес. Бұған мысал ретiнде бұрынғы ... ... ... алуға болады. Айталық, Қазақстанда 4479 620
жетiп отырған ... осы елге ... ... өз ... отырып-ақ
қазақтар азшылық болып қалар едi.
Югославия үкiметiнiң сепаратизмдi тоқтатамыз ... ... ... тазартуы албандықтардың басып кетуiне және НАТО-ның
бұл процеске араласып, 1999 жылы 24-шi наурызда ... ... ... ... ... ... ... Косова жанжалы жеке
тұлға мен этникалық ... ... ... ... мемлекеттiң, аймақтық
және әлемдiк қауымдастықтың қауiпсiздiгiне төнген ... ... ... жыл ... ... ... тағы да этносты тазарту процесi басталды.
Ендi керiсiнше албандықтар сербтердi ... ... ... ... 19, 20, 21-шi ... ... ... ... ... ... нәтижесiнде 19-шi наурыздың өзiнде 30 адам ... ... ... ... баспасөз хатшысы Мухаммед
Хамити 1999 жылдың 24-шi наурызы Косова үшін маңызды тарихи күн. Бұл күннен
бастап ... ... ... бiз ... ... ... Косованың жаңа тарихына бес жыл ... деп ... ... ... тек ... ғана ... ... плакаттары мен
транспаранттарында толығымен Косова ... алуы ... ... ... Осы бес жылдың iшiнде Косовада халық саны өзгермегенiмен (сол 2
миллион болып қалуда), халықтың құрамы күштi өзгерген. ... ... ... ... албандықтар босып қашса, олар келген соң сербтер
кетуде. Мәселен, 200 мың серб ... ... ... Осы ... жанжал бүрк
еткен аптаның өзiнде 4 мың серб ... ... ... 2004 ... ... ... бойынша 30 адам қаза тауып,[18] 500 адам ... 100-i ... ... ... Осы ... ... шығатын
түйiн, этно-мәдени қауiпсiздiкке ... ... ... келiп зорлық-
зомбылыққа және конфликтiге алып келу ... бар. ... ... келтiрiлген мысал осының айқын көрiнiсi.
Миграция және этномәдени қауiпсiздiктiң өзара ... ... ... үш ... ... болғаннан кейiн этномәдени қауiпсiздiкке
мынандай ... ... ... ... әлеуметтiк
субъектiлердiң/объектiлердiң берiк iс-әрекет ету ... және ... ... ... мен ... ... мәдени дағдыларымен еркiн
ауысуы арқылы этномәдени бiрегейлiк ... ... ... ... аймақтағы этномәдени процестердi бағдарлап, болжау арқылы
жеке тұлғалардың, этникалық топтардың этномәдени құндылықтарын жүзеге асыру
барысында ... ... ... ... ... ... ... мен оған
төнетiн қатерлерге тоқталайық. Әрбiр миграциялық ағым әр түрлi. Олар қоныс
аударуындағы ұйымдасушылығымен, кету ... келу ... ... ... және бұл ... бiр ... келудің
құқықтык түрiне байланысты. Қазақстанға байланыстыны «жақын» және «алыс
шет» елдермен миграциялық айырбас деп те ... ... ... ... ... ... бiршама деңгейде
Кеңестiк дәуiрдегi миграциялық процестермен айқындалған едi. ХХ ... үшін ... ... ... ... ... толы. Олар
соғыстарға, ұжымдастыруға, аштыққа, индустриализация мен урбанизацияға
байланысты ... ... ... тың жерлердi игеру; саяси ... ... ... ... ... және ... байланысты бұқаралық депортациялау тән болды. Ол ... ... ... ... ... орталықтан периферияларға
жүргiзiлдi. Тек, 1970 жылдардан бастап орыстар мен ... да ... ... ... ... қайта оралу процесi басталды,
1992 жыл мен 1998 жылдар аралығында ... 5,5 ... адам ... Ал ... ... ... ... өзiнiң «бесiншi бағанының»
болуына мүдделi. Ресейлiк ғалымдардың болжамдары бойынша Қазақстан ... Азия ... ... эмиграциясы ол мемлекеттердің
тұрақтылығына қатер тудырары сөзсiз. Олар орыс және орыс тiлдi халықтар сол
елдердегi ... ... ... ... ... ... бұл
жерлердегi саяси тұрақсыздыққа алып келедi деп өздерiнiң шынайы мүдделерiн
жасыруға тырысуда.
Қазiргi ... ... келу мен кету ... ... бiршама
азаюда. Оны мына 4-шi кестеден көремiз.[19]
4-кесте. Қазіргі кездегі Қазақстаннан келу мен кету ... ... ... |Миграция |
| | | ... |
| |2006 |2005 |2006 |2005 |2006 |2005 ... ... |58162 |74370 |120150 |-9062 ... ... |60555 |54159 |49661 |85258 |10894 ... ... |4753 |4003 |24709 |34892 |-19956 ... | | | | | | ... ... Қазақстан Республикасының саяси жағдайының тұрақтылығына
байланысты орнауда. Қоғамымыздағы барлық ұлт ... ... ... сақталуында Елбасымыз Н. Ә. Назарбаевтың үлесi зор, ... ... ... ... бiлу саясатының арқасында мүмкін болып отыр. Бұл саясат
мемлекеттiк билiктi ұйымдастырудың дуалистiк ... ... ... ... ... ... паритет жүйесi, яғни өзге этностардың да ... ... ... ... ... ... ... зандастырылған
билингвизм.
Қазақстан Республикасының 1995-шi жылдың ЗО-шы тамызындағы
бүкiлхалықтық ... ... ... ... ... ... бабында:[20]
1. Қазақстан Республикасының мемлекеттiк тiлi қазақ тiлi.
2.Мемлекеттiк ұйымдарда және жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында
орыс тiлi ресми түрде қазақ тiлiмен тең ... - деп ... ... ... мемлекеттердiң қатарына кiретiн ... де, ... ... ... да ... ... ... Мәселен, АҚШ-та Т. Джефферсонның «балқыту ыдысы» деп
аталған иммиграциялық-ассимиляциялық ... ... ... Екiншi
дүниежүзiлiк соғыстан кейiн барлық дамыған мемлекеттер «салат ыдысы» деп
аталған, яғни ... ... ... ... азаюына, тоқталуына
әкелетiн саясатқа көштi. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ұрпақтары өздерiнiң этникалық бастауларына бет
бұрды. Мұның бәрi толықтай ассимиляцияның ... ... ... осыған байланысты бiздiң көп этникалық ... ... ... ... ... ... де әр этностың мәдени
ерекшелiктерi ескерiлген этномәдени ... ... ... ... ... ... да Қазақстан Республикасы осындай жағдайлар орын
алмас үшiн, ұлттық бiрегейлiктiң сақталыуы үшін ... ... ... ... Еңбек миграциясы және экономикалық қауіпсіздікті қамтамасыз
ету мәселесі
4.1.Экономикалық қауіпсіздік және ... ... ... ... ... 1990 жылдардан бастап елдің әлеуметтiк - ... ... оның ... ... ... ... қызықтьра бастады. Экономикалық қауiпсiздiктiң
мақсаты - экономикалық қауiпсiздiк концепцияларын бiр ... ... ... түрлi құрамдас бөлiктерi мен ... ... ... ... ең ауыр ... ... оны қамтамасыз етудiң
стратегиясы мен негiзгi iс-шараларын жасау ... ... ... ... ... Республикасының 1998 жылдың 26-шы
маусымында қабылданған ... ... 28-шi ... ... ... Республикасының ұлттық қауiпсiздiгi туралы Заңында»
бекiтiлген. Онда Қазақстан Республикасының ... ... ... Республикасының ұлттық ... ... ... ... тәуелсiздiгiне қатер төндiретiн iшкi және сыртқы жағдайлардан,
процестер мен факторлардан ... ... деп ... Бұл ... Республикасының ұлттық қауiпсiздiгiне қатерлер» деген 5-шi
бабының 10-шы тармақшасында мемлекеттiң экономикалық ... ... оның ... елдiң мүддесiн ... ... ... тежейтiн стратегиялық ресурстарды қолдану, елiмiзден
басқа шет жаққа капиталды бақылаусыз ... ... ... бiрi ... ... ... ... пiкiр алуандығына
қарамастан, олардың барлығы экономикалық қауiпсiздiк проблемасын негiзгi
макроэкономикалық ... ... ... ... iшкi ... ұлттық өнiм құрылымы мен ... ... ... шикiзатпен қамтамасыз етiлуi, өмiр
сапасының көрсеткiштерi және т.б..
Миграциялық ... ... ... экономикалық
қауiпсiздiгiне ықпалына келетiн болса, бiздiң отандық ғылымда ол әлi де аз
қарастырылған, тiптi зерттелмеген де ... ... Бұл ... жағдайларға
байланысты.
Бiрiншiден, көбiне посткеңестiк миграциялардың жаңа сипатына
байланысты. Адамдардың iрi ... ... ... Одағында болып жататын
процесс едi, бiрақ олар қазiргiге қарағанда басқаруға ... ... ... - ... ... ... ... Осымен бiрге
миграциялы ағымдар өздерiнiң этникалық және әлеуметтік ... ... ... және ... т.б. ... ... экономикалық қауiпсiздiктi тудыратын миграциялық
процестердiң ... неде ... ... ... Мұны бiлу үшін басынан
бастап жинақталған және экономика ... ... ... жүйеленген
эмпирикалық материал болуы керек.
Үшіншiден, «экономикалық қауiпсiздiк» түсiнiгiнiң көптеген ... ... оған ... ... ... қиын. Мұнда пiкiр
алуандығы көп, ... ... ... ... адам ... көптеген салаларында кездеседi.
Сондықтан, экономикалық қауiпсiздiк проблемасын қарастырмас бұрын, оған
анықтама ... және оның ... ... алу ... В. ... қауiпсiздiк мәнiн «билiктiң институттары мен экономиканың,
iшкi және сыртқы ... ең ... ... ... ... ... даму бағытын, ұлттық мүдделердiң қорғалуын қамтамасыз етуiне
кепiлдiк беруiне де» деп ... ... ... қауiпсiздiк бұл
ұлттық мүдделердiң қорғалуы ғана емес. Отандық экономиканың дамуындағы
билiк институпарының ұлттық ... ... мен iске ... тетiктерiн,
қоғамның саяси-әелеуметтiк тұрақтылығын ұстап тұруға әзiрлiгi ... ... ... ... ... келе былай деп тұжырым жасауға болады:
экономикалық қауiпсiздiк - бұл экономиканың қоғамдық кажеттiлiктердi ... ... ... ... ... ... етуi ... А. Бижанов, ұлтаралық бөтенсу мен ұлттық эгоизмдi мынандай
үш негiзгi фактор туындатады дейдi:
1) экономикалық фактордағы қиындықтар;
2) жұртшылықтың ... ... ... ... ұлтшылдық пен шовинизм белгiлерiнiң бой көрсетуi.
Бұдан шығатын қорытынды, ұлтаралық ... ... ... ... ... ... ... тұрақтандыру
керек.
Ресей академигi Л. Абалкиннiң осы мәселе бойынша пiкiрi негiздiрек. ... ... ... ... ... ретiнде мыналарды
бөлiп алады: экономикалық тәуелсiздiк; ұлттық экономиканың тұрақтылғы ... ... даму мен ... ... туғызу. Бұл Л. Абалкин
айтқан үш элементтi экономикалық қауiпсiздiк жағдайын нақты ... ... ... есептеуге болады, оның iшiнде миграциялық
процестердiң контекстiнде де. Экономикалық ... ... ... ... ... ... жағдайына ықпал етедi, осыларға жауаптың
көп ... ... ... ... Қазақстан Республикасына
байланысты миграция тудыратын мынандай қатерлер бар:
1. ... ... ... ... ... iшкi ... ... басқа қызмет саласына кету) ғылыми-техникалық
әлеуеттiң құлдырауына әкелетiн қатердi ... ... ең ... iшкi аймақ аралық, яғни сол аймақта бұрын
қалыптасқан аймақтық нарыққа көлемдi ... ... ... Олардың iшкi сұранысының қысқаруын тудыруы себептi аймақ аралық
миграция экономикалық бөлек бiр сектордағы ... ... ... Белгiлi бiр территория аумағында мигранттардың көптеп шоғырлануы
сол аймақтағы еңбек нарқында жұмыссыздық проблемасының ... алып ... Осы ... ... бойынша аймақтық деңгейде тұрғын үйге және
әлеуметтік қызмет көрсетуге қол жеткiзу қиындауы мүмкін, ал ... ... ... жiктелуiнiң қосымша факторы
болып табылады, ... ол ... ... ... мен ... ... ... шығарылып
тасталғандардың жағдайының одан сайын нашарлауына әкеледi;
6. Мигранттардың бiршамасы немесе көп ... ... таба ... ... ... ... iстемегендiктен, өздерiнiң
мүмкіндiктерiн дұрыс пайдаланбаудың, жоғалтудың ... ... ... ... ... деген қызығушылығының төмендеу
қауіпi туындайды;
7. ... ... бiр ... ... ... ... ал ... жартысы ТМД елдерi мен
алыс шет елдердегi заңсыз мигранттар ... ... ... ... ... ... ... көрiнiстерi табылуы мүмкін;
8. Сыртқы миграция шетелге капиталдың шығарылуы мен ... ... ... және ... ... қаржылық бағдарына қатер
төндiруi де сөзсiз.
Ендi ось эмпирикалық материалды талдау ... ... ... ... ... ... ... Бұл ретте бұрыннан берiлген өлшемдер проблеманы ... ... ... ... ... аргументтелген сынға ұшырауда.
Миграцияның қауiпсiздiкке ықпалын екi ракурста ... ... әр ... үш ... ... табуынан: жекелiк, аймақтық және
ұлттық. Екiншiден, үш ... ағын ... iшкi ... және iшкi
аймақтық) миграция, Қазақстан Республикасынан ... және алыс ... ... ... ... iшкi ... ... болсақ, тұрғын халықтың iшкi
миграциясы елдегi миграциялық ... ... ... ... болып
табылады. 2002-2003 жылдар аралығындағы iшкi Қазақстандық қозғалыстың жалпы
миграциялық айналымында ... мен кету ... 165 041 адам 2002 ... ... ал 2003 жылы 184 267 адам орын ... Реепубликасындағы 1990-жылдардағы саяси-әлеуметтiк ... ... ... ... ... iшкi ... ... себеп болды. Яғни, тұрғын үй құрылысының, өндiрiстiң
тоқтап қалуы, кәсiпорындардың жаппай жабылуы ... ... бiр ... ... ... ... шығарушы факторға
айналса, ал екiншi жағынан халықтың өмiр ... ... ... айырмашылықтарды теңестiрiп, олардың тұратын жерлерiн ауыстыру
ұмтылысын шектедi. 2002 ... ... ... ... - 268 922 ... ал 2003 жылы ол - 292 158 адам ... ... ... ... ... ... ұшқырлығы (мобильность) негiзiнен
Алматы қаласына (19048), ... ... (5731), ... ... Ақмола
облысына (4682), Павлодар облысына (374), ... (260), ... (153), ал ... ... 2003 жылы ... азаю ... 2002-2003 жылдар аралығындағы ел iшiндегi қоныс аудару көлемi мен
динамикасы мына 5-шi кестеде ... ... ... ... ... ел ішіндегі қоныс аудару
көлемі мен динамикасы.[21]
|Миграцияның типі |Келгендер ... |
| |2003 |2002 |2003 |2002 ... ... орын |107891 |103881 |107891 |103881 ... | | | | ... ... ... миграциясын реттеу жолдары
1990 жылдардың басыңдағы елдегi миграциялық жағдайдың ... ... ... көшу едi. Урбанизацияның күшеюiне ауылдық жерлердегi
1991 жылдан басталған жекешелендiру себеп болды, ол жекешелендiру ... ... ... Қазақстандықтар «приватизация» деп атауда. Яғни, 1991 ... ... ... екi ... да дұрыс жүргiзiлмеуi
барысында ауылдардың тарауы, жұмыссыздық, ауыл ... ... ... ... т.б. орын ... ... қатар iшкi миграциялық ағымның
бағыттары да өзгердi. Олар Қазақстан Республикасының iрi өндiретiн, дамыған
қалаларына бет ... ... ... ... ... ... мен ... реципиент
аймақтар да бөлiнiп шықты. Мәселен, Алматы, Ақмола, ... ... мен ... ... ... жылдың екiншi жартысынан келетiн iшкi
мигранттардың саны ... ... ... бұл ... ... келетiн
мигранттар легi де көбейе түсуде.
Донорлардың реципиентке айналуынын жағымды және жағымсыз жақтары да
бар. Келешектегi ... ... алар ... ... жағынан
белсендi халықтар ағымы жақсы екендiгi белгiлi. Ал жағымсыз жағына келер
болсақ, ... ... ... ... ... және ... ... одан сайын өрши түсерi ... Ішкi ... ... аймақтардың барлығы, мәселен Оңтүстік, ... ... ... ... ... ... шекараласып
жатқандықтан, келешекте этникалық конфликтiлерден қашқан босқындар мен
мәжбүрлi қоныс аударушылардың ... ... ... ... ... Ал белгiлi бiр аймаққа мигранттардың шектен тыс шоғырлануы еңбек
нарықтағы бәсеке мен ... ... ... Сонымен бiрге мұның
өзi қабылдаушы аймақтағы қылмыстық жағдайдың да нашарлауына ... ... ... ... процестердiң дамуында екi кезеңдi бөлiп
алуға болады: бұл 1991-1997 және 1998-2000 жылдар. ... ... ... ... өте ... болды, Әсiресе 1994-шi жылы.
Екiншi кезеңде керiсiнше миграциялық ағым тұрақтанып, келу және ... Мұны мына 6-шы және 7-шi ... ... ... ... ... мен ТМД және ... елдері ... ... ... (1991-1999 жылдар ... ... | | ... ... |Миграциялық өсім |
|Адам саны |% ... ... ... саны ... |100 |1958772 |100 ... ... Қазақстан мен ТМД және Балтық елдері ... ... ... (2004-2005 жылдар аралығындағы мәліметтер бойынша)[23]
| ... жыл ... жыл |
| ... ... ... ... ... |Миграция |
| |грант | ... | | ... ... |47442 |155749 |-108307 |58162 |120150 |-61988 ... |43460 |116707 |-73247 |54159 |85258 |-31099 ... | | | | | | ... |3982 |39042 |-35060 |4003 |34892 |-30889 ... шет | | | | | | ... | | | | | | ... ... мен Балтық елдерiнен келетiн миграцияны қарастырардан бұрын
қысқаша тарихи шолу ... КСРО ... ... ... Орталық
Азияның басқа да республикалары секiлдi реципиент ел болды. Бұл кезеңде тың
және тыңайған жерлердi игеру, өндiрiстiң ... ... ... ... ... ... аралығының өзiнде Қазақстанға елдің Еуропалық бөлiгiнен 1
миллион 450 мың адам көшiрiлiнiп ... ... ... ... ... ... айырбастың
тағы бiр ерекшелiгi - ... ... ... ... келуi.
Қазақстан Республикасы территориясындағы бiрiншi босқындар 1990 жылдардан
басталып, ол ... ... ... Ауғанстандағы
конфликтiлерге байланысты болды. ... ... көп ... (2105 ... ... (1038 ... ... (638 адам)
келдi. Мәжбурлi мигранттар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ал осымен қатар мигранттардың көбi негiзiнен
Қазақстан территориясын Еуропа мемлекеттерiне өту үшін ... ... ... күші ... ... ... қауiпсiздiкке мынандай
салдары бар. Мигранттардың ... ... ... ... ... сипаттағы мамандықта қызмет етпей, бар жұмысты өтеуге мәжбүр ... ... әр ... гөрi, ... ... және зейнеткерлiкке
шығуға жастарьт тақаған адамдарға жұмыс табу қиын. Осымен бiрге, атап өтер
жәйт, бiзге бiлiктiлiгi ... ... ... ... ...
қара жұмыс күші) келуде. Ал Ресейге келер болсақ бiлiктi орыс ... ... ... ... ... ... КСРО ... бүкiл
одақтас республикаларда тұрып жатқан ... ... ұлт ... олардың бiлiм алуларына, бiлiктiлiктерiн дамытуларына ... ... ... Ресей зерттеушiлерiнiң статистикалық болжамы
бойынша 1999-2016 жылдары ТМД елдерiнен ... ... 4 ... ... ... ... ... келiп жатқан оралмандар тұрған мемлекеттерiнде «бөтендер»
ретiнде қарастырылғандықтан көбiсiнiң бiлiктiлiгi мен ... ... олар да ... қара ... ... ... саясаттың және визалық режимнiң либералдануы, Қазақстан
территориясының ТМД елдерiмен шекараларының ... ... ... ... ... ... ... - мұның бәрi Қазақстан Республикасына
ТМД мен алыс шетелдерден келетiн заңсыз мигранттардың ... ... ... ... көлемi жағынан да, экономикалық және
қауiпсiздiктiн басқа да аспектiлерiне келтiретiн ... ... де ... асып ... ... ... ... Республикасындағы 2000
жылғы заңсыз мигранттар саны - 230 мың ... ... ... халықаралық еңбек нарқына ... ... ... ... ... ... экспорты мен импортының
енуiне әкелдi. Шетел жұмыс күшін пайдалану ... ... ... ... ... керек. Осыған байланысты Қазақстан Республикасы
шетелден жұмыс ... ... мен ... реттеуге бағытталған қаулылар
мен iс-шаралар қабылдады. Атап ... ... ... ... ... Республикасының 1997 жылдың 13-шi желтоқсанындағы 1204-
заңы. Бұл Заңның 2-шi бөлiмi ... ... ал 3-шi ... деп аталады. 2-шi бөлiмнiң 7-шi бабы мен 3-шi бөлiмнiң 10-шы
және 18-шi ... ... ... мен құқықтары, заңсыз
иммигранттар мәселесi ... ... ... Қазақстан Республикасы
Президентiнiң 1995 жылдың 19-шы маусымындағы «Қазақстан Реепубликасындағы
шет ел ... ... ... ... ҚР 2337-шi ... бар. ... - «Қазақстан Республикасындағы шетел ... ... ... деген 3-шi бабында былай ... ... ... азаматтары Конституцияда көрсетiлген барлық
құқықтар мен еркiндiктерге ие және осы ... ... ... ... орындаулары тиiс. Шетелдiк азаматтардың өздерiнiң құқықтары мен
еркiндiктерiн қолдануы ... ... оның ... ... ... тиiс. Осы ... ... Республикасына
кiру туралы» деген 22-шi бабында былай деп атап ... ... пен ... тәртiптi және тұрғын халықтың денсаулығын
қамтамасыз ету мақсатында шетел азаматына Қазақстан ... ... ... Ал осы ... «Қазақстан Республикасынан тысқары
шығару» деген 28-шi бабына сәйкес ... ... ... ... немесе қоғамдық тәртiптi сақтау мүдделерiне ... онда ... ... ... ... тысқары шығарылады.
Осымен бiрге, 1997 жылдың 13-шi ... ... ... ... ... туралы» Заңында да (2001 жылдың
24-желтоқсанындағы 4276 өзгерiстерi мен ... ... ... қарастырылады. Мәселен бұл Заңның «Еңбек миграциясын жүргiзудiң
тәртiбi» деген 5-шi ... ... деп ... ... ... ... iшкi еңбек нарқын қорғауға берiледi. Ал 6-шы бабында
әскери қызметтегiлерден ... ... ... азаматтары
заңдылықта көрсетiлген жағдайларға ... ... ... ... бар ... ... 2001 ... ЗО-шы қаңтарындағы «Әкiмшiлiк
құқық бүзушылық туралы Кодексiнiң» 394-шi бабында Қазақстан Республикасына
келу ... ... ... ... мен ... жоқ ... ... iс-шаралар айтылған. Мәселен, осы 394-шi баптың 1-шi ... ... келу ... ... ... азаматтар мен
азаматтығы жоқ адамдарға қарсы оңнан - ... ... ... көрсеткiш
бойынша айыппұл салынады (9190-18380 теңгеге дейiн) және оны салу ... ... ... Ал осы ... 2-шi ... ... келу ... шетелдiк азаматтар мен азаматтығы ... ... ҚР ... келу ... және берiлген уақытта кетпесе, ҚР-ның
территориясынан транзиттiк ету ... ... он бес ... ... ... ҚР ... шығарылады. Осы Кодекстiң 396-шы бабы
«ҚР-на шетелден келген ... ... ... ... мен ... деп аталады. Мұнда:
1. жұмыс берушінiң заңсыз иммигранттарды ... ... ... - ... дейiн, лауазымды тұлғалар – жиырмадан
жиырма беске (18380-22975 теңге), ал ... ... - үш ... жүз ... ... ... (275700-459500 теңгеге) дейiн
айыппұл төлейдi делiнген. Әкiмшілiк құқық бұзушылық Кодексiнiң 396-
шы бабы ... ... ... ... ... 330-3 бабы ... қылмыстық жауапкершiлiкке тартылады
деп көрсетiледi. Яғни бұл 330-3-шi бапта ҚР шет ел ... ... алу ... бiрнеше рет бұзған жұмыс берушi жетi жүзден-
тоғыз жүзге дейiнгi (643 300 - 827 100 ... ... ... ... ... ... ... жүз қырықтан - екi жүз
сағатқа дейiнгi қоғамдық жұмысқа тартылатыны көрсетiлген.
Алайда, осы ... мен ... ... Қазақстанның кейбiр
аудандарындағы еңбек нарқы заңсыз еңбек миграциясы қысымымен бұзылуда. Оған
қарсы тұру ТМД ... ... ... режим болғандықтан киын.
Ал алыс шетелдерден ... ... ... ... ... тб.) ... транзиттік миграция сипатын сақтап қалуда. Заңсыз
мигранттар ... ... бару ... ету ... ретiнде
қарастыруда. Олар Қазақстанмен өздерiнiң келешегiн ... ... ... ... Осы ... ... миграция
ағыны елдегi қылмыстық жағдайды объективтi түрде нашарлатуы мүмкін. Мұнымен
бiрге, Қазақстандықтардың денсаулықтарына да ... ... ... территориясынан өту барысында олар көптеген ... ... ... ... ... ... ... бiрқатар Ресей зерттеушiлерiнiң
пiкiрiнше заңсыз иммиграцияны экономикалық ... әр ... ... ... және ... ... ретiнде қарауға ғана
болмайды дейдi. Бiрiншiден, заңсыз миграция мигранттардың өз қауiпсiздiгiн
iздеу бағытында бiршама ... ... ... ... ... қызықтырмайтын жұмыстарды заңсыз мигранттар атқара отырып,
өздерiнiң ... ... ... ... ... мен инфрақұрылымның
дамуына ықпал жасайды.
Бiрақ та, тұтасымен алғанда, жақын және алыс шетелдерден Қазақстанға
келетiн заңсыз ... ... ... жақсы жақтарынан асып
түседi. Өткені, заңсыз мигранттардың ... ... ... ақыр ... ... ... әкелерi анық.
5 тарау. Қазақстан Республикасы миграциялық ... ... мен ... саясатты жүргізудің тиімді жолдары
Мемлекеттiк миграциялық саясатты әзiрлеу процесi ... соң ... үш ... өтуi керек:
Бiрiншi кезеңде елдегi бiршама ұзақ уақыт бойындағы миграциялық
процестер мен ... ... ... ... ... ... ... кейiн миграциялық процестердiн дамуының бағдарын
әзiрлеу ұсынылады. Мұндай талдау арқылы бағдарлар ... ... ... ... ... принциптерi мен негiзгi
бағыттарын қалыптастыруға дұрыс өлшем жасауға болады.
Егер демографиялық бағдар тұрғын ... ... ... ... ... ... ... еңбек нарқының еңбек күшіне деген
сұранысын мигранттарды тарту арқылы қанағаттандыру болып табылады.
Осы жоғарыда айтылғандармен қатар ... ... саны мен ... мен ... ... яғни iшкi нарықты анықтайды. Ал
сұраныстың көптiгi экономикалық өсуге алып ... ... ... тұрғын
халықтың саны мен құрамы мемлекеттегi қарулы күштiң қалыптасуына ... яғни ... ... мен ... ... ... ... талдау және бағдар нәтижесiнде тұрғын
халықтың шамадан тыс көп ... ... ... ... одан әрi
көбеймеуi үшін келушi ағымға ... ... ... ... ... iс-шаралар қолданылады.
Екiншi кезеңде мемлекеттiк ... ... ... ... ... және оны жүзеге асыру тетiктерi анықталады. Ол
үшін миграциялық ағымдарды мемлекеттегi белгiлi бiр тарихи, ... ... ... ... ... ... бiр елдің миграциялық
процестердi жалпы басқару тәсiлдерi мен тәжiрибесiн ала салу да қауiптi.
Үшіншi кезеңде ... ... мен ... жету ... ... құралдары мен тетiктерiн дайындауға ұмтылу қажет.
Бiртұтас экономикалық кеңiстiктiң ыдырауы бұл ... ... ... ... ... ... жауапкершiлiкке қояды. Бұл
жағдайларды ескеру мемлекеттiк миграциялық саясатты дайындауда ... ... ... Республикасының миграциялық саясатының басты мақсаты-
миграциялық процестердi басқару, мигранттардың интеллектуалдық және еңбек
әлеуетiнiң жүзеге ... ... және оның ... ... берiк дамуына, демографиялық дамуына, яғни халықтың көбеюiне
немесе тұрақтануына ықпал ететiн және мемлекетiмiздiң ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру болып табылады.
Мемлекетімiздің қауiпсiздiгiне ықпалы аз, тиiмдi миграциялық саясат
жүргiзудің мынандай механизмдерi ... ... ... аумағында:
✓ Қазақстан азаматтарының құқықтары мен мүдделерiн, осымен
қатар ... ... ... жасау мен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... және этносаяси
жанжалдарды болдырмау мен ... шешу ... ... ... жасау;
✓ шетелдерде тұратын отандастарымыздың құқықтарының жүзеге
асуларына ... ... және ... ... да ... ... мен олардың арасында алмасуын орнықтыру.
Саяси және әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... ... ... оның ... техногендi
және табиғи сипаттағы аудандардан келген мәжбүрлi ... мен ... ... ... ету. ... ... және ... шешiм жобаларын, олардың
миграциялық салдарын ескере ... ... ... ... ... ... ... сұрыптау
саясатының экономикалық тетiгiн даярлау. ... ... ... жету үшiн ... ... сұрыпталған иммиграциялық саясат ... ... ... ... ... ... ... аймақтардың дамуының демографиялық
және әлеуметтік-экономикалық даму ... орай ... ... ... бейiмделуiне жағдайлар
жасаған дұрыс;
✓ еңбек нарқының тепе-теңдiгiн қамтамасыз ету. ... ... ... мәселелерге келер болсақ, еңбек
ресурсы миграциясын басқару iс-шараларын жетiлдiрiп, Қазақстан
Республикасынан кетiп ... ... ... Қазақстан
Республикасына реэмиграциялануын ынталандыру қажет.
Қазақстан Республикасы заңдылығы аумағында:
✓ заңсыз миграциямен күресу ... ... ... ... мынандай бағыттарды жүзеге асыру керек:
✓ Қазақстан Республикасының территориясына келген ... және ... жоқ ... ... ... ... оның ... зансыз еңбек миграциясын тауып,
оның алдын алу;
✓ бұл саладағы жауапкершiлiктi күшейту үшін ... ... және елге ... ... ... қосымша iс-
шараларды жасап шығару;
✓ мемлекеттердiң заңсыз мигранттар жөнiндегi ... ... ... олардың iс-әрекеттерiн мекемелер ... және ... ... ... ... жүйесiне
ену және қажеттi нормативтiк актiлерге қосылу мен оның ... 2030 ... ... даму ... ... Қазақстанда
ұзын-саны 25 миллионға жетерлiк денi сау, тұрмысы ауқаты, әрi салауатты
өмiр салтын ... ... ... мамандығы ұшталған азаматтар мен
тұрғындар болуы керек делiнген. Ал ... ... жету тек ... ... ... ғана ... болмағандықтан, әрбiр мемлекет, оның
iшiнде бiздiң Қазақстан Республикасы да ... ... ... ... ... ... ... Республикасына 43 мыңнан
астам отбасы немесе 183 мың адам көшiп келген. ... ... ... ... дерлiк алыс шетелдерден келгендер. ... ... (35 %-ы), ... (8 %-ы), Түркиядан (2 %-ы), Қытайдан (1,2 %-
ы) және Ауғанстаннан (1 %-ы) шыққандар есебiнен ... ... ... ... ... жету үшін кәсiби-бiлiктiлiк деңгейi жоғары, сұрыпталған
иммиграциялы саясат ... ... ... ... ... ... территориясында аймақтардың ... ... ... даму мүдделерiне орай иммигранттарды орналастыру;
иммигранттардың бейiмделуi мен натурализациялануына жағдайлар жасау қажет.
Миграциялық кадрларды ... ... ... ... ... ... миграциясын басқару iс-шаралары жетiлдiрудi қажет етедi және
Қазақстан азаматтарының шетелге еңбек миграциясы аумағындағы ... ... ... мiндет т.б. Осымен бiрге Қазақстан ... ... ... ... мемлекеттiк реттеудi және ұйымдастыруды
қажет ... Бұл ... ... ... ... ... Мұнымен қатар Қазақстан Республикасынан ... ... ... ... ... ... ынталандыру
керек.
Шекаралардың ашықтығы, халықаралық еңбек нарқына интеграция, заңсыз
иммиграция көлемiнiң күшеюi миграциялық ... ... ... ... ... ... процестердiң бақылануының
қамтамасыз етiлуiн талап етедi. Мұнда мынандай мiндеттер шешiлуi ... ... ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының заңдылықтарын бұзатын шетел
азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдарға қарсы iс-шара қолдану;
✓ шекарадан өту ... ... ... ... ... мен оның қызметкерлерiнiң iс-әрекетiн жетiлдiрiп дамыту;
✓ ТМД-ға мүше мемлекеттермен заңсыз миграцияға, оның iшiнде заңсыз
еңбек миграциясына ... ... ... ... келiсiмдерге
келу нәтижесiнде белсендi ету;
✓ миграциялық саясаттың негiзгi басымдықтарының бiрi - ... ... ... ... ... ... ағымды
оңтайландыру, еңбек ресурсын тиiмдi пайдалануға жағдай жасау
қажет;
Миграциялық ... ... ... келер болсақ, жоғарыда
қойылған мiндеттердiң орындалуынан ... ... ... ... ... көшуiне мемлекеттiк қолдау
жасау, аймақтық еңбек нарқының теңдiгiн сақтау, т.б.
Шекаралас аудандардағы миграциялық процестер мен геосаясат қатынастағы
басқа да маңызды ... ... ... ... ерекше жүруi керек. Миграциялық саясаттың тағы бiр басымдығы -
Қазақстан Республикасының геосаяси ... ... ... ... ... ... ... сақталып қалуы мен одан әрi дамуына жағдай
жасау.
Толығымен қалыптасқан визалық жүйе бiр жағынан заңсыз ... ... ... ... жақсы болса, екiншi жағынан сауда-
экономикалық кооперацияларын, гуманитарлық және туристiк ... ... ... ... ... ... ... заңдылығында да бар.
Қазақстан Республикасына заңсыз мигранттарды әкелу ... ... сол ... де олар ... жауапкершiлiк деп есептелуi керек,
себебi, олар қоғамга өте ... ... ... ... ... ... өтетiн шекарасында делимитацияны (мемлекетаралық
келiсiмдер ... ... ... және ... (шекаралық
белгiлердi салу мен қою) ... ... ... ... ... да бұл
процестер бiрге жүргiзiлiп, бiрге аяқталуы керек.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... бiрыңғай иммиграциялық бақылау болуы қажет. Оның
қалыптасуы мен орнығуы үшін ... ... ТМД ... ... б-шы ... ... ... миграциямен күрес» жөнiндегi iс-
шараларды жеделдете ... ... ... мемлекеттiк шекарадан ... ... ... ... ... т.б.
5.2. Миграциялық саясаттағы негізгі бағыттар мен құрылымдар
Мемлекеттiк миграциялық ... ... ... ... келер болсақ, үкiмет ауқымындағы саяси құрылымдарға миграциялық
саясатты жүзеге ... ... ... ... үйлестiрудi
тапсыру дұрыс. Өткені, миграциялық саясаттың тиiмдiлiгi әр түрлi ... ... ... ... етуiне байланысты.
Атқарушы билiк органдары немесе әкiмшiлiк құрылымдар ... ... ... ... Оның ... бөлiп қарастырайық.
Виза беру және шетелден келетiн әлеуеттi ... ... кiру ... ... және ... ... ... беру.
Түркменияны қоспағанда, ТМД елдерiмен визасыз жүйе жасау. Алайда, ... ... ... жағдайға, террористiк әрекеттердiң ұлғаюына
байланысты, ... ... ... ... ... немесе
жартылай шектеу қою керек.
Құқықтық мәртебе беру. Бұл Қазақстан Республикасындағы азаматық алу,
босқын, саяси папа алу ... беру ... ...... болып
табылады. Бiрқатар жағдайларда (мәселен, босқын ... беру ... ... ... ... ... көрсету. Барлық жаңадан келушiлерге әлеуметтік
қызмет көрсетiлуi керек. Мысалға, қазақ және орыс тiлдерiн ... ... ... ... үшін оны ... ... ұйымдастырылуы тиiс,
нашар эпидемиологиялық жағдайы бар ... ... ... ... бақылаудан өткiзу керек, т.б. Бөлек бiр ... ... ... да ... алады.
Қазақстан Республикасына миграция бойынша құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... мекемелер аралық үйлестiру;
✓ жаңадан келгендерге әлеуметтiк-психологиялық қолдау көрсету үшін
және иммигранттарды апараттық және коммуникациялық ... ... ... және ... емес ... осы ... шешуге
жұмылдыру;
✓ қоғамды миграциялық саясаттың нәтижелi iс-шараларымен таныстыру,
әлеуметтiк-экономикалық дамудағы миграциялық саясаттың рөлi ... ... ... ... ... саясаттың әлеуметтiк
және құқықтык қамтамасыз етiлуiнiң әр түрлiлiгi негiзгi ретiнде
бағдарламалық-мақсаттық тәсiлдi қолдануды қажет ... ... ... ... ... ... ... бағдарламалық iс-шараларындағы ең бастысы-
миграциялық процестердi ... ... ... ... ... асыру болуы керек. Бұл құралдардың дұрыс шешiлмеуi миграциялық
процестердi дұрыс басқаруға мүмкіндiк ... ... ... ... ... ... ... аймақтар бойынша жiктелуi керек, яғни
халқының саны аз аймақтарда ынталандыруды жүзеге ... ал ... ... ... ... арқылы. Экономикалық белсендi iшкi мигранттар
бөлiгiне қаржы - несие тетiгiн пайдалануға мүмкіндiк ... ... жөн. ... ... ... ... етiлуi қылмыс деңгейiн
азайтады, осымен бiрге тұрғын үй ... ... ... ... Берiлетiн несие қайтарымды және мүмкіндiгiнше үстеме пайызсыз
болуы керек.
Бiлiм беру саласьнда ... және ... ... ... ... ... мүмкіншiлiк туғызу сатылы иммиграцияның тиiмдi түрi
болары ... Оны ... көп ... ... ... ... ... тәжiрибе бар. Бұл түрдегi иммиграция нәтижесiнде де бiздiң елiмiзге
«ақыл-ой» ... және ... көбi ... ... ... Республикасы демографиялық қауiпсiздiкке тиiстi деңгейде әлi
де қол жеткiзе алмауда. ХХ ғасырдағы өте көп ... ... ... ... өсiмiн тежеп тастағаны белгiлi,
ендi оның ... ... ... ... ... ... емес. ХХI ғасырда
Қазақстан Республикасының алдында ... ... ... екi ... тапсырманың шешiмi қабылдауы тиiс. Бiрiншiсi - бұл
өлiм-жiтiмдi азайту, өмiр ... мен ... ... Бұл тапсырма
оңай болмағанымен, әлем елдерiнiң тәжiрибесi оны шешуге болатынын дәлелдеп
бердi. Екiншi тапсырма - ... ... қалу ... яғни
депопуляцияға қарсы тұру. Оны шешудiң теориялық екi жолы бар: ... ... ... иммиграцияны ұлғайту. ... ... ... ... ... көбейтудiң мүмкіндiгi аз. Оған тiкелей
немесе жанама түрде әр түрлi тыйымдар салу ... да қол ... ... ондай iс-шаралар адам құқығына қатер төндiрумен ... ... ... ... ... келтiредi.
Елдің демографиялық ресурсын толықтыруда иммиграцияны пайдалану
керiсiнше, толығымен iске асатын ... ... бұл ... ... ... ... ... мемлекеттерде ашық иммиграциялық саясат
нәтижесiнде жергiлiктi халықтан гөрi шетелдiк мигранттардың саны ... ... ... ... орай ... мен ... ... «арабтануы», Ұлыбританияның «үндi-пакистандануы»,
ал АҚШ-та Латын американдықтардың, африкандықтардың, қытайлықтардың көбеюi
сияқты тенденциялар пайда болды. ... да ... ... ... орын ... ... ... бiрегейлiктiң сақталынуы үшін
иммиграцияны да ойластырып жүргiзгенi жөн.
Қазақстан Республикасында халық санын ... ... ... ... керек. 1990 жылдарға дейiн табиғи өсiм халық санының
өсуiнiң басты факторы болса, ал 1992 жылдан ... ... ... ... әкелетiн арнаның бiрiне айналды. Бiрақ репатриациялаудың өзi табиғи
өсiм ұлғаймаса халық санының ... ... ... ... ... ... өзiндiк табиғи өсiмi аз елдердiң ... ... ... ... ... ретiнде көлемдi миграциялық ағымға
ұмтылыс жасамау керек, себебi оның елдің демографиялық ... ... ... ... бар. Бiрiншiден, Қазақстан
Республикасына келгiсi келетiндер саны көп емес. 1998 ... ... саны ... ... ... Қазақстан Республикасы жағынан
да иммиграцияга деген керемет энтузиазм жоқ. ... ... ... ету құралы ретiндегi Қазақстан Республикасына
иммиграция астарында көптеген әлеуметтік, ... және ... ... ... ... қатынасты ашық болмаса да, тежеу инстинктiсi оның
жағымсыз салдарын сезiнуден туындайды.
Таза демографиялық ... ... ... ... елдердегi
демографиялық жарылыс демографиялық күйзелiстегi «солтүстік белдеу ушiн
пайдалы. Дегенмен, бұл ... ... ... ... ... жатқан
демографиялық құлдырауға қарамастан «үшіншi әлемнен» мигрантттардың
бақылаусыз «етiп кетiп» ... ... ... ... алаңдауға
толықтай негiз бар екендiгi де белгiлi. Тәжiрибелер көрсетiп бергендей,
саяси, әлеуметтiк, мәдени ... ... ... оңай ... ... ... ... емес, басқа мәдени үлгiнi ұстанушылар болып
табылатын «жаңа кедейлер» саны өсуде. Бұл қабылдаушы елдердiң иммигранттық
қауымдастықтарды керi итеруi ... ... ... қауымдастықтарға
келер болсақ, олардың мәдени бiрегейлiгi өзара ынтымақтасуына негiзгi тiрек
болуда. ... ел ... мен ... арасындағы қарсылық
мигранттардың өздерiнiнін мәдени үлгiлерiн, мiнез-құлық ... ... ... ... стимул болуда. Ал бұл
реципиент елдердiң берiктiлiгi мен тұтастығына ... ... ... ... ... ... құндылықтары жүйесi мен қауiпсiздiгiне
қатер де күшеюде. Дегенмен, ... ... ... ... ... ... ... халықтың көптiгiмен өзара толықтыруда.
5.3.Қазақстандағы миграциялық саясатты тиімді жүргізудің
механизмдері
Қазiргi ... ... ... ... ... ... ... жатыр. Ол бүгiнгi күнi бiрiншi жоспарда
тұр және осымен қатар бұл ағым бiрқатар уақытқа ... ... ... ... ... ... ... көбейiп
кеткен елдердiң титулдық тұрғындарының ауқымды миграциясына ұшыраса, онда
жағдайы Батыс ... ... де ... ... ... қабылдаушы Батыс Еуропа елдерi иммигранттардың шығатын
елдерiмен ... ал ... ... халқы көп Өзбекстанмен,
әсiресе халқы өте тығыз қоныстанған Қытаймен шекаралас жатыр.
БҰҰ-ның мәлiметтерi бойынша 2015 жылы Орталық Азиялық ... ... ... яғни 1994 жылдағы 54 миллионнан 75 миллионға дейiн жетедi екен.
Осының iшiнде тек Өзбекстан ... ... саны ... 33,2 ... деп ... Ал бұл ... миграцияны күшейтедi,[24] Қазақстан
арқылы Ресейге транзиттiк миграцияны ұлғайтады, осымен қатар әлеуметтiк
шиеленiс пен ... ... ... ... ... шығатын түйiн, миграциялық саясатты ойластырып, таразылап алып
барып ... ... ... ... түсiнiктер бойынша қажеттi
иммиграцияға ... ... ... ... оны өте кең және бақылаусыз
ашып тастамайтын болуымыз керек. Осымен бiрге иммиграциялық бақылау ... ... да ... тиiс. ... ... ағымы жанында
әрқашанда заңсыз мигранттар болады, ал көршiлес мемлекеттерден келетiн
заңсыз мигранттармен ... ... iс. ... ... тәжiрибесi дәлел
болады. Олар әлi де, ... ... ... ... келетiн заңсыз
иммиграция ағымын тоқтата алмауда.
Миграцияға байланысты туындайтын проблемалар оны ... ... ... ... және т.б ... ... ... деген мемлекеттердiң өзiнде де азаматтық еркiндiк пен адам
құқықтары туралы қалыптасқан түсiнiктерге ... ... ... - ... ... де, объектiсi де. Бiрiншi
жағдайда оларды ... ... ... ... ... бәсекелестер ретiнде
қарастыруға болады. Өткені бақылаусыз мигранттар легi қандай да ... ... ... ... ал бұл ... ... тұрақсыздандыра
алады және экономикалық ... үшін ... ... ... ... бiрге әлеуметтік агрессиялықтың жоғарылауын,
қылмыстың, оның ... ... ... ... ... ... және тағы басқаларды күтуге болады.
Бiрақ, мигранттар қоғам үшін қандай жағдайда қатер төндiредi және
қабылдаушы ... үшін ... ... ... ... ... деген сұрақты қарастырсақ, мигранттардың өздерiнiң қауiпсiздiгi
қамтамасыз етiлмегенде, әлеуметтік ... ... ... заңмен
дұрыс деңгейде сақталынбаған жағдайда реципиент ел үшін қатер төндiретiнiн
көремiз. Басқаша айтқанда ... ... ... ... мына ... ... ... егер оларға қабылдаушы ел
қауiптiң жоғары объектiсi ретiнде қараса және сол ... ... ... мәселен, экономикалық, ұлттық, нәсiлдiк, дiни белгiлерiне байланысты
әлеуметтік немесе мәдени дискриминацияға ұшыратқан болса.
Қазақстан үшiн интеллектуалдық ... ... ... ... ... ... айқындалып отыр. Бұл, бiрiншiден, Қаэақстанның
технологиялық дамуы жағынан ... ... ... ... салдарынан
өндiрiстiң қауiпсiздiгiнiң болмауы экологиялық апаттарға әкелуi мүмкін.
Технологиялық қауiпсiздiктiң қатерiнен тағы бiр ... ... ... ... ... ... ... қауiпсiздiкке қатер пайда болады. Осы ... ... ... жолдарын ойластыру керек. ... ... ... ... ... ... меншiктi сақтау
тәжiрибесiн алуымыз керек.
Эмиграциядан ұлттық ... ... ... тағы ...
интеллектуалдық эмиграцияның қайта өсiп-өнуi. Бүгiнгi күнi ... ... ... ... күші ... терең түсiнiлуде.
Қазақстандағы ғылыми элитаның қайта өркендеу проблемасының бiрi ... ... ... ... ... ... ... туғызуға ең тиiмдi жастағы жас адамдардың үлес салмағы көп. Олар
басқа елге ... ... бала ... кейiнге қалтырады. Ал бұл
туу деңгейiнiң төмендеуiне әкеледi. Бұл да өте ... ... ... ... балалары сол елдің азаматы болып қалады да, интеллектуалдық
әлеуеттің қайта өсiп енуiнiңдемографиялық режимi ... ал ... ... ... оның ... және ... ... төндiредi.
Сондықтан, мемлекет интеллектуалдық миграцияны реттеу үшін осы салада
мынандай саясаттарды жүргiзуi керек. Оның ... - ... ... ... ... мемлекетаралық интеллектуалдық миграция
процесiне мемлекеттiң ... ... деп ... Бұл концепцияны
негiзiнен «ақыл-ойдың кетуiнен» көп зиян көрiп ... ... Олар ... ... тетiгiне акцент келтiредi, ... ... ... ... және ... ... ... актiлер мен келiсiмдердi жасауды ұсынады.
Араласпау концепциясы негiзiнде интеграцияланып жатқан елдегi адамның
еркiн ... ... ... бар ... мемлекетте
жоғарғы бiлiктi кадрлардың миграциясын және ... ... ... болмайтындығын бейнелейдi. Бұл концепция әсiресе, реципиент-
елдерде белгiлi болған жай.
Перспективаға бағдар ұстау концепциясы интеллектуалдық миграцияны
реттгеу ... ... жеке ... мен ... және эмигранттың
шыққан елiнiң мүдделерiн сақтай отырып, шешiлетiндiгiн көздейдi. Ол ... ... ... ... және ... құқықтын бұзбайтын
халықаралық нормаларды келiсе отырып әзiрлеу қажет.
Қазақстан осы концеицияға қатынасында өз ... ... тиiс және ... Шығыс Еуропа елдерiнiң тәжiрибесiн пайдалану өте маңызды, өйткенi
олар «ақыл-ойдың» кетуiмен ... ... ... ... Польшадан
кейiнгi он жылдың iшiнде зерттеу институттары мен ... ... ... 15%-ы эмиграцияланған болатын. Ал Болгариядан бес жыл
аралығында шамамен 10 мың ғылыми қызметкерлер мен ... ... ... оның 50%-ы ... ... академиясының ғылыми зерттеу
институттарынан.
Шығыс Еуропа елдерi интеллектуалдық миграцияны реттеуге байланысты жеке
тұлға мен мемлекеттiң қауiпсiздiгiн ... ... ... ... алды.
Ол саясатта орталық орынды халықаралық келiсiмдi мына аймақтарда кеңейту
басымдығы қойылды, яғни: ғылыми-техникалық персоналды ... және ... ... ... ... дәреже алу бағдарламасын жүзеге ... ... және ... ... ... ... саясаттанушы А. А. Нұрмағамбетов интеллектуалдық миграцияның
елiмiздiң қауiпсiздiгiне қатер келтiретiндiгiмен келiсе отырып оны ... ... ... ... Ол бойынша «ақыл-ойдың» кетуi мәселесiн
Орталық Азияның ... ... ... ... ... шешу қажет.
Өткені, қазакстанның ... ... ... ... ... ... бiршама жақсы, соған байланысты жеңiл визалық режим,
арзан тұрғын үй, жұмыс беру арқылы Орталық Азияның басқа ... ... ... ... Қазақстаннан «ақыл-ойдың» кетуiнiң орнын толтыруға
болады, - дейдi.
Интеллектуалдық миграцияны реттеудiң басты құралы ... ... ... ... ... ... т.б. қорлары болып
табылады. Мұның бәрi интеллектуалдық ... ... ... ол туғызатын қатерлердiң алдын-алуды ... ... ... кең ... ... жолы - бұл ... тудыратын проблемаларды шешуде жақсы нәтижелерге қол жеткiзуге
апаратын жол.
Мигранттардың барлық санаттарын қылмыстық әлеммен байланыстыру, ... ... ... ... ... кең тараған. Бұған шартты ... ... ... деп ... болатын құбылыс себеп болады.
Өткені көшiп-қонып жүрген адамдардың көбiсiнiң азаматтығы жоқ, ... да бар. ... ... әр кезде мынандай атрибуттармен,
яғни қайыршылық, iшкiлiкке салынумен, есiрткiмен, құқық бұзушылықтармен,
жұқпалы ... ... ... ... ... олар ... ... аяушылығына ие болғысы
келедi және өздерiнiң Тәжiкстаннан, Ауғанстаннан, т.б. ... ... ... ... ... келедi. Ал көбiне керiсiнше жағдайға
тап ... яғни ... мен ... ... ... ... нашар
түсiнiк қалыптасады. Бiр сырттан келген мигрант қылмыс жасаған болса,
қабылдаушы қоғам ... ... ... ... ... ... ... бөтен адамдар. Осымен бiрге босқындар мен мигранттардың ... ... ... ... ... ... ... жағынан қорғауын қажет ететiн адамдар саны да ... ... ... тәжiк, қытай, т.б. этникалық
көпшiлiктiң территориялық анклавының қальтптасуын болдырмау ... Ол ... ... ... ... бiр жерге шоғырланбауын
қадағалау қажет. Екiншiден, басқа ... ... ... мигранттарына
жылдық квотаны бекiту және гастарбайтерлер үшін (Швейцарияның үлгiсi
ретiнде) ротация жүйесiн енгiзу ... ... ... және ... ... ... ... процесстер
Халықтың миграциясы әлемдегi мынандай көлемдi өзгерiстермен, мәселен,
отарлау, индустрияландыру, дүниежүзiлiк ... және ... ... ... ... ... ... әр түрлi
белiгiндегi өтiп жатқан ... - ... ... және ... ... ... ... әкелген модерлендiру және
модерлендiруден кейiнгi ... ... Бұл ... ... бiртұтас әлемдiк қауымдастықта «жаһандану» терминiмен айқындау
қалыптасып «Бүгiнгi күнде iс жүзiнде әрбiр ... өз ... ... ... ... күшеюi нәтижесiнде әлем шынымен бiрегей әлеуметтiк
жүйеге айналды. Әлеуметтiк, ... және ... ... ... өтiп, сол ... өмiр ... ... енуде. Энтони Гидденстiң осы анықтамасына мынаны ... ... ... ... үрдiсi бiр уақытта құрушы және ыдыратушы ретiнде
қарастырылады, яғни жаңа байланьтстар мен ... ... және ... ... Бұл ... миграация саласында қалай болатынын
қарастырайық.
Жаһандану мен миграцияның өзара ... ... ... сай келедi,
яғни экономикалық өзара байланыстылық, жаңарған көлiк пен коммуникациялық
технологиялар ... ... ... мүмкіндiк бердi. ... ... бұл ... көп ... ... ... ... жиi қарастырган болатын. Осы себептен ауқымды мәселелердiң көбi шет
қалып, тек ... он ... ғана ... ... ... жаңадан қалыптасуы, т.б. аударуда.
Халықаралық сауда мен елдердiң ... ... ... ... ... ... ... қайта орнығуының өзгеруiне әкелдi. Iрi ... ... ... ... ... жаңа ... ... ал жергiлiктi нарықта бағдарланған ... ... ... ... қалады, олар сақталып қалуы үшін жұмысқа алу мен
өндiрiстi басқарудың бiршама ... ... ... ... ... ... ... мигранттардың, онын iшiнде заңсыз мигрангтардын еңбегiн
пайдалану жатады. Мигранттарды қабылдаушы ... ... ... ... қарамастан, әлемдегi заңсыз миграцияның көлемi
ұлғаюда. Мигранттардын еңбегiнiң негiзгi ... жаңа ... ... ... ... ... жоқ ... немесе ғаламдық
элитаға қызмет етудiң ең төменгi ... ... ... ТҰҚ ... ... ... еңбегiн өндiрiстiң
ауыр салаларында пайдалануда. Мигранттар осымен қатар, әзiрше ТҰҚ-дың
назарынан «тыс» қалған ұсақ өндiрiстерде де ... ... ... ... ... ... еңбек миграциясы да байланысты, өткені
бұлардың iс жүзiнде ұлттық шекарасы жоқ және ... ... ... ең ... ... ... ... арқылы
ғаламданудың агенттерi қанша пайда көретiнiң ... ... бiлуi ... ... мигранттар тiкелей және жанама жолдар арқылы әлемдiк
экономиканың ... ... ... ... бәрiне анық.
Жаһандану агенттерi бүгiнгi күнi ұлттық ... ... ... ... ... ... басқарудағы көп тетiктерге ие болуда.
Сондықтан, ең дамыған ... ... ... ... мен ... ... ұлттық қауiпсiздiк тұжырымдамаларына негiзделген ... ... өзi ... ... Мәселен, компьютерлiк бизнестiң ... ... ... ... ... Джон Гейтстiң мына
сөздерi осыған айқын мысал: «Бiзге кiм болса сол, қанша ұзақ та ... ... ... iстей алады; бiзге бiздiн шет ел қызметкерлерiмiз үшін
визанын қажеттiгi жоқ». Бұл дегенiмiз, осы ... ... пен оның әр ... ендi «жұмыс iстемейдi» деген сөз. 11-шi қыркүйектегi оқиға
көрсеткендей, ... ... ... ... ... ... ұйымдастырушылар үшін де ұлттық шекаралар өмiр сүрмейдi.
Қазiргi кезенде миграция сахнасында (ғаламдық дамуға елдердiң қосылуы
көзқарасы ... ... ... күштердiң, ғаламдық элитаның немесе
жаһандану аутсайдерлерiнiң поляризациялануы берiк орнығуда. Кейiнгi ... ... ... паневропалық ұйымдардың (Евроодақ, ... ... ... және бiртұтас миграциялық кеңiстiк ретiндегi
Шешендiк аймақтың пайда болуы, миграция аумағындағы интеграциялық ... ғана ... ... күнi тең елдер арасында ғана мүмкін
екендiгiн көрсетедi. Ал бұл, өз ... ... ... ... ... ... елдер арасындағы жаңа бөлiнiстер және теңсiздiктiң жаңа
ошақтарын пайда қылуда. Осы процестер ... ... ... ... ... өзгертуде. Ашып айтар болсақ, ... ... ... ... ... үшін ... бiр ... келу ғана керек болса, ал қазiр бір мемлекет ... ... ... үшін ... ... ... ... алуы қажет.
ХХ ғасырдың екiншi жартысында елдер арасындағы миграцияның ... ... көп ... ... Бұл өзгерiстердiң мәнi миграция ағымының
ұлғаюымен бiршама жақсаруда. Осы кезеңнен бастап еңбек ... ... ... бастайды. Бұның идустрияландыру кезеңiнен ерекшелiгi, ол кезеңде
мигранттар тек ... ... (АҚШ, ... ... Жаңа
Зеландия) ғана миграцияланатын. Бiр ... ... ... жағынан әр мемлекеттiң дамуы үрдiсiнiң
бiрдей болмауы ... ... ... әлемдегi керемет әлеуметтiк-
экономикалық, саяси маңызға ие болуына алып ... және ... ... ... ... ... ... БҰҰ мен ХЕҰ-ның (Халықаралық еңбек
ұйымы) есептеулерi бойынша тек 1990-шы жылдың өзiнде әлемдегi заңды еңбек
мигранттардың ... ... 75 млн. 120-200 ... дейiн жеткен. Қазiргi кезеңде
миграциялық еңбек алмасуына iс жүзiнде ... ... ... ... елге ... мемлекет ғаламдық процеске ... ... ... ... ... ... ... өз территориясында iрi
ТҰҚ-дың құру арқылы, оффшорный аймақтар және т.б ... онда ол ... ... ... ... өзiңе тартып, осының нәтижесiнде
қабылдаушы елге айналмақ. Мұндай жағдайлар ... ... ... ... ... келе ... елдерде трансұлттық капиталды өндiрiс пен
ауыл шаруашылығына салудың нәтижесiнде ... ... ... ... ... ... (Кувейт және т.б. мұнай өндiрушi Таяу ... ... ... ... ... ... ... Малайзия,
Сингапур, Тайнань) арқылы өтуде. Мәселен, Кувейттегi 1996 ... ... ... саны 1,1 млн. адам ... соның 176 мың (16%) ғана осы елдің
азаматтары болған. Негiзiнен бұл процестер ... ... ... ... ... даму қарқынының жылдамдығы күштi. Еңбек миграциясының негiзгi
қозғаушы күші — әлемдегi өмiр сүру деңгейi мен ... ... ... ... жүгiнсек, өндiрiстегi бiр сағатқа ақы төлеу Үндiстан мен
Қытайда - 0,25 ... ... - 0,6 ... ... - 2,09 ... АҚШ-та -
17,20 долл., Жапонияда - 23,66 ... ... - 31,88 ... ... еңбек миграциясы кейiнгi он жылдықта қабылдаушы елдердегi еңбек
нарқының бөлiнуiне және негiзiнен ... ... ... ... ... шығуы сияқты бiршама жаңа экономикалық құбылысқа алып
келдi. ... ... ... ... ... ... қарай
бөлудiң нәтижесiнде өзiндiк еңбек бөлiнiсi қалыптаса бастады. Мигранттар
бiрiншi кезекте бiлiктiлiктi ... ... ... ... жалақысы төмен
және ауыр жұмыстарда еңбек етуде. Осымен қатар ... ... ... ... бiр ... ... жiк анықталды.
Зерттеушiлер элиталық еңбек мигранттарынан (ғалымдар, ... ... ауыр ... ... ... т.б.) iстейтiн әр адамдармен
қатар, мигрант әйелдердiң еңбек ету ... ... ... ... ... т.б. еңбек түрлерiндегi қызмет түрлерiн көрсету,
т.б.
6.2. Миграцияның жаһандық ... орны мен ... ... қайшылықтар
Дәстүрлi түрдегi «еңбек» мигранттарының көпшiлiгi әр адамдар ... ... ... 1990 ... бастап миграция ағымының
феминизациялануы басталды. 1990 жылы сандық деректер бойынша өз елiнен ... өмiр ... ... ... саны 57 ... құрады, ал бұл барлық
мигранттардың 48%-ы едi. Мұның себебi, дамыған елдердегi қызмет ... ... ... ... жұмысшының мамандығын қажет етпейтiн
сервис көрсету саласының мигрант - әйел адамға деген ... ... ... әр түрлi қызмет көрсету ... ... ... орындауда, оның iшiнде сексуалдық ... да. ... ... ... ... ... ... шамамен бiр миллиондай
жезөкшелер «еңбек» етуде. Мәселен, ... әр төрт ... ... ... ... ... ... – әрбiр екiншiсi. ... ... ... ... ... ... ... секс-
өндiрiс пен секс-туризм ұйымдасқан пайдалы бизнес болуда. 1997 жылы Шығыс
және Орталық Еуропаның, ... мен ... 175 мың ... мен ... ... және Америка елдерiнiң секс-нарқында «еңбек» еттi. Қазiргi
кезенде де заңсыз ... ... ... ... ... ... миграциялық саясаты мигранттардың үлкен ағымын реттей алмауда,
әсiресе бiрiншi кезекте ... ... ... ... ... қызметiнiң» есептеулерi бойынша АҚШ-та 4,6-дан 5,4 миллионға
дейiн заңсыз мигранттар тұруда. Ал ... ... ... 2000 ... ... саны 300-ден 500 мың адамды құрады.
Заңсыз миграцияның ұлғаюы миграция ... ... ... Осы iстiң ... әр ... ... ... адамдарды
көшiрiп-қондырып, мигранттарды жұмысқа орналастырудағы делдалдық iстерi
үшін пайда ... ... ... ... ... ... ... еткiзу және сатумен айналысатын қылмыстық топтар жылына 5-
тен 7 млрд. АҚШ долларына дейiн пайда кередi ... ... ... ... жылы ... ... және ... ұйымдасқан трансұлттық
қылмыспен күрес туралы Конвенцияны қабылдады.
Миграция ағымының ұлғаюы, трансұлттық қауымдастықтардың тездеп көбеюi
көбiне дәстүрлi ұлт ... ... ... ... ... ... бастап бiртұтас ұлттық шекарадағы социумның бiрлiгi, титулдық
этнос, ... тiл, ... ... дәстүрлi мазмұнға ие болған ұлт
түсiнiгi өз мәнiнен айырыла бастады. Шекара рөлi көбiне қайта өзгеруде ... ... ... маркировкасы ғана болуда. ... ... ... ... бiр ... ... екiншiсiнен уақыт өте
аз бөлуде және ұлттық мәдени үлгiлердiң таралу каналдары болуда. ... - ... ... ... ... ... ... әр ұлттық шекарадан өтетiн «запар» тiзiмi өсуде. Бұларға:
ақпарат, тауарлар, ... ... өнер мен ... ... және де әскери күш, жалдамалылар, қару-жарақ,
есiрткi, секс-тауар т.б жатады. ... ... өзi ... ... миграция саясатын ұстанғанымен, шекараны жабық ұстау
қиынға соғуда.
Жоғарыдағы теориялық ... ... ... ... ... бүгінгі күндегі дамуындағы қайшылықтарын түсіндіреді. [25]
Бұл ... сол ... ... ... ... ... ... үлгiсi бейнеленген. Осы үлгi адам ... ... және де адам ... азаматтық құқықтан
басымдығын бекiтедi. Яғни, еркiн миграция демократиялық қоғамдағы ... ... ... сол ... әр адам бiр ... азаматы ма, емес пе,
оған қарамастан осы ... ие ... тиiс ... ... ... оң ... азаматтықтың концепциясына негiзделген
консервативтiк үлгi ... ... ... ... ... ... ... бiр мемлекеттiң азаматы болсаң, құқығын қамтамасыз етiледi.
Осы үлгiлер тек теориялық конструкциялар, бұлардың ешқайсысы таза түрде
бiрде-бiр мемлекетте пайдаланылмайды. ... ... ... ... деп ... келтiредi де, ал Швецияны, Ұлыбритания, т.б. еуропалық
елдердi консервативтiк үлгiнiң мысалы ретiнде қарастырады. Бiрақ бұл ... ... ... да, ... емес ... да тең құқыққа ие, ал
Еуропада сол елдің азаматтары ғана барлық құқыққа ие де, ал азаматтары ... ... ие емес ... ... ... еркiн миграция азаматтық алу құқығы секiлдi адам құқығының
негiзгiлерiнiң бiрi, ... ... ... ... ... өзiнiң егемендiлiк
құқығын, ұлттық мүдделерi мен шекарасын қорғау ... ие. ... ... миграция үрдiсiндегi қайшылықтың мәнiн, әлемдегi
миграцияның тиiмсiз және ... ... ... ... ... мен ... үлкен топтарының маргиналдануына
әкелетiнiн бейнелеп бередi. Қорытындылай ... бұл ... ... ғаламдық деңгейдегi дискриминациялы ... ... мен ... алып ... ... ... келе, қауiпсiздiктiң әр түрлi
аспектiлерiнiң бiр-бiрiне қатынасында бейтарап емес ... ... құм ... тәрiздес бiрiнен екiншiсiне ауысып ағып өте алатындығын
көрдiк. ... бұл ... ... тек ... ... оның ... ... ал сағатты кiмнiң күші көп болса, сол төңкерiп
отырады, яғни ол өзiнiң ... ... ... ... да
салып қояды. Мәселен, мемлекет өзiнiң территориялық қауiпсiздiгiн жақсы
қорғау үшін шекарасын бекiтуге тұтастай ... ... ... ал ... аудандарға техногендi және антропогендi ... ... Егер бұл ... өте нәзiк экологиялық тепе-теңдiк ерекшелейтiн
болса, онда ... ... ... үшін ... әрекеттер оның
жарты тұрғындарына экологиялық қауiп төндiруi ықтимал.
Сыртқы миграция ... ... ... ... ... ... ... қатынасты бiрден өзектi етедi.
«Қонақ» өзiн «қожайынға» қарағанда сенiмсiз сезiнедi, әсiресе екiншiсi
оны «қонаққа шақырмаса». ... ... ... болуына психологиялық
себеп қана емес, басқада себептер әсер етуде. Бiр жағдайларда бiрден ... ... ... мен ... ... ... ал екiншi жағдайда - мигранттардың тұрғын үй мен ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымына
қосымша жүк болуы, үшіншiден - олардың онсыз да мәз емес қылмыс жағдайын
терең өтетiн ықпалы. ... ... екi ... да ... қауiпсiздiк
мақсаттарының құндылықтары тең келмеуiне ықпал етедi. Осы кезенде ... мен ... екi ... да, өзіне де, оларға да тиiмдi
етiп, заң ... ... ... Бiрақ, бiздегi миграцияны реттеудiң
нормативтiк - құқықтык базасы негiзiнен ... ... ... емес, жанама жолмен) заңды бұзуға итермелеуде. Өткені мұнда ұлттық
қауiпсiздiктiң дәстүрлi, тар түсiнiгi басшылыққа ... ... ... ... адам ... көзi болып қарастырылады. Бұл жағдайда ... аз ... ... ... ... деген принцип ұсталынады.
Миграциялық ағымға жасалатын заңдық ... ... ... жаңа ... ... объективтi қиындықтарды күшейтедi,
олардың жеке және топтық, әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... мигранттардың
өздерi әр түрлi қарауда. ... ... ... да заң ... ... ... ... мен нигилизмдi қалыптастырып алады және
өздерiнiң қауiпсiздiктерiн қамтамасыз ету үшін ұсак зац бұзушылық ... да ... ... ... қылмыстық жолға түсiп,
қылмыстың қауымдастықтарға кiредi немесе әлеуметтiк жағдайдың ең ... ... ал бұл оның ... ... мүмкіндiгiн ұлғайтады.
Мигранттар мен мемлекет арасындағы қауiпсiздiк қатынасы және ... ... ... ... девианттық мiнез-құлқы қоғамның
жағдайының шын бейнесiн көрсетедi, яғни ... ... ... ... жоғарылығын, т.б.
Миграциялық процестердiң қауiпсiздiктiң түрлi аспектiсiнде және
деңгейiнде туындататын ... ... ... ... ... ... демографиялық қауiпсiздiгiнiң
қамтамасыз етiлуiне ықпал жасайтынын, бiрақ осымен бiрге жеке ... және ... ... ... ... қылмыстық
және этномәдени қауiпсiздiгiне қатерлер келтiретiнiн, ал бұл бiрiншi
кезекте саяси ... яғни ... ... ... ... бiлемiз. Бұл қатерлер шынайы ... ... ... ... және ... ... ... табады. Қауiпсiздiк -
қоғамдык орнықтырулар аумағы болса, ал миграциялық ағымды жеке өзi ... ... ... ... ... ... бiтпес дауға, яғни дилеммаға
әкелетiнi сөзсiз. Бұл әсiресе этникалық ... ... ... ... ... ... мигранттардың жағдайларын
талдағанда көрiнедi. Қауiпсiздiкке жету үшін адам әр ... ... ... ... ... ... бұл ... терең мәнi
оның адамзат қауiпсiздiгiнiң әр ... ... ... ... етiлуi кепiлдiгiнде емес. Бұдан арттып, өз кезiнде
мұны Х. Арендте дәлелдегендей, құқықка ие болу мен ... ... ... адам - ... әр жерде де адам ретiнде танылуы тиiс.
Теориялық түрде мұндай тану ... ... ... түрiне
жатуынан туындайды. Бiрақ та биологиялық түр ретiнде адамдардың бiр-бiрiне
ұқсамайтын ... да бар, ... ... олардың жеке тұлға ретiндегi рөлi
де бiрдей ... ... ... жеке ... бар. Осы
себептен тану дилеммасы - бұл субъектiнi тану дилеммасы, құқыққа ... ... ... ... ... ... тәрiздес. Ол бiр
жерде тұрақты тұрғанда, ол олардың тепе-теңдiгiн ... ... ... өз ... ... ... олардан туындайтын әлеуметтiк
мiндеттердi орындайды және ... ... жеке ... мен ... ала ... Адам ... ... өзiнiң үйреншiктi және
үйлесiмдi бiрегейлiк әлемiнен кетiп, басқа әлемге түседi. Ал ... ... ... тб. ... ... Ол өзiнiң қауiпсiздiгiн қамтамасыз
ету үшін оларды қабылдауы керек, бiрақ ол осыларды қабылдай ... ... ... бас ... ... құрбандық үлкен болғанымен,
табысқа әкелетiнiне кепiлдiк бермейдi. Бұл ... ... ... ... және оның ... ... ... мен қауiпсiздiктiң
өзара ерекетiнiң, әйтеуiр бiр уақытта өзiнiң терең ... ... ... ... бұл ... сiлтеме жасап та жүре беруге, ескермеуге болмайды. Қайта
миграциялық ағым қауiпсiздiк ... ... яғни ... мен
қабылдаушы тұрғындар арасындағы күрделi қақтығыстардың болмауын ойластырып
әрекет жасаған дұрыс. Мұнымен қоса ... ... ... ... бар және ... ... ... әлеуметтік-мәдени
бейiмделуi қиын мәселе емес ТМД елдерiнен келетiндердi ғана қабылдап жатқан
жоқ, ... ... бiз үшін ... емес алыс ... ... да ... ... жағдайда мемлекет те, қоғам да
миграцияға бiржақты көңiл-күймен қарамауы керек.
Елбасы Н. Ә. Назарбаев ... ... он жыл» ... ... ... ... ең алдымен өз азаматтарымыздың мүддесiн сақтауға
табан тiреуi керек. Қазiр дүниежүзiнде қоныс аудару саясатының бағыттарын
қайта бағалауға ... мән ... ... ... ... ... азаматтардың экономикасын қорғау ... ... ... ... ... шекаралық аймақтардағы еңбек
және экономикалық қоныс аударушылықтың сырттай жойылған қанатының ... ... ... - деп баса ... Бұл ... ... ... Республикасының миграциялық саясатының негiзiнде басты өлшеуiш
ретiнде ұлттық мүдде тұруы керек. Осымен қатар, 2001 жылы 14-15 ... ... ... ... Н. Ә. ... бұл ұйымның негiзгi
мiндеттерiн атап өттi. Олар — ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, әсiресе терроризмнiң, экстремизмнiң,
наркобизнестiң, заңсыз ... ... ... ... ... қайраткерi, ғалым Э. Бжезинский өзінің «Ұлы шахмат
тақтасы» деген еңбегiнде көп этникалық ... ... ... этносаралық қайшылықтар болады, яғни «Еуразиялык Балқандар» ... ... ... атап өтедi. Ол мемлекеттердiң қатарына ... ... ... ... Азербайжанды,
Арменияны және Грузияны жатқзады. Сондықтан да Қазақстан Республикасы
полиэтникалық және мультимәдени ... бiрi ... онда ... ... жеке ... мүдделерiнiң үйлесiмдiлiгiн
қамтамасыз ету т.б. проблемаларды шешу басты мiндеттердiң бiрi болуға ... ... ... ... ... етпейдi, себебi
ол Қазақстаңды мигранттардың әлеуеттiк еңбек үлесiнен айырады. ... ... ... институтының директоры Б. Сұлтановтың
пiкiрiнше мигранттарды Қазақстаннан шет елге кетпейтiндей және ... ... ... ... ... жақын аралықтағы табысты
экономикалық реформалар нәтижесiнде елiмiздiң ... ... тұру ... ... шет ... ... күші ... кең ашылып қойылған ... да ... ... ... ... ... ... мен тұжырымдары негiзiнде
қалыптасқан, ұзақ мерзiмдi теңестiрiлген миграциялық саясат ... ... ... ... ... ... ... саясат, заңсыз
иммигранттарға қарсы санкциялар, т.б. керек, ал оралмандардың iшiнде, бiлiм
алғысы ... ... ашық ... ... ... Өткені, қазiргi
кезеңдегi әлемдегi экстремизм мен терроризмнiң тарауы заңсыз иммигранттарды
қатаң бақылауды талап етедi. Бұл, әсiресе, 2001 жылдың 11-шi ... ... акт ... сон, оны ... ... «фильтрлер» мен
«кордондарды» өтiп, АҚШ-та заңды түрде тұрып жатқан шетелдiктер ... ... соң ... бола ... ... Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030.Ел Президентінің Қазақстан ... ... ... Кваш А.Я. ... В.А. Современная демография. Москва: 1999.
3. Асылбеков М.,Галиев В., Социально-демографические процессы в
Казахстане. Алматы: Атамұра.2003.
4. Бакаев А.Н. ... ... ... в ... и современности. Астана. Елорда., 2000.
5. Крысько В.Г. Социальная политика и политическая
трансформация. ... ... М. ... ... и ... процессов на
внутриполитическую стабильность в РК // Саясат. 1995. №5.
7. Абдыгалиев Б.Б. Политизация этничности: процессы, механизмы,
последствия. Алматы. «Үш ... ... ... ... ... ... ... (одобрена 15 июня 2004 года на внеочередном VІІ съезде
партии).
9. Волков А.Г. Московские демографы ... ... ... // Вопросы статистики. 2003. №9.
10. Этнополитический мониторинг в Казахстане. Алматы, 1997. Вып. 1.
11. ... Н.А. За мир и ... в ... доме // ... ... ... Казахстана. Алматы, 1998.
12. Демографичекий ежегодник Казахстана: Статистический сборник.
Алматы, 2002.
13. Касенов У., Жусупов С.Потенциальные этноконфликты в ... ... ... Алматы,1998.
14. Ультраправый лидер Франция за господство белых ... // ... К. 2004. 27 ... №79. С.4.
15. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Астана., ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 1991-1999 жылдар аралығындағы
миграция қорытындысы. Алматы:ҚР Статистикалық ... ... ... К.С. ... ... ... Агенство РК по
статистике. 2006.
19. Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030. Ел Президентінің ... ... ... ... ICFTU Free Labour World. ... 2005. №2. ... ... Ф.Н. Формирование и развитие структуры Казахстана.
Алматы,2005.
22. Тасмағамбетов И.Н. Социальная политика и политическая
трансформация. Алматы: ... ... И.Г. ... и ... ... ... Казахстана // Евразийское ... ... ... ... ... Н.А. ... Президентінің Қазақстан халқына
Жолдауы. Алматы:Білім, 2002. 176 б.
[2] Кваш А.Я. Ионцев В.А. ... ... ... 1999,- С.272.
[3] Асылбеков М.,Галиев В., Соңиально-демографические процессы ... ... ... 194 ... ... А.Н. ... безопасность Казахстана в контексте истәрии
и современности. Астана. Елорда., 2000. 212 -213 б.
[5] Крысько В.Г. Соңиальная политика и ... ... 189 ... Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030. Ел Президентінің Қазақстан халқына
Жолдауы. Алматы. 2002.
[7] Татимов М. Влияние демографических и миграционных процессов на
внутриполитическую ... в РК // ... 1995. №5. ... ... Б.Б. ... ... процессы, механизмы,
последствия. Алматы. «Үш қиян», 2003. С. 140-145.
[9] Предвыборная платформа Республиканской политической ... ... 15 июня 2004 года на ... VІІ съезде партии).
[10] Волков А.Г. Московские демографы обсуждают проблемы миграционной
политики // Вопросы ... 2003. №9. С. ... ... ... в Казахстане. Алматы, 1997. Вып.
1.С.133
[12] ... Н.А. За мир и ... в ... доме // Материалы втәрой
Ассамблеи народов Казахстана. Алматы, 1998. С.42
[13] Абдыгалиев Б.Б. Политизация этничности: процессы, механизмы,
последствия. Алматы: «Үш ... С. ... ... А.Г. ... ... ... проблемы миграционной
политики Казахстана // Вопросы статистики. 2005. №2. –С. ... ... ... ... политической партии
«Отан» (одобрена15 июня 2004 года на внеочеродном VII съезде ... ... ... ... ... ... ... С. 7.
[17] Касенов У., Жусупов С.Пөтенциальные этноконлифкты в Казахстане и
превентивная этнополитика. Алматы,1998. 38 с.
[18] Ультраправый ... ... за ... ... в Великобритании
// Экспресс К. 2004. 27 апреля. №79. С.4.
[19] Тәтімов М., Әлиев Ж. Дербестігіміз – демографияда. Алматы: Жеті ... 264 ... ... Республикасының Конституциясы. Астана., 1999. 105 б.
[21] Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы. №1.
Алматы,2004. 125 ... ... ... 1991-1999 жылдар аралығындағы
миграция қәрытындысы. Алматы:ҚР Статистикалық агенттігі. 1992-2000.
[23] Абдиев К.С. Статистический ... ... ... РК ... 2006. 616 ... ... Н.А. ... Ел Президентінің Қазақстан халқына
Жолдауы, Алматы. 2002. 220 б.
[25] ICFTU Free Labour World. ... 2005. №2. ... ... ... жаңа ... жаңа ... миграция
Ұлт және трансұлттық қауымдастықтар
Нәтиже
Тұрғындардың саны мен құрамын бақылау
Либералдық үлгі
Дамудың әмбебап идеологиясы ретіндегі адам құқығының басымдылығы
Консервативтік ... ... ... ... мен ... мүдденің басымдылығы
Еркін қөзғалыс құқығы
Қайшылықтар

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 79 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Еуропадағы миграциялық үдерістер65 бет
Балықтарға жалпы сипаттама. Балықтардың шаруашылықтағы маңызы. Миграциясы32 бет
Бұғы, еліктің тәуліктік белсенділігі. Миграция.Түлеу. Реттелген және реттелмеген миграция. Қарақұйрықтылар отрядының морфофизиологиялық мінездемесі5 бет
Еңбек күшінің халықаралық миграциясы24 бет
Еңбекші мигранттардың еңбек құқығын қорғау6 бет
Жұмысшы күшінің миграциясы6 бет
Жұмысшы күшінің халықаралық миграциясы27 бет
Жұмысшы күштің халықаралық миграциясы20 бет
Капитал миграциясы - халықаралық экономикалық қатынастардың маңызды формасы ретінде30 бет
Ластаушы заттардың миграциясы9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь