Электростатика туралы түсінік


. ЭЛЕКТРОСТАТИКА
Қозғалмайтын электр зарядтарының өзара әрекетін зерттейтін электродинамика бөлімі электростатика деп аталады. Электростатиканың негізгі заңы Кулон заңы болып табылады.
Электр өрісі туралы ілімнің дамуы
І. Ерте дүниеде және орта ғасырларда янтарьдың үйкеліс кезінде өзіне басқа заттарды тартатын жұмбақ сырын түсіндіруге талпыныс жасалынды, бірақ олар дерексіз сипатта болды да, оң нәтиже бермеді. Электрлік құбылыстарды тек эксперименттік зерттеу басталғанда ғана нақты түсіндірудің мүмкіндігі пайда болды.
1600 жылы ағылшын ғалымы У. Гильберт тәжірибе арқылы тек янтарь ғана емес, алмас, шыны, күкірт, сүргіш, ас тұзы және басқа да бірқатар заттар үйкеліс процесінде жеңіл заттарды өзіне тарту қасиеттеріне ие болатының, яғни электрленетінің тағайындады.
1672 жылы неміс ғалымы О. фон Герикенің кітабы шықты. Ол онда электр машинасымен жүргізілген тәжірибені сипаттады. Бұл машина айналатын темір оське орнатылған күкірттен жасалған шардан тұрады. Айналатын шарды құрғақ алақанмен сүрте отырып, электрлік эффектілерді күшейту болады. Герике жеке жағдайларда жеңіл денелер электрленген шарға тартылып қана қоймай, одан тебілетінін де байқады.
1729 жылы ағылшын ғалымы С. Грей электр бір денеден екінші денеге металл өткізгіш арқылы берілетінің, ал жібек жіп арқылы берілмейтінін анықтады. Ол барлық заттарды электр өткізгіш және электр өткізбейтін деп бөлді. Төрт жылдан кейін француз ғалымы Ш. Дюфе электрдің екі тегінің бар екенің тағайындады.
ІІ. 1745-1746 жылдары неміс физигі Э. Г. Клейст пен голланд физигі П. ван Мушенбрук бір мезгілде алғашқы конденсаторды: лейден банкасын ойлап тапты.
Мушенбрук француз ғалымы Р. А. Реомюрге жазған хатында өз тәжірибесін былайша сипаттады: Сізге жаңа, бірақ тым қауіпті тәжірибені хабарламақпын, бірақ қайталауға кеңес бермеймін. Мен электр күшін зерттеумен айналыстым. Ол үшін екі көгілдір жібек жіпке осьтен тез айналатын және қолмен үйкелісетін шыны шардан электрленетін темір дінің асып қойдым. Екінші жағында мыс сымы ілінген; оның оң қолмен ұстап тұрған жартылай сумен толтврвлған дөңгелек шыны ыдысқа батырылған. Мен сол қолмен темір діңнен ұшқын алуға әрекет жасадым. Кенет менің оң қолым ғаламат күшпен соққы алды, найзағай соққандай барлық денем дірілдеп кетті.
Ыдыс, жұқа шыныдан жасалса да, сынбадай соққы әсерінен қолымның білезігі ығыспады, дегенмен шынтағым және барлық денем сөзбен жеткізе алмайтын зардап шекті. Мен:Өмірім біткен шығар, - деп ойладым.
Тез жетілдірілген конденсаторды ойлап табу электрді одан әрі зерттеуге және электр зарядтарын жинақтауға мүмкіндік берді. Американ ғалымы В. Франклин электр разряды кезінде салыстырмалы үлкен ұшқынды бақылай отырып, найзағайдың электрлік табиғаты туралы болжам жасады. Атмосферадағы электрді зерттеумен ұлы орыс ғалымы М. В. Ломоносов және Петербург академигі Г. Рихман айналысты. Олар электр зарядының күшін өлшеуге арналған алғашқы аспапты құрастырды.
1753 жылытәжірибе жүргізіліп жатқан Рихман найзағайдың разрядынан қаза болды. Рихманның аспабы жоғарғы ұшына зығыр жіп бекітілген, металл шыбықтардан тұрды. Жіп электрленгенде біршама бұрышқы ауытқиды. Электрлену шамасы шкала бойынша есептелінеді. Бұл аспап - алғашқы электрометр. Франклин, Ломоносов, Рихман және бірқатар басқа ғалымдардың жұмыстарының нәтижесінде найзағайдың электрлік табиғаты ашылып, найзағай тартқыш ойлап табылды.
ІІІ. 1785 жылы Кулон заңы ашылды. Кулон заңы Ньютонның Бүкіләлемдік тартылыс заның еске түсірді. Бұл электростатика есептерін шешуге сол уақытты механикада әзірленген көптеген әдістерді қолдануға мүмкіндік берді және ХVIII мен XІХ ғасырдың бірінші жартысында ғалымдардың көпшілігінің электр құбылыстарын түсіндіруде алыстан әрекеттесу теориясын ұстану себептерінің бірі болды. Ол уақытты табиғаты белгісіз электр зарядтарының өзара әрекеті бос кеңістік арқылы жүзеге асады деп есептеленді. Егер зарядтардың бірі өз орнын өзгертсе, онда Кулон заңына сәйкес басқа зарядқа әрекет ететін күш өзгереді.
Ұлы ағылшын физигі М. Фарадей зарядталған денелердің өзара әрекеті туралы басқаша көзқараста болды. Ғалым көзқарасы оның ғылымға келу ерекшелігімен де байланысты еді. Фарадей тек астауыш білімі бар, 13 жастан еңбекке араласқан темір ұстасының баласы. Түптеуші жұмысын атқара жүріп, бала кітап оқуды ұнатты, әсіресе жаратылыстану ғылымдарына, оның ішінде физика мен химия ерекше назар аударды. Ол көрнекті ғалымдардың дәрістеріне қатысып, үй жағдайында физика мен химиядан тәжірибелер жүргізді. Ал 21 жасында ағылшын физигі және яимигі Г. Дэвидің зертханасында көмкші болып жұмыс істеді. 4 жылдан кейін өз бетімен ғылыми зерттеулер жүргізі бастады. Ол ғалымдар ортасында үстемдік алған алыстан әректтесу теориясын қабылдамады. Зарядталған денелердің өзара әрекетіне оның көзқарасының мәнісін қазіргі ғылыми тілде былайша тұжырымдауға болады. . Қоршаған ортада әрбір электр зарядымен электр өрісі байланысты; заряд орнының өзгеруі осы өрісте соңғы жылдамдықпен тарайтын ұйытқу туғызады; ұйытқы басқа зарядқа жеткен кезде, ол өзара әрекеттесу күшінің өзгергенін сезеді. Жаңа түсінікті тым көрнекті етуге тырыса отырып, Фарадей күш сызықтары ұғымын енгізді.
М. Фарадей әзірленген электрді зерттеу тәсілінің маңыздылығы бірден қолдау таппады, біз бұл мәселеге магниттік құбылыстарды қарастырған кезде қайта ораламыз.
Электрлік өзара әрекет. Электр заряды. Электр зарядының сақталу заңы
І. Электрлік өзара әрекет электрленген денелердің арасында болады. Жүнге үйкелген янтарь таяқшасы жеңіл заттарды тарту қабілетіне ие болатынын сендер білесіңдер. Мұндай қасиет басқа денелерде де бар.
Бұл өте жақсы изолятор болып саналатын заттарда да байқалады. Мысалы, егер сен пластмассадан жасалған тарақты немесе қаламсапты құрғақ шашқа үйкесең, онда олар ұсақ қағаз қиқымдарын тартады. Ал егер үрленген шарды нецлон материалына үйкесең, онда ол қабырғаға немесе төбеге жабысып қалады. Нейлоннан жасалған киімді шешкенде, тысырды естисің және қараңғы бөлмеде ұшқынды көресің. Осындай құбылыстардың барлығы да дененің электрлену белгісін көрсетеді. Әдетте, мұндай денелер электрлік бейтарап болып саналады.
Теріс зарядтарды таситын электондар атоммен мықты байланыспаған, сондықтан олар денені жеңіл тастап кете алады. Бұл жағдайда денелердегі теріс және оң зарядтардың арасындағы теңдік бұзылады да, олардың бірі оң, екіншісі теріс зарядталады. Үйкеліс процесінде электрондар бір денеден екінші денеге өтеді. Ал электрондар өткен цолиэтиленді тақташа, керісінше, теріс зарядталады. Егер тақташаны Жермен қоссақ, оның артық электрондарды Жерге кетеді де, ол да бойтарап күйге келеді. Полиэтиленді тақташаны ацетаттан жасалған тақташамен алмастырып, оны матамен үйкесек, керісінше тақташа оң, ал мата теріс зарядталады.
... жалғасы- Іс жүргізу
- Автоматтандыру, Техника
- Алғашқы әскери дайындық
- Астрономия
- Ауыл шаруашылығы
- Банк ісі
- Бизнесті бағалау
- Биология
- Бухгалтерлік іс
- Валеология
- Ветеринария
- География
- Геология, Геофизика, Геодезия
- Дін
- Ет, сүт, шарап өнімдері
- Жалпы тарих
- Жер кадастрі, Жылжымайтын мүлік
- Журналистика
- Информатика
- Кеден ісі
- Маркетинг
- Математика, Геометрия
- Медицина
- Мемлекеттік басқару
- Менеджмент
- Мұнай, Газ
- Мұрағат ісі
- Мәдениеттану
- ОБЖ (Основы безопасности жизнедеятельности)
- Педагогика
- Полиграфия
- Психология
- Салық
- Саясаттану
- Сақтандыру
- Сертификаттау, стандарттау
- Социология, Демография
- Спорт
- Статистика
- Тілтану, Филология
- Тарихи тұлғалар
- Тау-кен ісі
- Транспорт
- Туризм
- Физика
- Философия
- Халықаралық қатынастар
- Химия
- Экология, Қоршаған ортаны қорғау
- Экономика
- Экономикалық география
- Электротехника
- Қазақстан тарихы
- Қаржы
- Құрылыс
- Құқық, Криминалистика
- Әдебиет
- Өнер, музыка
- Өнеркәсіп, Өндіріс
Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор #1 болып табылады.

Ақпарат
Қосымша
Email: info@stud.kz