ХХ ғ. 30-50 ж.ж. қуғын-сүргін көрген халықтардың әлеуметтік зардабы

Кіріспе

І тарау. ХХ ғ. 30.50 жж. Зорлықпен қоныс аударып зардап щеккен халықтар туралы баспа сөздер жарияланған мәселелерге тарихнамалық шолу.
1.1. 30.50 жылдардағы зардап шекке халықтар мәселелерінің жариялануы.
1.2.Орталық және жергілікті баспа орындарында жарияланған материалдар бағыты

ІІ тарау. 30.50 ж.ж. қуғын.сүргін көрген халықтардың әлеуметтік зардабы.
2.1. Қоныс аударылған халықтар саны.
2.2. Қоныс аударушылардың әлеуметтік зардабы.
2.3. Қоныс аударылғандардың елдің шаруашылық және мәдени қатынастарына тигізген әсері.

Қорытынды

Пайдаланған әдебиеттер тізімі

Қосымша материалдар
Кіріспе
Соңғы уақыттарда, яғни демократизациялау мәселесінің жүріп жатқан кездерінде отанымыздың тарихына деген қызығушылық көбеюде. Елімізде өткен жолдарды толық білуге деген құмарлық арта түсуде.
Сондай тарихымыздың айрықша көңіл аударарлық кезеңдерінің бірі 1930-50-ші жылдардағы халықтарды күшпен қоныс аудару мәселесі мүлдем зерттелмеген. Қазіргі таңда ғана депортация үлкен мәселеге айналып зерттешілерді қызықтыруда.
Бұрынғы КСРО Жоғарғы Кеңесінің “Күшпен қоныс аударылған халықтарға жасалған қылмыстық репрессия заңсыз және олардың азаматтық хұқықтарын қалпына келтіру” деп қабылданған декларациясында заңсыз қудалау, күш көрсетушілік барлық республиканы барлық халықты қамтыды делінген. (1, 143-159)
Сталин қайтыс болғаннан кейін қоныс аудару акциясы заңсыз деп жарияланды. Бірақ бұл қылмыстың нәтижесін жою ұзаққа соызылып қазіргі кезге дейін дау туғызуда. Архивтердің құпиялығына байланысты зерттеу мүмкін болмады. Қазіргі таңда ғана архивтер ашылып біршамамүмкіндіктер тууда.
Біздің қоғамымызда өкінішке орай қоныс аудару мәселесі айтарлықтай зерттелген жоқ. Кеңестік саясат тарихымыздың қайғылы беттерінің бірі халықтарды күшпен қоныс аудару мәселесін мықтап жауып тастады. Көп жылдар бойы үнсіз жатқан тарихымыздың мұндай оқиғалары енді ғана белгілі болып отыр. Халықтарды күшпен қоныс аудару туралы ақиқатты әркімнің білуі тиіс.
Сталин және оның қол шоқпарларының адам айтқысыз саясатының нәтижесінде қаншама халықтың өміріне, әлеуметтік және мәдени қатынастарына нұқсан келтірілді. Бейбіт өмір сүріп жатқан корей, неміс, шешен, ингуш, балқар, қарашай, түрік, қалмақ, қырым татарлары сияқты халықтар жалған сылтаулармен күшпен қоныс аударылды. Қазіргі таңда тарихымыздың сондай ақтаңдақ беттері, яғни 1930-50-ші жылдардағы халықтардың күшпен қоныс аударылуы өте күрделі іс болып отыр. Қазіргі қиын қыстау кезеңдерде, әсіресе ұлтаралық шиеленістердің күшейген кездерінде – бұл мәселенің маңызы арта түсті. Рессей және Қазақстан сияқты көп ұлтты мемлекеттерде ұлтаралық қақтығыстарды болдыртпау үшін жүргізіліп жатқан саясаттары халықтарды күшпен көшіру сияқты тарихтың ащы бетерінен сабақ алуы тиіс.
1930-50-ші жылдардағы халықтарды күшпен қоныс аудару процессін қамтитын мәселелер қоғамтанушы ғалымдардың алдында тұрған күрделі де кең ауқымды іс. Халықтарды еш жазықсыз зорлық-зомбылықпен басқа жерлерге қоныс аударуға итермелеген себептерді, кеңес үкіметі саясатының бейбіт жатқан, халықтарға жасаған қияметін егжей-тегжейлі айқындау тарихшылар үшін маңызы бар іс деуге болады. Халықтарды күшпен қоныс аудару жөнінде бірде-бір кең ауқымды ірі монографиялық зерттеудің мүлде жоқ екенін айту керек. Бұл мәселе күні бүгінге дейін арнайы еңбектерде тиісті дәрежесінде баяндалып көрсетілмеді. Сондықтан да, зорлықпен қоныс аударылған халықтардың мұндай мәселесі тарихшы мамандардың алдында тұрған маңызды, ауқымды іс болуы тиіс.
1930-50-ші жылдардағы халықтарды күшпен қоныс аудару мәселесіне арналған еңбектер шамалы ғана белгілі. Қоныс аудару мәселесін әшкерлеу алғаш рет, КОКП-ның 1956 жылы болған ХХ съезінде басталды. Тұңғыш рет халықтарды қудалау заңсыз деп жарияланды. (2) Бірақ 60-шы жылдардың аяғынан бастап бұл мәселе қайтадан жабылып қалды. Тек 80-ші жылдардың ортасынан бастап халықтарды күшпен көшіру мәселесін зерттеу қолға алына басталды. Сондай алғашқы еңбектердің бірі Н.Бугайдың баспасөз беттерінде жарияланған еңбектері. Бугай архив материалдарына негіздеп бірнеше мақала жазды. Халықтарды күшпен қоныс аудару мәселесімен шұғылданып жүрген ғалымдардың бірі Земсковтың мақалаларын ерекше айта кеткен жөн. Ол кісінің әсіресе Балтық бойынан күшпен жер аударылып қуғын-сүргінді көрген арнаулы
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
І. Анықтамалық әдебиеттер.
1. Боздақтар. Қарағанды облысы. Зерде кітабы. А.: 1994 ж.
2. Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия. А.: 1990 ж.
3. Қазақ совет энциклопедиясы. Том 1-12, А.: 1972-78 ж.ж.
4. Қазақ ССР. Қысқана энциклопедия. Том-4. А.: 1984-1989 ж.ж.
5. Қазақ Совет Социалистік Республикасы. Энцклопедиялық анықтама. А.: 1980 ж.
6. Велика Отечественная война. 1941-1945 г.г. Энциклопедия. М.: 1985 г.
7. Народное хозяйтво Казахстана. Статистический ежегодник. А.: 1985 г.
ІІ. Зерттеулер мен мақалалар.
1. Ф.Н.Базанова. Формирования и развития структуры населения Казахской ССР. А.: 1987 г.
2. Ақ кітап. Шешендер мен ингуштарды жер аудару тарихынан. Грозный-Алматы. 1991 г.
3. М.С.Асылбеков. Об изменениях в национальном и социальном составе населения Казахстана (1897-1939 г.г.)
4. М.Қозыбаев. Ақтаңдақтар ақиқаты. А.: 1992 ж.
5. М.Козыбаев. История и современность. А.: 1990 г.
6. В.И.Козлов. Национальности СССР. Этнодемографический обзор. М.: 1982 г.
7. Ким Ен Ун, Ли Ухе. Белая книга. О депортаций корейского населения Россий в 30-40-х годах. М.: 1992 г.
ІІІ. Деректер
1. Н.Ф.Бугай. “20-30-е годы. Депортация населения с территорий европейского Россий. Отечественная история”. 1992 №5, стр. 122-141.
2. Н.Ф.Бугай. 40-50-е годы последствия депортаций народов. История СССР. 1992 №1.
3. Н.Ф.Бугай. Погружены в эшалоны и отпраавлены к местам поселений. Итсория СССР. 1991 г. №4.
4. Н.Ф.Бугай. 40-е годы автономию немцев Поволжье ликвидировать. История СССР. 1991 г. №2.
5. Н.Ф.Бугай. За что пересияли народов. Агитатор. 1989 г. №11.
6. Н.Ф.Бугай. К вопросу о депортаций народов СССР. 1989 г. №6.
7. Н.Ф.Бугай. Депортация. Политическая собеседник. 1990 г. №6.
8. Н.Ф.Бугай. “Правда о депортаций чеченского и ингушского народа”. Вопросы историй. 1990 г. №7.
9. Н.Ф.Бугай. Спецпереселенцы в СССР в 1944 году или год большого переселения. Отечественные архивы. 1993 г. №5.
10. А.Абдакимов. Наша общая боль. Индустриальная Караганда. 1992 г. №29.
11. А.Б.Ермолов, Э.Х.Панеш. Месхетинские турки. Вопросы историй. 1991 г. №8.
12. Р.Жарылгасинова. Корейцы. Аргументы ифакты. 1988 г. №47.
13. А.Некрич. Наказанные народы. Родина. 1990г. №6.
14. Г.Кан. Корейцы в Казахстане. Трагедия переселения и обретения новой родины. Мысль. 1994 г. №4.
15. И.Карсанов. “Немцы Казахстана: определения берега”. Мысыль. 1994г №4.
16. Т.Костина. “Если жизнь не постоянное рыданье”. Казахстанская правда, 1990.
17. А.Н.Кичихин. “Советские немцы: откуда, куда, почему?” Военно исторический журнал 1990 г.
18. В.Н.Земсков. “Принудительные миграций из прибалтики 1940-1950-ых годах”. Отечественные архивы. 1993 г. №4.
        
        Кіріспе
Соңғы уақыттарда, яғни демократизациялау мәселесінің жүріп жатқан
кездерінде отанымыздың ... ... ... ... ... ... толық білуге деген құмарлық арта түсуде.
Сондай тарихымыздың айрықша көңіл аударарлық кезеңдерінің бірі 1930-
50-ші жылдардағы халықтарды ... ... ... ... мүлдем
зерттелмеген. Қазіргі таңда ғана депортация ... ... ... ... КСРО ... Кеңесінің “Күшпен қоныс аударылған халықтарға
жасалған қылмыстық репрессия заңсыз және ... ... ... ... деп ... ... заңсыз қудалау, күш
көрсетушілік барлық республиканы барлық халықты қамтыды делінген. (1, 143-
159)
Сталин қайтыс ... ... ... ... акциясы заңсыз деп
жарияланды. Бірақ бұл қылмыстың нәтижесін жою ұзаққа соызылып қазіргі кезге
дейін дау ... ... ... ... зерттеу мүмкін
болмады. Қазіргі таңда ғана архивтер ашылып біршамамүмкіндіктер ... ... ... орай ... аудару мәселесі айтарлықтай
зерттелген жоқ. Кеңестік саясат тарихымыздың қайғылы беттерінің ... ... ... ... ... ... жауып тастады. Көп жылдар
бойы үнсіз жатқан тарихымыздың мұндай оқиғалары енді ғана ... ... ... ... ... аудару туралы ақиқатты әркімнің білуі тиіс.
Сталин және оның қол ... адам ... ... ... ... ... әлеуметтік және мәдени қатынастарына
нұқсан келтірілді. Бейбіт өмір сүріп жатқан корей, неміс, шешен, ... ... ... ... қырым татарлары сияқты халықтар жалған
сылтаулармен күшпен қоныс ... ... ... ... сондай
ақтаңдақ беттері, яғни 1930-50-ші ... ... ... ... өте ... іс болып отыр. Қазіргі қиын ... ... ... ... ... ... – бұл мәселенің маңызы
арта түсті. Рессей және Қазақстан сияқты көп ұлтты ... ... ... үшін ... ... ... халықтарды
күшпен көшіру сияқты тарихтың ащы ... ... алуы ... жылдардағы халықтарды күшпен қоныс аудару процессін
қамтитын мәселелер ... ... ... ... ... де ... іс. ... еш жазықсыз зорлық-зомбылықпен басқа жерлерге қоныс
аударуға итермелеген себептерді, кеңес үкіметі ... ... ... ... қияметін егжей-тегжейлі айқындау тарихшылар үшін ... іс ... ... Халықтарды күшпен қоныс аудару жөнінде бірде-бір кең
ауқымды ірі монографиялық зерттеудің мүлде жоқ ... айту ... ... күні бүгінге дейін арнайы еңбектерде тиісті дәрежесінде ... ... да, ... ... ... ... мұндай
мәселесі тарихшы мамандардың алдында тұрған маңызды, ауқымды іс болуы тиіс.
1930-50-ші жылдардағы халықтарды ... ... ... ... еңбектер шамалы ғана белгілі. Қоныс аудару мәселесін әшкерлеу
алғаш рет, КОКП-ның 1956 жылы ... ХХ ... ... ... рет
халықтарды қудалау заңсыз деп жарияланды. (2) Бірақ 60-шы жылдардың аяғынан
бастап бұл мәселе қайтадан ... ... Тек 80-ші ... ... ... ... көшіру мәселесін зерттеу қолға алына басталды.
Сондай алғашқы еңбектердің бірі Н.Бугайдың ... ... ... ... архив материалдарына негіздеп бірнеше мақала жазды.
Халықтарды күшпен қоныс аудару ... ... ... ... Земсковтың мақалаларын ерекше айта кеткен жөн. Ол кісінің әсіресе
Балтық ... ... жер ... ... ... ... атына ие болған латыш, литван, эстон сияқты халықтардың
тағдырын баяндайтын мақаласы ... деп ... ... ... ... ... естелік, архив, материалдарына, фотоқұжаттарға
негізделіп жазылған «Ақ ... атты ... ... болады. Шешендер мен
ингуштар жайлы «Ақ кітап». ... мен ... жер ... ... ... ж.ж)»,- деген еңбек 1991 жылы Грозный–Алматы қалаларында шықты. 30-40-
шы жылдары Рессей аймағынан күшпен қоныс аударылған корейлер ... ... 1992 жылы ... ... қатар неміс халқының басына түскен ... ... (6), Н. ... (7) ... айтарлықтай. Г.Канның (8),
Цойдың (3) еңбектерін айта кету керек. Месхет түріктері ... ... ... (9) күшпен қоныс аудару жағдайын ... ... (10). ... ... ... ... жөнінде Гарвард
университетінің профессоры А.Некричтің мақаласы көңіл бөлуге тұрарлық (11).
Жалпы қоныс аудару мәселесіне байланысты зерттеулерді біз тек ... ... ... 1930-50-ші жылдардағы халықтарды күшпен
қоныс аудару жөнінде айтылған “Ақ кітаптан” басқа ірі ... ... ... ... ... ... ... ғалымдардың алдында тұрған
үлкен мақсат халықтарды ... ... ... ... ... кең ... ... мәселенің деректік қамтамасыз етілуіне келсек алдымен бұрынғы
КСРО республикаларының ... ... ... ... көз ... ... НКВД-МВД, НКГБ-КГБ-ның құжаттары өте құнды деректер болып
саналады. КСРО мемлекеттік ... ... НКВД ... ... ... ... ерекше папкасы” атты құжаты өте құнды дерек ... ... ... халықтардың қоныс аударуына байланысты ... ... ... ... ... қоса НКВД ... жергілікті НКВД басшыларының қоныс аударуға ... ... ... ... ... ... “Арнаулы қоныс
аударылғандардың хұқылық жағдай туралы” қаулысын айта кету керек. ... жер ... ... жаңа жерлердегі әлеуметтік ... ... ... ... ... ... шаралар, әртүрлі
әлеуметтік шектеулер, қылмыстық жазалары туралы деректерді осы құжаттан
алуға болады. ... КСРО НКВД ... ... бөлімінің 1946 жылғы
қазан айындағы арнаулы қоныстанғандар саны ... ... ... ... көңіл аударарлық. Ол анықтамалардан 1946 ... ... ... ... ... ... таралуын көреміз. 1949
жылы қыркүйек айындағы қоныс аудару бөлімінің ... ... ... ... қоныс аударылған Корейлер туралы анықтамаксы бағалы дерек
болып табылады. (3) 1941 жылдлың 28 ... ... ... ... ... КСРО ... ... жарлығы бойынша
жүргізілген шаралардың бірнеше құжаттары дерек ... көп ... ... жылы 6 ақпанда Қарашайларды күшпен қоныс аудару ... ... НКВД ... КСРО НКВД ... ... баяндамалық хаттары
құнды дерек қатарына жатады (3). Берияның ... ... ... ... ... ... ... жедел хаттарын да айта кету керек.
Ондай жедел хаттарда 1944 жылы Солтүстік Кавказдан шешен, ... ... ... ... ... ... аудару шаралары қалай жүргені
жазылған. Қырым татарларын ... ... ... Берияның бұйрықтарынан
біраз мәлімет алуға болады. Күшпен қоныс аударылғандарды халық шаруашылық
салаларында пайдалану ... 1950 ... КСРО ішкі ... ... 1944 ... 5 қыркүйектегі шыққан КСРО НКВД жанындағы арнаулы
қоныс аударылғандар бөлімінің бастығы Кузецовтың баяндамалары ерекше ... ... ... ... ... ... 1930-50-ші жылдары қоныс аударылған
халықтарды, қоныс аудару ... ... үшін ... ... болып саналады. Архив деректерінен басқа қоныс аудару мәселесіне
арналған жекелеген ... ... ... ... ... ... шешен мен ингуштарды жер аудару туралы еңбегінде осы ... ... ... ... ... қоса ... ... түрік
халықтарының тағдырын суреттейді. Қоныс аударуға байланысты ... ... ... ... ... аударарлық деректер.
Ұсынылып отырған диплом ... ... көп ... бойы
көтерілмеген қоныс аударуда ... ... ... ... ашып көрсету. Сондықтан бұл жұмыстың мақсаты – ... ... ... баспасөз материалдары арқылы оқырман қауымға жеткізу.
Жұмыстың бірінші тарауы қоныс ... ... ... ... ... ... ресми, баспасөз материалдарына жалпылама шолу.
Кеңес дәуірінің 80-ші жылдарының ... 90-шы ... ... ... ... еңбектерге шолу жасалынды.
Жұмыстың екінші тарауында қоныс аударуда зардап шеккен халықтардың
саны, күшпен қоныс аударудың ... және ... ... ... мәдени қатынастарына тигізген әсері баянадалады. Әрбір
күшпен қоныстандырылған халықтың қай жылдардағы зорлықпен ... ... ... ... ... Бұл тарауда ғылыми қолданысқа тұңғыш
рет ... ... ... ... ... біле ... КСРО НКВД,
НКГБ құжаттары баспасөз материалдары арқылы көрсетіледі.
Еңбектегі НКВД–МВД, НКГБ-КГБ сияқты қысқаша атаулары жұрт ауызында
жатталып қалғандықтан, ... ... ... орысшадан қазақшаға
аудармауды жөн көрдім. Сондықтан аталған атаулар және ... ... сол ... ... ... Н.Ф.Бугай “Погружены в эшелоны и отправлены к местам поселений”
История СССР 1991 г.
2. ХХ ... ... ... Н.С.Хрущева. Известия УК КПСС 1989 г, №3.
3. Е.Цой “Ветер перемен” Заря 1990 №7.
І тарау. ХХ ғ. 30-50 жж. Зорлықпен ... ... ... ... ... баспа сөздер жарияланған мәселелерге тарихнамалық шолу.
1. 30-50 жылдардағы зардап шекке халықтар мәселелерінің жариялануы.
1930-50-ші жылдардағы ... ... ... ... ... ... ғана таңда ғана жан-жақты зерттелуде. ... ... ... ... ... ... ... қоныс аударылды. Зардап
шеккен механизіміне ілікпеген бір ... бір ... жоқ ... сол ... ... ... түскен трагедияны білу әркім
үшін үлкен парыз.
Жалпы зардап ... ... ... ... 80-ші ... басталады. 1985 жылда басталған Горбачевтің ... ... ... зерртеуге үлкен жеңілдік жасады. Осы кезеңге
дейін ... ... ... ... ... деп айтуға болады. Бірақ
сондада КСРО-а ол халықтар туралы кішкене болса да біршама ... ... Олар ... ... ... ... С.Липкиннің
“Декада” сияқты әдеби шығармалары. Аз да болса халықтардың басынан өткен
қайғыны көрсетуге тырысты.
Депортацияға ... бірі ... ... ... халқы екенін
білеміз. Корей халқын қоныс аудару ... ... ... ... ... ... ... басып шығарылды. Бұл еңбектің аты ... о ... ... ... ... в 30-40 ... Оны
құрастырғандар Россия сыртқы істер министрлігіне қарасты Азия және Тынық
мұхит ... ... ... академияның профессоры, тарих
ғылымының докторы Ли У Хе және ТМД ... ... ... ... ... философия ғылымының кандидаты, доцент Ким
Ен Ун. Ол азаматтар ... ... ... көп күш жұмсады. Кітапта
Россия, Қазақстан, Өзбекстан мемлекеттік және ведомстволық архивтерінен ... ... ... Ол ... көбісі алғаш рет жарық көрген екен.
Құжаттық бөлімінің өзі үш ... ... ... ... У Хенің “Корей халқының трагедиясы және гүлденуі” деген ... Онда ... ... ... 130 жыл ... тарихы баяндалады.
Кеңес үкіметінің алғашқы бесжылдықтарындағы ... және ... ... ... соңы 30-40 ... ... ұшырауы
қалай жүргені болып аяқталады.
Бірінші бөлімі “күштеп қоныс аудару алдында” деп аталады. Бөлім ... ... ... ... ... 1924 жыл ... кеңесінің председателі Рыковтың қол қойылған Уставы ... ... ... ... ... ... Бірақ 30-жылдардың соңы,
яғни Сталин заманының күшейіп ... ... ... ... ... ... 1919 жылы Россияда ... ... ... ... ... ... Декларациясын” қабылдайды.
Декларация корей халқының тарихының ең бір жарқын құжаты деп санайды.
Біршама құжаттар корей халқының 20-шы ... ... ... ... ... ... және шаруашылық қиындықтары көрсетілді.
Екінші бөлімнің аты “Күшпен қоныс ... ... ... ... құқығына жасалған қастандық” 1937 жылдың 12 тамызындағы жарлық ... Қиыр ... ... ... ... бастайды. Жаңа жерлерде оларға
материалдық және ақшалай компенсация жасалады делінді. ... ... ... ... ... ... ешқандайы орындалған жоқ.
Олардың 90% өздерінің меншікті шаруашылықтарынан айырылды. Шын ... ... ... бөлім “Арнайы қоныстандырылған корейлер ... ... деп ... Бұл ... ... жаңа жерлердегі жағдайлары
және қоныстанған халықтар ... ... ... ... жекелеген
азаматтардың тағдыры туралы баяндалады. Еңбектің соңғы ... ... ... және ... ... ... баяндалған.
Корей халқы толығымен 1993ж. Россия Жоғарғы Кеңесінің жарлығымен ақталып,
күштеп қоныс ... ... деп ... ... ... да корей
халқының трагедиясы ... бұл ... ... ... ... 1930-50-ші жылдардағы зорлықпен коныс аудару проблемасымен
шұғылданып жүрген үлкен ... бірі ... ... ... тарих ғылымының докторы Н.Ф.Бугай бұрынғы КСРО ... ... ... ... ... ... ... зардап шегуі және күшпен қоныс аудару проблемаларына байланысты
публикацияларын ... ... ... ... ... ... “ВОпросы истории” жәрналынан, “Отечественные архивы” журналынан
көріп, танысуға болады. Н.Ф.Бугайдың КСРО Орталық ... ... ... ... жазылған еңбектері біз үшін құнды материал болып
саналады. Сондай ... ... ... жазылған публикацияларының
бірі “Погружены в эшелоны и отправлены в места поселений” атты ... ... ... архивінде қоныс аударушыларға байланысты ... ... ... ... ... ... біршама мәлімет алынған
“Халық көсеміне” арналып жазылған құжаттарды НКВД канцеляриясының ... ... ... ... ... ... комитетіне жеке Сталин
және Молотовқа берген ... ... НКВД ... ... көрсетілген. Күшпен қоныс аудару операцияларының барысы туралы
Берияның орынбасарының, жергілікті НКВД ... ... ... туралы мәліметтер келтірілген. (3,143-159)
Әрине келтіріп отырған материалдар тарихи зерттеу процесінде басқа ... ... ... ... ... ... Бугайдың
келесі үлкен публикацияларының бірі “Отечественнай история” журналында
жарияланды. “40-50-е годы: последствия депортаций ... атты ... ... ... ... ... Жалпы Кеңес Одағы
тарихнамасында, оның ішінде 80-ші ... ... ... ... 1930-50-ші жылдардағы қоныс аударудың зардабы,
нәтижесі онша мәлім болған жоқ. ... ... ... бұл ... ... аударылған халықтардың жаңа жерлердегі жағдайы келтірілген.
Берияның Сталинге берген ... КСРО ... ... өлкелік,
облыстық НКВД-МВД басшыларының арнайы хабарламалары, есептері келтірілген.
КСРО орталық, ... ... ... сақталған қоныс
аударылғандардың шаруашылық жүйедегі еңбектерінің қалыптасуы, ... ... ... және жаңа ... адам ... тұрмысы,
олардың мемлекет органдарымен қатынасы, оларға ... ... ... ... ... ... ... аударылған халықтарға қарсы
жүргізілген мемлекеттің әлеуметтік саясаты бейнеленген. Жаңа жерлерде азық-
түліктің жетіспеулігі, тұрғын ... ... ... ... ... ... ... өмірлеріне қауіп туғызда. Демографиялық
өзгерістердің процесі, қоныс аударылған ... сан ... ... құжаттар көрсетілген. (4,122-142)
КСРО Мемлекеттік Орталық архивінен НКВД құжаттарын пайдаланып жазылған
Бугайдың тағы да бір үлкен мақаласы “История ... ... ... годы ... ... ... ... атты публикациясында
1941 жылы депортацияға ұшыраған неміс ... ... ... ... ... ... годы. Депортация населения с
территории европейской ... ... ... ... ... ... ... журналында, “Қоныс аударылғандар”
мақаласы, Петрозаводск қаласында шығатын “Север” журналындағы ... ... ... ... ... ... ... көбісі
құжаттардан алынған. “вопросы истории” журналындағы “Правда о депортации
чеченского и ... ... атты ... де ... ... ... зорлықпен қоныс аудару мәселесі жайлы зерттеу жұмыстарды
жүргізіп жүргендердің бірі тарих ғылымдарының ... ... В.Н. ... ... та ... ... КСРО мемлекеттік Орталық архивінде көп еңбек
сіңірді. ... ... ... ... құжаттарынан алынған.
Солардың ішінде “Отечественные архивы” ... ... ... из ... в ... годах” деген мақаласында
Балтық бойындағы халықтардың күшпен қоныстандырылу туралы архив ... ... ... бойы ... КСРО құрамына
енгеннен кейін қоныс аудару мәселесіне қалай ұшырағандарын көруге болады.
Құжаттардан бұл халықтардың қайда, ... ... ... ... ... ... алыс ... адамы аз аудандарға қоныстандырылған.
Құжаттарда қуғынға ұшыраған халықтардың саны, ... ... ... ... СССР” журналында жарияланған “Заключенные, спецпоселенцы и
высланные” деген мақаласы да архив құжаттарына негізделіп жазылған. ... ... ... ... ... “Черные дыры истории”
мақаласы күшпен қоныс аудару ... көп ... ... университетінің профессоры, орыс зерттеу орталығының
қызметкері Александр Некричтің ... ... біз үшін өте ... ... ... 1967 жылы А.Нерич Пельшенің басшылығымен болған
жиналыста КПСС қатарынан шығарылады. Қуғынды ... ... 1976 жылы ... ... ... ... болады. Сонда жүріп Некрич күшпен қоныс
аудару проблемаларымен шұғылданған екен. 1989 жылы ... ... ... ... ... байланысты лекциясының үзіндісі
“Родина” журналында жарияланды. Некрич “Соғыстан бергі ... ... ... ... әлі ... ... ... дейді. “Қуғынға ұшыраған
халықтар туралы туралы ... ... ... ... жазылды. Бірақ олар
ешқашан жарияланбады және ... ... ... ... ... Некричтің айтуынша 1944 жылы 23 ақпанында шешен мен ингуштар, 1943
жылдың аяғында қалмақтар, 1944 ... ... ... ... ... қоныстандырылды. Қырым мен Кавказдан миллионға жуық адам күшпен
қоныс аударылды. КСРО территориясының ... ... ... жуық
поляк қоныс аударылды. Балтық бойынан 200 мыңға жуық ... ... ... Жаппай қоныс аудару кезінде 40000 вагон бөлінді,
американдықтардың соғыс қимылдарына арнап ... ... ... ... аударуға ұшыраған халықтарының өкілдері соғыс
қимылдарына қатысуы туралы айтады. Сонан кейін ... ... ... ... ... ... ... басқа
аудандарға қоныс аударып, олардың орнын орыс, ... ... ... ... ... ... енуі ... деп шекарадан, қырымчак,
түрік месхетинстері, курдтар қуылды. Нәтижесінде халық аштықтан қиын ... ... ... “Шешендердің 22% халқы, қарашайлардың 30% халқы,
балқарлардың 26,5% халқы, қалмақтардың 14,8 % халқы, ингуштардың 9% ... ... 46% ... ... ... дейді. “сталин өлгеннен кейін ХХ
съезде Хрущев қалмақ, ... ... ... қоныс аудару заңсыз деді.
Хрущев сол съезде басқа халықтар туралы бір ауыз сөз ... ... ... ... Москва мемлекеттік университетінде оқыған бұл лекциясы
біз үшін өте ... ... ... саналады.
Күшпен қоныс аудару мәселелерімен шұғылданып жүрген әскери ... де өте ... ... бірі подполковник Кичихиннің “Военно
исторический журнал” баспасында ... ... ... ... ... почему?” деген мақаласы. Ол мақалада соғыс алдындағы неміс халқының
әлеуметтік, саяси ... ... ... ... ... енген Латвия, Литва, Эстония ... ... ... ... ... ... ... көрсетілген. Шын
мәнінде мақаладағы құжаттарға сүйеніп отырсақ Герман ... ... ... ... ... ... ... Кеңес
үкіметі мұндай шараларпды түсіне отырып, шпиономания жағдайынан ... ... ... өмір ... ... ... ... күдік туды. Сондықтан
1938 жылы ешқандай себепсіз неміс мектептері, мәдени орталықтары жабылып,
немістер өмір сүретін 14 ... 700-ге жуық ауыл ... ... Ал 1941
жылдан бастап неміс халқы жаппай қоныс аударылды. 1941 жылдың 28 ... ... ... ... ... ... ... Ол жарлықта былай
делінген. “Әскери адамдардың ... ... ... ... ... германдық шпион диверсанттар бар. Олар Германиядан
келген ... ... ... ... кең ... ... ... көптеген диверсанттар мен шпиондардың астыртын
жұмыстарын жергілікті немістер Кеңес ... ... ... ... ... немістер оларды жасыруда. Егер осы аудандарда
диверсиялық ... ... онда ... ... ... ... соғыс уақытындағы заңға сәйкес күш қолданады. Осындай жағдайлардың
алдын алу үшін КСРО ... ... ... ... ... ... аудандарға көшіру керек деп санады. Сондықтан Новосибирск,
Омск облыставрына, Алтай ... ... ... ... ... ... ... жер берілу жүктелді”. ... ... КСРО ... ... ... председателі М.Калинин,
Жоғарғы Кеңес президиумының секретары А.Горкин. Осы жарлық бойынша Поволжье
республикасы жойылып, ... ... ... ... ... ... Саратов, Сталинград облысынан немістерді қоныс ... ... КСРО НКВД ... ... және ... ... ... жарияланған материалдар
бағыты
Зардап шеккен халытар проблемасын зерттеп жүргендердің бірі “Ленин
Кичи” ... ... ... ... Цой Е ... азамат. Ол
кісінің “Заря” журналында “Ветер перемен” атты мақаласы жариланды. Мақалада
қоныс аударылған корей халқының басына түскен ауыртпалық ашық ... ... ... Россия территориясына қашан, қай жерлерге
келіп қоныстанғаны туралы ... ... ... ... ... ... ХІХ ... 60-шы жылдарында ене бастаған екен. Қазан
төңкерісінен кейін, азамат соғысы жылдарында корейлер ... ... ... ... ... ... ат салысты дейді.
Солардың ішінде корей, ... ... ... ... ... Хам ... үлкен ерлік көрсетті. Оның моласы Қызылорда қаласында екен. Россия,
Қазақстан, Өзбекстан және басқа республикадан ... Хам Бо До ... ... ... ... ... кейін халықтың жағдайы
біршама жақсы болды. Бірақ ондай өмір көпке созылмайды. 1937 ... ... ... ауыр ... туа бастайды. Сталиннің бұйрығымен 200 мың корей
орта Азия республикаларына, Қазақстанға қоныс ... (7). ... ... ... ... ... ... ұшырайды. Оларды әскер қатарына да
алмайды. Қызылорда, Талдықорған облыстарында күріш шаруашылықтарын құрды.
Кейін корейлер елдің түпкір-түпкіріне қоныстанды дейді ... ... ... ... ... ... ... правда”
газетінде “Если только жизнь не постоянное рыданье” атты мақала жарыққа
шығады. Авторы Т.Костина ... ... ... ... қызметкері,
медицина ғылымының кондидаты Тафик Курдаевпен сұхбаттасады. Мақаланың
басында ... ... ... ... ... қоныс аудару құрығына
іліккені туралы жазады. Әкесі Ұлы ОЛтан ... ... ауыр ... үш рет ... ... ... оралады екен, біраұ елінде оның әскери
билетін тартып алады да, басқа түріктер сияқты күшпен ... ... жылы ... халқы қуғын сүргінге ұшырады. Содан 50 жыл бойы “бөтен
халық” ... ... ... ... ... ... Курдаевтың толғанысы
әбден заңды. “Қуғын сүргінге ... өз ... таба ... жұрген түрік
халқының тарихын жинап, зерттеу мен үшін парыз”дейді ... ... рет ... ... ... ... ... тағдыры, адамдары
туралы мақалалар беріп тұрыпты. Бірақ ол мақалалардың көбісі жарияланбапты.
(8).
“Вопросы истории” ... ... А.Б. ... турки” мақаласы жарияланды. Мақаланың ... ... ... ... баяндалады. Түрік месхетинстері ежелден
Грузия және Түркия ... ... ... ... ... 14 ... ... жарлық бойынша Грузия республикасынан Орта Азия
республикаларына күшпен қоныс аударылады. ... 115,5 мың ... ... ... ... салдарынан халық өзінің мәдениетін,
әдет ғұрыптың кейбір элементтерін, рухани қазынасын ... ... ... ... жергілікті, халықтардың тұрмысына тез ... ... ... ... ... ... қоныстанған
екен. Автордың айтуынша олар 1960 ... ғана ... ... көше ... еңбектің құндылығы біз үшін өте зор. Месхетин түріктеріне арналған
мақала күштеп ... ... ... фактілерге толы және жүйелі түрде
жазылған. Панеш пен Ермоловтың мақсаты қуғын-сүргіннен зардап шеккен ... ... ... қасіретін шынайы баяндау болды. Авторлар
ұлтаралық шиеленістерінің сәттерінде, әсіресе ... ... ... ... ... ... түрік месхетиндерінің әркімнің алдында
жазықсыз екенін көрсеткісі келді.
“Мысль” журналында ... ... ... ... ... атты ... да құнды еібетердің қатарына жатқызуға
болады. Тек қана ... ... ... ... материалдардан біз толық
мәлімет ала алмаймыз. Ал Корсаковтың бұл ... ... ... ... қайдан пайда болғаны, қоныс аударудың алғы шарттары, түрткі
болған процестері айқын көрсетіліп, баяндалады. Мақаланың ... ... ... ... ... ... ... Россияға
енуі орта ғасырлардан басталады. ІІ Екатеринаның 1763 жылғы ... ... ... территориясына жаппай қоныстана бастайды. Бұл
жоспарланған қоныстану процесі 1862 жылға дейін жүреді. Сол ... ... ... ... ... ... Поволжье, Сібір,
Орал, Солтүстік Кавказ, Қара теңіз ... ... ... ... ... 1871 жылдан бастап патша үкіметі тарапынан оларды ығыстыру
басталды. Тек Кеңес үкіметінің орнауымен ... ... ... ... ... кезінен бастап олар қайтадан дискрисинацияға ұшырайды.
Немістердің ешқандай халыққа үқсамайтын еңбекқорлығы әркімге әйглі. ... ... ... осындай ұнамды сапалары, діні, ұйымшылдығы
ұнаған жоқ. Сондықтан олар сол кездердің өзінде-ақ қуғынға ... ... ... ... ... рет көтеріліске шығып отырды. Колхоздардың
дамуы немістер үшін тиімді болмады. ... олар ... ... Америка елдеріне кете бастады (10). Ал мұндай еңбек резервтерінен
Кеңес үкіметі айырылғысы келмеді. ... ... ... ... бірнеше құжаттар, бұйрықтар шығып мероприятиялар жүргізілді. Осындай
құжаттарға байланысты немістер енді өз ... сата ... ... ... ... алуға тыйым салынды. Сондай-ақ немістер арасында үгіт,
насихат шаралары ... ... ... ... жағдайы тіпті
қиындап кетті. Сталиннің ... ... ... ... ... Орта ... күшпен қоныстандырыла бастады. Соғыстан
кейін де немістер ... ... ... ... татарлары сияқты
немістер де бұрынғы отандарына қайтып бара алмады. Тек 50-60-шы жылдары
ғана ... ... ... шырмауынан босай бастады.
1988 жылы “Аргументы и факты” газетінің “сұрақ-жауап” рубрикасында –
зорлықпен ... ... ... ... мақала жарияланды. Авторлары тарих
ғылымының докторы Жарылғасынова және ... ... ... Пак ... ... 1983 жылы ... КСРО ... 400
мың корейлер тұрған екен (11, 8). Россия территориясына алғаш рет 1863 жылы
Оңтүстік Уссуриск өлкесіне ... ... ... ... ... Кореядағы егін шықпаудың салдарынан болған аштық. Корейлердің басқа
жерлерге және Россияға аууға ... ... бірі ... ... қияметі. Авторлар Қазан төңкерісінен кейін Корей ... ... ... ... ... ... ... Кеңес үкіметі уақытында
корей халқының мәдениеті ... ... ... ... ... ... бірнеше әдебиеттер шықты дейді. Бірақ корей халқының басына
түскен ауыр жылдар мұндай шараларды жоққа шығарды. 1937 жылы ... ... ... себебінен күшпен қоныс аңударылды. Қиыр ... ... ... ... қоныстандырылды. Сталин репрессиясының
нәтижесінде Корей халқы ... ... ... ... ... ... ... Өздерінің еңбекқорлығының және қоныс ... ... ... арқасында корейлер ... ... ... ... халқы 50-ші жылдардың ортасында ғана ақтала
бастады. Азаматтық хұқықтары қалпына келтірілді. ... ... ... ... ... көптеп өмір сүреді. Мысалы: Өзбекстанда
1979 жылғы ... ... 163062 ... ... 19984 адам, Россияда
93649 адам оның ішінде Примор өлкесінде 8125 адам, Ростов облысында 5783
адам ... ... ... ... ең ... шағы 1944 жыл ... ... 1944 жылы болған ең үлкен қоныстандыру ... ... ... ... ... журналында “Спецпереселенцы в СССР в
1944 году или год ... ... атты ... ... Автордың
айтуынша Россия федерациясының Мемлекеттік архивінде НКВД –МВД фондыларында
1930 жылдан ... 1960 ... ... ... ... арналған
комплексті құжаттар сақталған (ф.9479), ... ... ... 1269 ... ... ... уақыттарда бұл құжаттардан құпия таңбасы
алынып ғылыми айналымға түсуде. Бірақ құжаттардың көбісі әлі белгісіз ... отыр (12), 1944 ... 7 ... ... атты ... жарық көреді.
Онда Л.Берияның Сталинге жіберген қоныс ... ... ... ... 650 мың ... ... қалмақ, қарашайларды КСРО-ның
Шығыс аудандарына ... көп үлес ... ... ... ... адамдарын наградтау туралы сұраған құжаттары бар. Сол сияқты
1944 жылы 5 шілдеде Қырымдағы қырым татарларын қоныс ... үлес ... ... ... ... ... кездестіруге болады. Мақаладан
қоныстандыру процесін іске асырушыларының бірі НКВД ... ... ... құжаттарын кездестіруге болады. Солтүстік
Кавказ, Қалмақ ... ... ... ... КСРО НКВД ... 1944 жылы 7 ... арнайы қоныстандыру
бөлімі ашылады. Кузнецов М.В. осы ... ... ... ... негізінен осы Кузнецовтың құжаттарынан тұрады.
Жалпы Кеңес дәірінің тарихнамасында ... ... ... мәселесі
мүлдем айтылған жоқ. Қоныс аудару мәселесі ... ... ... ... ... болса да Солтүстік Кавказ автономиялық
республикаларының тарихында еміс-еміс ... ... (13). ... ... ... 1930-50-ші жылдардағы қоныс аудару процестеріне бір
жақтылықпен қаралды. Күштеп қоныс ... ... ... ... ... Мысалы, корейлерді кейбір зерттеушілер ... ... ... ... темекі өсіруде үлкен тәжірибесі бар ... шөл ... ... ... үшін ... деп ... қисынға келмейтін
тезистеріне сүйенді.
І тарау сілтемелері.
1. А.Некрич. “Наказанные народы”. Родина, 1990 г. №6.
2. В.С.Бойко. “Белая книга о депортаций корейского ... ... в ... годах”. Вопросы историй. 1993 г, №10.
3. Н.Ф.Бугай. “Погружены в эшелоны и отправлены к ... ... ... 1991 г. ... Н.Ф.Бугай. “40-50 годы. Последствие депортаций народов”. Отечественная
история. 1992 г.
5. В.Н.Земсков. “Принудительные миграций из ... ... ... архивы. 1993 г. №1.
6. А.Н.Кичихин. ... ... ... ... ... ... журнал, 1990 г. №6.
7. Е.Цой. “Ветер перемен”. ... 1990 г. ... ... ... ... не ... рыданье”. Казахстанская правда,
1996 г. №16.
9. Э.Х.Понеш, А.Б.Ермолов. ... ... ... истории, 1991 г.
№8.
10. И.Карсаков. “Немцы Казахстана, определения берега” “Мысль”. 1995, №6.
11. Р.Жарылгасинова. “Статья”. Аргументы и ... 1988, ... ... ... в СССР в 1944 году или год ... ... ... 1993 г. №5.
13. Н.Ф.Бугай. Правда о депортации чеченского и ингушского ... ... 1990 г. ... ... 30-50 ж.ж. ... көрген халықтардың әлеуметтік зардабы.
2.1. Қоныс аударылған халықтар саны.
1930-50 ж.ж. қуғын-сүргінге ұшыраған халықтардың саны осы кезге ... ... ... ... архивтерінің ашылуына байланысты жаңа құжаттар
жарық көріп жатыр. Сондай құжаттардан қуған-сүргінге ұшыраған халықтар саны
туралы жаңа ... ... ... туып ... Сондықтан зорлықпен қоныс
аударуға ұшыраған халықтардың ... ... 3 ... ... ... ... ... шешен-ингуштар, балқарлар, қарашайлар, немістер, ... ... ... ... ... ... еврейлер,
қалмақтар, қырым татарлары, курдтар тағы басқа халықтар қаншама қиындықтан
зәбір көрді. Осы халықтардың ... ... ... ... ... бірі ... ащы ... татқан корейлер. Тек қана корейлер
туралы Москваның орталық архивінде ... аса ... бар (2). 1937 ... бастап Бурят-Монғол АССР-н, Хабаров, Приморск ... ... ... ... ... корейлер күшпен қоныс аударыла ... ... 11933 ... немесе 135343 адам қоныстандырылу керек болды,
бірақ іс ... 16442 ... яғни 171781 адам ... жер ... ... ... 1937-38 ... 200 мың корей жер аударылды. Қазақстанда
корейлер ... ... Орда ... ... ... 16,5 мың
адам колхоздарға 21,5 мың адам ... ... кету ... ... ... осы ... ... дамыды. Кейін
корейлер Қазақстанның барлық облыстарына тарап қоныстана ... ... 28 ... КСРО ... ... ... ... әскеріне алына бастады. 1941 жылдың 7 қыркүйектегі жарлық бойынша
Поволжье республикасы жойылады. Осындай ... ... ... халқы
күшпен қоныс аудара бастады. Қоныс аудару зардабына ұшыраған немістердің
жалпы саны 800 мың адам (4), ... ... 11385 мың ... ... адам ... ... аударыла бастады. Оның 10750 мыңы еркек, ... ... 16 ... ... балалардың 20650 мыңы жер аударылды. 20
эшалонға ... ... ... түпкір-түпкіріне күшпен қоныс аударылады.
Новосубирск облысына 11440 мың, Ақмолаға 1705 ... ... 14810 ... 1072 ... ... 16966 адам ... 1941 ... 3
қыркүйегінен – 20-шы кыркүйегіне дейін Поволжье республикасынан 376717 адам
қоныстануға жіберілді. Оның 81106 ... ... 116917 ... 178694 ... ... жылы ... қоныстанушылар” бөлімінің мәліметі бойынша
Қазақстанда қоныс ... ... саны 224226 адам ... ... 67701 ... Алтай өлкесінде 55261 адам, Новосибирск облысында
51760 адам, Кемерово облысында 36511 ... Омбы ... 24421 ... ТОмск
облысында 17789 адам, Тюмень облысында 16596 адам, Молотов облысында ... ... ... 12578 ... ... ... 9648 адам, Тула
облысында 8906 адам, Күйбышев облысында 7756 адам, ... ... ... ... ... 5821 адам, Якут АССР-да 5194 адам, Башқұрт АССР-да
4623 адам, ... ... 1954 ... Хабаровск өлкесінде 1675 ... ... 1506 ... Коми АССР-да 1324 адам, Иркутск облысында
955 адам, Киров ... 859 ... ... ... 629 ... Татар АССР-да
503 адам, Вологда облысында 362 адам, Қырғыз ССР-да 277 адам, Өзбек ССР-да
231, Рязанда 92 ... ... 71 ... ... ... 61 адам қоныс
тепті. 1944 жылы арнайы қоныс ауған немістердің саны 568825 адам болған (6,
75-91).
Балтық бойында неміс ... ... ... ... ... бөлігінің солтүстік аудандарында - 37 мың адам, Кросноярск
өлкесіне 75 мың ... ... 27200 ... Омбы ... 85 мың адам,
Новосибирскіге 100 мың адам, Вологодқа 6665 адам ... жер ... ... 1942-45 жылдары әскер қатарынан шұғыл түрде 35516 неміс шақырылып
алынып, еңбек әскеріне аттандырылды. 1942 жылы ... 62 мың адам ... 1949 ... 1 ... ... бойынша “арнайы жер
аударылған” немістердің жалпы саны 1099753 адам деп ... ... ... ... АССР қоныс аудару шараларын жүзеге ... 1944 ... 17 ... ... ... ... ... ашылды. Осы бөлімнің мәліметі бойынша солтүстік Кавказдан 467365
шешен-тнгуштар, 64017 ... 35829 ... ... ... ... ... 93139 адам ... қоныс аударылды. Шешендер мен ... ... ... 83617 ... ... 1357 адамы Вологод
облысына, 1207 адамы Костромаға, 787 адамы Иванко ... жер ... 41125 ... ... 22892 ... ... ... 19790 Қазақстанға, 16039 адам Қырғызстанға
қоныстанды. Қалмақтардың 20952 адамы Кросноярск өлкесіне, 19769 адамы ... ... ... 16720 ... Түмен облысына 11383 адам, Омбы
облысына 9530 адам, Томск облысына 1942 адам, ... ... 2320 ... ... 1072 адам ... ... ... және Қалмақ
АССр-нан жалпы саны 650 мың адам жер аударылды (8,143-159).
1940 жылдың 1-сәуіріне дейін ... ... 1126800 адам ... саны 218 мың адам болған. 1944 жылдың мамыр-маусым айларында
қарым татарлары да күшпен қоныс ... ... ... ... ... адам ... жер ... Өзбекстанға 147180 адам, Молотов
облысына 20105 адам, Свердлов облысына 14585 адам, Марио АССР-на 8991 ... ... 6756 ... ... облысына 6375 адам, Башкұрт АССР-на
5265 адам, Гурьев облысына 4259 адам, Горький ... 2348 ... ... 545 ... ... ... 544 адам күшпен қоныс аударылды.
1940-50 жылдары Балтық бойындағы халықтар жалған жаламен күшпен қоныс
аударыла бастайды. Жалпы саны 139910 литовтықтар, татыштар, ... ... ... ... ... ... 40813 адам, Красноярск өлкесіне
35534 адам, Омбы облысына 21416 ... ... 16753 ... ... 9343 ... ... ... 5022 адам, Бурят-Монғол АССР-на ... ... ... 2228 адам, Свердловск облысына 1384 адам, Түмен
облысына 1240 адам, Коми ... 787 ... ... ... 758 адам, МВД
лагеріне 508 ... ... ... 119 ... ... 97 адам, Алтайға 14
адам, Киров облысына 7 ... ... ... 5 ... Дальный Северге 4
адам, Қостанайға 3 адам, Қарағандыға 1 ... ... ... 2 ... ... 1 адам жер ... ... литовтықтар, 39279 латыштар, 19520 ... ... ... ащы ... ... ... 115,5 мың түрік месхеттнстері “арнайы қоныс
аударылғандар” қармағына ілігіп, күшпен жер аударылды. Ал 40 мың адам ... ... жер ... (10). ... ... Қазақстан,
Қырғызстан, Өзбекстан территорияларына қоныстандырылды (11). Бұлармен қоса
қурдтар, хәмшиндер, гректер, ... ... ... ... ... ... европалық бөлігінен пояктар, Молдовадан
қоныстанғандар ... ... ... ... “Фолькс дойчылар”, бұрынғы кулактар
күшпен қоныстаныдырылды. 1948-49 ... ... ... 100310 ... 148079 ... 16465 “Указниктер”, ... ... жер ... жылы КСРО ... Комиссариатының Кеңесі 10 апрелдегі №497-178 СС
жарлығын қабылдайды. Жарлық ... ... ... Украйна, батыс
Беларуссия облыстарынан бұрынғы ... ... ... ... ... ... ... 60667
адамнан тұртаын жанұялары күшпен қоныс аударылды. Олар Актөбе. ... ... ... Қазақстан, Семей облыстаныа орналастырылды.
Олардың 36729 ... ... 17923 ... ... 8000 адамы
әртүрлі өнеркәсіп орындарына жіберілді. Зорлықпен қоныс аудары нәтижесінде
елдің әр түпкіріне миллионға жуық поляк күшпен жер ... ... ... ... ... және 17 жасқа
толмағандарды есептемегенде КСРО ІІМ мәліметі бойынша 1953 ... ... ... ... жерлерде 788975 неміс, 183445 шешен, 163650
украин, 111037 ... 75024 ... 56589 ... 53019 ... ... 40590 ... 35225 ... 3302 лакц, 31654 поляк, 29848 түрік,
25873 молдован, 20860 ... 20238 ... 19762 ... ... 11432 ... 7169 грузин, 6621 беларус, 5168 еврей, 4993 курт,
3459 өзбек, 2074 ... 1572 ... 1352 ... 1257 ... ... 1063 сыған, 977 румын, 720 хемшин, 616 осетин, 529 башқұрт, 520
чуваш, 480 ... 430 ... 399 ... 380 ... 370 ... және
финдер, 375 құмық, 338 атжар, 313 абар, 265 ... 212 ... ... 183 чех, 174 ... 174 ... 160 ... 163 абхаз, 127 лезгин,
123 марий, 122 ... 90 ... 74 ... 61 австриялық, 59 ноғай, ... және 721 ... ... өкілдері тұрған.
Сонымен, 1950 жылдардағы саясаттың опасыз, заңсыз ... ... ... ... ... ... баға бере ... бұндай сұндықты
ұмытпауға тиістіміз.
2.2. Қоныс аударушылардың әлеуметтік зардабы.
Қазіргі таңда қоныс аудару зардабына ұшыраған халықтар туралы біршама
мақала, документтер, ... ... ... ... Бірақ бұл еңбектер
негізінен қоныс аудару процесінің қалай жүргізгенін ғана қамтыған. Ал ... ... ... ... ... біз үшін айтарлықтай онша мәлім
емес. Бұрынғы КСРО тетриториясындағы қаншама халық ... ... ... ... ... мен ... бұл саясатына ешқандай кешірім жоқ.
Қаншама халықтардың тағдырын күшпен шешу ... ... ... ... ... ... шешендер 22 %, қарашайлар 30 %, балқарлар
26,5%, қалмақтар 14,8 %, ингуштар 9 %, ... ... 46 % ... жылдары Қиыр Шығыста корей тілінде 6 журнал, 7 газет шығып
тұрды. 1931 жылы Корей мемлекеттік педагогикалық ... ал 1932 ... ... ... театры ашылған еді. Бірақ 1937 жылғы қоныс аудару
зардабы мұндай жетістіктерді ... ... ... ... ... корейлер мемлекет, партия қайраткерлерінен, ұлттық кадрларынан
айырылды. 1937 жылдан кейін ұлттық кадрлар ... ... ... өмір ... ... Нәтижесінде корей халқы өзінің ұлттық
тілінен, ұлттық мәдениетінен айырыла бастады (13,8). “Апнайы қоыстану”
процесі кезінде ... адам ... ... ... Екатерина ІІ заманынан
бастап ҚСРО территориясына қоныстана бастаған еді. ... ... ... Кавказ, Қара теңіз жағалауы Қазақстан жерлерінде өмір ... ... ... ... ... қуғынға ұшырады. 1939 жылғы
статистика бойынша ҚСРО ... 1 472 222 ... ... екен ... ... 28 ... ҚСРО Жоғарғы Кеңесінің №21 160 Жарлығы бойынша
немістер күшпен жер аударыла бастайды. Сол жылдың 7 ... ... ... 800000 зорлықпен қоныс аударған адамдардың ... ... ... орын ... ... ... аштықтан, аурудан
қырылды. 1945 жылы НКВД-ның жанындағы “арнайы қоныс ... ... ... 1914 адам туылған 6900 адам өлген. Тек ... өзі 1978 адам ... 1946 жылы 16 ... ... ... ... ... туылғаны 4236, өлгені 8519. 1947 жылы 7314 туылып,
12573 өлген. 1948 жылы 17679 ... 12309 ... 1949-50 ... туып, 34940/33514 адам өлген. НКВД лагерлерінде, ... ... адам ... ... ... ... айырылды.
1944 жылы Кавказ халықтарының басына түскен ең ауыр ... ... ... ... ... миллионнан астам шешендер, ингуштар, қалмақтар,
балқарлар, ... ... ... ... 1944 ... ... ... 1948 жылы түрік месхетинстері жер аударылды. 1950 жылдары
Тәжікстаннан 954 ... жер ... Тек қана ... өзінде 2
милолион адам болды. Бұған Степлаг, Алжирдің ... ... ... ... ... алар ... Қазақстанды “Қазэкстан” деп аталуына таң
қалмаймыз (15).
Күштеп қоныс аудару нәтижесінде 200 мың ... 30 мың ... ... ұшырады. НКВД-ның мәліметі бойынша Қазақстанға қоныс аударған
шешен-ингуштардың 144704 ... 101036 ... ... (16). ... ... түпкір-түпкірінде әртүрлі жұмыстарға пайдаланды.
Кастрома облысының шаруашылықтарында Солтүстік ... ... ... 20 адам ... ... ... 9 адам қайтыс
болған. Горький ... ... ... ... ... 38 адам ... ауруына шалдыққан. Осындай мәліметтерді жүздеп-
мыңдап ... ... Тек ... ... ... адам ... жылдардағы мәлімет бойынша 228392 ... ... ... ... 44125 ... өлді. Туған жерінен, Отанынан ... ... осы ... ... ... ... өлгеннен кейін ХХ съезде
Хрушев қалмақ, балқар, қарашай халықтарын қоныс ... ... ... ... басқа халықтар сияқты шешен, ингуштар жөнінде Хрушев ... сөз ... жоқ. 1954-55 ... ғана өз ... ... ... ... орала бастады.
Департацияға ұшыраған халықтардың ішінен осы кезге дейін өз Отанына
толық оралмаған Қырым татарлары. 1954 жылы ... ... ... ... бергені мәлім. Ал сол кезде Украина басшылары ... ... ... ... ... орыс ... ... бастады. Қырым
татарларының “туған жерімізге ораламыз” деген ... ... ... ... бос орын ... деп қарсы әрекеттер жасады. Сондықтан қазіргі
таңда Қрымы татарларының ... ... ... әлі ... ... ... айтуға болады.
1944 жылдық 14 қарашадан бастап Грузиядан ... ... ... ... бастады. Олар Орта Азия республикаларынан Қазақстанға
қоныстана бастады. Күшпен ... ... ... бұл халық мәдениетінен,
әдет-ғұрпынан айырылды. Аштық, аурудан мыңдап қырылды. 1960 жылы ғана түрік
месхестинстері ... ... ... Олар ... ... ... ... Азербайжан республикасы түрік месхетинс халқына көп жақсылық
жасады.
Күшпен қоныс аударылған халықтың жаңа жерлерде адаптациялануы өте
қиынға ... Жаңа ... ... ... ... ... баспаналары болса да адам тұратындай емес еді. ... ... ... мыңдап қырылды. Қоныс аударып. Зардап
шеккен ... ... ... ... ... өте қиын ... жылдардағы адам ақылына симайтын қанпезерлік қоныс аудару
саясатының салдарын жою ... ... ... ... ... ... осы күнге
дейін ұлт аралық қатынастардың ... ... ... ... ... ... ... үкіметі 40 мың вагон, соғысқа
пайдаланатын американдық “Студбеккер” автомашиналарын, отын, ... ... ... материалдарын бөлді. Соғыстың қызу кезінде мұндай
стратегиялық күштің ... ... ... ... ... ... ... бірақ нәрсе берді деуге болады, ол Кеңес Одағының тарауына дән
шашты, ... ... ... ... ... біреуі осы қоныс аудару
нәтижесі шығар.
2.3. Қоныс аударылғандардың елдің ... және ... ... ... ... халықтың күші әртүрлі шаруашылық салаларында
пайдаланылды. КСРО мемлекетінің ... алып ... ... ... күші пайдалынылды. Әрине мұндай үлкен еңбек
күші шаруашылықтың өндірістің дамуына әсерін тигізді.
Молотовтың ... ... ... ... корейлер Қазақстанның
Солтүстік облыстарына қоныстандырылмақшы болды. Бірақ Қазақ ССР ОК КП (б)
хатшысы Мирзоян және ... ... ... ... корейлер
Қазақстанның оңтүстік облыстарына қоныстанатын ... Оны ... ... 6 ... Сталинге жолдаған телеграммаларынан көруге болады, өйткені
корейлер өздерінің этношаруашылық деңгейіне байланысты оңтүстік аудандарда
күріш өсіруге ықтимал және олар ... ... ... ... қоныстанды. Негізгі қоныстану орталықтары Жосалы, Қызылорда,
Қазалы, Шиелі, Арал өңірі, ... Бұл ... әлі ... еді. ... ... осы ... ... шығар деген
үміт болды. Расында Қазақстанда ... ... осы ... ... Орта Азия және ... ... ... жүгері, қант
қызылшасы дақылдарын өсірумен айналысты. Қазақстанда жергілікті ... ... ... ... тез еніп ... 8 ... және ... 70 күріш және балық аулау шаруашылығы ашылды. Ол корейлердің жеке
өз шаруашылығы еді. 16,5 мың ... 203 ... ... 21,5 мың ... ... ... аударуға ұшырап, қуғын сүргіні көрсе де ... ... ... ... ... туы) 1949ж ... ... жолымен) газеттері жарық көрді. Корей тілінде “Советский ... ... ... ... шығып тұрды. Москва, Ташкент, Алматы, ... ... ... ... ... ... тұрды. КСРО-а және
шет елдерде корей ... ... ... қызметкерлері, мәдени
қайраткерлері кеңінен танымал болды. Қазіргі таңда 50 жазушы корей тілінде
шығармаларын жазуда. Роман Ким, ... Ким ... ... ... болған. Корейлерді әскер қатарына алмаса да өз беттерімен құлшыныс
көрсетіп, соғысқа ... ... ... бірі ... ... ... Александр Мин деген азамат, өздерінің еңбекқорлығы, барған елді
мекендерінің ... ... ... ... не ... ... Өзбекстан біздің екінші Отандарымыз” дейді олар. Алайда,
мәдениетін, тілін жоғалтқан ... енді ғана ... ... жыл 10 қаңтар айындағы мемлекеттік Қорғаныс комитетінің, 1942
жыл 24 ... ... КСРО ... ... және ВКП(б)ОК-ң шешімдері
бойынша қоныс аударылған немістердің көбісі еңбек ... ... 1942 жылы 7 ... ... мобилизацияланған немістерде еңбек
әскеріне алына ... ... ... ... ... НКВД
құрылыстарына еңбек батальондарын жіберді. Олар ... ... ... қара және ... ... өнеркәсіптеріне, қару-жарақ жасайтын
заводтарға жіберілді. КСРО НКВД лагерь ... ... ... ... ... ... ... Богословлаг,
Севураллаг, Актюбинлаг лагелерінде ... ... ... немістерді
лагерлерде ұстаған жоқ, олар лагерь құрылыстарын салуға көмектесті. Осындай
құрылыс батальондарынан жұмыскерлер колонналары пайда болды.
1945 жылы ... ... 470 мың ... ... ... 14 ... 145 ... мекендерінде тұрды. Колхоздарда
70296 адам, совхоздарда 14871 ... ... ... 26935 жанұя
колхозда тұратын халықтардың 81 % ... ... ... ... ... ... өтіп жатты. Мысалы: Алматы ... 96,4 ... ... ... ... 85,4 %, ... 80,2% , ... облысында 79,6% адам колхоз шаруашылықтарына
кірді. Осы колхоздарда жұмыс істейтін адамдардың еңбек ... ... ... ... Қазақстан облысы, Келес ауданының жол-жөндеу
жұмыскерлері 5 аудан арасында болған еңбек жарысында 1-ші орын ... ... Туын ... ... 120 адам ... ... ... совхозының
жұмыскерлері де өтпелі Қызыл Туды жеңіп ... ... ... ... егін ... ... көрсеткіштергі жетті.
1943-1944 жылдарда Қазақтанға 507480 адам орналастырылған екен, 6
облыста әртүрлі ... 2600 адам ... ... – 189 ... – 74 ... ... – 159 ... ұсталыққа – 114 адам,
слесарьлыққа – 432 адам оқып ... ... ... қоныстанған
адамдардың арасынан жоғары және орта білімі барлар өз ... ... адам ... ... ... ... боынша КСРО-ң батыс аудандары,
Москва, Тула облыстарының көмір өндіру өнеркәсіптерінде қоныс аудандардың
еңбегі пайдаланылды. Москва ... ... ... ... ... ... 4594 адам, Қырымнан қоныс
аударғандардлың 727 адамы ... ... ... қоса “Москвауголь”
шахталарында 1586 “власовшылар” жұмыс жасады. Тула ... ... 12803 ... ... ... ... Оның 9772 ... немістер, 1803 адамы Қырымнан қоныстанғандар ,1228 адамы
“власовшылар” болды.
1944 жылы үлкне қоныстандыру уақыты ... 1150000 адам ... 1075000 адам ... және ... ... ... әрине үлкен еңбек күші болып саналады. ... ... ... ... күштің әсері мол екені сөзсіз. Енді бұлардың мекемелердегі
таралу қандай еді, 44600 адам ... ... 41400 адам ... өндіру
халкомына, 41500 адам Орман шаруашылғы халкомныа, 25100 адам ... ... 24800 ... ... ... 18200 ... ... 3300 адам химия өнеркәсіптерінде, 8600 адам қағаз өңдеу
өнеркәсіп орындарына, 7100 адам НКПС –те, 117000 адам ... ... ... ИТЛ және НКВД ... 121600 адам ... ... өнеркәсіп және құрылыс орындарына 97000 ... ... ... ... 13000 адам ... 35000 адам ... татарлары,
39800 адам Солтүстік Кавказдан қоныс аударғандар, 54700 адам ... ... ... ... жұмыс істей алатын 15-55 жас аралығындағы еркектер
және 16-45 жас аралығындағы әйелдер өнеркәсіпте, ИТЛ, НКВД ... ... ... ... ... ... орындарында жұмыс істеді.
1950 жылы ішкі істер министрі Кругловтың мәліметі бойынша КСРО ауыл
шаруашылғында 700748 қоныс ауғандары жұмыс істеген ... Оның 110263 ... ... ... Көмір өндіру өнеркәсіптерінде 160780 адам, орман
және қағаз ... ... 128548 адам ... ... 52223 адам, металлургия өнеркәсіптерінде 34598 ... ... және КСОР МВД ... 118046 ... ... ... ... жеңіл өнекәсіпте 19568 адам, машина жасау өнеркәсіптерінде ... ... ... өнеркәсіптерінде 13210 адам, сауда ұйымдарында 8590 адам,
құрылыс ... ... ... 11811 ... ... 6829 адам және халық шаруашылығының басқадай ... адам ... ... ... ... ... ... салаларында
1483098 адам еңбек еткен. 1952 ... КСРО ... ... ... ... ... 590000 ... еңбек еткен, совхоз министерствосының жүйесінде 110000
адам, көмір өндіру министерствосының шахталары мен өнеркәсіптерінде 122000
адам, металлургия ... 34000 ... ... ... 28000 ... ... өндірістерде 52000 адам, тамақ
өнеркәсібінде 23000 адам, теміржол құрылыстарында шамамен 23000 адам, ... ... ... 20000 ... ... ... адам, машина жасау өнеркәсіптерінде 18000 адам, балық ... 13000 ... ... ... ... өнеркәсіп
орындарында шамамен 12000 адам, химия өнеркәсіптерінде шамамен 7000 адам,
сауда ұйымдарында 8500 адам, алтын ... және КСРО МВД ... аса ... ... ... ... ... орындарында шамамен
116000 адам еңбек еткен екен.
Сол кезде А.Косыгин жеңіл ... ... ... болып
тұрған кезде КСРО Министрлер Кеңесінен Түркіменстанда жұт ... ... үшін ... қоныстанғандардың” арасынан жұмысшы сұрайды. Сондықтан
Ташауыз және Саят қалаларында жұт ... ... салу үшін ... ... 300 ... аттандырылады.
1943 жылдың 1 шілдесіндегі мәліметтер бойынша 101427 адам колхоздар
мен совхоздарда, 212294 адам орман шаруашылықтарында, 180405 адам КСРО ... ... 96619 ... ... ... ... 752832 адам
еңбек еткен екен.
“Арнайы қоныстанғандардың” 535742 еңбекке жарамды ... ... ... ... ... 145037 ... шешен, ингуш,
қарашай, балқарлар немесе еңбек ете алатындардың 68,9%, 23090 ... ... ... 57,1%, ... ... ... ... армияндардың
еңбекке жарамды 30704 адамы немесе 30%, немістер 269092 адам ... ... 47,6%, ... ... ... 38058 адамы немесе еңбекке жарамды
93,4%, бұрынғы кулактардің 20073 ... ... ... жарамды 30,3%,
“оуновшылардың” 7536 адамы немесе еңбекке жарамдылардың 15,9%, басқада
халықтардың 1852 ... ... ... ... ... халықтардың еңбекке жарамды адамдарының барлығы КСРО
шаруашылық салаларында еңбектенді. Олардың арасынан кеңінен танымал ... ... ... Тек қана ... ... ... ... 10
адам сайланып, 5 адам КСРО батыры атағын иемденіп, 30 адам ... ... ие ... ... ... ... “40-50 годы. Последствие депортаций народов. Отечественная
история”. 1992 г. ... ... ... в ... ... переселение и обретания новой
родины”. “Мысль”, 1994г. №.4
3. ... ... ... “Заря”, 1990 г. №7
4. . И.Карсаков. “Немцы Казахстана. Определения берега”, “Мысль”. 1995, №6.
5. А.Н.Кичихин. ... ... ... ... почему?” Военно
исторический журнал, 1990 г. №8-9
6. Н.Ф.Бугай. ... в СССР в 1944 году или год ... ... ... 1993 г. ... Н.Ф.Бугай. “20-40 –ые годы депортация населения с ... ... ... 1992 ... ... ”Погружены в эшалоны и отправлены к местам поселений”.
История СССР, 1991 г. ... ... ... ... из ... 1940-50-х годах”.
Отечественные архивы. 1993 г. №1.
10. А.Б.Ермолов, Э.Х ... ... ... ... ... 1991 ... ... “Если только жизнь не постоянное рыданье”. ... 1996 г. ... ... “Наказанные народы”. Родина, 1990 г. №6.
13. Р.Жарылгасинова. “Статья”. Аргументы и ... 1988, ... ... ... годы ... немцев ликридировать”. История СССР.
1991 №2.
15. А.Абдакимов. “Наша общая боль” Индустральная Караганда 1992 г. .
16. Н.Ф.Бугай. “Правда о ... ... и ... ... ... 1990 г. ... ... ақтаңдақ оқиғаларының бірі атанған халықтарды ешбір
жазықсыз күшпен қоныс аудару мәселесі ... ... да көз ... ... айқындалмаған беттерінің бірі халықтарды күшпен қоныс
аудару нәтижесінде бейбіт жатқан халықтар өз ... ... ... айырылды. Кеңес үкіметінің сұм саясаты бір халықты бір
республиканы бос қалдырған жоқ. Ақын ... ... ... халық
жауы” атанды.
Жалпы қоныстандыру саясаты Кеңес үкіметі үшін жаңа ... ... ... ... ... ... қалыптасқан қоныстандыру науқаны Кеңес
дәуірінде де орын тапты. Пашалық рессейдің реформаторы ... ... ... ... жалаң қағидасын Сталин жүзеге асырушы.
Ұлт ұғым негізінде ... ... ... ... Оның ... ... белгілі бір жерге тарихи Отанға,
ұлттық тіліне, мәдениетіне және ойлау ... ... ... ... ... ... дәуірге дейін жетіп отыр. ... ұлт ... ... ... ... ... ... Сталин ұлт
теориясына сүйене отырып, ұнамаған, өзіне сенімсіздік тудырған халқытардың
тағдырына қол сұқты. Өз жерлерінде ... өмір ... ... ... ... құрбаны болды. Ұлан байтақ державаны ұстап тұру үшін
империяның шекарасында өмір ... ... ... қуғанға ұшырады. Кеңес
үкіметі бұл міндетті 1930-50 жылдары “тамаша” орындап шықты.
Бір жағынан ... пен ... ... ... ... кезінде
депортацияланған халықтардың жау жағына шығып кетуі-мыс деген ешқандай
дәлелдемеге ... ... ... ... ... ... ... әдістемрмен жүзеге асырылып адамгершілік нормалары
аяққа басылған халық мыңдап қырылды.
Міне осындай тұтас бір ... ... бұлт ... ... ... туған кездерде, ежелден пейілі кең, жүрегі жомарт, жаны дархан қазақ,
өзбек, қырғыз, орыс халықтары қоныс аударылған ... ... ... ... алып ... орын ... қоныс аударған халықтардың қасиетін баяндау Кеңес үкіметі
тұсында мүмкін ... Тек ... ... ... ... ... ... алғаш рет көтерілгені мәлім. Содан бері бірталай уақыт
өтіп бұл мәселе жаңа мәлімет-деректермен ... ... ... ... аудару тарихын болашақта өзінің тиісті дәрежесінде айқындалып,
зерттеліп шығуына кәміл сенім бар.
Жазықсыз ... ... ... ... да бірте-бірте жүрді.
1955 жылы неміс халқына тағылған жаланың жалған ... ... 1964 ... ... тілін, мәдениетін дамытуға арналған жарлық ... ... ... ... ... осы күнге дейін шешілген жоқ. ... ... ... ... ... ... бұл халық әлі де өзінің отанына
толық орала алмай отыр. 1954-55 жылдары шешен және ... ... ... ... да депортацияланған халықтардың тағдыры осы кезге дейін толық
шешілген жоқ.
Демек, қазіргі ұрпақ ... баға бере ... 1930-50 ... ... ... ... ұмытпауға тиіс.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
І. Анықтамалық әдебиеттер.
1. Боздақтар. Қарағанды облысы. Зерде кітабы. А.: 1994 ж.
2. Қарағанды. Қарағанды облысы. Энциклопедия. А.: 1990 ... ... ... ... Том 1-12, А.: 1972-78 ... Қазақ ССР. Қысқана энциклопедия. Том-4. А.: 1984-1989 ж.ж.
5. Қазақ Совет Социалистік Республикасы. Энцклопедиялық анықтама. ... ... ... ... война. 1941-1945 г.г. Энциклопедия. М.: 1985
г.
7. Народное хозяйтво Казахстана. Статистический ... А.: 1985 ... ... мен ... ... Формирования и развития структуры населения Казахской
ССР. А.: 1987 ... Ақ ... ... мен ... жер ... тарихынан. Грозный-
Алматы. 1991 г.
3. М.С.Асылбеков. Об изменениях в национальном и социальном ... ... ... ... ... ... ... А.: 1992 ж.
5. М.Козыбаев. История и современность. А.: 1990 г.
6. В.И.Козлов. Национальности СССР. Этнодемографический обзор. ... ... Ким Ен Ун, Ли Ухе. ... ... О ... ... ... в 30-40-х годах. М.: 1992 г.
ІІІ. Деректер
1. Н.Ф.Бугай. “20-30-е годы. ... ... с ... Россий. Отечественная история”. 1992 №5, стр. 122-141.
2. Н.Ф.Бугай. 40-50-е годы последствия ... ... ... 1992 ... ... ... в ... и отпраавлены к местам поселений.
Итсория ... 1991 г. ... ... 40-е годы ... ... ... ликвидировать.
История СССР. 1991 г. №2.
5. Н.Ф.Бугай. За что ... ... ... 1989 г. ... ... К ... о депортаций народов СССР. 1989 г. №6.
7. Н.Ф.Бугай. Депортация. Политическая собеседник. 1990 г. №6.
8. Н.Ф.Бугай. “Правда о ... ... и ... народа”.
Вопросы историй. 1990 г. №7.
9. Н.Ф.Бугай. Спецпереселенцы в СССР в 1944 году или год ... ... ... 1993 г. №5.
10. А.Абдакимов. Наша общая боль. Индустриальная Караганда. 1992 г.
№29.
11. А.Б.Ермолов, ... ... ... ... ... 1991
г. №8.
12. Р.Жарылгасинова. Корейцы. Аргументы ... 1988 г. ... ... ... народы. Родина. 1990г. №6.
14. Г.Кан. Корейцы в Казахстане. Трагедия переселения и обретения
новой родины. Мысль. 1994 г. ... ... ... ... ... ... Мысыль. 1994г
№4.
16. Т.Костина. “Если жизнь не ... ... ... ... ... ... немцы: откуда, куда, почему?” Военно
исторический ... 1990 ... ... ... ... из ... 1940-1950-ых
годах”. Отечественные архивы. 1993 г. №4.
19. ... ... ... ссыльно-переселенцы,
ссыльные и высланные”. История СССР. 1991г. №5.
20. Е.Цай. “Ветер перемен”. Заря 1990г. №7.
Қосымша материалдар.
1944 жылғы мәлімет бойынша арнаулы қоныстандырудың ... ... ... ... ... ... |666000 ... ... |583000 ... ... мен ингуштар |496000 ... ... |68000 ... ... |38000 ... |Қырымнан ауғандар |225000 ... ... |93000 ... |Балтық бойы, Молдовадан келгендер |45000 ... ... |5000 |
| ... | |
| ... т.б. жанұяларф) | ... |2225000 ... ... ... таралуы
|Мекмелер ... ... ... |44600 ... ... |41400 ... ... ... |41500 ... ... ... |25100 ... металл халкамы |24100 ... ... |18200 ... ... |3300 ... ... халкамы |8600 ... |7100 ... ... және ... |117000 ... және НКВД ... |121600 ... айтылған өнеркәсіп және құрылыс орындарында
|Халықтар ... ... |97000 ... |213000 ... |13000 ... ... |35000 ... ... |39800 ... |57700 ... |453200 ... ... ... ... ... халықтардың таралу географиясы
|Облыс, өлке және |Барлығы |Соның ішінде ... | | |
| | ... ... |эстондар |
|Иркутск облысы |40813 |38671 |58 |2084 ... ... |35584 |29236 |27 |6231 ... ... |21410 |- |19790 |1026 ... ... |16753 |2400 |14324 |29 ... обл |9343 |3 |4 |9336 ... ... |5022 |- |5022 |- ... АССР |3869 |3869 |- |- ... өлкесі |758 |749 |9 |- ... ... |2228 |2228 |- |- ... ... |1384 |1366 |18 |- ... ... |1240 |1240 |- |- ... АССР |787 |787 |- |- ... МВД |508 |312 |- |196 ... обл |119 |116 |3 |- ... АССР |97 |81 |3 |13 ... өлкесі |14 |- |13 |1 ... ... |7 |2 |2 |3 ... ... |5 |3 |2 |- ... ... |4 |3 |1 |- ... облысы |1 |- |- |1 ... ... |1 |- |1 |- ... АССР |1 |1 |- |- ... облысы |3 |1 |2 |- ... |139957 |81158 |39279 |19520 ... жылы ... ... 6 ... 7 ... және ... 5 өлке, 23 облысына жіберілді. Соның ішінде
|Территориялар ... ... |930000 ... ... |167800 ... |160000 ... өлкесі |135300 ... |131000 ... ... |130500 ... ... 1 ... ... мәліметі бойынша арнаулы қоныстанғандардың
қашқаны туралы мәлімет
|Халықтар ... ... ... ... |
| ... | ... ... |1004398 |22235 |6896 ... ... |451724 |15992 |2627 ... | | | ... |134930 |12522 |3007 ... ... |81074 |2310 |361 ... | | | ... |76136 |801 |249 ... |96398 |12877 |4282 ... |48150 |1009 |682 ... |25077 |668 |132 ... ... |186864 |8527 |2709 ... |2104751 |77541 |20955 ... ... наурыз айындағы мәлімет бойынша арнаулы қоныстанғандардың Қызыл
Армия қатарында болғандары
|Контингент аттары |Офицерлер |Сержанттар ... ... |
| | | ... | ... ... |1609 |4222 |27724 |33615 ... |1029 |2828 |18747 |22667 ... |907 |4444 |5677 ... | | | | ... |119 |301 |2057 |2477 ... | | | | ... |32 |33 |143 |208 ... |710 |1696 |6488 |8894 ... | | | | ... |238 |724 |3286 |4248 ... |129 |211 |606 |946 ... |238 |495 |1810 |2543 ... |99 |243 |703 |1045 ... |6 |23 |83 |112 ... |569 |1660 |8663 |10892 ... |8 |86 |465 |569 ... |9 |79 |494 |582 ... ... |524 |1392 |7079 |8995 ... |19 |33 |19 |71 ... |9 |70 |485 |564 ... |57 |459 |3559 |4075 ... |24 |271 |2222 |2517 ... |4 |15 |122 |141 ... |- |3 |4 |7 ... |29 |170 |1211 |1410 ... |383 |1118 |4683 |6184 ... |5 |5 |210 |220 ... |2243 |9588 |71506 |83337 ... |1 |28 |503 |532 ... |3 |22 |41 |66 ... |12 |104 |810 |926 ... |- |- |1 |1 ... ... |6 |27 |187 |220 |

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Ерекше қорғалатын табиғи аймақтардың құқықтық режимі»19 бет
Іргелі елге – ізгі заңнама5 бет
Альфа кенорны бойынша ұңғыманның түп аймағына әсер ету әдістерін талдау ( ҚСЖ )67 бет
АлЭС-1 ЖЭО 6/110 кВ кернеулі генератор-трансформатор блогының релелік қорғанысы және автоматикасы57 бет
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Ауыл шаруашылығы мамандарының табиғат қорғау саласындағы міндеттері6 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аймақтарда туристерге қызмет көрсету79 бет
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жалпы сипаттамасы76 бет
Еңбек қауіпсіз жүргізу үшін нұсқама түрлері10 бет
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау саласындағы нормативтерді әзірлеу13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь