Қазақ халқының бай салт – дәстүрі мен әдебиетінің келер ұрпаққа берер тәрбиесі


Қазақ халқының бай салт – дәстүрі мен әдебиетінің келер ұрпаққа берер тәрбиесі көп. Соның ішінде халық ауыз әдебиетінің маңызы ерекше. Жазу – сызу болмаған кезде Халықтың ой – арманынан шыққан әңгімелер, жұмбақтап айтқан сырлары, тілдерін ұштаған жаңылтпаштар, өткір тіл, ұшқыр ойдан шыққан мақал – мәтелдер, бейбіт, зұлымдықсыз, әсем өмірді аңсағанда шыққан қиял – ғажайып ертегілер, т.б. бәрі – бәрі баланың тілін дамытып, ой – өрісін арттыруда ерекше роль атқарады. Балалар да ертегі тыңдап, бір – біріне жұмбақ жасырғанды, жаңылып жаңылтпаш айтқанды, тұрмыс – салт жырларын тыңдағанды ұнатады. Балабақшадағы сәби тобындағы балалардың тілін халық ауыз әдебиеті үлгілерін пайдалана отырып дамыту, әр түрлі әдіс – тәсілдер арқылы және әр түрлі жағдайда іске асады.
Халық ауыз әдебиетінің салалары көп. Олар: ертегілер, жырлар, мақал – мәтелдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, т.б. Осы салаларды балалардың жас ерекшеліктеріне қарай және оларды жалықтырып алмайтындай етіп, сана – сезіміне әсер ету арқылы қызықтыра отырып, бойларына сіңіру, әрі олардың тілдерін дамыту үлкен жауапкершілікті талап етері хақ. Өйткені кіші сәби жастан бастап балаларға ертегі тыңдатып, халық ауыз әдебиептімен сусындату келешек ұрпақтың ойының ұшқырлығына, тілінің байлығына, сана сезімінің өсіп дамуына көп әсерін тигізеді деген ойдамын. Сол себепті де мен баяндаманың тақырыбын «Сәбилердің тілін дамытуда халық ауыз маңызы» деп алып, өзімнің іс – тәжірибемен бөлісуді жөн көрдім. Бұл тақырыпты алғандағы мақсатым: халық ауыз әдебиеті үлгілерін қолдана отырып сәбилердің тілін дамыту және балалардың халық қазынасына деген сүйіспеншілігін арттыру. Алдыма қойған міндеттерім: халық ауыз әдебиетін пайдалану арқылы сәбилердің тілін дамыту және халық ауыз әдебиеті негізінде баланың тілін дамытудың тиімді әдіс – тәсілдерін анықтау.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Қазақ халқының бай салт – дәстүрі мен әдебиетінің келер ұрпаққа берер тәрбиесі көп. Соның ішінде халық ауыз әдебиетінің маңызы ерекше. Жазу – сызу болмаған кезде Халықтың ой – арманынан шыққан әңгімелер, жұмбақтап айтқан сырлары, тілдерін ұштаған жаңылтпаштар, өткір тіл, ұшқыр ойдан шыққан мақал – мәтелдер, бейбіт, зұлымдықсыз, әсем өмірді аңсағанда шыққан қиял – ғажайып ертегілер, т.б. бәрі – бәрі баланың тілін дамытып, ой – өрісін арттыруда ерекше роль атқарады. Балалар да ертегі тыңдап, бір – біріне жұмбақ жасырғанды, жаңылып жаңылтпаш айтқанды, тұрмыс – салт жырларын тыңдағанды ұнатады. Балабақшадағы сәби тобындағы балалардың тілін халық ауыз әдебиеті үлгілерін пайдалана отырып дамыту, әр түрлі әдіс – тәсілдер арқылы және әр түрлі жағдайда іске асады.

Халық ауыз әдебиетінің салалары көп. Олар: ертегілер, жырлар, мақал – мәтелдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, т.б. Осы салаларды балалардың жас ерекшеліктеріне қарай және оларды жалықтырып алмайтындай етіп, сана – сезіміне әсер ету арқылы қызықтыра отырып, бойларына сіңіру, әрі олардың тілдерін дамыту үлкен жауапкершілікті талап етері хақ. Өйткені кіші сәби жастан бастап балаларға ертегі тыңдатып, халық ауыз әдебиептімен сусындату келешек ұрпақтың ойының ұшқырлығына, тілінің байлығына, сана сезімінің өсіп дамуына көп әсерін тигізеді деген ойдамын. Сол себепті де мен баяндаманың тақырыбын Сәбилердің тілін дамытуда халық ауыз маңызы деп алып, өзімнің іс – тәжірибемен бөлісуді жөн көрдім. Бұл тақырыпты алғандағы мақсатым: халық ауыз әдебиеті үлгілерін қолдана отырып сәбилердің тілін дамыту және балалардың халық қазынасына деген сүйіспеншілігін арттыру. Алдыма қойған міндеттерім: халық ауыз әдебиетін пайдалану арқылы сәбилердің тілін дамыту және халық ауыз әдебиеті негізінде баланың тілін дамытудың тиімді әдіс – тәсілдерін анықтау.

Жоғарыда айтқанымдай, халық ауыз әдебиетінің түрлері көп. Кіші топтағы балаларға қысқаша қызықты ертегілер, өлең – жырлар, жұмбақтар, мақал – мәтелдер, жаңылтпаштар, санамақтар, сұрамақтар, тәжікелесуді, сондай – ақ мазақтамаларды пайдалана отырып балалардың тілін, ой – өрісін, дүниетанымын, қиялын дамыту маңызды.

Халық ауыз әдебиетінің үлкен бір саласы – тұрмыс – салт жырлары. Сол сан түрлі тұрмыс – салт жырларының ішіндегі бесік, тұсау кесер жырлары т.б. баланың жаттауына тез, әрі қызық болғандықтан сүйсіне жаттайды. Осындай өлең – жырларды үйреткенде де балаларға ерінбей – жалықпай қуыршақты алып, оны бөлеп немесе әлдилеп отырып айтқызса бала есінде сақталуы тез болмақ.

Ертеде қазақ халқы көшпелі болғандықтан халық ауыз әдебиетінде төрт – түлік малдың орны ерекше. Төрт түлік мал туралы мақал – мәтелдер, жұмбақтар, өлең – жырлар халық ауыз әдебиетінде белгілі бір орын алып тұрғандықтан және қазақ халқының тұрмысында да маңызы зор болғандықтан балаларға төрт түлік мал мен оның төлдері туралы айтып үйретуде маңызды. Мен өз тәжірибемде Көңілді әткеншек арқылы балаларды қызықтыра отырып, ойындар ойнату барысында төрт түлік мал туралы қанатты сөздерді оңай үйретуге болатынына көзім жетті. Біз әр түрлі тәсілдерді қолдана отырып, балабақшадағы сәби тобының балаларына тек қана әр түрлі ойындар арқылы оларды еркінше сөйлету арқылы тілдерін дамыта түсуге болатынын көрдік.

Сондай – ақ балаларға кіші жастан бастап, тілге жеңіл, қысқаша құрылған жұмбақтарды үйрету, олардың ойларының ұшқыр, сана – сезімінің жетіле түсуіне көп әсерін тигізеді. Кіші жастағы балалар көбінесе жануарлар туралы жұмбақтарды шешуге қызыға ат салысады. Балаларға жануарлар атрибуттарын кигізу арқылы қай жануарды жұмбақтап тұрғанын тапқызуға да болады.

Балаларды рольге бөліп сұрамақтар айтқызу да, балалардың ой – өрісінің жетілуіне , сөздік қорының молайып, тілінің дамуына көп әсерін тигізеді. Сұрамақ айтқыза отырып , оның соңын санамаққа ұластырып жіберсе, әрі оны әр түрлі ойын ойнату үстінде қолданса балалардың есте сақтау қабілеттері артып, тілдерінің дамуына әсер етері сөзсіз. Балалардың көбі санамақ айтқанды жақсы көреді. Дала да, топта да ойын ойындардың алдында санамақ арқылы бөлініп үйренсе, әр түрлі санамақты жатқа білетін баланың сөздік қорының молайып, тіл байлығының жетіле түсетініне күмәніміз жоқ.

Халық ауыз әдебиетінде ерекше орны бар, баланың ойының ұшқыр, қиялының өткір зерек болып, тілінің бай, еркін тілді болуына ертегілердің тигізер әсері мол. Ертегілерді әңгімелеуде де бір ғана сурет қолданумен шектелмей әр түрлі көрнекі құралдар пайдаланып, дауыс ырғағын келтіре отырып әңгімелеп отырса, бала есінде тез сақталып, қайталап әңгімелеп беруге де оңай болады деген ойдамын. Осы секілді өз іс – тәжірибемнен мысалдар келтірер болсам, оқыту іс – әрекеті үстінде әр үрлі көрнекі құралдарды түрлендіре пайдаланғанды жөн санаймын, өйткені олар арқылы балаларды қызықтырып , өзіңе тарту да қиынға соқпайды. Ертегілерді әуелі әр түрлі суреттер арқылы түсіндіріп аламын, кейін ондағы кейіпкерлерге қысқаша мінездеме бергізем. Сәби тобының балалары жақсы жаман деп тез ойларын айтып жатады.

Келесі ұйымдастырылған оқыу іс – әрекеттерінде ертегіні қалай түсінгенін білу және оны есте сақтауды арттыру мақсатында фланеграфқа сюжетті суреттерді жапсырту арқылы ертегіні әңгімелей отырып құрастыртқан дұрыс. Немесе дөңгелек үстелге отыру арқылы үстел үсті ертегісін алып, әр балаға ертегі кейіпкерлерін тарату арқылы тәрбиеші бастаған ертегіні жалғастыру арқылы ертегіні ойда бекітуге дағдыландыру. Ұйымдастырылған оқыту іс – әрекеттеріне ертегі кейіпкерін қонаққа шақыру арқылы балалардың естіген,білген ертегілерін ұмытпауға дағдыландырған жөн. Сонда баланың есте сақтау қабілеті артып, логикалық ойлау қабілеті арта түседі. Балалардың естіп, білген ертегісін есінде сақтап жүруі үшін, ертегіні қайта – қайта әңгімелей беру оларды жалықтырады, сондықтан балалардың естіген ертегісін қуыршақ театрын қолдану арқылы естерінде сақтату да жақсы әдіс – тәсілдің бірі. Ал осы қуыршақ театрын балалардың өзіне сомдату арқылы рольге бөліп ойнату , балалардың ертегіні қызыға тыңдап қызықтыра әңгімелеуіне зор үлес қосады. Балалар ертегіні тыңдап, қызықтап, естеріне сақтағаннан кейін ондағы кейіпкерлерді сомдатып, оларды сахналау балалардың тілінің дамуына әсері мол. Қазақ елі өзі дербес ел болып, өзінің тарихы, әдебиеті, мәдениеті болғандықтан ұлттық киімінің болуы да мақтанарлық нәрсе. Сондықтан балаларға кіші сәби жастан бастап өзіміздің әсем де, әдемі көз тартарлық ұлттық киімімізді білуіне, әрі оны сүйсіне кие білуге баулу да маңызды. Заман ағымына сай ұмыт қалып бара жатқан қазақтың әдемі ұлттық киімінің атауларын үйретіп, оны мақтана, қуана киюіне әсер ете білгеніміз жөн деп санаймын. Сондықтан әр түрлі қуыршақтарды алып, оларға ұлттық киімдерді атай ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақ салт-дәстүрінің тәрбиелік негіздері
Ұлттық салт-дәстүрлер негізінде бастауыш сынып оқушыларын тәрбиелеудегі әдістемелік нұсқау
Қазақтың салт – дәстүрлері негізінде бастауыш сынып оқушыларына ұлттық тәрбие беру
Қазақ салт-дәстүрлері арқылы оқушыларды имандылыққа тәрбиелеу
Оқушы бойында ұлттық құндылықтарды қалыптастыруда мектеп пен ата - ананың рөлі
Қазақстандағы этнопедагогикалық ойлардың даму тарихы
Қазақ салт-дәстүрлері
Жүсіп Баласағұнның «Құтадғу біліг» дастанындағы халықтық педагогика негіздері
Қазақ салт-дәстүрлері арқылы оқушыларды имандылыққа тәрбиелеу. Оқушыларға имандылық тәрбиесін беру педагогикалық проблема
Орта ғасырда Орталық Азиядағы тәрбие туралы ой-пiкiрлердiң қалыптасуының теориялық негіздері
Пәндер