Құбылыстардың өзара байланысын статистикалық анықтау


1. Құбылыстардың өзара байланысының ұғымы және олардың түрлері
2. Құбылыстар белгілерінің арасындағы байланыстың тығыздығын ашу және өлшеудің әдістері
Кез келген ғылым саласы өзінің зерттеу обьектісі ретінде қарастыратын құбылыстардың басқа құбылыстармен басқа құбылыстармен байланысын да қарастырып жатады. Өйткені көпшілік жағдайда құбылыстың пайда болуы үшін, белгілі бір қажетті, себеп етуші құбылыстар өмір сүруі керек. Құбылыстардың арасындағы байланысты анықтау - әсірее құбылыстың туандауына екінші факторлар әсер еткенде қажет болады. Яғни, осы құбылыстың туындауына қандай себепші құбылыстар әсер етуі мүмкін екендігін анықтау керек болады. Сондықтан қоғамдық ғылымдар, оның ішінде құқықтық ғылымдар да зерттеу обьектісі ретінде қарастырылатын құбылыстарға нендей жағдайлардың (факторлық белгі) әсер етуі, келесі құбылысты немесе салдарды (нәтижелік белгі) тудыратынын анықтап жатады.
Себептілік пен салдардың арасындағы байланыс – бұл субьективтік емес, обьективтік категорія, яғни тікелей немесе жанама түрде әсер ете алатын уақиғаның туындауын, өмір сүруін білдіреді. Себепті салдарлы байланыс – қоғамдағы құбылыстардың көптігінің бастр себебі болып табылады, өйткені қоғамда құбылыстың түрі көп десек, оның басты себепшісі, ол құбылыстардың өзара байланысы немесе көпшілік жағдайда себепке жататын құбылыстың сақталуынан қажетті болып табылатын бірнеше ұқсас құбылыстар өмір середі.
1. ҚР-ның Конституциясы
2. ҚР Азаматтық Кодексі
3. ҚР Қылмыстық Кодексі
4. Құқықтық статистика С.Әпенов Алматы “Жеті жарғы” 2004 ж.
5. ҚР статистика жөніндегі агенттігі. 2001 жылдың Қаңтар – Желтоқсан айларында ҚР жасалған қылмыстың жекелеген көрсеткіштері туралы.
6. Основы математической статистикий для психологов 1972 г. СуходольскийГ.В.
7. Юридическая статистика М. Юрист 1999. Лунеев В.В.
8. “Сыбайлас жемқорлықпен күрес туралы ҚР Заңы”
9. Правовая статистика М Юрист 2000. Савюк Л.К.
10. Преступност и правонарушения (1991-1995 ) Статистический сборник 1996
11. Методологические и методические вопросы изучения и профилактики преступлении в крупных городах . М. 1979 г.
12. Об оценке степени общественной опасностий преступлении Хан-Магомедов Д. 1972 г.
13. Советская судебная статистика М. 1976 г. Остроумов С.С.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 7 бет
Таңдаулыға:   
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге
Кепілдік барма?

бот арқылы тегін алу, ауыстыру

Қандай қате таптыңыз?

Рақмет!






Құбылыстардың өзара байланысын статистикалық анықтау.

(1 сағат)
Жоспар:
1. Құбылыстардың өзара байланысының ұғымы және олардың түрлері
2. Құбылыстар белгілерінің арасындағы байланыстың тығыздығын ашу және өлшеудің әдістері

Лекцияның мәтіні:

Кез келген ғылым саласы өзінің зерттеу обьектісі ретінде қарастыратын құбылыстардың басқа құбылыстармен басқа құбылыстармен байланысын да қарастырып жатады. Өйткені көпшілік жағдайда құбылыстың пайда болуы үшін, белгілі бір қажетті, себеп етуші құбылыстар өмір сүруі керек. Құбылыстардың арасындағы байланысты анықтау - әсірее құбылыстың туандауына екінші факторлар әсер еткенде қажет болады. Яғни, осы құбылыстың туындауына қандай себепші құбылыстар әсер етуі мүмкін екендігін анықтау керек болады. Сондықтан қоғамдық ғылымдар, оның ішінде құқықтық ғылымдар да зерттеу обьектісі ретінде қарастырылатын құбылыстарға нендей жағдайлардың (факторлық белгі) әсер етуі, келесі құбылысты немесе салдарды (нәтижелік белгі) тудыратынын анықтап жатады.
Себептілік пен салдардың арасындағы байланыс – бұл субьективтік емес, обьективтік категорія, яғни тікелей немесе жанама түрде әсер ете алатын уақиғаның туындауын, өмір сүруін білдіреді. Себепті салдарлы байланыс – қоғамдағы құбылыстардың көптігінің бастр себебі болып табылады, өйткені қоғамда құбылыстың түрі көп десек, оның басты себепшісі, ол құбылыстардың өзара байланысы немесе көпшілік жағдайда себепке жататын құбылыстың сақталуынан қажетті болып табылатын бірнеше ұқсас құбылыстар өмір середі.
Құқықтық ғылымдардың ішінде қылмыстық құқық қоғамға қауіпті зардаптың туындауының (нәтиже) бастр, тікелей себепші ретінде, қоғамға қауіпті іс-әрекеттің жасалуын келтіреді. Қылмыстық құқық себепті салдарлы байланысты барынша тар, нақты түрде алады. Ал қылмыстылықты әлеуеттік тұрғыдан зерттейтін ғылым – кримінологія себепті салдарлы байланысты өз зерттеу тәсілінің бір құрамдас бөлігі ретінде алып, қылмыстылықтың өмір сүруін, басқа қоғамдық құбылыстармен байланыстырады. Яғни бір ғана құбылыстың түріне жататын қылмыстылықтың себебін бірнеше, әлеуметтік-қоғамдық, экономикалық құбылыс түрлерінен іздейді.
Себеп пен салдарға немес фактор мен нәтижеге жататын құбылыстар барлық жағдайда бірге бір болып, тең дәрежеде өмір сүрмейді. Яғни салдарға жататын құбылыстың бірнеше себепті құбылыстары болуы мүмкін. Бұл жағдай керісінше де бола алады, яғни себептілікке жататын бір құбылыс бірнеше оның салдары болып табылатын жеке құбылыстарды тудыруы мүмкін.
Қылмыстылықтың орын алуына (нәтиже) кейбір қоғамдық құбылыстар, тікелей себепші болмай, бірақ ықпал етуі мүмкін болғанда, олардың арасында да байланыс болады және мұндай байланыстар статистикада корреляциялық байланыс деп аталады. Демек криминологияда қарастырылатын қылмыстылықтың жасалуының себептері мен жағдайлары корреляциялық байланысқа жатады. Корреляциялық байланыс – екі немесе одан көп құбылыстардың арасында кең етек алған байланысты білдіреді. Мысалы халықтың арасындағы жұмыссыздық – көптеген меншікке қарсы қылмыстардың бастр себебі болып табылуы мүмкін. Коррециялық байланыс құбылысты міндетті түрде тудырушы байланысқа жатпайды. Мысалы, барлық жұмыссыз немесе әл-ауқаты төмен адамдар ұрлық, тонау қылмытарын жасап жатқан жоқ. Корреляциялық байланыс жалпылай сипатта болып келеді. Мұны былай түсіну керек. Егер бір қылмыстың себебі кінәлінің жұмыссыздығы болса, ал екінші ұрлықтың себебі, есірткіге құмарлықтан ақша табу бола алады. Демек, корреляциялық байланыста себеп тудырушы құбылыстар көп болып келеді. Немесе олардың жиынтығын шамала анықтауға да болады. Сондықтан корреляциялық байланысқа түсе алатын себепші уақиғалар міндетті емес, ықтималдық сипатта болады.
Корреляциялық байланыстар тікелей корреляциялық байланыс және кері корреляциялық байланыс деп бөлінеді.
Тікелей корреляциялық байланыс – нәтижені білдіретін құбылыстың өмір сүруіне, пайда болуына әсер ете алатын екінші құбылыстың қоғамда сақталуын білдіреді.
Кері корреляциялық байланыс – нәтижені білдіретін құбылысқа оған қарсы бағытталған құбылыстың әсер ету байланысын білдіреді.

Өткен параграфта себепті және салдарды білдіретін беліглердің арасында байланыстың бар екендігі негізделіп, ол байланыстардың тікелей және кері түрде болу мүмкін екендігі айтылады. Енді ол байланыстардың қаншалықты тығыз екендігін сандық түрде өлшеу қажеттілігі туындайды. Құбылыстардың арасындағы байланыстың сипаты мен бағытын және тығыздығын анықтау үшін, корреляциялық байланысты талдау тәсілі қолданылады.
Статистикада корреляциялық байланысты талдаудың бірнеше тәсілдері анықталған. Ол тәсілдердің біреулері сапалық белгілердің байланыстарын талдауға бағытталса, басқалары сандық белгілердің, сондай-ақ сандық және сапалық белгілердің байланыстарын талдауға арналған
Сандық белгілердің байланысын ашу үшін, параллелді қатар қолданылады. Параллелді қатарлар статистикалық зерттеулерге алынатын құбылыстардың өзара байланысын ғана ашып бермейді, ол сонымен қатар байланыстың тығыздығын, яғни өзара байланысты құбылыстардың қатарлас өзгеріп отыратындығын дәлелдейді. әлеуметтік – қоғамдық құбылыстардың байланысы, бірнеше себеп және бір салдар, сондай-ақ бір себеп және бірнеше салдар түрінде кездесуіне қарай, параллелді қатарлар да бір факторлы (себепті) және көп факторлы бола алады.
Параллелді қатардың негізгі мағынасы және қолданылатын жері, әр түрлі қоғамдық құбылыстардың (мысалы халықтың аурушаңдығыныңы үдеуі және халықтың өлімінің қарқын Алу) және біртектес қоғамдық құбылыстардың (мысалы, құқық бұзушылық және қылмыстылық) арасындағы байланысты, ол құбылыстардың динамикалық ақатарлырының мәліметтерін салыстыра отырып анықтауды білдіреді. Мұндай салыстыруда құбылыс шамамен бір уақыттарда өсіп, бір уақыттарда азаюды көрсетсе параллелді қатар туралы айтуға болады. Яғни параллелді қатарда екі құбылыстың динамикалық қаар бойындағы көрсеткіштері өсу қарқыны болғанда да, азаю болғанда да параллелді жату керек. Параллелді қатарда екі құбылыстың да сандық көрсеткіштері бірдей шамада, деңгейде болуы міндетті емес. Ол құбылыстардың бірінің сандық көрсеткіштрі ірі сандар түрінде кездессе, қатар бойындағы екінші құбылыстардың көрсеткіштері аз сандар түрінде болы да мүмкін. Бұл жерде де негізгісі, ол екі немесе одан көп құбылыстардың динамикалық қатар бойындағы даму және өзгерістері біртектес бағыттарда болуы керек.

Тақырып ХХІX.

Құбылыстардың өзара байланысын статистикалық анықтау Статистикалық талдау және оны құқықтық статистикада қолдану.

(1 сағат)
Жоспар:

1. Статистикалық талдаудың ұғымы

2. Статистикалық талдаудың маңызы

Лекцияның мәтіні:

Статистикалық жұмыстың соңғы сатысы – қорытылған мәліметтерді талдау болып табылады. Статистика пәні ғана емес, өзге ғылым салалры да өз зерттеу обьектілерін талдаумен айналысады. Талдау – барлық ғылымда негізгі міндетті іске асыратын құрал ретінде қолданылады және әр ғылым саласында ерекшелігіне қарай әр түрлі тәсілде, сипаттамада жүргізіледі.
Әдетте, қоғамдық ғылымдарда талдау жүргізу үшін, зерттеуге жататын құбылысты жіктеу, өзге құбылыстардан ажырата отырып түсінік беру, белгілерін анықтау тәсілдері қолданылады.
Қорытылған статистикалық көрсеткіштер, статистиканың негізгі бастамасы болып табылатын ілімдер зерттейтін белгілерінің сипаттамасын білдіргенмен, талдау жүргізу қызметіне келгенде, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Экономика-статистикалық құбылыстардың өзара байланысы
Статистиканың жалпы теориясы
Құқықтық статистика негіздері
Статистика туралы түсінік және ғылыми міндеттері мен мақсаттары. Сұрақ-жауап түрінде
«Статистика» пәнінің оқу әдістемелік кешені
Динамикалық қатарларды құру
Корреляциялық байланыс
Статистикалық мәліметтерді жинақтау және топтастыру туралы
Экономика дәрістер кешені
Статистикалық жіктеу, топтау және кестелер
Пәндер